Zwerfafval

Zwerfafval

Als beheerder van de rijkswegen en -wateren wil Rijkswaterstaat eigen gebieden (zoals rivier, oever, weg, berm en verzorgingsplaatsen) schoonhouden. Onder meer door het tegengaan van zwerfafval. Dit kunnen we niet alleen, dus slaan we de handen ineen.

Dit doen we met inwoners en andere partijen uit binnen- en buitenland, zoals andere overheden, natuurorganisaties, bedrijfsleven en kennisinstituten. In de uitvoering, maar ook als kennispartner, bijvoorbeeld als het gaat om monitoring en gedragsverandering.

Gevolgen van zwerfafval

Zwerfafval op land en in water heeft negatieve gevolgen voor de leefbaarheid en het milieu: het verontreinigt de bodem en het water, trekt ongedierte aan en dieren eten het op of raken er in verstrikt. Afval belandt via onze stranden, rivieren of de wind ook in zee en zorgt ook daar voor vervuiling, de zogenoemde ‘plasticsoep’. Plastic verdwijnt nooit uit het milieu. Het breekt af in hele kleine stukjes, maar vergaat nooit. Microplastics kunnen via de bodem en het water in ons voedsel terechtkomen. Ook kan zwerfafval problemen opleveren voor de scheepvaart.

Plastic verdwijnt nooit uit het milieu, het breekt af in hele kleine stukjes

Daarom zorgen we ervoor dat zwerfafval langs de weg en het water wordt opgeruimd. Maar voorkomen is ook erg belangrijk. Bewust omgaan met afval is een belangrijke stap naar een circulaire economie. Monitoring van het zwerfafval in Nederland is daarom een belangrijke taak van Rijkswaterstaat.

Bestrijding zwerfafval langs de weg

We houden de weg en berm continu schoon. Hier zijn we verantwoordelijk voor. Het opruimen van zwerfafval langs wegen en in de berm, maar ook het reinigen en schoonmaken van vuilnisbakken op parkeerplaatsen besteedt Rijkswaterstaat uit aan aannemers. Met hen is afgesproken dat 'storend zwerfvuil niet mag voorkomen'.

We willen voorkomen dat mensen of bedrijven afval achterlaten op plekken waar het niet hoort. Daarom onderzoeken we de beste inrichting van verzorgingsplaatsen: goed zichtbare afvalbakken op logische plekken, goed zicht op het terrein vanuit bijvoorbeeld het tankstation en het vermijden van anonieme hoekjes. Rijkswaterstaat onderzoekt ook wat de beste manier is om gebruik te maken van gedragsbeïnvloedingsmethoden, want om zwerfafval aan te pakken, is opruimen alleen niet genoeg. Ook geeft een schone omgeving een groter gevoel van veiligheid en helpt het zwerfafval voorkomen. Want een schone omgeving maakt dat minder afval wordt weggegooid (‘schoon houdt schoon’ (broken window theory)).

Duidelijk zichtbare afvalbakken, geen anonieme hoekjes en goed zicht op het terrein zorgen voor schonere verzorgingsplaatsen

Zwerfafval langs rijkswegen melden

Heeft u zwerfafval langs een rijksweg gezien? Meld dit dan via de gratis Landelijke Informatielijn Rijkswaterstaat (0800-8002). Houd er rekening mee dat er voor opruimacties soms een verkeersmaatregel nodig is, bijvoorbeeld een (gedeeltelijke) wegafsluiting. Dit voor de veiligheid van onze medewerkers en weggebruikers. Hier gaan een aantal weken overheen. Een precieze datum wanneer zwerfafval opgeruimd wordt, kunnen we daarom niet geven.

Bestrijding zwerfafval op het water

Het zwerfafval in water stroomt via de rivieren deels naar zee. Het verspreidt zich onder invloed van stroming en getij. We zijn verantwoordelijk voor een goede waterkwaliteit en bevaarbaarheid van de rivieren. Zo nemen we deel aan de Green Deal Schone Stranden en inspecteren en monitoren we het water en de stranden van de Noord- en Waddenzee. Gemeenten en vrijwilligers ruimen aangespoeld afval op en het Rijk en gemeenten werken samen in het opruimen van aangespoelde olie en paraffine. Schone stranden en rivieren zijn van belang voor een schone zee.

Foto: © Inge van Mil Photography
8.436
vuilniszakken met zwerfafval zijn in 2018 verzameld en afgevoerd tijdens opruimacties

Er zijn meerdere beheerders van de openbare ruimte. Daarom is (internationale) samenwerking met gemeenten, waterschappen, niet-gouvernementele organisatie (ngo’s) en bedrijfsleven essentieel. Om samenwerkingsverbanden en lokale initiatieven die zwerfafval in rivieren en langs oevers opruimen te stimuleren, kan een beroep worden gedaan op de landelijke Zwerfafvalophaalregeling (ZOR). Binnen de ZOR voert Rijkswaterstaat het door anderen ingezameld zwerfafval langs rijkswateren kosteloos af. In 2018 werden in totaal 8.436 vuilniszakken met zwerfafval verzameld tijdens opruimacties en afgevoerd.

Rijkswaterstaat ondersteunt en participeert in diverse samenwerkingsverbanden, zoals Schone Rivieren. En goed voorbeeld doet goed volgen: ook op andere plekken in Nederland gaan steeds meer partijen samenwerken om Nederland schoner te maken.

Video: zwerfafval in de visserij

Zwerfafval vanuit de visserij is een belangrijke vervuiler van de Noordzee. Deze animatie geeft je inzicht in het afval dat in de zee belandt en bespreekt wat jij hier tegen kan doen om de dalende trend voort te zetten.

(Een animatie. Schepen dobberen op het water.) VOICE-OVER: Hè, hè. Wat een rust. Boven water maken ze het onder water niet altijd even makkelijk. Want hoe drukker het daar is, hoe meer afval er in het water terechtkomt. Zoals zwerfafval afkomstig van de stranden, scheepvaart en visserij. (Afval in het water.) Maar ook afval dat vanuit grote rivieren naar de zee drijft. Opruimen helpt, maar voorkomen dat er nieuw afval bij komt, is beter. Samen met de visserij, natuurorganisaties, havens en de kustgemeentes zorgen we ervoor dat er minder afval in de zee terechtkomt. Ook werken we mee aan het project VisPluisVrij. Vispluis zijn de oranje en blauwe plastic draadjes die de onderkant van visnetten beschermen. Vissers testen hier nu ook duurzame materialen voor. Het afval afkomstig uit de visserij nam met 35 procent af. Door allerlei maatregelen werd er al in totaal 40 procent minder afval gevonden. Je zou denken: reden voor een feestje. Maar we zijn er nog lang niet. Uit onderzoek blijkt dat 93% van de aangespoelde noordse stormvogels nog plastic in zijn maag heeft. Dat moeten we zien te voorkomen. We kunnen allemaal iets doen. Laat je afval niet achter, maar gooi het weg waar het hoort: in de afvalbak. (Een school vissen komt aangezwommen.) Houd het water schoon. (De school vissen zwemt weg. Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op rijkswaterstaat.nl. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2021.)

Aanpak zwerfafval in de toekomst

We werken hard aan een duurzame aanpak van zwerfafval op en langs de rijkswegen en -wateren voor nu en de toekomst. Het gaat dan om zowel preventie, handhaving als opruimen. Doel van dit plan is ons beheer op het gebied van zwerfafval te verbeteren. Ook kijken we naar mogelijkheden voor inzetten van communicatie en gedragsverandering. De vervuiling van de oceaan met (micro)plastic is een serieus probleem. We onderzoeken daarom de mogelijkheden van vangarmen in rivieren, starten pilots gericht op schone rivieroevers en onderzoeken hoe we de monitoring kunnen verbeteren. Meer weten? Kijk op de website Zwerfafval Rijkswaterstaat.