Verdeling water bij droogte

Verdeling water bij droogte

Als beheerder van grote rivieren en meren houdt Rijkswaterstaat het waterpeil en de wateraanvoer altijd in de gaten.

Bij droogte verdelen we het weinige zoete water uit de grote rivieren en meren zo goed mogelijk onder alle watergebruikers. Dit doen we via stuwen, pompgemalen en sluizen.

Slim systeem van stuwen en sluizen verdeelt zoet water

Via de Rijn en Maas stroomt zoet water naar Nederland. Als een watertekort dreigt, kan het beschikbare water verdeeld worden. Met een slim systeem van stuwen en sluizen sturen we het water dan naar een gebied waar het nodig is. Zo kunnen we de beschikbare waterhoeveelheid zo goed mogelijk inzetten. Het IJsselmeer en Markermeer spelen daarin een belangrijke rol: het is onze grootste zoetwatervoorraad. Het water dat we vasthouden in het IJselmeergebied kunnen we later gebruiken in een periode van droogte.

Op hoger gelegen grond in Nederland is het vaak niet mogelijk zoet water aan te leveren. Deze gebieden zijn compleet afhankelijk van neerslag.

Het voorkomen van verzilting

Een goed voorbeeld van waterverdeling is de Kleinschalige Water Aanvoer (KWA). Het gebruik van deze voorziening gebeurt, als verzilt water de Hollandsche IJssel bij Krimpen aan de IJssel op stroomt. Omdat er dan geen water meer kan worden ingelaten bij Gouda, wordt het water via gemaal De Aanvoerder in de Oude Rijn vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal ingelaten. Zo voorzien we een groot deel van West-Nederland van zoetwater.

Als er nog ruim voldoende water beschikbaar is, kan de verzilting van de Hollandsche IJssel nog worden voorkomen. Door een spuisluis in het Amsterdam-Rijnkanaal open te zetten, stroomt er dan zoetwater de Hollandsche IJssel op. Het zoete water duwt het verzilte water als het ware terug.

Video waterverdeling Nederland

In de animatie hieronder leggen we uit welke bronnen zoetwater er zijn en hoe we hiermee omgaan bij droogte.

(Een animatie.) VOICE-OVER: In Nederland hebben we drie bronnen van zoet water. Water dat via de rivieren binnenstroomt, regenwater en grondwater. Dit water gebruiken we als drinkwater, voor landbouw, natuurbeheer scheepvaart en recreatie, en als koel- en proceswater in de industrie of energiesector. Een deel van het water wordt gebruikt en een deel verdampt. De rest van het water stroomt naar de zee. Deze zoete waterstroom zorgt ervoor dat zout zeewater niet te ver Nederland kan binnendringen. Maar welke maatregelen kunnen we treffen als het droog is? We maken hierbij onderscheid tussen hoog en laag Nederland. (Een landkaart.) Naar zandgronden in hoog Nederland en enkele andere gebieden kan geen zoet water worden aangevoerd. Hier zijn gebruikers volledig afhankelijk van neerslag en grondwater. In deze gebieden zullen sneller beregeningsverboden worden ingesteld en ontstaat eerder droogteschade voor landbouw en natuur. In de lagergelegen gebieden kunnen we het water van de Rijn en Maas verdelen. (Stijgend water.) Al in het voorjaar verhogen we het waterpeil van het IJsselmeer en andere wateren zodat we meer voorraad hebben. In geval van droogte verdelen we dit water met stuwen over de kanalen en sloten. (Het IJsselmeergebied.) Als te weinig water beschikbaar is voor alle gebruikers passen we de verdringingsreeks toe die aangeeft welke belangen de hoogste prioriteit hebben. Zo werken alle waterbeheerders samen aan een goede waterverdeling in tijden van droogte. (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op www.rws.nl/droogte. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2018.)

Verdringingsreeks: waar gaat als eerste zoet water heen?

Als minder water beschikbaar is dan we nodig hebben, moeten we het water verdelen. Dit gebeurt via de zogeheten verdringingsreeks uit de Waterwet. De reeks geeft aan hoe we het zoete water verdelen. Waterkeringen en dijken die gevoelig zijn voor de droogte krijgen als eerste water. Extreme droogte kan namelijk scheuren veroorzaken in dijken en waterkeringen beschadigen. Als het water daarna weer stijgt, kunnen ze ons niet meer beschermen. Drinkwater en energievoorziening krijgen ook voorrang bij de waterverdeling.

Video verdringingsreeks

In de animatie hieronder leggen we uit hoe we het water verdelen bij droogte.

VOICE-OVER: Nederland is voorbereid op een periode van droogte. (Een animatie.) Als er een tijd lang minder water beschikbaar is in rivieren en meren, staat van tevoren al vast hoe we het beschikbare water gaan verdelen. Daarvoor is de verdringingsreeks vastgesteld. Deze reeks bevat vier categorie├źn waarbij categorie 1 de hoogste prioriteit heeft. Als er weinig water beschikbaar is, zal het eerst gaan naar veiligheid. Het voorkomen van schade aan dijken en het voorkomen van onomkeerbare schade aan natuur. Als tweede moet er voldoende drinkwater en een ongestoorde energievoorziening zijn. Categorie 3 en 4 zijn ingedeeld op basis van economische en maatschappelijke belangen. Binnen categorie 3 vallen de sectoren waar met weinig water veel schade voorkomen kan worden. Zoals het beregenen van de bomenteelt of andere kapitaalintensieve gewassen of water voor de industrie. In categorie 4 gaat het om zaken die ook heel belangrijk zijn maar minder dan categorie 1, 2 en 3. Bijvoorbeeld scheepvaart, landbouw en recreatie. Voor alle categorie├źn geldt dat de overheid probeert te voorkomen dat er te weinig water is. Zo wordt er zuiniger geschut om ervoor te zorgen dat er minder water wegloopt mag de industriesector minder water gebruiken en zijn er beregeningsverboden. (Schepen in een sluis.) Zo is door de verdringingsreeks voor iedereen duidelijk wat de spelregels zijn bij de verdeling van water in tijden van watertekort. (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op www.rws.nl/droogte. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2018.)

Waterbeheer in het IJsselmeer

Het IJsselmeer is qua oppervlakte het grootste zoetwaterreservoir van Nederland en werkt als onze nationale regenton. Dit zoete water is bijzonder. Het IJsselmeer was namelijk voor de bouw van de Afsluitdijk (1932) een zoute/brakke binnenzee (Zuiderzee). Het IJsselmeer heeft verschillende functies:

  • Zorgen voor de watervoorziening voor Noord-Nederland (Noord-Holland, Flevoland, Friesland, Groningen, delen van Overijssel, Drenthe, Gelderland en Utrecht)
  • Scheepvaart en vaarroutes
  • Belangrijk gebied voor veel (water)vogels en vissen

Het meer wordt gevoed vanuit de IJssel. Normaal spuien we een teveel aan water naar de Waddenzee, via de spuisluizen van Kornwerderzand en Den Oever (Afsluitdijk). Als we een langere periode van droogte verwachten, houden we het extra zoete water binnen. We kunnen het dan gebruiken als het nodig is. Er zijn daarbij wel belangrijke voorwaarden: het moet kunnen qua waterveiligheid, er moet geen storm op komst zijn en de natuur mag er geen schade van ondervinden.