(Beeldtitel: Uiterwaardenbeheer. Veilig en natuurlijk. Beeldtekst: "Denkend aan Holland, zie ik brede rivieren, traag door oneindig laagland gaan..." Voice-over:) LEVENDIGE MUZIEK VOICE-OVER: Niets is zo kenmerkend voor Nederland als het rivierenlandschap met z'n uiterwaarden. Dat zijn de gebieden tussen rivier en dijk. Rijkswaterstaat zorgt samen met anderen voor het beheer van de uiterwaarden. Dat is nodig, want van nature veranderen rivieren voortdurend. Ze slijpen bochten uit in het landschap en verleggen door de jaren heen hun loop. Spontaan ontstaan op hun oevers ooibossen, nieuwe rivierduinen en afzettingen van zand, klei en grind. Voor dit natuurlijke proces is in ons land helaas maar weinig ruimte. Het rivierengebied wordt gebruikt voor scheepvaart, natuur, landbouw wonen, werken en recreatie. (Beeldtekst: Uiterwaarden: nodig bij hoogwater.) De uiterwaarden langs de rivieren hebben een belangrijke functie voor de doorstroming van het water en daarmee voor de veiligheid bij hoogwater. Bij hoogwater stroomt de rivier ook door de uiterwaarden. Steeds vaker is er extreme regenval. Om overstroming te voorkomen hebben de Nederlandse rivieren in de afgelopen jaren meer ruimte gekregen. Er zijn bijvoorbeeld nieuwe geulen bij gekomen. Ook zijn er natuurgebieden aangelegd. Nu komt het erop aan om deze gebieden goed te beheren. Zodat het rivierengebied veilig blijft voor de mensen die er wonen en de natuur in het gebied wordt versterkt. (Beeldtekst: Onderhoud van de uiterwaarden.) Als begroeiing te hoog en te dicht wordt belemmert dat de doorstroming van het rivierwater bij een hoge waterstand. Daarom zorgen we ervoor dat deze wordt verwijderd. Zo blijft het gebied veilig voor bewoners. Waardevolle landschapselementen, zoals hagen en bomen die geen belemmering vormen, blijven behouden. Ook verbeteren we het leefgebied van planten en dieren die thuishoren in de riviernatuur. (Beeldtekst: Samenwerking.) Rijkswaterstaat zorgt samen met anderen voor het onderhoud van alle uiterwaarden. Ook de gebieden die in eigendom zijn van andere partijen. Daarvoor sluiten we onder meer onderhoudscontracten af met aannemers. Agrarische gronden van Rijkswaterstaat worden openbaar verpacht. Voor grote natuurgebieden regelen Rijkswaterstaat en terreinbeherende organisaties waar mogelijk samen het onderhoud. (Beeldtekst: Bezoekers.) Veel van onze eigen terreinen zijn natuurgebied en opengesteld voor bezoekers. Om ervoor te zorgen dat zij zich veilig en prettig voelen in ons gebied stellen we regels op. Als mensen op ons terrein iets willen ondernemen, staan we open voor overleg. Rijkswaterstaat is partner voor gemeenten als het gaat om recreatie en handhaving in gebieden die recreatief gebruikt worden. Zo zorgen we voor goed uiterwaardenbeheer waarbij het water en de natuur de ruimte krijgen het gebied veilig blijft en bewoners en bezoekers kunnen genieten van het rivierlandschap. (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op rws.nl/uiterwaardenbeheer. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2020.) DE LEVENDIGE MUZIEK EBT WEG
Beheer van uiterwaarden: voor een veilig en natuurlijk rivierengebied
Uiterwaarden zijn de gebieden tussen de rivier en de dijk. Ze spelen een belangrijke rol bij het beschermen van Nederland tegen hoogwater. Wanneer de waterstand stijgt, bieden uiterwaarden extra ruimte om rivierwater veilig af te voeren. Tegelijkertijd vormen ze een waardevol leefgebied voor planten en dieren. Rijkswaterstaat zorgt samen met anderen voor het onderhoud van de uiterwaarden.
De grond langs een rivier verandert voortdurend. Enerzijds door de natuurlijke afzetting en afvoer van sediment, anderzijds door de groei van vegetatie. Rijkswaterstaat zorgt samen met andere beheerders voor het onderhoud van de uiterwaarden, zodat ze hun belangrijke functie blijven vervullen voor de hoogwaterveiligheid en de natuur.
Hoogwaterbescherming en waterkwaliteit
In de uiterwaarden zorgt Rijkswaterstaat voor hoogwaterveiligheid. Zowel op gronden die eigendom zijn van het Rijk, als op gronden die eigendom zijn van een andere partij. De begroeiing speelt daarbij een belangrijke rol. Bomen, struiken en andere vegetatie kunnen de afvoer van rivierwater bij hoogwater dermate belemmeren dat het risico op overstromingen toeneemt. Daarom beoordelen we per uiterwaard waar begroeiing kan blijven staan en waar het noodzakelijk is om vegetatie te snoeien of te verwijderen. Waardevolle landschapselementen, zoals hagen en bomen die geen belemmering vormen, blijven behouden.
Het onderhoud voeren we uit op basis van de Vegetatielegger (onderdeel van de Legger Rijkswaterstaatswerken). Hierin ligt vast welk type begroeiing per gebied is toegestaan. We houden rekening met beschermde planten- en diersoorten en werken volgens de geldende wet- en regelgeving.
We beheren 64.000 ha uiterwaarden op een duurzame manier
Bovendien werken we aan verbetering van de waterkwaliteit in de uiterwaarden. Dat doen we vanuit de Kaderrichtlijn Water en in afstemming met de provincies die bevoegd gezag zijn voor Natura 2000-gebied in de uiterwaarden.
Veel belangen
De uiterwaarden liggen niet alleen op gronden van het Rijk, maar ook op gronden van andere eigenaren: natuurorganisaties, agrariërs, landgoederen, bedrijven en particulieren. Totaal gaat het om 64.000 hectare, verdeeld over meer dan 12.000 grondeigenaren. Al deze partijen hebben eigen belangen, zoals hoogwaterveiligheid, natuur, recreatie, landbouw en wonen. Daarom stemmen we het beheer af met grondeigenaren en andere partners in de omgeving. Waar mogelijk werken we samen aan het beheer en onderhoud van de uiterwaarden.
Verschillende manieren van onderhoud
We regelen het onderhoud van de uiterwaarden op verschillende manieren:
- We hebben (grote) meerjarige onderhoudscontracten afgesloten met 3 aannemerscombinaties. Het Waardengedreven Onderhoudscontract Uiterwaarden (WOCU) regelt het onderhoud van de uiterwaarden langs de IJssel (team IJsselwaarden), de Rijn en Waal (team Rijntakken), en de Maas (team Maaskracht).
- Eigenaren van grond in de uiterwaarden kunnen het vegetatiebeheer zelf doen conform de Vegetatielegger. Of ze kunnen het onderhoud laten uitvoeren door een van de aannemerscombinaties (IJsselwaarden, Rijntakken of Maaskracht) in opdracht van Rijkswaterstaat. Bent u eigenaar van grond in de uiterwaarden? Lees dan meer over het onderhoud op uw grond.
- Agrarische gronden verpachten we via openbare inschrijving. Deze percelen worden aangeboden op het biedboek van het Rijksvastgoedbedrijf.
- Voor grote natuurgebieden regelen Rijkswaterstaat en terreinbeherende organisaties waar mogelijk samen het onderhoud.
- Met Staatsbosbeheer kopen we samen onderhoud in, omdat veel van onze terreinen naast elkaar liggen.
Regels in de uiterwaarden
Steeds meer mensen bezoeken de uiterwaarden om te wandelen, fietsen of van de natuur te genieten. Dat is positief, maar vraagt ook om zorgvuldig gebruik van het gebied. Zo kunnen geluidsoverlast, zwerfafval of het verstoren van broedvogels en beschermde planten en dieren negatieve gevolgen hebben voor de natuur en de omgeving. Om de uiterwaarden prettig en veilig te houden voor mens en natuur, gelden er regels voor bezoekers. Deze staan per uiterwaard aangegeven op de informatieborden.
