Stuwensemble Nederrijn en Lek

Stuwensemble Nederrijn en Lek

Het stuwensemble bestaat uit de 3 stuwcomplexen bij Driel, Amerongen en Hagestein. Het zijn onmisbare schakels in het nationale waterbeheer.

Samen zorgen de 3 stuwcomplexen voor een goede bevaarbaarheid van de Nederrijn, Lek en IJssel. De stuw bij Driel - de ‘Kraan van Nederland’ – zorgt via de IJssel, voor voldoende zoetwater voor het IJsselmeer; onze nationale ‘regenton’. Elk stuwcomplex bestaat uit een sluis en een stuw, gelegen op een stuweiland. Daarnaast is een vistrap gemaakt. In Hagestein zitten waterkrachtcentrales in de stuw en bij Amerongen staat die ernaast.

Rijnkanalisatie

stuw Hagestein was in 1961 als eerste klaar

Het stuwensemble is gebouwd in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw. Het plan om stuw- en sluiscomplexen te bouwen in de Nederrijn en de Lek – de zogenoemde ‘Rijnkanalisatie’- ontstond in de jaren 30 van de vorige eeuw. Na de bouw van de Afsluitdijk (1932), moest het nieuwe IJsselmeer via de IJssel extra worden gevoed met zoetwater. Begin jaren ‘50 maakte architect Wouter Hamdorff het ontwerp voor de stuwcomplexen. Stuw Hagestein was in 1961 als eerste klaar, Amerongen volgde in 1966 en tot slot Driel in 1970. Het iconische ontwerp met de vizierschuiven is nu, ruim 60 jaar later, nog steeds functioneel.

Stuw Driel is een onmisbare schakel in het nationale waterbeheer

Renovatie stuwensemble Nederrijn en Lek

Het stuwensemble is tussen 2015 en 2020 compleet gerenoveerd en gemoderniseerd. Complex en uitdagend: waar het stuwensemble destijds op het droge is gebouwd, moest het nu worden gerenoveerd in het water. Tijdens de renovatie moesten de vitale functies van de stuwcomplexen in het waterbeheer betrouwbaar blijven functioneren. Bij het vervangen van de 6 vizierschuiven nam een tijdelijk keermiddel daarom telkens de waterkerende functie van de betreffende vizierschuif over.

Ook de sluizen, installaties en andere onderdelen zijn gerenoveerd of vernieuwd. Het stuwensemble bovendien geschikt gemaakt voor centrale bediening: de sluizen en stuwen in Driel, Amerongen en Hagestein worden nu 24/7 bediend vanuit de nieuwe bediencentrale in Amerongen. Tot slot heeft het stuwensemble een schilderbeurt gekregen. Het stuwensemble kan nu weer jarenlang door met zijn belangrijke rol in het water- en scheepvaartmanagement.

Uitdagend en complex, het stuwensemble Nederrijn en Lek gerenoveerd voor de toekomst Het stuwensemble Nederrijn en Lek bestaat uit 3 stuwcomplexen: In Driel, Amerongen en Hagestein. Het zijn onmisbare schakels in het waterbeheer. Het stuwensemble heeft twee functies: Samen zorgen de stuwen bij Driel, Amerongen en Hagestein voor een goede bevaarbaarheid van de Nederrijn, Lek en IJssel. En de stuw bij Driel, de ‘Kraan van Nederland’, stuurt zoetwater naar het IJsselmeer, onze nationale ‘regenton’. Het plan om stuwen te bouwen in de Nederrijn en de Lek ontstond in de jaren 30 van de vorige eeuw. De soms beperkte vaardiepte op de IJssel belemmerde de scheepvaart. De zogenoemde ‘Rijnkanalisatie’ moest ervoor zorgen dat de rivieren het hele jaar rond bevaarbaar zijn en dat er voldoende zoetwater via de IJssel naar het IJsselmeer kan stromen. Architect Wouter Hamdorff tekende destijds voor het iconische ontwerp, ruim 60 jaar later is dat nog steeds functioneel. In de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw zijn de stuwcomplexen gebouwd in het droge. Tussen 2015 en 2020 zijn ze gerenoveerd in het water. Rijkswaterstaat is in 2015 gestart met een grootscheepse, integrale renovatie. Na al die jaren waren de installaties verouderd en de constructies hadden groot onderhoud nodig. Ook moest het stuwensemble geschikt gemaakt worden voor centrale bediening. Een complex en uitdagend project, want de stuwcomplexen hebben vitale functies in de rivieren. Die moesten tijdens de renovatie betrouwbaar blijven functioneren. Bij de renovatie zijn de vizierschuiven één voor één vervangen. Een tijdelijk keermiddel nam de functie van de vizierschuif over: het keren van het water. In Hagestein, rijksmonument sinds 2016, is een originele, gerenoveerde vizierschuif teruggeplaatst. In Amerongen is een nieuwe bediencentrale gebouwd, van daaruit worden de drie stuwcomplexen nu 24/7 centraal bediend. Ook de sluizen, installaties en andere onderdelen zijn gerenoveerd of vernieuwd. En ten slotte heeft het hele stuwensemble een schilderbeurt gekregen. Meer dan duizend mensenhanden hebben hieraan gewerkt. En het resultaat mag er zijn! Dankzij de renovatie is het stuwensemble Nederrijn en Lek weer helemaal klaar voor de toekomst. Klaar voor zijn belangrijke rol in het waterbeheer van Nederland. Meer informatie? Kijk op www.rijkswaterstaat.nl

Rijksmonument Hagestein

In 2015 heeft stuwcomplex Hagestein de status van een rijksmonument gekregen. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is het een mooi voorbeeld van de architectuur uit de 2e fase van de naoorlogse wederopbouwperiode (1959-1965). Bij de renovatie van het stuwcomplex zijn de originele kenmerken van het rijksmonument zoveel mogelijk bewaard, bijvoorbeeld met de gebruikte materialen en kleuren. Ook is in Hagestein een originele, gerenoveerde vizierschuif uit Amerongen teruggeplaatst: een klassieke schuif met bouten en moeren, waar de andere complexen nieuwe schuiven met gelaste delen hebben gekregen.

Feiten en cijfers

  • Jaarlijks varen gemiddeld zo’n 39.000 schepen door de sluizen: 12.000 bij Driel, 17.000 bij Amerongen en 10.000 bij Hagestein.
  • De sluis bij Hagestein is 225 m lang, die bij Driel en Amerongen zijn 260 m lang. Ze zijn alle 3 18 m breed.
  • Door middel van een tussendeur kunnen de sluizen opgedeeld worden in 2 delen. Zo kunnen we de sluizen snel en efficiënt inzetten.
  • De stuwen zijn zo’n 24 m hoog, gemeten vanaf de bovenzijde van de stuwvloer tot aan de bovenzijde van de machinekamer boven in de betonpijler.
  • Elke vizierschuif is 9 m hoog en weegt maar liefst 360.000 kg.
  • 4 elektromotoren van ieder 3 pk drijven de kabeltrommels aan die een vizierschuif binnen 2 tot 2,5 uur kunnen heffen.
  • De stuw bij Driel staat gemiddeld per jaar 75 dagen open bij hoogwater. De stuwen Amerongen en Hagestein 25 keer per jaar. De rest van het jaar zijn ze in functie voor het stuwen van het water.  
  • De benaming ‘vizierschuif’ verwijst naar de vorm van de constructie, die doet denken aan het vizier van een middeleeuwse ridderhelm. Deze vorm zorgt ervoor dat de waterstroom sterk uitwaaiert en dat hierdoor een minder zware bodembescherming nodig is om erosie van de bodem te voorkomen.