Hoogwater

Hoogwater

In de winter en het begin van de lente bestaat er een grotere kans op hoogwater op de Nederlandse rivieren en langs de kust. De Rijn en de Maas moeten namelijk in deze periode meer regenwater afvoeren dan in andere seizoenen. Datzelfde geldt voor de afvoer van smeltwater bij invallende dooi.

Ook is er in deze tijd van het jaar meer kans op storm, wat voor opstuwing van het water langs onze kust en op de grote meren kan zorgen. Onze dijken en kades zijn daarop berekend. Toch zijn Rijkswaterstaat en de waterschappen extra alert.

Bestand tegen een superstorm

Bescherming tegen de zee is in een laaggelegen land als Nederland van levensbelang. En door klimaatverandering wordt dit in de toekomst alleen nog maar belangrijker. Door de stijgende zeespiegel moeten we ons steeds beter beschermen tegen overstromingen. En doordat het zeewater opwarmt, wordt de kans op heftige en ook krachtigere stormen groter. Ook buiten het stormseizoen. Zo raasde in juli 2015 nog een zeer zeldzame storm van windkracht 10 over ons land. Een van de heftigste stormen die in Nederland kan voorkomen, is een superstorm. Een superstorm raast met ongekende windsnelheden over de Noordzee. De waterstand voor onze kust bereikt hierdoor recordniveaus, zelfs nog hoger nog dan tijdens de watersnoodramp in 1953. Huizenhoge golven slaan met grote kracht tegen onze dijken. Het water kan over de dijken slaan of de dijken kunnen doorbreken. Met dramatische gevolgen. Bij heel zware stormen kan onze kustbescherming het begeven. Het achterland overstroomt, er vallen honderden dodelijke slachtoffers. Honderdduizenden mensen moeten vluchten en raken hun huis kwijt. De infrastructuur loopt vast, we hebben geen elektriciteit of gas meer en communicatie valt uit. Delen van het land zijn zelfs jarenlang nauwelijks bewoonbaar. De schade loopt op tot meer dan 100 miljard euro. Het is daarom van levensbelang dat we ons goed voorbereiden op heftige stormen. In 2003 bleek dat tien plekken in onze kustbescherming een superstorm niet zouden doorstaan. Daarom hebben Rijkswaterstaat en de waterschappen de afgelopen jaren hard gewerkt aan het versterken van deze zogenoemde Zwakke Schakels. Zo is de zeewering bij Petten in Noord-Holland met 35 miljoen kuub zand versterkt. En verrees in West-Zeeuws-Vlaanderen bij Cadzand-Bad onder meer een nieuwe duin vóór het bestaande duin. In november 2016 is het laatste project aan de kust afgerond. Alle Zwakke Schakels zijn hersteld. Dat betekent dat onze kust beschermd is tegen heel heftige stormen en superstormen. Het werk aan onze duinen en dijken is nooit klaar. Maar de Nederlandse kust is nu veiliger dan ooit.

Meten en beheren

Rijkswaterstaat meet precies hoeveel water er door de rivieren stroomt en hoe hoog dat water staat langs de kust en op de grote meren. Naast metingen stellen we met hulp van modellen ook verwachtingen op. De verwachtingen van de waterstanden en -afvoeren op de rivieren en waterhoogtes langs de kust, maken we aan de hand van de weersverwachtingen, neerslaggegevens en de waterhoogtes van de rivieren in Duitsland, België en Zwitserland.

Binnen Nederland werkt Rijkswaterstaat nauw samen met andere waterbeheerders, zoals waterschappen, gemeentes en provincies. Waterkeringen (dijken, dammen, duinen en kades) beschermen ons tegen het hoge water vanuit de zee, op de grote rivieren en het IJssel- en Markermeer.

Rijkswaterstaat zorgt voor de dijken en de grote stormvloedkeringen zoals de Oosterscheldekering in Zeeland en de Maeslantkering bij Rotterdam. Het grootste deel van de waterkeringen vallen onder controle van de 21 waterschappen.

Wat doet Rijkswaterstaat bij hoogwater?

Het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN) verzorgt de dagelijkse berichten over de waterstanden. Als dat nodig is, waarschuwt het WMCN ook de andere waterbeheerders voor hoogwater op de rivieren, langs de kust en/of op de grote meren.

Ook kan Rijkswaterstaat bij hoogwater verschillende maatregelen nemen om het water versneld af te voeren naar zee, zoals het openen van de stuwen op bijvoorbeeld de Maas en Rijn. Bij storm kan Rijkswaterstaat de stormvloedkeringen sluiten.

Berichtgeving over hoogwater

Bij verhoogde waterstanden en -afvoer start Rijkswaterstaat berichtgeving over de verwachtingen voor waterbeheerders en andere gebruikers. Deze kunnen vanuit de berichtgeving op tijd maatregelen nemen.

Houd voor de nieuwste berichten het actuele waterbericht in de gaten of kijk op teletekstpagina 720.

Gevolgen voor de scheepvaart

Hoge waterstanden of -afvoeren op de rivieren kunnen problemen voor de scheepvaart veroorzaken. De doorvaarthoogte onder bruggen wordt kleiner en sterke stroming kan doorvaren gevaarlijk maken. Ook kan het door storm niet mogelijk zijn de zeehavens in of uit te varen. Het wachten is dan op betere situaties.

Bij heel hoog water kan de golfslag van schepen schade veroorzaken aan dijken of gebouwen die in het water staan. Rijkswaterstaat kan dan wanneer nodig ook een snelheidsbeperking geven. Schippers krijgen via scheepvaartberichtgeving informatie over de situatie van dit moment.

Gevolgen voor uiterwaarden

Buitendijkse gebieden, zoals uiterwaarden, kunnen bij hoge waterstanden onder water lopen. Uiterwaarden gebruiken we in Nederland steeds vaker. Niet alleen voor landbouw, maar ook voor recreatieve doelen als campings en festivals. Rijkswaterstaat vertelt gebruikers van uiterwaarden op tijd wanneer er hoogwater is, zodat deze partijen tijdig maatregelen kunnen nemen.

Ontstaan van hoogwater

Langs de kust en op de grote meren ontstaat hoog water vooral door de harde stormwinden, die in voor- en najaar kunnen voorkomen. Als dit aan de kust overlapt met springvloed, kunnen zeer hoge waterstanden optreden. Dit gebeurde bijvoorbeeld in februari 1953. 

Hoogwater op de rivieren ontstaat vooral na langere perioden met veel neerslag (regen, maar ook sneeuw). In de zomer en de herfst kan de bodem nog veel water opnemen. Ook verdampt er meer water door de hogere temperaturen en via de opname van water door begroeiing. In de winter en het vroege voorjaar gaat dat minder goed. De temperatuur is dan lager en smeltende sneeuw en een bevroren ondergrond versterken de kans op hoogwater.

De Maas

De Maas is een rivier die sterk reageert op neerslag in de Belgische Ardennen en Noord-Frankrijk. Ook is de rivier in verhouding kort, wat ervoor zorgt dat het water Nederland binnen een paar uren bereikt.

Veel regen in Frankrijk en België kan in korte tijd zorgen voor hoogwater in de Maas. Bekijk in de animatie hieronder hoe we hiermee omgaan.

VOICE-OVER: Bescherming tegen hoogwater is voor Nederland van groot belang. Om ons land ook bij hoogwater veilig, bereikbaar en leefbaar te houden neemt Rijkswaterstaat al jarenlang verschillende maatregelen. Bijvoorbeeld langs de rivieren, zoals de Maas. Veel regen in Frankrijk en België kan in korte tijd zorgen voor hoogwater in de Maas. (Een animatie.) Rijkswaterstaat werkt op veel plekken aan de Maas. Het idee is dat we de Maas de ruimte geven waar het mogelijk is. Bijvoorbeeld door het verdiepen van de rivier tussen Grave en Ravenstein. Het verbreden en verlagen van uiterwaarden bij de Grensmaas. En het aanleggen van retentiebekkens bij Horn en Heel. In deze opvangbekkens kunnen we het water tijdelijk vasthouden. Ook komen er hoogwatergeulen in de Zandmaas. (Een graafmachine is aan het werk in Baarlo.) Als er geen ruimte is, zorgen de waterschappen ervoor dat de dijken versterkt of verhoogd worden, zoals bij Baarlo. Een andere maatregel is het openzetten van stuwen. De Maas is namelijk over een flink stuk een gestuwde rivier. Zo kan het water ongehinderd wegstromen. Zonder al deze maatregelen zouden bij hoogwater veel bewoners te maken krijgen met overstromingen. Onder de noemer Maaswerken heeft Rijkswaterstaat al flink wat maatregelen genomen en projecten afgerond. Andere zijn nog in uitvoering zoals de uiterwaardverbreding in de Grensmaas of een aantal hoogwatergeulen bij de Zandmaas. Het werk aan de Maas is sowieso nooit af. De reden daarvoor? Nou, bijvoorbeeld: klimaatveranderingen en nieuwe inzichten. Samen met andere overheden en partijen zorgt Rijkswaterstaat dat we ook in de toekomst bestand zijn tegen hevige neerslag maar ook tegen perioden van droogte, en voor voldoende zoetwater. Zodat Nederland ook in de toekomst veilig, bereikbaar en leefbaar blijft. (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op www.rws.nl/hoogwater. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2019.)

De Rijn

De Rijn is langer dan de Maas en wordt sterker beïnvloed door smeltwater uit de berggebieden in Zwitserland en Zuid-Duitsland. Het duurt enkele dagen voordat een hoogwatergolf vanuit deze gebieden Nederland bereikt.

Nieuws

Onderliggende pagina's