Onze monumenten

Onze monumenten

Ben je benieuwd naar een aantal van de monumentale bouwwerken die ons land draaiende houden? Ter gelegenheid van Open Monumentendag 2021, die gehouden werd op 11 en 12 september, hebben we er 8 voor je uitgelicht.

Rijkwaterstaat beheert meer dan 200 monumenten zoals sluizen, stuwen, bruggen, vuurtorens en tunnels. Deze bouwwerken spelen allemaal een belangrijke rol, bijvoorbeeld in de scheepvaart of het verkeer. En allemaal hebben ze hun eigen karakter. Dat is te danken aan hun functie, hun ontwerpers én aan de loop van de geschiedenis.

Digitale Open Monumentendag 2021

Elk jaar opent Rijkswaterstaat tijdens Open Monumentendag de deuren van een aantal monumenten. Maar ook dit jaar lukte dat vanwege de coronamaatregelen niet. Daarom werd in 2021 wederom een digitale reis uitgestippeld. Hiermee kon je door het land trekken en om langs te gaan bij 8 belangrijke monumenten. Stuk voor stuk met hun eigen, boeiende verhaal.

Deelnemende monumenten

Op de onderstaande kaart vind je de hele reis langs de 8 monumenten die deelnamen in 2021. Klik op de monumenten in de kaart en kom meer te weten over hun unieke geschiedenis.

Pagina Stuw Borgharen Pagina Haringvlietsluizen Pagina Vuurtoren Hellevoetsluis Pagina Vuurtoren Noordwijk Pagina Velsertunnel Pagina Hollandsche IJsselkering Pagina Prinses Beatrixsluizen Pagina Vuurtoren Urk

Virtueel bezoek Hollandsche IJsselkering

In onderstaande video neemt de beheerder van de Hollandsche IJsselkering je mee voor een uniek inkijkje in dit kleurrijke monument.

[Tekst in beeld van de open monumentendag 2021. Kaart van Nederland met Hollandsche IJsselkering.] We staan hier bij de Hollandsche IJsselkering tussen Krimpen aan den IJssel en Capelle aan den IJssel. Vier grote betonnen torens, een beweegbare brug en een sluis. In 1954 is de bouw gestart, een jaar na de grote Watersnoodramp, die Zeeland deed overstromen. Toen is het Deltaplan in werking gegaan. En hier staan we bij ‘La Grande Dame’ de eerste die gerealiseerd is. Dus vanaf 1958 is er echt gestart met waterveiligheid in Nederland. [Beheerder loopt richting de IJsselkering.] Achter in de polder is het zo’n zeven meter onder NAP. Regulier zitten wij 3 meter boven NAP, maar het kan zelfs tot 5 meter boven NAP worden wat we moeten keren. Als je dat optelt bij die 7 meter, staan niet de eerste 2 verdiepingen van je huis onder water... maar echt 12 tot 13 meter hoog. Dat geeft het belang wel aan van droge voeten in het achterland. [IJsselkering in beeld.] Wat het project bijzonder maakt zijn de 4 torens die zijn aangelegd van 45 meter hoog, 168 traptreden de lucht in. In eerste instantie is er 1 schuif ingehangen van 560 ton staal. En pas enkele jaren later is de tweede schuif geplaatst. Die is iets lichter omdat er een andere constructie in zit. Die is 460 ton staal. Ik ga jullie meenemen over het complex om te laten zien wat voor mooie stukjes techniek hier aanwezig zijn. [Beheerder loopt op schuif.] Ik sta hier aan de achterzijde van de bovenstroomse schuif. de Goudse zijde. Deze stalen schuif is 460 ton zwaar, 460 olifanten. Dat komt omdat ie 80 meter breed is en bijna 12 meter hoog. Dit laten we langzaam in de rivier zakken en zorgt er voor dat het water deze poort niet voorbijkomt. Wat je hier ziet is het bewegingswerk van ‘de oude dame’. Dit zijn we in de andere torens ook aan het vervangen. Hierboven wordt ook gewerkt. Vandaar dat het even afgedekt is met zeil. Hier zit de kabeltrommel waar de hijskabel op is gewikkeld. Dit is de vertraging. Dit is de tandwielkast. En hier zien we de elektromotoren die ervoor zorgen dat ie gecontroleerd zakt... en uiteindelijk ook weer gehesen kan worden. [Trommel wordt gehesen.] Enkele weken geleden zijn de nieuwe kabeltrommels ingehesen. Nieuwe tandwielkasten waardoor we meer veiligheid kunnen bieden voor het achterland. [Droneshot IJsselkering.] Als je zo oud bent dan maak je avonturen mee. Een van de bijzondere is dat, in de jaren zestig, de schuif uit zijn remmen is gezakt. Dus die hing er scheef in. Dat is de aanleiding geweest om toch de tweede schuif te gaan plaatsen. En in 1997 is ie aangevaren. Het klinkt spectaculair, maar het is eigenlijk gewoon een grote, doffe klap. Er is een olietanker tegen deze eerste schuif aangevaren, waardoor er een dikke deuk in de schuif zat. ‘De dame’ is een monument geworden omdat met de technieken in de jaren vijftig iets iconisch is neergezet. Uiteindelijk kijk je tegen een soort poortwachters van de achterdelta aan... die zorgen voor de waterveiligheid. Naast de mooie uitstraling, is het voor die tijd, ook een sterk staaltje techniek... wat heeft geleid tot deze aanwijzing. [Kaart van Nederland met andere monumenten.] [Het beeld wordt geel met wit.] [Meer informatie? Kijk op rijkswaterstaat.nl/onzemonumenten Een productie van Rijkswaterstaat 2021.]

Animaties Vuurtoren Hellevoetsluis en Velsertunnel

Van de Vuurtoren Hellevoetsluis en de Velsertunnel hebben we animaties gemaakt waarin we de geschiedenis beknopt in beeld brengen.

Een animatie. Beeldtitel: Open Monumentendag 2021, met blauwe letters. Op een geel geblokte landkaart van Nederland op een witte achtergrond, verschijnt op zijn locatie de vuurtoren van Hellevoetsluis met zijn naam in blauwe letters. Dan een vel papier met drie oude, verschillend gekleurde postzegels met de afbeeldingen van mannen uit de historie. Vanachter de postzegels schuift een groot zeilschil op en neer. VROUWENSTEM: ‘Michiel de Ruyter, Piet Hein, Maarten Tromp. Het Haringvliet was in de 17e eeuw de thuishaven van deze grote Nederlandse zeevaarders.’ Het is donker. Onder de sterrenhemel staat op de kade een brandende olielamp. VROUWENSTEM: ‘Tot de 19e eeuw werden de zeevaarders vanaf het vasteland nog gewaarschuwd met een lantaarn. ‘ De lantaarn verdwijnt. Het wordt licht en op de kade zwiept een witte ronde vuurtoren, met een rood dak. VROUWENSTEM: ‘Maar er was meer nodig. En dat was ik. Aangenaam. Ik ben de vuurtoren van Hellevoetsluis.’ Vanaf de vuurtoren schijnt een lichtstraal, met hierin de tekst ‘Hellevoetsluis’. VROUWENSTEM: ‘Men beweert dat ik de oudste ronde stenen vuurtoren van het land ben.’ Een oude ansichtkaart van de ingang van de haven in Hellevoetsluis, gezien vanaf het land. Een schip ligt aangemeerd. Aan de andere kade staat de vuurtoren. De omtrek van de kade en de vuurtoren wordt met geel gemarkeerd. VROUWENSTEM: ‘Al bijna 200 jaar sta ik bij de haveningang van Hellevoetsluis om de schippers te verwelkomen en uit te zwaaien.’ Een taart met daarop brandende kaarsjes en het getal 199. VROUWENSTEM: ‘Ik ben een trotse inwoner van Hellevoetsluis.’ Achter de vuurtoren de wapperende gemeentevlag van Hellevoetsluis, bestaande uit drie horizontale banen van gelijke hoogte in de kleuren blauw, rood en groen. VROUWENSTEM: ‘En dat vinden mijn stadsgenoten gelukkig ook. Zij voerden zelfs twee keer actie om te zorgen dat ik mocht blijven.’ Onder de vuurtoren en de vlag staat een foto van een groep roepende demonstranten. VROUWENSTEM: ‘Hoe ouder je wordt, hoe meer afscheid je helaas moet nemen. Mijn buurman, het oliehuisje, werd afgebroken.’ Een gele bulldozer wipt het huisje onderaan de vuurtoren om zodat het verdwijnt. VROUWENSTEM: ‘De marinebasis verhuisde, en vele vuurtorenwachters kwamen en gingen. Maar ik houd voet bij stuk. Zo blijf ik hopelijk altijd een lichtpuntje.’ De lichtkoepel van de vuurtoren komt dichterbij. Vervolgens het uitzicht op zee vanuit de lichtkoepel, waar een marineschip voorbij schuift. VROUWENSTEM: ‘Ik ben een populaire plek voor bruidsparen en stelletjes. Ze willen allemaal met me op de foto. Schijnbaar straal ik iets romantisch uit.’ Bij de vuurtoren poseert een bruidspaar. Witte flitsen. Vanuit de lichtkoepel straalt een groot geel hart naar het bruidspaar. VROUWENSTEM: ‘Misschien heeft dat met vroeger te maken. Wanneer de mannen terugkwamen van zee werden ze verwelkomd door de vrijgezelle dames van de omliggende dorpen.’ Op de zee schuift een groot, oud zeilschip richting de vuurtoren. Vanuit de toren wuiven twee handen en twee benen met netkousen en hoge hakken aanlokkelijk naar het schip. VROUWENSTEM: ‘Ben je benieuwd naar andere verhalen? Kom dan ter gelegenheid van Open Monumentendag digitaal bij mijn vrienden op bezoek.’ Een muiscursor in de vorm van pijltje klikt op de gele Nederlandse kaart op de locatie van de Vuurtoren Hellevoetsluis, waarna de foto ervan verschijnt. Daarna schuift de pijl over meerdere andere locaties van monumenten: Vuurtoren Urk, Prinses Beatrixsluizen, Hollandsche IJsselkering, Stuw Borgharen, Haringvlietsluizen, Velsertunnel, Vuurtoren Noordwijk. Dan de aftiteling op een geel en wit vlak. Het blauwwitte logo van de Rijksoverheid staat bovenaan. Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Beeldtekst: Meer monumenten zien? www.rijkswaterstaat.nl/onzemonumenten. Een productie van Rijkswaterstaat, © 2021

Een animatie. Beeldtitel: Open Monumentendag 2021, met blauwe letters. Op een geel geblokte landkaart van Nederland op een witte achtergrond, verschijnt op zijn locatie een foto van de Velsertunnel met zijn naam in blauwe letters. Er wordt ingezoomd op die locatie en er verschijnt een kanaal waarover opeenvolgend drie klassieke schepen verschuiven. MANNENSTEM: ‘Het Noordzeekanaal werd in 1876 geopend en was dé uitkomst voor het groeiende scheepvaartverkeer. Maar het wegverkeer was minder blij.’ Bij het kanaal verschijnt een hinnikend paard dat een koets trekt. MANNENSTEM: ‘Gelukkig was ik daar. Aangenaam, ik ben de Velsertunnel.’ Een foto van een dwarsdoorsnede van een betonnen tunnelelement met meerdere buizen. De naam ‘Velsertunnel’ verschijnt boven de foto met blauwe letters. De omtrek van het tunnelelement wordt geel gemarkeerd. MANNENSTEM: ‘Ze noemen mij ook wel de nestor van de snelwegtunnels.‘ Een blauw pictogram van een man met een hoge hoed en wandelstok valt van boven naar beneden, rechts van de foto. Het poppetje houdt zijn hand in zijn zij. Boven de foto van de tunnel loopt een jaartal op tot 1941. MANNENSTEM: ‘Niet zo gek ook, want ik stam uit 1941.’ Het oude poppetje verandert in een pictogram van een baby. MANNENSTEM: ‘Helaas werd mijn bouw wel al na een jaar gestaakt. ‘ Een hand geeft het stopteken. MANNENSTEM: ‘Door de Tweede Wereldoorlog werden bouwmaterialen schaars.’ Een aantal foto’s van vliegtuigen uit die tijd verschuift van rechts naar links waarna het volgende beeld afbeeldingen van bouwmaterialen en twee bouwkranen aan de ene kant van de oever toont. MANNENSTEM: ‘Gelukkig was ik geduldig. Want na de oorlog was de behoefte aan mij groter dan ooit.’ Aan de andere oever staat een politieagent met een klassiek stopbord en houdt een auto tegen, een klassieke eend. Een tweede eend komt aanrijden en toetert. MANNENSTEM: ‘Op 28 september 1957 werd ik eindelijk officieel geopend door niemand minder dan koningin Juliana.’ Een zwart-wit foto waarop een silhouet met geel is afgedekt. Boven de foto staat het jaartal 1957 in blauwe letters. Achter de figuur staan klassieke auto’s en veel toeschouwers. Een schaar knipt een lint door, waarna het gele silhouet verdwijnt en koningin Juliana zichtbaar wordt. Rondom de foto verschijnen vervolgens randen in de kleuren van de Nederlandse vlag. MANNENSTEM: ‘Dat kunnen niet veel tunnels zeggen. Wat ook niet veel tunnels kunnen zeggen, is dat ze een rijksmonument zijn.’ Een nieuw beeld van een officieel papieren document met de titel Rijksmonument. MANNENSTEM: ‘En dat heb ik allemaal te danken aan mijn bijzondere ventilatietorens.’ Een foto van vier hoge en vier lage torens met aan de top vijf lagen met grote ventilatiegaten rondom. Achter de foto verschijnen gele stralen. MANNENSTEM: ‘Ze worden ook wel de hyacinten genoemd, vanwege de looks.’ Bij de toppen van de toren verschijnen roze en blauwe hyacinten. De omtrek van twee torens wordt geel gemarkeerd. De hyacinten leunen naar rechts. MANNENSTEM: ‘Maar ook vanwege mijn route. Ik loop namelijk onder het Noordzeekanaal door tussen IJmuiden en Beverwijk vlak bij de Bollenstreek.’ Opnieuw de geel geblokte kaart van Nederland, met een foto van de Velsertunnel bovenop het kanaal. Een verkeersbord van IJmuiden met een blauwe stip verschijnt ten zuiden van het kanaal, gevolgd door een verkeersbord van Beverwijk en een blauwe stip, ten noorden van het kanaal. Een foto van rode tulpen markeert het gebied onder IJmuiden. MANNENSTEM: ‘Ben je benieuwd naar andere verhalen? Kom dan ter gelegenheid van Open Monumentendag digitaal bij mijn vrienden op bezoek.’ Een muiscursor in de vorm van een pijltje beweegt over meerdere locaties op de gele kaart van Nederland met foto’s van de monumenten: Vuurtoren Urk, Prinses Beatrixsluizen, Hollandsche IJsselkering, Stuw Borgharen, Haringvlietsluizen, Vuurtoren Hellevoetsluis, Vuurtoren Noordwijk. Het pijltje klikt vervolgens op de locatie van de Velsertunnel waardoor de foto ervan verschijnt. MANNENSTEM: ‘Je komt er dan ook meteen achter waarom ik nog steeds, ondanks mijn hoge leeftijd, een trots voorbeeld ben van een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland.’ Dan de aftiteling op een geel en wit vlak. Het blauwwitte logo van de Rijksoverheid staat bovenaan. Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Beeldtekst: Meer monumenten zien? www.rijkswaterstaat.nl/onzemonumenten. Een productie van Rijkswaterstaat, © 2021

Monumenten 2020

Wil je graag kennismaken met de monumenten die deelnamen aan Open Monumentendag 2020? Hieronder staat het overzicht.

  • Motorzeilklipper de RWS1 is, behalve directieboot, een varende vergaderlocatie met plek voor 28 passagiers met belangrijke historische waarde.

  • Voordat de weg Dordrecht was aangelegd, was de Helsluis echt een eilandje dat alleen met de boot te bereiken was. Nu is het een monument.

  • De Ottersluis in de Sliedrechtse Biesbosch is een schutsluis en vormt met de Helsluis de enige dwarsverbinding in dit natuurgebied.

  • De sluis bij Delden is 1 van de 3 schutsluizen in de Twentekanalen die het hoogteverschil tussen Zutphen en Enschede van 21 m moet compenseren.

  • Stuwcomplex Hagestein is de meest westelijke van de 3 identieke en futuristisch ogende stuwcomplexen in de rivieren Lek en Nederrijn.

  • Vuurtoren het Hoge Licht in Westkapelle in de provincie Zeeland staat voor inwoners van het dorp symbool voor onverzettelijkheid en trouw.

  • Vuurtoren het Lage Licht, liefdevol 't iesdere torentje genoemd, is een belangrijk baken op het Noorderhoofd van de Zeeuwse plaats Westkapelle.


Nieuws