Verbinden natuurgebieden

Koen Krowinkel: Als je ziet hoeveel soorten hier gebruik van maken, dan kan ik wel echt zeggen dat dit ecoduct in ieder geval echt een doorslaand succes is. Botte Jellema: Een succesvol natuurgebiedje boven op een snelweg. Samen met Koen Krowinkel, adviseur Natuur en Landschap bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland, ben ik op het ecoduct over de A73 bij Swalmen, Midden-Limburg. Het is een plek waar geen mensen mogen komen. Dit ecoduct heeft net een opknapbeurt gekregen. Koen laat me dit gebied zien, en vertelt me hoe hij en zijn collega's een succes van dit ecoduct hebben gemaakt. Koen Krowinkel: Wat je ziet, is dat er 32 keer een haas voor de camera gelopen heeft, dat er een das 6 keer heeft gelopen, een ree 12 keer, een vos 5 keer, steenmarters, vossen, en natuurlijk ook wilde zwijnen. Botte Jellema: Dat is voor de camera, dus dat is nog niet eens het totaal wat over het ecoduct is gegaan, dat is alleen wat je hebt gezien met de camera. Koen Krowinkel: Dit is inderdaad alleen maar wat je in die twee weken voor de camera hebt gezien. Dat geeft wel aan dat die soorten het allemaal gebruiken. Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Rijkswaterstaat noemt zichzelf natuurbeheerder. Met een goede reden, want al met al heeft Rijkswaterstaat een groot deel van Nederland in beheer. Toen besloten werd rijksweg A73 op de oostoever van de Maas aan te leggen, was er ook de opdracht om de verloren gegane natuur te compenseren, en dat ook goed te beheren. Als onderdeel daarvan zijn er ecoducten over de snelweg gekomen. Het ecoduct Waterloo bij Swalmen is het grootste exemplaar, en het is een succes. In deze aflevering hoor je hoe dat is gelukt. Koen neemt me mee het terrein op, eerst aan de oostkant van de snelweg. Koen Krowinkel: Een ecoduct is eigenlijk een viaduct voor dieren, daarom noemen we dat een ecoduct. Het is een passage over een snelweg heen, zodat dieren van a naar b kunnen trekken. Het is echt gebouwd voor wild. Botte Jellema: Aan de bovenkant groen, heel simpel gezegd, in plaats van de viaducten die grijs zijn aan de bovenkant. Koen Krowinkel: Je zult straks ook zien dat we hem volledig als natuur hebben ingericht. Als je hier rondloopt heb je niet het idee dat je langs en op een snelweg loopt. Je loopt hier echt in een oase van groen. Het is heel sereen en rustig hier. Je hoort de vogels ook al kwetteren. Botte Jellema: Ik hoor wel een klein beetje de A73 in de verte. Koen Krowinkel: Straks, op het ecoduct, hoor je het echt een stuk minder. Botte Jellema: Nou, neem me mee. Je hebt het hek nu opengemaakt voor ons, maar mag je normaal gesproken hier komen? Koen Krowinkel: Nee, het is niet voor mensen bedoeld. Wel voor onderhoud, daarom zit er ook de poort in, waar wij doorheen zijn gelopen. We hebben in het verleden wel toestemming gegeven om een voorziening te maken, zodat we er overheen kunnen wandelen. Dat zullen we straks ook zien. Aan weerskanten van de A73 zijn trappen gebouwd, en een smalle doorgang op het ecoduct, zodat je op het ecoduct op een klein strookje mag wandelen, om toch van a naar b te komen. Dat doen we zolang er nog geen edelhert over dit ecoduct heen komt. Dit ecoduct hebben we gebouwd voor een aantal doelsoorten, één van die doelsoorten is het edelhert. Dat is ook het grootste zoogdier dat we hier hebben. Botte Jellema: Heb je hem hier weleens gezien? Koen Krowinkel: Nee, ik heb hem hier nog niet gezien. Hij komt hier ook nog niet voor, maar het ecoduct is dus voorbereid op de trek van die soort. Botte Jellema: Hoe groot is zo'n dier ongeveer, trouwens? Koen Krowinkel: Een edelhert is wel zo lang als een mens. Die kan toch wel 1.80 tot 2 meter groot worden. Botte Jellema: Wouw! Koen Krowinkel: Ja, het zijn echt gigantische dieren, inderdaad. Botte Jellema: Dat zou heel mooi zijn. Koen Krowinkel: Ze zitten veel op de Veluwe. In de Weerterbossen zitten ze ook. Je moet eigenlijk een groot raamwerk van groen zien aan te leggen, waar die dieren zich comfortabel bij voelen om doorheen te trekken. Een ecoduct van 50 meter breed zoals deze, dat is een groot, breed ecoduct, dat is voor een edelhert voldoende breed om overheen te trekken. Als je ze kleiner maakt, wordt het voor die soort al wat lastiger. Botte Jellema: En er moeten geen mensen bij zijn, dan komen ze ook niet. Koen Krowinkel: Nee, het mag dus niet verstoord worden. Reeën zijn over het algemeen iets minder schuw, die hebben hier ruimte genoeg om te migreren. Straks zal ik je ook wat wildwissels laten zien. Botte Jellema: Neem me mee, ik heb een soort tour hier. We lopen over een pad waar zo te zien onlangs nog een soort graafmachine of rups [onhoorbaar 00:04:40] langs is geweest. Koen Krowinkel: Goed dat je dat ziet, Botte. Hier heeft tot twee weken geleden een lichte rupskraan gewerkt, omdat wij, als Rijkswaterstaat, ProRail helpen. ProRail wil graag de Maaslijn die van Roermond naar Nijmegen loopt, elektrificeren en verdubbelen. Nu loopt er nog een naoorlogs diesel spoortje. Dan moeten ze het spoorbed ook verbreden. In het spoorbed komen veel levendbarende hagedissen voor, die ze dus zullen moeten wegvangen en een nieuw onderkomen moeten geven. Koen Krowinkel: Wij hebben ons ecoduct aangeboden om daar een leefgebied voor die levendbarende hagedissen te creëren. We hebben hele vlakken afgegraven om een mooi zandbad je te krijgen waar die levendbarende hagedis zich comfortabel bij voelt. Lekker warm, zonnetje op het zuiden, en lekker op het schrale zand. Botte Jellema: Wie zou hier niet willen wonen? Koen Krowinkel: Ja, precies. Ik neem je daar even mee naar toe. O, hier zien we ineens spontaan een wildwissel. Botte Jellema: Je wijst naar een soort... Het is een spoortje, een soort klein spoortje. Het ziet er bijna uit als een greppeltje, maar het is niet diep genoeg daarvoor. Koen Krowinkel: Nee, het is helemaal platgetrapt door wild. Wild heeft ook z'n gewoontes en zoekt vaak de makkelijkste weg om voedsel te vinden, of rustplaatsen, of schuilplekken. Dat zijn eigenlijk ook allemaal een soort van kleine snelwegen waar ze gebruik van maken, waar ze zich veilig bij voelen als er gevaar dreigt, zodat ze snel kunnen schuilen. Botte Jellema: Wat voor dieren zijn dat dan, die daar langskomen? Koen Krowinkel: Gewoontedieren, zou ik bijna zeggen. Een das is iemand die altijd wel dezelfde plekjes heeft. Hij heeft zijn vaste plaats waar hij mestputjes heeft om naar de wc te gaan en zijn territorium af te bakenen. Die neemt vaak dezelfde routes. Reeën doen dat ook. Die kennen gewoon zo'n gebied van binnen en van buiten. Ze zijn heel territoriaal, leven vaak op dezelfde plek, redelijk honkvast. Een das heeft dat ook wel. Die hebben eigenlijk gewoon hun eigen vaste wandelroutes die ze aflopen, om te foerageren bijvoorbeeld. Ik vertelde je al over het afgraven van de grond voor ProRail, voor de levendbarende hagedis, ik neem je ook even mee naar een hoekje waar heel veel dassenactiviteit is. Die zitten hier ook heel veel Botte Jellema: Is er een kans dat we er dadelijk een zien? Koen Krowinkel: Nee, een das niet. Er is wel een kleine kans als we over het ecoduct heen gaan, wat we straks zullen doen, dat we dan sporen van een bever zien. Er is ook een beverhol waar op dit moment de bever ook inzit. Ik heb hem vorige week gezien. Hij maakte een dreigend geluid naar mij. Die was dus wel aanwezig. Botte Jellema: Het hele gebied dat bij het ecoduct hoort, is zo'n tien hectare groot. Belangrijk onderdeel van de ecoducten zijn de aanleidende percelen, zoals Koen ze noemt. Dat zijn de op- en afritten voor het ecoduct, die het eruit laten zien als een heuvel in het landschap. Koen Krowinkel: Zoals je ziet, hier is een poel aangelegd en ontworpen, met daarin brem en grove den. Er is ook den gekapt, om ook weer leefgebied te maken voor die levendbarende hagedis. Andere soorten profiteren er ook van. Ik heb hier in de bomen vuurgoudhaantjes zien zitten, dat zijn toch wel heel mooie soorten. Wat je ook ziet is dat er fruitbomen gepland zijn, die zijn er niet spontaan ontstaan. Botte Jellema: Ik ontmoet je op een iets wat frisse voorjaarsdag, maar het staat in bloei! Koen Krowinkel: Ja, mooi, hè. Botte Jellema: Meerdere bomen hier om ons heen staan in bloei. Koen Krowinkel: Als je bedenkt dat - als het niet meer gaat vriezen - elk bloemetje in feite een vrucht kan worden, dan kun je je voorstellen dat hier veel peren en appels gaan groeien, en die vallen op de grond. Het is ook een beetje gedaan aan om die omnivoren, wat een das bijvoorbeeld is, hier zo comfortabel mogelijk te laten leven en migreren. Dieren trekken hier, ze wonen hier eigenlijk ook, als je het zo bekijkt. Botte Jellema: Het is hier prachtig, het is hier echt prachtig. Tien hectare zeg je, maar het ziet eruit alsof ik... Hoe ziet het eruit eigenlijk? Ik bedoel, ik hoor de snelweg, maar verder waan ik me zo ongeveer ergens op de Veluwe. Koen Krowinkel: Dat gevoel heb ik hier ook altijd. Het straalt wel rust uit. Je hebt open delen, je hebt gesloten delen met aanplant van bos. Je hebt solitaire fruitbomen, poelen heb je hier. Je hebt geleidende structuren, je hebt braamhorsten waar bijvoorbeeld everzwijnen heel graag onder baden. Dat zie je straks ook. Botte Jellema: Wat is een braamhorst? Koen Krowinkel: Een braamhorst is een hele grote berg met bramen. Botte Jellema: Juist, ja. Koen Krowinkel: Die ondoordringbaar is. Kleine zoogdieren, zoals konijnen en hazen... Botte Jellema: Die zitten daar veilig. Koen Krowinkel: Die voelen zich daar heel prettig en comfortabel. Daar komt een vos, of een wolf bijvoorbeeld, niet in. Botte Jellema: Het gebied wordt actief onderhouden, anders zouden er binnen de kortste keren overal bomen staan, en dat is niet de bedoeling. Voor de grote dieren die passeren, zoals herten en reeën, moet er open terrein zijn. Die blijven in stroken op het terrein liggen, in rillen, zoals Koen ze noemt. Koen Krowinkel: Wat ik daarstraks zag, toen ik hier aan het wachten was, is dat je al ziet dat die hopen met dennentakken - die rillen, zoals we dat noemen - in gebruik worden genomen door allerlei dieren, en hermelijnen en marterachtige die daar in kruipen. We hebben ze zo laten neerleggen dat de dieren geleid worden van het ecoduct af, over de rijksweg. Er zit een opening in het ecoduct, qua rasters, zodat die dieren automatisch naar de juiste, veilige plek geleid worden om de rijksweg over te steken. Botte Jellema: Hoe doe je dat precies? Ik bedoel, richtingaanwijzers neerzetten heeft natuurlijk niet zoveel zin. Is dat dan hoe de bomen liggen? Koen Krowinkel: Je legt ze eigenlijk in een soort van V, een soort van trechter, waar je ze min of meer doorheen geleid. Met een geleidende structuur help je ze eigenlijk al die kant op te lopen. Je kunt ook overal losse hoopjes leggen, ze vinden hun weg toch wel, maar dit helpt wel. Dat doen we ook vaak met stobbenwallen. Stobben zijn wortels van bomen. Als een boom afgezaagd wordt, dan laat je vaak of de wortel zitten, of de stobbe laat je zitten. Er zijn ook locaties waar je die uit de grond trekt. Het zijn grote blokken houten wortels, en die leg je ook op rillen neer in een geleidende structuur richting het ecoduct. Dat zal je straks ook zien. Koen Krowinkel: Met alles wat je bouwt, net zoals je huis thuis, zul je er ook onderhoud aan moeten plegen. Doe je dat niet, dan neemt de natuurlijke successie bij het ecoduct zijn vlucht. Als je hier helemaal niets doet, dan zal uiteindelijk alles een gesloten bos, een gesloten beplanting, worden. Dan haken bepaalde soorten af. Sommige soorten hebben gewoon openheid nodig, zeker naar en op het ecoduct toe. Bijvoorbeeld voor een doelsoort als een ree, daarvoor moet het midden gewoon open zijn. Die willen vrij uitzicht kunnen hebben om naar de overkant te kunnen lopen. Die zal minder makkelijk door die bossages heen sluipen, dus het is heel belangrijk dat er deels open gebied blijft, deels gesloten gebied. Dat kan alleen maar door er actief in te beheren. Botte Jellema: Je zou ergens kunnen zeggen van: laat de natuurlijk gewoon zijn gang gaan, maar dan doet het ecoduct niet wat het moet doen? Koen Krowinkel: Nee, het is eigenlijk een soort toegangspoort naar de andere kant van de snelweg. Je krijgt maar één keer een kans om dat ding te bouwen en om dat aan te leggen. Dan wil je het zo aantrekkelijk maken voor zoveel mogelijk soorten. Dat betekent dat je ook verschillend beheer hierop hebt. Je moet hier poelen beheren, je moet het riet er uithalen om het watervoerend te houden. Het gras moet openblijven, dus er zal af en toe ook gemaaid moeten worden. Of begraasd. Het dennenbos zal eruit gehaald moeten worden, omdat dat redelijk monotoon is en weinig biodiverse is. Natuurlijk zitten er ook soorten die daarvan profiteren. Botte Jellema: Maar er zijn andere soorten die daar weer niets aan hebben. Koen Krowinkel: We wilde het banket hier voor een zo breed mogelijk publiek maken, dat is wat we eigenlijk doen. Zo leg je van alles op tafel, om zoveel mogelijk soorten aan te trekken en dus ook te laten migreren, en ook met elkaar te laten uitwisselen. Botte Jellema: Kunnen we verder lopen? Koen Krowinkel: Zeker. Botte Jellema: De A73 is zestien jaar geleden geopend en is daarmee één van de jongste snelwegen van het land. In 2003 werd begonnen met de aanleg. Hier bij Swalmen ging de eerste schop de grond in. Tussen Echt en Venlo ligt de weg ten oosten van de Maas. Daar is veel discussie over geweest, want dit traject was het beste voor het ontsluiten van Limburgse woongebieden en bedrijven, maar ging wel ten koste van veel natuur. Koen Krowinkel: Dat de A73 er kwam, dat wisten we, maar of die nou op de west- of de oostoever van de Maas gelegd zou worden, dat heeft nog heel lang geduurd. Botte Jellema: Ik herinner me die discussie, inderdaad. Koen Krowinkel: Dat was steeds oost-west, oost-west. Botte Jellema: In 1995 besloot het kabinet over het traject: het moest de westoever worden. Toenmalig minister De Boer, van VROM, wilde dat, omdat de aanleg aan de andere kant een 'brutale aantasting van de natuur zou betekenen', zoals ze zei. Een dag later nam de Tweede Kamer een motie aan dat het toch de oostoever moest worden. Het verschil tussen voor- en tegenstemmers was één stem. Landelijke en regionale milieugroepen probeerden het te voorkomen, tot aan de Raad van State toe, maar ze verloren het. In 2001 besloot de Raad van State dat de aanleg op de oostoever door kon gaan. Er werd wel afgesproken dat er compensatie voor de schade aan de natuur zou komen. Het ecoduct bij Swalmen is daar onderdeel van. Koen Krowinkel: Er zijn hier bijvoorbeeld mierensoorten ontdekt, die verplaatst moesten worden. Die zijn ook gecompenseerd, naar andere plekken gebracht. Er zijn hele grote natuurgebieden bij Meerlebroek, tegen de Duitse grens aan, hectares landbouwgrond zijn daar omgevormd tot natuur, dit perceel bijvoorbeeld. Zover en zo goed als het kon, zijn overal langs de A73 percelen ingericht en aangesloten op bestaande natuur. Botte Jellema: De nieuwe snelweg onderbrak ook de natuurlijke trek van veel dieren. Bij de aanleg van de A73 is geprobeerd om de dieren toch zoveel mogelijk te helpen. Koen Krowinkel: Om je een idee te geven: de rijksweg A73-zuid, dat is vanaf het knooppunt Vonderen - helemaal in het zuiden bij Echt, Maasbracht - tot aan Venlo, daar liggen bijvoorbeeld 25 kleinwildtunnels onder. Voor dassen, en vossen eventueel. Botte Jellema: Dat zijn een soort buizen? Koen Krowinkel: Ja, dat zijn grote betonnen vierkanten buizen. Die zijn een meter hoog, bij ongeveer twee, tweeënhalve meter breed. Daar kun je als mens doorheen kruipen. Ik zou dat absoluut niet doen, dat is hartstikke onveilig. Het zijn vrij grote wildtunnels. Er zijn ook tunnels, dat is gewoon een betonnen buis van 50 centimeter doorsnee waar ze doorheen gaan, bijvoorbeeld. Botte Jellema: Voor verschillende dieren die daar dan toch de snelweg kunnen kruisen? Koen Krowinkel: Ja, inderdaad. Botte Jellema: Het ecoduct is onderdeel van dat plan om zoveel mogelijk natuur te compenseren voor de aanleg van de snelweg A73? Koen Krowinkel: Ja, dat is het onderdeel van dat plan. Er zijn in dat plan, voor de A73-zuid, 3 ecoducten gebouwd. Twee smallere ecoducten van 25 meter breed, en deze grote, Waterloo, van 50 meter breed. Dat is best wel veel ecoduct, maar zoals ik al zei: er is ook best wel veel natuur verloren gegaan door de aanleg van die A73. Ik kan echt wel zeggen dat we dat heel netjes gecompenseerd hebben. Er zijn compensatieplannen voor geschreven, met beheerplannen. Wat we nu hebben aangelegd, is één van de onderdelen van het hele systeem. Koen Krowinkel: Als je ziet hoeveel soorten hier gebruik van maken, dan kan ik wel echt zeggen dat dit ecoduct in ieder geval echt een doorslaand succes is. Wij monitoren dit nog steeds tweejaarlijks, om aan te tonen van: ja, je hebt wel wat vernietigd, maar komen die soorten ook terug? Een collega van mij houdt dat in de gaten en die laat dat tweejaarlijks, een week lang, monitoren. Ik heb ook wat meegenomen. Botte Jellema: Je hebt papier bij je. Dat is gewoon dieren tellen? Koen Krowinkel: Ja, dat is dieren tellen. Dat is met een wildcamera. Botte Jellema: Het is dus meer dan tellen, het is ook even vastleggen. Koen Krowinkel: Het is ook vastleggen, en dan kun je dus goed zien wat voor soorten hier gebruik van maken, van 3 mei tot en met 16 mei, dat zijn twee aaneengesloten weken. In 2022 heeft een telling van het ecoduct Waterloo plaatsgevonden. Wat je ziet, is dat er, bijvoorbeeld, 32 keer een haas voor de camera gelopen heeft, dat er een das 6 keer gelopen heeft, een ree 12 keer, een vos 5 keer, steenmarters, vossen, en natuurlijk ook wilde zwijnen. Botte Jellema: Dat is voor de camera, dus dat is nog niet eens het totaal wat over het ecoduct is gegaan, dat is alleen wat je hebt gezien met de camera. Koen Krowinkel: Dat is maar wat je hebt gezien voor de camera, in die twee weken inderdaad. Dat geeft wel aan dat die soorten het allemaal gebruiken. We hebben nu alleen maar naar de zoogdieren gekeken, maar je wilt niet weten hoeveel vogels en vleermuizen, en amfibieën en reptielen er gebruik van maakten. Botte Jellema: Die zie je misschien niet eens. Koen Krowinkel: Insecten natuurlijk ook. Zonder insecten zijn er ook weer geen vogels, want die eten dat. Botte Jellema: Nu lopen we ineens weer door een soort grasweide, met wat distels en dergelijke. Het zijn echt allemaal verschillende soorten landschapjes die je hier hebt gemaakt. Een beetje bos, je hebt struiken. Dan is er dat afgegraven zand voor de reptielen die hier komen, de hagedissen, en dennenbos inderdaad. Althans, daar is nu weer wat minder van over, maar die deed het ook iets té goed. Koen Krowinkel: Hier is de brem weer in bloei. Botte Jellema: Een prachtige, geel bloeiende struik, alsof die vol met heldergele vlinders zit. Koen Krowinkel: De distelvinken komen hier op, putters in de volksmond. Die vinden het heel heerlijk om daarvan te eten. Botte Jellema: Ik kan dat niet eens allemaal benoemen, maar dit ziet er ook weer uit als iets waar fruit of vruchten aan komen. Koen Krowinkel: Je kunt je dus voorstellen dat bij zo'n ontwerp van een ecoduct - heel veel mensen realiseren zich dat niet - het is een hele wereld op zich: hoe richt je een ecoduct in? Wat is de hellingshoek van de aanlopende percelen, bijvoorbeeld? Botte Jellema: Dat maakt allemaal uit? Koen Krowinkel: Dat maakt allemaal uit. Hoe dik is het grondpakket dat je opbrengt? Wat voor grond breng je op, voor welke vegetatie die je erop wilt hebben? Waar zet je welke bomen neer? Waar wil je iets wel, of waar wil je iets niet hebben? Botte Jellema: We lopen naar het midden van het ecoduct. Aan de overkant van de heuvel - zoals ik hem ervaar - zien we in de verte water: de plassen van Beesels Broek, een oude Maasarm. Achter ons, op nog geen twee kilometer afstand, de Duitse grens. Daar zijn uitgestrekte wouden, een gigantisch natuurgebied. Dit ecoduct verbindt, voor de dieren, het Maasdal met deze wouden. Botte Jellema: Ik vind het eigenlijk best bijzonder dat Rijkswaterstaat, een organisatie die ik toch associeer met wegen, vaarwegen, kunstwerken, civieltechnische werken zeg maar, dat die hier een heel gebied aan natuur beheert. Jouw werk eigenlijk. Koen Krowinkel: Ik heb altijd gezegd dat het geen core business is van ons. Wij zijn geen natuurbeherende organisatie zoals Staatsbosbeheer of het Limburgs landschap, maar dat wordt het wel steeds meer. Wij voelen ons daar wel steeds meer verantwoordelijk voor. Het is zelfs zo dat we nu, als RWS, ook gewoon durven uit te spreken dat we natuurbeheerder zijn. Als je het puur qua getallen bekijkt, zijn wij eigenlijk de grootste natuurbeheerder van Nederland, want qua oppervlakte, met de bermen erbij en de Noordzee en de Waddeneilanden, noem maar op, hebben wij het grootste areaal aan natuur in heel Nederland. Koen Krowinkel: Het is natuurlijk niet waar onze ontstaansgeschiedenis ligt. Wij zijn van huis uit weg- en waterbouwers. Alleen, de wereld verandert om ons heen, en we zullen ook meer rekening met de omgeving en met de natuur moeten houden. In die zin is dat wel veranderd, én aan het veranderen, doordat we hier ook die verantwoordelijkheid in nemen inderdaad. Botte Jellema: We gaan nu echt offroad, mensen. Het is dus ook duidelijk dat hier normaal gesproken geen mensen komen. Koen Krowinkel: Nee, hier komen geen mensen. Botte Jellema: We lopen echt door een soort gras dat, zo te zien, nog niet eerder is belopen. Botte Jellema: We komen aan de andere kant, aan de westkant van de heuvel van het ecoduct. Voor ons een poel ter grootte van een forse vijver. Koen Krowinkel vertelt dat hij hier onlangs een bijzondere ontdekking deed. Het ecoduct is niet alleen een plek waar dieren voorbijkomen, er verblijft nu ook een dier. Botte Jellema: Hij verwijst naar: kijk, hier er zit een gat in de grond. Een vrij groot gat ook. Koen Krowinkel: We zitten nou bij het oeverhol van de bever, ongeveer vijf meter van de poel af. Ik zie hem er niet inzitten, maar hij zit hier in het oeverhol, omdat hij hoog en droog wil zitten. Door de hevige regenval heeft de poel zich nog meer gevuld, is het waterpeil omhoog gegaan, is zijn oeverhol nat geworden, dus daar zal hij niet meer zo gauw in zitten. Dit gat, wat je hier ziet, was er vorige week niet. Het dak van het oeverhol is ingestort, omdat het zo nat is, en instabiel is geraakt. Waarschijnlijk, als je hierop gaat staan, dan zakt het ook in. Botte Jellema: Dat gaan we niet doen. Koen Krowinkel: Onderin de oever daar, in het water, heeft hij helemaal hierheen gegraven. Hier zit hij misschien ook nog, maar daar zat hij vanochtend. Botte Jellema: Die hele tunnel gebouwd? Koen Krowinkel: De hele tunnel gebouwd. Die pijpen kunnen soms wel 15 tot 30 meter lang zijn. Botte Jellema: O, wouw. Koen Krowinkel: Hier zit die bever, die zwemt hier rond, die knaagt hier eindeloos. Botte Jellema: Om het gat van de bever heen dat vol water staat. Nu zie ik ook, de vijver staat vol met riet dat nu nog dor is van het vorige seizoen, maar de nieuwe scheuten staan al onderin. We lopen om de vijver heen, we struikelen bijna. Koen Krowinkel: Kijk, mooie hoefafdrukken. Verschillende soorten, verschillende maten. Die bever stapt daar uit zijn vijver, hij loopt hier naar beneden en glijdt hier op zijn buik. Over de beverglijbaan - zo noemen ze dat - glijdt hij hier naar beneden. Botte Jellema: Wij lopen nu vanaf de poel een soort dijkje af. Koen Krowinkel: Teennagel afdrukjes zie je hier duidelijk staan. Hij loop daar naartoe, maar hij loopt ook naar deze locatie toe. Kijk, hier zie je dus wat die bever allemaal doet. Hier eet hij alles op. Botte Jellema: Daar liggen kaalgevreten takjes. Koen Krowinkel: Dit is niet het begin van een burcht, dat zou hij niet op zo'n locatie doen. Daar is deze poel ook te klein voor, maar hier gaat hij dus rustig eten. Je ziet daar verse knaagsporen, bij die wilgen. Ik vind het altijd een beetje de wateringenieur van de natuur, hij helpt ons hier om de boomopstanden een beetje in toom te houden. Hier ben ik blij met de bever. Botte Jellema: Je hoeft zelf niet meer te snoeien. Koen Krowinkel: Nee, precies Je ziet ook echt duidelijk de tanden hierin. Botte Jellema: Dat is best een dikke stam die hij daar doorgezaagd heeft. Koen Krowinkel: Ja, stammen met een diameter van 40, 50 knaagt hij makkelijk door. Botte Jellema: Centimeter. Koen Krowinkel: Grote bomen, inderdaad. Botte Jellema: Wat me opvalt, is hoe actief dit ecoduct wordt beheerd, bijna als een landschapstuin. Rijkswaterstaat onderhoudt dit, net zoals ze de viaducten en bruggen onderhouden, maar er is wel een verschil, zegt Koen. Koen Krowinkel: Groen laat zich niet dwingen, groen is dynamisch. Bij het bouwen van een betonnen ecoduct kun je van tevoren een prognose maken: dit is de levensduur. Met groen is het heel lastig in te schatten. Dat hangt echt van heel veel standplaats factoren af: de hoeveelheid water die iets krijgt, slaat het aan of niet. Het is dus altijd maar kijken: wat wordt het? Natuur is dynamisch. Beton en asfalt is statisch. Dat is beter te programmeren, en beter op te onderhouden. We zijn nu inmiddels aan het kijken hoe wij onderhoudscyclussen - variabel en vast - op dit soort elementen kunnen toepassen. Dat is inderdaad wel iets van de laatste jaren. Botte Jellema: Ook met een doel, bijvoorbeeld om dat edelhert hier nog een keer te krijgen. Koen Krowinkel: Dat is natuurlijk het grotere, bigger picture noem ik het maar even. Botte Jellema: Je krijgt direct een glimlach. Koen Krowinkel: Ja, ik ben heel blij dat we dat hier wel voor dat doelsoort gebouwd hebben. Je bouwt een snelweg ook voor de toekomst. Je gaat geen eenbaansweg neerleggen als je weet dat je meer verkeer krijgt. Zo doe je dat ook met een ecoduct: je kijkt vooruit. Wat is de ontwikkeling in het land? Waar wil natuurbeherend Nederland naartoe? Daar haken wij gewoon op aan, als dat kan. Het hangt van heel veel zaken af: kun je de grond krijgen? Heb je budget? In dit geval was het goed geregeld, omdat het gekoppeld is aan een tracébesluit. Daar zit gewoon een wettelijke verplichting aan vast, zo werken wij tegenwoordig ook gewoon. Bij de verbreding van de A2 Het Vonderen-Kerensheide geldt dat net zo, met net zoveel zorg omgaan. De lessen die we hier geleerd hebben, nemen we daar weer mee naartoe. Botte Jellema: Kan ik je om een verwachting vragen, wanneer je het eerste edelhert hier voor je camera hebt? Koen Krowinkel: Ik zei al: natuur laat zich niet dwingen. Ik hou er wel van een voorspelling te doen. Ik schat binnen nu en tien jaar. Dat is een heel voorzichtige, ruime voorspelling, maar als je kijkt: de wolf is ook al in de buurt gesignaleerd. Die migreert, legt ook al grote stukken af. Edelherten zijn iets honkvaster, die hebben ook grote leefgebieden nodig. Die grote leefgebieden zitten op de Veluwe. Die zitten hier ook in het Reichswoud. Botte Jellema: Het Duitse gebied waar je naar wijst. Koen Krowinkel: Daar zitten ze ook, in die buurt. In die zin zou het ook wel sneller kunnen gaan, als er vanuit de buren nog wat edelherten overkomen. Maar er moet wel iets naartoe te trekken zijn. Als zo'n Maasdal niet groot genoeg is qua leefgebied, een aaneengesloten natuurgebied - het is best gefragmenteerd - kan het zijn dat er een individu naartoe gaat, maar dat de soort op de lange termijn niet standhoudt. Het moeten robuuste eenheden zijn, dat is hier wel het geval. Het zou dus zomaar kunnen. Botte Jellema: Wie weet. Als het lukt, kom ik over tien jaar een keertje terug. Koen Krowinkel: Daar hou ik je aan. Dan gaan we ze bekijken. Botte Jellema: Dank je wel, Koen. Koen Krowinkel: Graag gedaan, bedankt voor je interesse. Botte Jellema: Je hoorde Koen Krowinkel, adviseur Natuur en Landschap bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland. Mocht je nieuwsgierig zijn geworden: je mag op het ecoduct komen, op het wandelpad, maar dat mag tot Koen daar het zo gewilde edelhert spot. In de auto kan je het ecoduct in de A73 herkennen aan de kleine lettertjes Waterloo boven de weg. Botte Jellema: Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Als je dit een leuke aflevering vindt, laat dan een review en een sterrenbeoordeling achter in je podcast app. We vinden het ook heel fijn als je hem deelt op je sociale media, zodat andere mensen er ook over horen. Bedankt voor het luisteren.