Waterexpert Harold van Waveren: ‘Hoogwater maximaal afvoeren, met een schuin oog op de zomer’

Interview

Waterexpert Harold van Waveren: ‘Hoogwater maximaal afvoeren, met een schuin oog op de zomer’

Gepubliceerd op: 5 februari 2021, 12:31 - Laatste update: 5 februari 2021, 12:48

Rijkswaterstaat verwacht in het weekend van 6 en 7 februari 2021 een hoogwatergolf op de Rijn. Harold van Waveren, waterexpert bij Rijkswaterstaat en voorzitter van de Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging, vertelt over het hoogwater.

Daarnaast legt hij uit waarom we dat water niet nu al kunnen vasthouden voor een eventuele droge zomer.

Hoe ontstaat hoogwater eigenlijk?

In het zuidelijke deel van het stroomgebied van de Rijn in Duitsland en Zwitserland is veel neerslag gevallen. Samen met gesmolten sneeuw komt dat onze kant op. Die combinatie zorgt voor een hoogwatergolf. Het is een situatie die we gemiddeld eens in de 3 jaar hebben. Wat het bijzonder maakt, is dat de uiterwaarden vollopen. Deze uiterwaarden geven de rivier meer ruimte en doen dus dienst als extra opslagcapaciteit.

Maatregelen

Rijkswaterstaat heeft verschillende maatregelen genomen om het water versneld af te voeren naar zee. ‘We hebben onder meer de stuwen in de Nederrijn-Lek bij Driel, Amerongen en Hagestein geopend. Ook is de hoogwaterkering Ravenswaaij in het Amsterdam-Rijnkanaal gesloten. Deze kering tussen Ravenswaaij en Tiel beschermt het achterland in het westen tegen opkomend hoogwater vanaf de Lek. En bij de Haringvlietsluizen en de spuisluizen in de Afsluitdijk wordt volop gespuid in zee.

Monitoren, berichtgeving en advies

Rijkswaterstaat werkt bij hoogwater nauw samen met de waterschappen, het KNMI, provincies, veiligheidsregio’s en kennisinstituten in de Landelijke Coördinatiecommissie Overstromingsdreiging, die onderdeel is van het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN). Van Waveren: ‘We hebben 3 hoofdtaken: monitoren, zorgen voor heldere berichtgeving en adviseren. Op basis van de data van alle partners en onze computermodellen maken we voorspellingen. Daardoor weten waterschappen en Rijkswaterstaat welke maatregelen ze moeten nemen. Denk daarbij aan het sluiten van coupures of extra dijkinspecties. Net als de waterschapen controleren we bij Rijkswaterstaat de dijken momenteel bijvoorbeeld vaker dan normaal.

Internationale samenwerking

Ook met collega’s in het buitenland werken we goed samen. Het is natuurlijk erg belangrijk om te weten wat er in Duitsland en Zwitserland gebeurt. Op basis van hun meet- en weergegevens bepalen we hoeveel water er bij ons over de grens komt. Dit is over het algemeen allemaal geautomatiseerd, wat natuurlijk noodzakelijk is in dit soort tijden. Die samenwerking is uitstekend.

Water vasthouden voor droge zomer

Het hele jaar door is Rijkswaterstaat bezig om water goed te verdelen. Overvloedig water voeren we af, en ruim voor het droogteseizoen begint houden we zoetwater zoveel mogelijk vast. Het IJsselmeer speelt daarbij een belangrijke rol en wordt ook wel de nationale regenton genoemd. Van Waveren: ‘Het basisidee om water nu al te bewaren voor de zomer is natuurlijk goed, maar de hoeveelheid water die momenteel onze kant op komt kunnen we gewoonweg niet opvangen. We moeten nu juist maximaal afvoeren om ervoor te zorgen dat het niet over de dijken gaat.

Daarbij speelt ook mee dat we op dit moment nog in het storm- en hoogwaterseizoen zitten. Dan wil je niet hebben dat de uiterwaarden en de meren al tot de rand toe gevuld zitten met water. Bij de komst van een eventuele nieuwe hoogwatergolf of van een storm heb je juist alle capaciteit van die meren en uiterwaarden nodig. We stoppen natuurlijk wel op tijd met afvoeren. Zodra de hoogwatergolf voorbij is, gaan de stuwen weer naar beneden en gaan we zoetwater vasthouden. En vanaf half maart vullen we de meren als voorbereiding op een eventuele droge zomer. Dat is ruim op tijd.

Grondwaterpeil

Naast het water dat we in de rivieren met het blote oog kunnen zien, speelt er zich onder onze voeten ook wat af. ‘Wat veel mensen niet zien is dat hoogwater ervoor zorgt dat het grondwater wordt aangevuld. Dat grondwater stroomt meestal niet zo snel weg, waardoor we er in de zomer iets aan hebben. De grondwatersituatie is, na de droge periode in 2020, op veel plekken alweer normaal en vaak ook al hoger dan normaal. Ook in de gebieden op de hogere zandgronden, waar we het rivierwater niet heen kunnen brengen, stijgt de grondwaterstand. Daar houden waterschappen nu al zoveel mogelijk regenwater vast, waardoor het grondwaterpeil ook daar stijgt. Dat is goed nieuws!