Zandmaas

Zandmaas

Het deel van de Maas tussen Maasbracht en Den Bosch noemen we de Zandmaas. In de Zandmaas worden meerdere hoogwaterbeschermingsprojecten uitgevoerd. De initiatiefnemers en uitvoerders verschillen per project.

Programma Zandmaas

Een van die projecten is het programma Zandmaas dat, net als de programma’s Grensmaas en Maasroute, onderdeel is van de Maaswerken. Het belangrijkste doel van het programma Zandmaas is het verbeteren van de hoogwaterveiligheid.

De rivier krijgt meer ruimte om water te bergen en af te voeren. Daarvoor hebben we op de trajecten Grave-Ravenstein, Gennep-Grave en Venlo-Arcen het zomerbed verdiept. Ook zijn ter hoogte van Heel-Beegden en Horn-Haelen retentiebekkens (opvanggebieden) aangelegd.

Bij hoogwater kan water uit de Maas en het Lateraalkanaal in deze bekkens lopen en daar tijdelijk worden vastgehouden. Hierdoor daalt het waterpeil van de Maas bij Roermond en Venlo. Afhankelijk van hoe een hoogwatergolf verloopt, stromen de opvangbekkens helemaal of deels vol. Bekijk de video hieronder voor meer informatie.

VOICE-OVER: Bescherming tegen hoogwater is voor Nederland van groot belang. Om ons land ook bij hoogwater veilig, bereikbaar en leefbaar te houden neemt Rijkswaterstaat al jarenlang verschillende maatregelen. Bijvoorbeeld langs de rivieren, zoals de Maas. Veel regen in Frankrijk en België kan in korte tijd zorgen voor hoogwater in de Maas. (Een animatie.) Rijkswaterstaat werkt op veel plekken aan de Maas. Het idee is dat we de Maas de ruimte geven waar het mogelijk is. Bijvoorbeeld door het verdiepen van de rivier tussen Grave en Ravenstein. Het verbreden en verlagen van uiterwaarden bij de Grensmaas. En het aanleggen van retentiebekkens bij Horn en Heel. In deze opvangbekkens kunnen we het water tijdelijk vasthouden. Ook komen er hoogwatergeulen in de Zandmaas. (Een graafmachine is aan het werk in Baarlo.) Als er geen ruimte is, zorgen de waterschappen ervoor dat de dijken versterkt of verhoogd worden, zoals bij Baarlo. Een andere maatregel is het openzetten van stuwen. De Maas is namelijk over een flink stuk een gestuwde rivier. Zo kan het water ongehinderd wegstromen. Zonder al deze maatregelen zouden bij hoogwater veel bewoners te maken krijgen met overstromingen. Onder de noemer Maaswerken heeft Rijkswaterstaat al flink wat maatregelen genomen en projecten afgerond. Andere zijn nog in uitvoering zoals de uiterwaardverbreding in de Grensmaas of een aantal hoogwatergeulen bij de Zandmaas. Het werk aan de Maas is sowieso nooit af. De reden daarvoor? Nou, bijvoorbeeld: klimaatveranderingen en nieuwe inzichten. Samen met andere overheden en partijen zorgt Rijkswaterstaat dat we ook in de toekomst bestand zijn tegen hevige neerslag maar ook tegen perioden van droogte, en voor voldoende zoetwater. Zodat Nederland ook in de toekomst veilig, bereikbaar en leefbaar blijft. (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op www.rws.nl/hoogwater. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2019.

Hoogwatergeulen Zandmaas

Het programma Zandmaas omvat ook een aantal hoogwatergeulen. Deze stromen bij wassend water mee met de Maas. Op dat moment zorgen ze voor lagere waterstanden op de rivier, wat de kans op overstromingen in het bewoonde achterland verkleint.

De geul Well-Aijen Zuid is klaar. Aan de hoogwatergeulen Well-Aijen Noord en Lomm wordt nog gewerkt. Dat gebeurt door marktpartijen via zelfrealisatie. Het graafwerk voor deze geulen is wel al zo ver gevorderd dat de veiligheidsdoelstelling al is behaald. Als deze geulen helemaal klaar zijn, zullen ze uiteindelijk bij hoogwater nog meer centimeters waterstandsdaling op de Maas gaan opleveren.

Kaden en dijken

Waar geen plek is voor rivierverruiming en waterberging, zorgt de aanleg en verhoging van kaden en dijken voor een betere bescherming tegen hoogwater. De 18 Maaswerken dijkversterkingen zijn de afgelopen jaren uitgevoerd door het Waterschap Limburg.

De laatste locatie, Neer, was volgens planning eind 2020 klaar. Het waterschap werkt vanuit het Hoogwaterbeschermingsprogramma de komende jaren verder aan de dijken langs de Maas.

Nieuwe natuur Zandmaas

De hoogwatergeulen worden zo ingericht dat zich (natte) natuur kan ontwikkelen. Ze zorgen samen voor ongeveer 184 ha aan nieuwe natuur. De in 2015 afgeronde gebiedsontwikkeling Heukelomse beek draagt daar nog eens 156 ha aan bij. Ook zijn er vanuit het programma Zandmaas enkele natuurlijke Maasoevers gerealiseerd. Deze maatregelen helpen bij het ecologisch herstel van de Maas.

Meer feiten en cijfers programma Zandmaas

  • Projectbudget: € 405 miljoen, waarvan € 204 miljoen voor rivierverruiming en ongeveer € 190 miljoen voor kade-aanleg en dijkversterkingen.
  • Hoogwatergeul Well-Aijen Noord wordt via zelfrealisatie voor eigen rekening en risico uitgevoerd door Kampergeul, een samenwerkingsverband van een aantal delfstoffenbedrijven. De geul is 1600 m lang en maximaal 2,5 m diep en maakt deel uit van de bredere gebiedsontwikkeling Maaspark Well.
  • Het ontwerp van de zuidelijke geul bij Well is zo aangepast dat de 3 dassenburchten behouden konden blijven.
  • Ook hoogwatergeul Lomm wordt via zelfrealisatie aangelegd. Hier voert de particuliere Delfstoffencombinatie Maasdal (DCM) het werk uit.
  • De retentiebekkens bij Heel-Beegden en Horn-Haelen bergen bij hoogwater 10 miljoen m3 water als ze helemaal zijn volgelopen.

Andere projecten in de Zandmaas

Een ander project in de Zandmaas dat hoogwaterveiligheid en natuur combineert is Maaspark Ooijen-Wanssum. In dit 540 hectare grote gebied is veel ruimte voor de rivier gecreëerd. Zo zijn er twee nieuwe hoogwatergeulen aangelegd en werd de Oude Maasarm nieuw leven ingeblazen. Het project is eind 2020 afgerond.

De provincie Limburg was de trekker van de gebiedsontwikkeling Oijen-Wanssum. Andere deelnemers waren het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat/Rijkswaterstaat, het waterschap Limburg en de gemeenten Horst aan de Maas en Venray.

Het werk aan de Maas gaat door

Strengere eisen aan waterkeringen, nieuwe inzichten in rivierbeheer en de klimaatverandering maken dat het werk aan de waterveiligheid nooit af is.

Zo wordt vanuit het Hoogwaterbeschermingsprogramma verder gewerkt aan het versterken van de dijken. En het Deltaprogramma moet er meer overkoepelend voor zorgen dat we in Nederland duurzaam bestand zijn tegen hevige neerslag of juist perioden van droogte, maar ook dat er voldoende zoetwater beschikbaar blijft.

Documenten Zandmaas

Bezoek de verzamelpagina Factsheets de Maaswerken om de volgende factsheets over het programma Zandmaas en de Maaswerken te bekijken of downloaden:

  • Factsheet Zandmaas
  • Factsheet hoogwatergeulen Zandmaas
  • Factsheet natuurontwikkeling Zandmaas
  • Factsheet hoogwaterbescherming
  • Factsheet beleving hoogwaterveiligheid bewoners Maasdal
  • Factsheet retentiegebied
  • Factsheet kaden en dijken
  • Factsheet delfstoffenwinning
  • Factsheet bijzondere contractvormen
  • Factsheet de Maaswerken
  • Factsheet historie de Maaswerken
  • Omslagmap de Maaswerken (inclusief overzichtskaart van alle werklocaties)