Ecologen Ymke Winkel en Werner Schimmel over natuureiland Ierst
Het natuureiland Ierst, gelegen in het Markermeer, ondergaat een grondige opknapbeurt. Sinds de aanleg in 2014, als pilotproject voor de Marker Wadden, zijn delen van het eiland verdwenen door de dynamische omstandigheden in het meer. Rijkswaterstaat werkt nu aan herstelwerkzaamheden om de ecologische waarde te versterken.
Ongeveer de helft van het ongeveer 10 ha gebied wordt als paai- en opgroeigebied voor vissen ingericht.
We spraken met Ymke Winkel, adviseur waterkwaliteit en natuur en Werner Schimmel, adviseur ecotechniek. Zij vertellen over het belang van deze herstelwerkzaamheden voor zowel het eiland als het bredere ecosysteem van het Markermeer.
'Binnen mijn werk houd ik mij als ecoloog bezig met het beheer en onderhoud van Natura 2000-gebieden en de Kaderrichtlijn Water (KRW)’, vertelt Winkel. Zodra de herstelwerkzaamheden aan Ierst zijn afgerond, zorgen Winkel en haar collega’s uit het team van district IJsselmeergebied ervoor dat het gebied goed wordt onderhouden en zijn ecologische waarde behoudt.
‘Het herstel van Ierst maakt deel uit van een groter plan om de ecologische stabiliteit van het Markermeer te herstellen,’ zegt Werner Schimmel. ‘We willen ervoor zorgen dat dit gebied een robuust en waardevol deel blijft van het Markermeer, niet alleen voor biodiversiteit, maar ook voor de waterkwaliteit.’
Rijshoutendam als natuurlijke bescherming
Het herstelproject richt zich op het ophogen van het gebied en het creëren van luwe zones. ‘Het Markermeer mist beschutte gebieden’, legt Winkel uit. ‘Door de harde wind en stroming wordt veel slib en zand opgewerveld, waardoor waterplanten moeite hebben om te groeien en lichtinval belemmerd wordt.’
Door het creëren van een zogenoemde luwe zone ontstaat een gebied waar minder stroming en windinvloed is. ‘Beschutte zones zorgen voor rustiger water, waardoor planten en dieren beter kunnen gedijen.’ Door het plaatsen van een rijshoutendam kan de luwe zone ontstaan.
‘De rijshoutendam, die we op het eiland aanleggen, helpt om het zand op zijn plek te houden en creëert tegelijkertijd een leefomgeving voor schelpdieren, vissen en insecten, wat het ecosysteem versterkt,’ voegt Schimmel toe.
Verbetering van waterkwaliteit en biodiversiteit
De opknapbeurt van Ierst maakt deel uit van de Kaderrichtlijn Water (KRW), een Europese richtlijn gericht op het verbeteren van de waterkwaliteit. Door het ontstaan van een luwe zone kunnen onderwaterplanten weer groeien.
‘Onderwaterplanten produceren zuurstof, nemen voedingsstoffen op en verminderen vertroebeling, wat het ecosysteem en de waterkwaliteit ten goede komt’, vertelt Winkel. De zandophoging en rijshoutendam zorgen voor beschutting en een ondieper ecosysteem, waardoor er meer leefgebied ontstaat voor vissen en macrofauna (zoals slakken en kleine kreeftachtigen).
De eerste positieve effecten van het project kunnen al binnen een jaar zichtbaar zijn. ‘We verwachten een snelle toename van waterplanten en helderder water’, voorspelt Winkel. Heldere zones in het water, de groei van waterplanten, meer vogels en de toename van vissen en andere waterdieren zijn indicaties dat het ecosysteem zich herstelt. Deze indicatoren vormen daarmee de eerste tekenen van succes.
Een waardevolle schakel in het Markermeer
Het Markermeer is ontstaan na de aanleg van de Afsluitdijk, de inpoldering van Flevoland en de aanleg van de Houtribdijk, waardoor het een zoetwatermeer werd. In de jaren 50 en 60 werd het gebied ontwikkeld zonder veel rekening te houden met ecologische waarden.
‘De harde oevers van het meer, die oorspronkelijk waren aangelegd voor bescherming, bieden weinig ruimte voor waterplanten en weinig variatie voor dieren,’ legt Schimmel uit. ‘Hierdoor is de ecologische waarde van het meer niet optimaal.’ Natuurherstel is daarom cruciaal om de biodiversiteit te vergroten. Dit kan onder andere door het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, zoals bij de Marker Wadden.
‘Bij Ierst willen we een soortgelijke benadering volgen om het ecosysteem te verbeteren, zodat het meer in balans komt en er ruimte ontstaat voor een rijke flora en fauna. Door het herstel van natuurlijke structuren krijgen zowel planten als dieren de kans om weer te gedijen, wat niet alleen de ecologische waarde van het meer verhoogt, maar ook bijdraagt aan een duurzamer waterbeheer’, aldus Schimmel.
Het herstel van Ierst draagt bij aan de bescherming van natuur en biodiversiteit in het Markermeer. ‘Dit project laat zien hoe we met natuurherstel een positief verschil kunnen maken’, besluit Winkel. ‘Door slim gebruik te maken van natuurlijke materialen en structuren zorgen we ervoor dat Ierst ook in de toekomst een waardevol leefgebied blijft.’ ‘Ierst blijft een cruciale schakel in ons streven naar een gezonder Markermeer’, besluit Schimmel.
Met de afronding gepland in 2025 staat Ierst aan het begin van een nieuw hoofdstuk.
Wat doet een adviseur ecotechniek?
Een adviseur ecotechniek, zoals Werner Schimmel, speelt een belangrijke rol in het ontwikkelen van oplossingen die ecologie en techniek combineren. Zoals bijvoorbeeld bij vismigratieprojecten of kunstmatige riffen. Werner is bij Ierst verantwoordelijk voor de techniek die wordt toegepast. ‘We proberen zo veel mogelijk met natuurlijke materialen oplossingen te bedenken,’ legt Werner uit.
Dit betekent dat hij zich richt op het bedenken van technieken die zowel de natuur ondersteunen als het waterbeheer verbeteren. In het geval van de Kaderrichtlijn Water werkt Werner aan projecten die de ecologische processen versterken, zoals het aanleggen van natuurvriendelijke oevers. ‘Het doel is altijd om een balans te vinden tussen technische oplossingen en de behoeften van het ecosysteem.’