Podcasts Rijkswaterstaat

Hugo Met Hugo. Nicole Met Nicole. Ben jij klaar? Hugo Nicole. Ja, ik ben klaar. Nicole Ik heb een prio rit. Ik heb op de A27 rechts, op 83.8. Hugo Ja. Iskander Hoe vind je het nou dat iedereen zo voor je aan de kant gaat? Hugo Ik vind het heerlijk. Net een jongensdroom. Maar ik ben niet getrouwd met mijn auto. Tijd voor een bakkie yoghurt. Iskander Even een power boost. Hugo Even een power boost. Ja. Ik ben echt van de andere generatie. Iskander Hoe heet dat bij jou dan Hugo? Hugo Gewoon ontbijt. Dag meneer. Weggebruiker Goedemorgen. Hugo Hoi, goedemorgen. Hoi, Hugo, Rijkswaterstaat. Weggebruiker Wat zeg je? Hugo Hugo, Rijkswaterstaat. Dat ben ik, zeg ik. Hoi, wat is er aan de hand? Hij doet het niet? Vrouw (introductie) Leuk dat je luistert naar alweer de tweede aflevering van deze nieuwe serie waarin we verschillende weginspecteurs van dichtbij volgen. Ook vandaag gaat Iskander weer op pad en hoor je bijzondere en ook heftige verhalen over situaties op de snelweg. Hij moest vroeg uit de veren, want vandaag rijdt hij mee tijdens de ochtenddienst van weginspecteur Hugo. In de omgeving Utrecht. Iskander Goedemorgen Hugo. Hugo Goedemorgen. Iskander We zijn er vroeg bij vandaag. Zes uur op de klok, zes uur in de ochtend. Hugo Ja. Iskander Wat gaan we nu als eerst doen? Hugo Wij gaan als eerste even, denk ik, ons inmelden. Iskander Ja. Hugo De porto check van is iedereen er? Iskander Oké. Hugo En ja. Iskander Eens even kijken of iedereen klaar staat voor de dienst. Voor de donderdagochtendspits gaat beginnen. Hugo Ja. Ja. Man Goedemorgen, hier de 3215 voor de portocheck. Man 3230 over. Hugo De portcheck. Man Ja goedemorgen, ik hoor je luid en duidelijk, over. Man Goedemorgen, de 3224 over. Man Ook goedemorgen, je komt luid en duidelijk, over. Man 3227 over. Hugo 3227 hoort u ook luid en duidelijk, over. Iskander Hugo, wie ben je precies? Hugo Ik ben Hugo. Ik werk al 22 jaar bij Rijkswaterstaat, getrouwd met Anja. Vandaag zijn we in de omgeving Utrecht, we zijn gestart in Utrecht. We rijden vandaag in gebied 121, dat is het gebied tussen Utrecht en Amersfoort. En tussen Utrecht en Hilversum, dat is eigenlijk mijn gebiedje voor vanochtend. Maar we kunnen ook alle kanten opgestuurd worden, want we weten nooit waar het gebeurt. Iskander En wat ga je er doen, wat is jouw voornaamste taak vandaag? Hugo Vandaag is de spits schouwen. Het belangrijkste is natuurlijk het beveiligen van alle incidenten die op de weg gebeuren. Iskander Zodat ze vlot en veilig van de weg af zijn, en weggebruikers weer goed op hun bestemming aan kunnen komen. Maar Hugo, het is nu erg vroeg, ik denk dat half Nederland nog op één oor ligt, rond de klok van zes, kwart over zes nu. Wat heb je zelf liever? Heb je zelf liever vroeg uit de veren. Kortom, dat je vroeg begint. Of heb je liever een late dienst, dat je rond de klok van 14:00 uur start? Hugo Nee. Het leuke vind ik eigenlijk de hele combinatie, omdat je heel goed je privéleven erop af kan stemmen. Nou vandaag hoef ik een halve dag te werken en ik ga straks mijn zoon ophalen op Schiphol. Dus ja, weet je, daar kan ik heel makkelijk mee... Iskander Dat is het voordeel dan weer hè, dat je dan weer in de ochtend vroeg begint? Hugo Ja, nou kijk, ook het feit is dat als je vroeg begint ben je twee uur, half drie klaar. Rond 3 á half 3 thuis. En soms heb je ook wel eens, s ‘ochtends, dat je even wil sporten of wat anders wil doen. Of even naar de dokter of een bezoekje hier en daar. Nou, dat kan ik natuurlijk hartstikke mooi doen als ik een avonddienst heb. Dan begin ik om 14:00 uur. Ja, dan heb je s ‘ochtends, doe je gewoon even lekker je dingetjes. En een keertje uitslapen is ook wel erg lekker. Iskander Ja, dat is dan het voordeel dan van een, in ieder geval van een weginspecteur zijnde, dat je geen negen tot vijf baan hebt. Maar dat je overdag ook een aantal uren hebt om wat voor jezelf te doen. Ontvangst van een melding Nieuwe opdracht, pechgeval, A28 links, 8.2D. Hugo Nou die accepteren we, dus daar gaan we heen. Iskander Is het pechgeval, een voertuig? Hugo Een voertuig op de toerit Den Dolder. Iskander Hoeveel kilometer moeten we rijden? Hugo Eh, nou, ik denk dat we een kilometertje of acht, negen moeten rijden. Iskander Kleine vijf minuten, zes minuten. Hugo Ja, zoiets. Iskander Ik ben benieuwd wat we aantreffen. Hugo We gaan het zien. Iskander Nou, we zijn er bijna. En wat ga je nu doen? Hugo Ik zet nu mijn zwaailicht aan, want ik ga een bijzondere verrichting doen. Mensen achter mij moeten wel weten wat er aan de hand is. Die denken, ik rijd door. Maar wij staan hier zo, kijk. We gaan even luisteren wat meneer te vertellen heeft. Dag meneer. Goedemorgen. Weggebruiker Hoi, goedemorgen. Hugo Hoi. Hugo, Rijkswaterstaat. Weggebruiker Wat zeg je? Hugo Hugo, Rijkswaterstaat, ben ik. Hoi, wat is er aan de hand? Hij doet het niet? Weggebruiker Daar ligt een voorwerp op de weg. Hugo Oh. Weggebruiker Ik ben de snelweg opgereden. En daar ligt een voorwerp en daar heb ik nu een klapband van. Hugo Een klapband. Oké. Dan ga ik heel snel dat eerst even oplossen. Weggebruiker Hij ligt zeg maar, tussen de invoegstrook en de hoofdrijbaan, volgens mij. Hugo Oké, we gaan even gauw de verkeerscentrale bellen. Met Hugo. Er schijnt iets op de weg te liggen. Ik heb het nog niet gezien. Wegverkeersleider Oké. Hugo Even een andere weginspecteur ook deze kant opsturen. Graag komende vanaf de hoofdrijbaan, vanaf Amersfoort. Dat hij even kan kijken wat er op de weg ligt. Want deze meneer heeft een lekkere band vanwege een voorwerp op de weg. Wegverkeersleider Oké, ja. Ik ga even kijken wie jouw kant op komt. Hugo We gaan even kijken hoe het hier is en wat we kunnen doen. Wegverkeersleider Is goed. Hugo Wil jij rijstrook 3 uit het verkeer halen? Wegverkeersleider Rijstrook 3 uit het verkeer halen? Hugo Ja. Wegverkeersleider Ja, gaan we doen. Hugo Oke, doei. Wegverkeersleider Doei, doei. Hugo Zie je hem liggen? Weggebruiker Ik zie hem daar liggen. Hij ligt op de, eigenlijk op de vluchtstrook van de invoegstrook. Hugo Ik kom even uit de auto. Blijf jij maar even zitten. Oh, hier. Hier ligt hij. Dit. Ja. Oké. Ehm. Wat er nu gaat gebeuren, er komt een berger aan. Die neemt je mee naar een veilige plaats. En daar moet je dan zelf even, of je band wisselen of wat anders doen. Maar je wordt even opgehaald. Weggebruiker Ja maar band wisselen, kan niet meer. Hugo Oke. We gaan nu iets van de snelweg afhalen. De meneer heeft het geraakt. Ik weet niet wat het is. Kijk eens wat hier ligt. Dat komt er niet zomaar. Iskander Oh joh. Wat moet het voorstellen, Hugo? Hugo Geen idee joh. Gewoon een groot zwaar uhmm… Iskander IJzer element lijkt het wel. Hugo IJzer element, ja. Iskander Wat is handig voor mij Hugo om te doen? Hugo Gaan maar even uit de auto in de berm staan. Zo, het gaat veel te hard. Blijf even staan. Ik moet even wat weghalen. Weggebruiker Ja hoor, is goed. Hugo Is die hier net? Nee. Is dit waar je overheen gereden bent? Weggebruiker Ja. Oké. Oké. Ja. Is goed. De auto staat inmiddels op de bergingsauto. De berger is nu de auto aan het opladen. Ja, je zou het eigenlijk moeten zien. Maar hier houdt de vluchtstrook op, dus de berger kan nu heel veilig de auto op het voertuig zetten. Het verkeer is stilgezet. Ik heb de eerste auto even aangesproken. Ik zeg joh, we staan hier stil omdat er een auto opgeladen moet worden. Mevrouw reageerde ook heel erg van, ja, helaas. Is even zo. We gaan instappen. Even kijken. We gaan eerst even de verkeerscentrale bellen. Jacqueline met Hugo. A28 links, 8.2. Wegverkeersleider Ja. Hugo Snelheidheidsmaatregel mag van de weg. Berger is weg. Ik ben weg. Iedereen is weg. Iskander Hoe was het nou Hugo? Er stond een pechgeval en opeens, bleek een simpel pechgeval toch uh..? Hugo Ja, dit had wel even iets meer voeten in de aarde. Iskander Kan je iets vertellen over de auto, want het is je tweede huis natuurlijk. Je ziet het misschien vaker dan je vrouw bij wijze van spreken. Hugo Ja. Ja. Ja. Ik ben niet getrouwd met mijn auto. Ik vind het een verschrikkelijk leuke wagen. Ja. Pick up. Het is toch een beetje stoer. Het is gewoon een leuke, mooie uitstraling die we hebben met deze auto. Ja, we zijn toch een beetje de helden van de weg zo. En dat vind ik leuk. Dat geeft ook een kleine boost aan mijn imago. Iskander Dat je er zo stoer uitziet Hugo? Hugo Haha ja, je voelt je toch comfortabel. Iskander En wat heb je allemaal voor spullen mee, het is een grote pick-up? Ik kijk even achter mij en zie een hoop achterin liggen. Het is niet een stuk asfalt wat je natuurlijk achter in de auto hebt liggen die je even op de weg kan plaatsen. Hugo Nou nee, het belangrijkste wat we bij ons hebben zijn natuurlijk onze kegels om de weg af te zetten. Dus je zet de auto neer en zet je kegels ervoor of er voorbij. De bezem en een schep om spullen zo snel mogelijk weg halen. Daarbij gebruik ik een handschoen. Wat hebben nog meer mee. Uhm, als weg vervuild is, kunnen we er een beetje sop opgooien of grit opgooien. Kattengrit, om olie te absorberen. Voor de rest hebben we aan boord wat levensreddende handelingen. Dus een EHBO-tas voor de pleisters en we hebben een brandblusser aan boord en wat veiligheidsdekens. Iskander Heb je wel eens een pleister moeten plakken? Je bent normaal voor een wegafzetting en veilige doorstroming, maar heb je ook wel eens pleisters moeten plakken? Hugo Ik heb in de 20 jaar dat ik bezig ben, is het op twee handen te tellen dat ik een pleister geplakt heb. Meestal is het toch zo, als er bloed bij komt kijken, komt er al heel gauw een ambulance. Iskander Denk je soms van hoe is het met de patiënt afgelopen in zo’n geval of denk je: door naar de volgende melding? Hugo Ik denk vaak door naar de volgende melding. Nou, door naar de volgende melding. Ik bedoel: dit is afgesloten eigenlijk. Je ontmoet iemand en je doet je best voor diegene. En hij gaat weer verder met leven en ik ook. Tuurlijk zijn er ongevallen dat je denkt. ik weet niet of die het gaat redden. Ja of nee. Je wilt het wel weten, maar ook dat is een emotionele belasting. In dit werk kom je heel veel dingen tegen en ik wil niet emotioneel belast worden. Dat klinkt misschien raar, maar op het moment dat ik bij een pechgeval sta en de bestuurder zegt: mijn auto is kapot en vorige week mijn koelkast, mijn man wil eigenlijk ook van mij af en mijn hond is ziek. Verzin het. Dan wordt ik meegetrokken in iets emotioneels van iemand. Ja, het ligt eraan. Ik ben ook mens en bij de één zou je zeggen: fijn voor je en bij de ander zeg je, ja mevrouw dat is wel heel wat erg. Laatst had ik een dame. Iskander Die had pech ofzo op de snelweg? Hugo Die was gestrand en had een mooie auto. Ik zeg joh: wat is hier aan de hand? Kom ik aan. Staat een voertuig op de vluchtstrook en persoon staat ernaast. Ik ga beveiligen en wachten op de berger. Ondertussen zeg ik: goedendag, alles goed met u? Ik begreep dat er geen brandstof meer aanwezig was. Klopt dat? Ja, dat klopt. Ik zeg, hoe komt dat nou? Op dat moment werd de persoon emotioneel en geeft aan dat ze een miskraam gehad en kom uit het ziekenhuis. Dat maken wij ook mee. Als je het over emotioneel hebt, dat is zoiets. Dan ga ik wel een gesprek aan met zo’n persoon en dan snap je dat iemand niet getankt heeft. Iskander Kun je dat vanuit jou, als mens en weginspecteur zijnde, begrijpen dat iemand niet getankt heeft? Want je maakt het wekelijks mee denk ik, dat iemand met een lege tank staat. En als half Nederland zegt, dit komt dit en daardoor. Maar je kan het denk ik wel begrijpen in zo’n situatie? Hugo Ik heb wel een beetje mensenkennis, dat ik zeg van ‘joh’. Heel simpel, over een lege tank kan ik een boek schrijven. Even de telefoon opnemen. Met Hugo. Wegverkeersleider Met Nicole, ben je klaar? Hugo ja, ik ben klaar? Wegverkeersleider Ik heb een prio rit. Op de A27 rechts bij 83.8 staat een voertuig stil en 100 meter verderop loopt de bestuurder met een hesje over de gesloten spitsstrook. Zou je met prio die kant op willen opgaan? Hugo Ja, we gaan met prio naar de A27 rechts 83.8. Wegverkeersleider Ja, daar staat het voertuig. Hugo Je hoort het aan de sirenes, wij zijn die kant op. Wegverkeersleider Ik spreek je zo. Doei. Hugo We rijden nu met gepaste snelheid met spoed naar de A27. Iskander Wat zou daar gebeurd zijn? Hugo Een auto die stil staat en een persoon is aan het wandelen. Als ik even denk aan de situatie waar het is, is het een afrit naar een pompstation. En is hij waarschijnlijk benzine halen. Maar we willen natuurlijk niet dat mensen op de snelweg gaan lopen. Iskander Hoe vind je het nou dat iedereen zo voor jou aan de kant gaat? Het is druk hier. Hugo Ik vind het heerlijk. Net een jongensdroom. Maar kijk eens hier. Hier is een ongeval. Iskander Er is een ongeval gebeurd ondertussen. Hugo Waar was dat? Heb je gezien waar het is? Iskander Bij hectometerpaaltje 1.8. Hugo 1.8. Iskander 1,8 links. Ja. Hugo Nou, die staan redelijk veilig. Staan helemaal op de vluchtstrook. Die moeten we wel even melden. Iskander Moet ik even bellen? Hugo Ja, als jij wilt bellen, graag. Want ik kan geen twee dingen tegelijk. Iskander Met Iskander, met wie spreek ik? Oh, Oscar. Er is een ongeval gebeurd op de A28 links bij 1.8. Ik zit in een prio rit met de weginspecteur, dus hij kan nu even niet bellen. Kun je het ongeval doorgeven aan de meldkamer Midden-Nederland. Oke, dankjewel. Hugo Oh, daar staat- ie. Oké. Iskander Geen benzine meer, waar we het eerder over hadden. Hugo Dat denk ik. Want hij is naar de pomp gelopen. Iskander Je ziet hoe gevaarlijk het kan zijn. Jij bent met sirenes onderweg, terwijl hier een man of vrouw naar beneden loopt om even een kannetje benzine te halen. Wat zou je in zo’n geval moeten doen, als je met pech staat? Hugo . Hij moet gewoon achter de vangrail gaan staan en 112 bellen. Of je pechhulp bellen en wachten op hulp. Iskander En niet zelf actie ondernemen en op de snelweg gaan lopen. Hugo Nooit zelf, altijd bij je vervoertuig blijven. Wij gaan achter de vangrail staan, bij de auto. Ik ga mijn kegels uit. Ik zet nu mijn kegels uit. We staan voor het pechgeval. De meneer of mevrouw is naar de benzinepomp gelopen. Wij gaan ondertussen het voertuig beveiligen door middel van kegels, zodat het verkeer op tijd gewaarschuwd wordt. Hugo Goedemorgen. Goedemorgen. Hoi, Hugo van Rijkswaterstaat. Weggebruiker Hoi, sorry natuurlijk dat ik u daarvoor in actie moet laten komen. Het is wel 30 jaar geleden. Geen benzine. Hugo Oké geen benzine, u heeft net benzine gehaald? Weggebruiker Ik wilde zo snel mogelijk weg, want ik dacht jullie zien dat natuurlijk. Hugo Ja, maar altijd bij de auto blijven meneer. Hoi Michelle met Hugo, de meneer gaat de auto tanken. Wil jij rijstrook drie eruit halen, zodat het verkeer iets beter in kan voegen. Geweldig, top, dankje. Ja, en dan starten. Door blijven starten. Hij doet het weer. U gaat verder tanken daar? Weggebruiker Ja. Hugo Ja? Wij komen er ook even heen. Weggebruiker Ik mag niet doorrijden denk ik? Hugo Je mag nu doorrijden, snelheid maken en invoegen. Dan zie ik je zo even bij de pomp. Iskander We lopen we nu weer terug naar de auto. Hugo Als ik mijn kegels bijna ingeladen heb, stap jij in. Koud, hè? Iskander Haha, ik blijf even staan hier dan, hè? Hugo Ja. Iskander Oké. Hugo Oké, get in. Rochella met Hugo. Zoals je gezien hebt, meneer heeft getankt. Ja, weet je, we staan er toch te wachten. Dus berger mag afbesteld worden. Ik heb wel gezegd dat hij gelijk moet gaan tanken. Dus ik ga even een gesprekje met hem aan. En alle kruizen mogen van de weg af. Wegverkeersleider Ja, even kijken hoor. Op rijstrook 3 en 4 van 83.5 tot 83.4. Hugo Geweldig. Wegverkeersleider Ik ga het eraf halen. Hugo Jij mag blijven. Dankjewel. Hoi, hoi. Iskander En wat ga je nu doen? Hugo Ik ga hem even vragen wat er nou aan de hand is. Ik ga hem wel even uitleggen wat hij had kunnen doen. Want dat is de winst die we nu nog kunnen halen. Ik ga mij even voorstellen. Ik ben Hugo van Rijkswaterstaat. Weggebruiker Excuses, dat is stom hé. Dat is 30 jaar geleden, maar ik ben gewoon ingestapt vanmorgen. Ik moest een beetje vroeg oppassen bij mijn dochter in Hilversum. Ja, helemaal niet meer naar dat ding gekeken. En hij piepte niet, hè. Ja, hij heeft een keer gepiept, denk ik. Zoveel kilometer geleden. Helemaal niet meer aan gedacht. Hugo Het is allemaal goed afgelopen. Ik zie dat u schuldbewust bent en dat is prima, maar wij zijn gewoon bezorgd. Want wij zien u langs de snelweg lopen. Er wordt heel veel gebeld, gelijk naar 112, want er loopt iemand langs de weg. Wat is de meneer aan het doen? Nou, wij zien een auto staan, dus wij denken, wij koppelen het waarschijnlijk hieraan. U komt uit een generatie dat je zegt van ik los het zelf wel op, maar hoe hebben wij het tegenwoordig opgelost? Wij rijden met sirene naar u toe, omdat het een gevaarlijke situatie is. En omdat iemand op de vluchtstrook loopt. Wij beveiligen het incident en zijn dus gestopt. Normaal gesproken was de politie hierheen gekomen. Die waren te druk. Die zijn niet gekomen en die hadden u dan aangesproken van blijf hier, wij nemen de auto mee. De auto brengen wij daarheen en dan bent u weer samen. Dus wat u altijd moet doen, als je langs de snelweg staat. Eerst eigen veiligheid, je vestje aan langs de weg. Bel je daarna 112 en geef je informatie door. Komen wij om u te beveiligen, dan wordt uw auto opgepikt en hier neergezet. En dan wordt alles in veiligheid gedaan. Ik wens u weer een hele fijne dag en gezelligheid met de kleinkinderen. Weggebruiker Dank u wel. Ja, dat gaat goed komen. Hugo Fijne dag. Hele schappelijke vent, zo schuldbewust. Ja, dan moet je het er niet in wrijven. Zorg dat je altijd alles goed afhecht. Ik heb hem een muis gegeven voor zijn kleinkinderen. Iskander Zo'n knuffeltje die in je auto ligt? Hugo Ja. Dan kun je zeggen, je beloont hem. Nee, je moet verder denken. Iedere keer als die man nu die muis ziet, zegt hij, ik moet tanken. Iskander Ja, mooi. Dat je toch zo'n positieve draai eraan kan geven. Dat je niet zo belerend bent van joh, ik geef hier een boete voor. Wat je eigenlijk niet kan, maar de politie natuurlijk wel. Maar dat je wel op een emotionele manier zegt van joh, dit kan inderdaad niet. Met nog een knuffel die je altijd in je auto hebt liggen voor kinderen normaal gesproken. Die kan hij aan zijn kleinkinderen geven. Hugo Tijd voor een bakje yoghurt. Iskander Ja, dat gebeurt ook? Hugo Ja, natuurlijk, dat hoort er ook bij. Kijk, wij werken van 06:00-14:00 uur. Dat kan je niet doen zonder de inwendige mens te versterken haha. Iskander Haha, zeker waar. Dan zou je ook elke keer terug moeten naar de kantine. Je doet het gewoon onderweg. Even stilstaan. Hugo Onderweg doen wij gewoon even… Iskander … een powerboot Hugo Ja, ik ben echt van de andere generatie. Iskander Ja, hoe heet dat bij jou dan Hugo? Hugo Haha, gewoon ontbijt. Iskander Heb je dat niet gedaan voor je dienst? Doe je dat juist als je begint of als je opstaat? Hugo S ‘ochtends eet ik gewoon even een boterhammetje en meestal om een uur 07:00 een bakje yoghurt als het kan. Iskander Ja, precies. Hugo Ja, je zit in je auto. Dus je eet er gewoon gedurende dag, maar wij hebben ook geen pauze. Van ons wordt verwacht dat je 8 uur inzetbaar bent. Als je dienst het toe laat, kun je even stoppen. Iskander Dus als het wat rustiger is, kun je nog even langs de kant staan en dan je yoghurt, met muesli volgens mij zoals ik het zie. Hugo Ja, ja. Iskander En heb je ook een vaste dienstmaaltijd dat je altijd mee hebt van joh, als ik dit niet mee heb, dan voel ik me niet goed? Hugo Nou, dat is wel leuk om te zeggen. Kijk, ik heb natuurlijk een koelbox in de auto. Daar heb ik natuurlijk flesjes water, flesjes drinken in. Ik heb altijd een thermoskan met heet water, dat ik thee kan zetten. Ik heb candy bars in de auto liggen. Dat als ik een dag… Meeste incidenten zijn binnen een half uur weg of sneller. Maar je kan ook wel eens twee uur bij een vrachtwagen staan… Iskander Die een klapband heeft bijvoorbeeld? Hugo Ja, ja, dat kan. Nah, een klapband is vrij snel te herstellen. Stel dat je staat bij een vrachtwagen die omgevallen is en die moet getakeld worden. Nou, dan gaat zo'n incident meestal drie á vier uur duren. Er zijn ook diensten die heel lang duren. Dan moet je toch zorgen dat je op die dag zelf supporting bent en zorgen dat je eten en drinken bij je hebt. Iskander Wat is in jouw ogen het mooiste aan jouw vak? Hugo Het is de veelzijdigheid wat je aan het doen bent. Ik vind het heerlijk als je zo'n groot incident hebt dat je alles moet regelen. Dus dat je de aannemer moet bellen, mensen moet aansturen. Praten met de politie, zoals: wat gaan we doen? Wat gaan we niet doen? Hoe loopt het? Wat gaan we doen? Wat gaan we niet doen? Hoe loopt het? Dat je als een team zo’n incident opgelost. Dat is echt gaaf. Iskander En wist je je vroeger al dat je weginspecteur wilde worden? De één wil natuurlijk astronaut worden. De ander wil arts worden. En toen jij een jaar of 3 á 4 was, ik dacht van joh, ik ga later in een gele pick-up rijden. De wegen veilig stellen. Hugo Uh, ik heb ook met autootjes gespeeld. En dat vond ik altijd machtig. Ik vind het gewoon leuk. Ik heb altijd heel veel met autootjes gespeeld. Dingen nadoen als we ergens heen gingen rijden. Iskander Als kind zijnde? Hugo Plattegrondjes, dingetjes. Ik heb zelfs nog toen ik iets ouder was... Ja, dan maakte je dat wel eens een botsing. Dat kleine, dat zat er al een beetje in. Een hamer. Iskander Een botsing met figuren neem ik aan hè. Met van die mini autootjes of echt..? Hugo Haha ja, met mini autootjes. Uiteraard. Dat moest zo echt mogelijk lijken. Dus ja, blijkbaar zit dat erin. Iskander Ja, zie dat de tijd vliegt. We zitten al meer dan drie uur in een auto. Hugo Nou, is het ook wel heel leuk als je met mij meegaat. Iskander Is dit ‘m? Hugo Ja, die heeft pech. Die gaan we door naar André sturen. Ik ga wel bellen met de verkeerscentrale dat er iemand staat. Wegverkeersleider Goedemorgen Hugo, met Bart. Hugo Goeiemorgen Bart met Hugo. Bart, op de A12 links bij 64.8. Daar staat een pechgeval. Ik ben voorbij gereden, want ik moet Hans aflossen. Maar zet er even een snelheid naast en kijk er even naar. Wegverkeersleider Ja, dat is goed. Maar goed, jij gaat niet keren of zo, neem ik aan? Hugo Nee, nee. Wegverkeersleider Oké, ik ga het gewoon bekijken. Dat kan ook zonder weginspecteur geborgen geworden. Hugo Oh, wacht even Bart. Ik heb hier bij de A12 bij 63.0 F-lus een pechgeval. Daar stop ik wel bij. Daar berging voor opstarten, alsjeblieft. We gaan even kijken wat er aan de hand is. Als jij berging opstart. Graag uit de auto en daarheen lopen. Iskander In de berm? Hugo Ja. Wegverkeersleider Oké, ik kan met de maatregelen niet veel doen. Ik zet sowieso een snelheid neer voor die Jaguar met pech. En die geldt dan ook voor de F-lus. Hugo Nee klopt, maar ik sta hier voor de berging. Even kijken wat er aan de hand is snel. Doei. Wegverkeersleider Oke, doei. Hugo Goedemorgen, heb je een klapband? Weggebruiker Ja. Ik kan niet meer rijden. Hugo Nee, luister. Het volgende. We staan niet heel lekker, zo in de bocht. Wil je even ophangen, dan kunnen we samen communiceren? Weggebruiker Sorry, dat is de service die ik aan het bellen om mij hier… Hugo Maar wij gaan het voor je regelen. Weggebruiker Oke top. Ik moet nu even ophangen. Ik ben met Rijkswaterstaat, ik bel straks. Hugo Wat een dag, hé? Weggebruiker Sjonge, ik ben heel onhandig. Hugo Nee, je bent niet onhandig. Je zit in een situatie die je niet kent. Dat is er aan de hand. We staan hier in een bocht, dat is gevaarlijk. We gaan even een stukje verderop staan, waar het weer recht is. We gaan niet invoegen, we blijven op de vluchtstrook rijden. We houden even contact en gaan we naast de invoeger staan. Een stukje verder. Dan komt een bergingsauto, daar word je opgezet. Dan word je naar een veilige plaats gebracht en dan komt de hulpdienst. Iskander Dan zie je dat je onderweg bent naar een pechgeval en dan zie je plotseling iets anders onderweg. Al twee dingen eigenlijk. Hugo Ja en dan ook prioriteiten stellen eigenlijk. Van hé dit is veel belangrijker als het andere. Iskander En dat zou je niet verwachten, dat je hier zou stranden. Zo langs de A12 bij knooppunt Rijnsweerd? Hugo Ja, bij knooppunt Lunetten. Ik ben van Rijkswaterstaat en zag je toevallig staan. Dan helpen wij gelijk, dat is mijn werk. Weggebruiker Ja dat is fijn, want ik wist eigenlijk niet wat ik moest doen. Je zei ik had 112 moeten bellen, maar ik dacht dat ik de Wegenwacht moest bellen. Ik vond het geen fijn punt. Hugo Ja, dus moest je eerst denken aan je eigen veiligheid. Weggebruiker Ja, maar er komt nu een bergingsauto? Hugo Ja, een bergingsauto. Weggebruiker Dat gaat dan allemaal nog wel even duren. Hugo Hoi met Hugo, de berger is ter plaatse. Kun je een snelheidsmaatregel plaatsen. Toppie, dankjewel. Berger Goedemorgen! Hugo Goedemorgen, hoi. Berger Hé maat. Hugo Hé kerel. Lekke band rechtsvoor. Daar zit de sleutel in, dus je kunt ‘m starten. Anders start- ie niet. Dan zet ik haar in je auto. Berger Ja, dat is goed. Hugo Ja, kom maar. Weggebruiker Bedankt hé Hugo. Hugo Fijne dag, groetjes en ik laat je over aan de goede zorgen van deze gozer. Weggebruiker Dank je wel! Berger Ik ga je zien. Hugo Ja, is goed. Doei. Vrouw De vrouw en haar auto zijn door de berger meegenomen naar een veilige plaats. Hiermee komen we aan het eind van de tweede aflevering. Volgende week hoor je weer een nieuw verhaal. Dan rijdt Iskander mee met weginspecteur Alyssa. Zij vertelt onder andere hoe het is om als vrouw in een mannenwereld te werken. Tot dan!

00:00:04 Rosalie Heins: Ecologen schrokken ervan hoeveel hagedissen ze daar toen hebben weggevangen. We hebben dichtheden gevonden van bijna 1000 dieren per hectare. Dat kennen we nog niet eens van natuurgebieden. 00:00:14 Voice-over (Botte Jellema): Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze keer ontmoet ik Rosalie Heins, adviseur ecologie bij Rijkswaterstaat. Je associeert Rijkswaterstaat misschien niet direct met natuur, maar... 00:00:28 Rosalie Heins: Stiekem zijn we de grootste natuurbeheerder van Nederland. 00:00:32 Voice-over (Botte Jellema): Dat gaat over de grote watergebieden zoals de Waddenzee, de Noordzee en het IJsselmeergebied. Kleiner dan dat, maar zeker niet weinig zijn ook al die bermen en wallen. De begroeiing is mooi om naar te kijken en voor de dieren fijn om te zijn, maar dat heeft voor Rijkswaterstaat ook een functie voor de veiligheid. Daar horen we in deze aflevering meer over en we horen over hoe sommige snelwegbermen grotere populaties aan beschermde dieren hebben dan natuurgebieden. Het is niet voor niets dat er een behoorlijk aantal ecologen in dienst is bij Rijkswaterstaat. 00:01:02 Rosalie Heins: We hebben wel eens geprobeerd te inventariseren, maar op een gegeven moment liepen we al heel gauw vast. Je hebt ecologen zoals ik en je hebt ecologen die heel veel weten van de vogels in het IJsselmeergebied, maar je hebt ook mensen die heel veel weten van alle macrofauna en onderzoek doen in het laboratorium over alle plankton die in het water zitten. Moeten we die dan ook bij de ecologen rekenen? Op een gegeven moment wisten we het niet meer. 00:01:25 Botte Jellema: Op hoeveel zat je toen ongeveer? 00:01:25 Rosalie Heins: Volgens mij zitten we op meer dan 100 ecologen inmiddels. 00:01:31 Voice-over (Botte Jellema): Hoewel er in de snelwegberm veel valt te zien, is het voor ons misschien niet de veiligste plek om af te spreken, nog afgezien van dat het er erg lawaaiig is. Dus kiezen we voor de wal van het Amsterdam-Rijnkanaal in de buurt van Houten, een plek waar proeven worden gedaan met beheer, inzaaien en soorten. 00:01:49 Rosalie Heins: Het loopt dwars door Utrecht heen. We zijn nu in het gebied ten zuiden van Utrecht. 00:01:55 Botte Jellema: Het is een fantastische omgeving hier. Heel veel groen. We lopen een beetje op de dijk. Ik wist niet eens dat een kanaal per se een dijk nodig had, maar dat is zo. Dit is veel meer een dijk voor dat water hier aan de andere kant zie ik nu. Het Amsterdam-Rijnkanaal heeft een bepaald waterniveau en kennelijk is dat lager dan het gebied hieromheen. Zo zie je nog weer eens wat. 00:02:19 Voice-over (Botte Jellema): De wal waar we lopen is voor het grootste deel net gemaaid. Daar zegt Rosalie straks nog wat meer over, maar er is ook een stukje waar nog lange grassen staan en niet alleen grassen, zo kunnen we zien. 00:02:31 Rosalie Heins: Dat is nu een uitdaging, want omdat het gemaaid is moet je even goed kijken, maar je ziet dat er behalve gras ook allerlei andere dingen staan. Wilde peen staat er, en smalle weegbree zie ik zo staan. 00:02:48 Botte Jellema: Je zei nog: vraag me niet om te determineren. 00:02:51 Rosalie Heins: Zonder bloemen maakt het het nog uitdagender. Ik ben geen vegetatiekundige. 00:02:56 Botte Jellema: Als ik daar nu kijk, zie ik volgens mij ook nog een klaver. 00:03:00 Rosalie Heins: Ik zie ooievaarsbek en smeerwortel staan. Verschillende soorten distels staan er nog. 00:03:05 Botte Jellema: Distels inderdaad. Dat lijken me scheuten van de bomen. 00:03:09 Rosalie Heins: Dat is de populier, die zich heeft lopen uitzaaien. Dat klopt. Als dat gemaaid wordt, is die weer weg. 00:03:15 Botte Jellema: Maar het is niet voor niks dat je hier zoveel verschillende soorten kan ontdekken, want dat hebben jullie hier expres gedaan. 00:03:24 Rosalie Heins: Sowieso proberen we al onze bermen een tot twee keer per jaar te maaien, wat meer kruidenrijk stimuleert, waarbij twee keer per jaar vaak het beste is, ecologisch gezien. 00:03:37 Botte Jellema: Voor wie dat niet weet: ten opzichte van bijvoorbeeld boerenland is dat substantieel minder. 00:03:41 Rosalie Heins: Wat je bijvoorbeeld ziet: het sportveldje om de hoek in de wijk wordt 24 keer per jaar gemaaid om dat mooi strak en grassig en kort te houden. Ecologisch gezien is het dan heel eenzijdig. Dan staat er één soort plant, misschien twee, en dat zijn grassen. Dat is niet helemaal waar ik als ecoloog warm van word. 00:04:03 Botte Jellema: Waarom zou je dat dan doen? Dat heeft een reden. 00:04:07 Rosalie Heins: Het heeft een reden. Om te beginnen, Rijkswaterstaat staat in eerste instantie ook voor veiligheid. Vanuit veiligheid is het slim als er op de dijken meer variatie in zit dan alleen grassen. Dat zijn we nu aan het onderzoeken. Als er meer soorten staan, zijn er bijvoorbeeld in een droge periode meer soorten die het overleven en dus niet afsterven, waardoor die dijken niet beschadigd en niet kaal worden. 00:04:32 Botte Jellema: Waterveiligheid heb je het dan over? 00:04:33 Rosalie Heins: Ja, waterveiligheid in dit geval. 00:04:36 Botte Jellema: Het is dus zo dat als je verschillende soorten hebt, een dijk daar steviger van wordt? De begroeiing zorgt ervoor dat een dijk sterker wordt? 00:04:44 Rosalie Heins: Dat is wat we onder meer hier aan het onderzoeken zijn. Ze zijn hier bezig met een proef waarbij we samenwerken met Wageningen Universiteit, waarbij bekeken gaat worden of dan daarmee de doorworteling beter wordt van het hele gebied. In droogteperiodes zullen er altijd een aantal soorten sterven, want die trekken het niet omdat het te droog is. Dat hebben we in 2018 helemaal mooi gezien met dat hele droge jaar. Dat zijn dingen waar we dan op voorbereid moeten zijn. Door meer diversiteit te hebben zijn er meer soorten die het simpelweg overleven. 00:05:14 Botte Jellema: Wat voor soorten hebben we het dan over? Doe ik het weer, vraag ik je naar soorten. Dat moet ik niet doen. Ik weet er niet veel van, maar van een distel weet ik: een distel wortelt heel diep. Dat is dan zo'n soort overlever. We weten dat distels heel lang in droogte kunnen overleven. 00:05:39 Rosalie Heins: Omdat je dus die planten hebt die allerlei verschillende niveaus en wortels hebben, kunnen ze van verschillende stukken nog maximaal al het vocht uit de bodem halen. Veel planten hebben verschillende overlevingsmechanismes om ervoor te zorgen dat ze minder vocht verliezen als het droog is. Op die manier, hoe meer soorten je hebt, hoe optimaler het gebied benut wordt. 00:06:02 Voice-over (Botte Jellema): Dat draagt bij aan de biodiversiteit. Hoe meer soorten er staan, hoe meer insecten erop afkomen. 00:06:08 Rosalie Heins: Dan heb je meer soorten. Daarmee dragen wij ons steentje bij aan die biodiversiteit van Nederland. 00:06:14 Botte Jellema: Is die biodiversiteit belangrijk voor Rijkswaterstaat? 00:06:17 Rosalie Heins: Een duurzame leefomgeving is heel belangrijk voor Rijkswaterstaat, en biodiversiteit is daar een onderdeel van. Dus dat maakt daar veel uit. 00:06:25 Voice-over (Botte Jellema): Verschillende soorten planten zorgen voor verschillende soorten insecten, die op hun beurt weer voor verschillende soorten andere dieren zorgen. Die wisselwerking tussen organismen is precies waar een ecoloog zich mee bezighoudt. 00:06:37 Rosalie Heins: Hoe meer biodiversiteit er is, hoe meer soorten er zijn en hoe meer soorten elkaar opeten, om hetzelfde voedsel concurreren, en elkaar daarmee in evenwicht houden. Er werkt niemand zo hard als die natuur om zichzelf continu in evenwicht te houden. 00:06:52 Botte Jellema: Misschien kunnen we nog heel even iets naar beneden lopen. Ik wil niet dat we struikelen. Dat is weer niet de bedoeling. Ik dacht: misschien kunnen we hier nog even wat dingen zien die hier groeien. Blijf daar gerust. Ik geloof dat ik iets betere schoenen aanheb. 00:07:12 Rosalie Heins: Dat is smeerwortel. Die bloeit en daar komen vaak veel bijen op af. 00:07:16 Botte Jellema: Dat is weer een uitloper van een boom volgens mij of een spruitig iets. Word je hier gelukkig van als je deze onderberm van het kanaal zo ziet? 00:07:29 Rosalie Heins: Het kan altijd beter in mijn ogen, maar ik word hier op zich al heel blij van dat er veel verschillende soorten staan. Het idee is dat we de bodem zo schraal mogelijk willen krijgen om zoveel mogelijk soorten te krijgen uiteindelijk. 00:07:46 Voice-over (Botte Jellema): Een van de dingen die Rosalie doet, is kijken hoe je het beste voor elkaar krijgt dat er verschillende planten gaan groeien. Daar heeft het maaien mee te maken. 00:07:57 Botte Jellema: Het zal misschien mensen dan verbazen dat je dan überhaupt nog maait. Misschien is een soort eerste idee of reactie erbij: dan maai je toch helemaal niet meer. 00:08:08 Rosalie Heins: Je moet wel maaien. In eerste instantie simpelweg: als je niet maait - we zagen het net - komen de bomen op, dus dan hebben we geen grassen meer. We willen geen bomen wat dat betreft in dit soort plekken, maar meer grassige vegetaties. Een grassige vegetatie kan heel kruidenrijk zijn. Dan is dus het idee dat we maaien en afvoeren. We maaien het. Dan laten we het twee tot vijf dagen liggen en daarna wordt het gras afgevoerd. Daarmee verschraal je die bodem. Zo haal je de voedingsstoffen uit de bodem. 00:08:37 Botte Jellema: Als het gras verrot, wordt dat bijna een soort van compost voor de bovenlaag? 00:08:43 Rosalie Heins: Ja, anders wordt het inderdaad compost. Wat je wil is: hoe schraler de bodem, hoe meer kruiden je krijgt. Andersom, een boer zal jaarlijks zijn grasland vaak bemesten, omdat die met name grassen wil hebben. Wij willen hier graag het omgekeerde. We willen niet alleen maar grassen, dus gaan we maaien en afvoeren. Daarmee wordt de bodem steeds schraler. Dat is een heel lang proces. Dat kan jaren duren, maar als je dat jaren volhoudt, werkt dat goed. Dat werkt dus het beste vaak met twee keer per jaar maaien. 00:09:15 Botte Jellema: Jullie doen dat op een heel specifiek moment, als ze net gebloeid hebben. 00:09:19 Rosalie Heins: Vanaf 15 juni mag er gemaaid worden en dat doen onze aannemers dan. Dat is ongeveer de periode dat veel planten vaak al zaad hebben gezet. Dan kan er gemaaid worden. Het ligt een beetje aan het jaar. Dan hebben we het zaad gezet, dan maaien we, en dan laten we het liggen. Dan kan het zaad er een paar dagen uitvallen. 00:09:52 Botte Jellema: Je wijst naar een streepje op de weg. 00:09:54 Rosalie Heins: Dit is een streepje op de weg. Dit betekent dat we bij één van de proefvakken staan. Dan kunnen de onderzoekers terugvinden: hier moeten we de metingen doen voor de vegetatieopnames om te meten hoeveel soorten er staan en hoe het groeit. Niet dat we nu hele grote verschillen zien, want omdat het dus net gemaait is, zien we niet zoveel. 00:10:17 Botte Jellema: Het dorre gras ligt er nog, maar dat is zo bruin dat dat heel ingewikkeld is om daar nog wat tussen te ontdekken. Dan zou je het bijna aan de bladeren of de steeltjes moeten zien, maar dat is toch ingewikkeld? 00:10:28 Rosalie Heins: Ja. We zijn hier aan het onderzoeken of het uitmaakt of je verschillende soorten inzaait van tevoren of niet. Of dat dat een meerwaarde heeft en hoeveel invloed beheer erop heeft. We hebben zulke grote bermen. Je kunt heel leuk massaal gaan inzaaien, maar heeft dat ook zin? Heeft het niet bijvoorbeeld veel meer zin om die bermen goed en op een goede manier te beheren? Wat is dan precies de goede manier? Daar hebben we nu de afgelopen jaren veel meer aandacht voor en dat zijn we nu hier onder meer aan het onderzoeken om te kijken: wat is dan de beste manier om zoveel mogelijk die biodiversiteit te stimuleren? 00:11:10 Rosalie Heins: Langs de snelwegen hebben we een aantal van dit soort proeven. Daar zijn we bijvoorbeeld aan het kijken: heeft het extra meerwaarde om gefaseerd te beheren? Daarbij laten we plukken gras staan. Vooral voor insecten heeft dat heel veel meerwaarde, want die insecten en hun voedsel maai je ook weg. Al die solitaire bijen hebben binnen een hele kleine straal van een paar 100 meter alles nodig het jaar rond. Ze moeten voedsel kunnen vinden, verblijfplaatsen, dat soort dingen. We zijn dus aan het kijken: heeft gefaseerd maaien op plekken een meerwaarde en krijgen we daarvan meer insecten? Dat lijkt redelijk hoopgevend te zijn. 00:11:54 Botte Jellema: Is dit een beetje een schrale berm? 00:11:57 Rosalie Heins: Nee. Smeerwortel alleen al is een indicatie dat het redelijk voedselrijk is. 00:12:05 Botte Jellema: Hier moet nog wat gebeuren? 00:12:06 Rosalie Heins: Ja, hier moeten we nog wat langer [onhoorbaar 00:12:10] voeren. Natuurontwikkeling is niet iets wat je vandaag op morgen regelt. Natuur is niet zo snel, dus je moet het even de tijd geven. Als ecologen denken wij niet in dagen of in jaren, maar in decennia voordat je het ergens over hebt. 00:12:29 Voice-over (Botte Jellema): Nog even over die bermen. 00:12:37 Botte Jellema: Wij zijn nu hier bij een berm van een kanaal, het Amsterdam-Rijnkanaal, maar dit is niet de enige berm- en groenstrook die Rijkswaterstaat heeft. Om alles wat Rijkswaterstaat heeft, ligt zo'n beetje een strook groen. 00:12:54 Rosalie Heins: Ik heb het heel even stiekem opgezocht van tevoren. We hebben ongeveer 3200 kilometer Rijksweg. Dat komt neer op globaal 1800 hectare aan bermen langs de wegen en ongeveer meer dan 1000 hectare langs de kanalen. We hebben het dan niet eens over de uiterwaarden, het open water of dat soort dingen. Dan heb je het over redelijk wat hectares. 00:13:22 Botte Jellema: Wat voor soort hectares zijn dat? Als autoweggebruiker zie ik het als de zijkant van een weg, maar het is meer dan dat. 00:13:33 Rosalie Heins: Het is veel meer. Omdat die bermen langs die wegen zitten, doorkruisen ze alle landschappen van Nederland en hebben we dus bijvoorbeeld in Limburg hele bijzondere bermen die vol met orchideeën staan, ook hele bijzondere populaties met orchideeën, maar hebben we in het Noorden van het land... 00:13:52 Botte Jellema: Koolzaad! Dat weet ik dan toevallig. 00:13:56 Rosalie Heins: Precies. We hadden hier in het midden van het land hele grote stukken met koolzaad. We zitten dwars door veenweidegebieden heen. Alle natuur van Nederland doorkruis je. 00:14:07 Botte Jellema: In ecologisch opzicht, wat zijn dat voor stukken natuur? 00:14:12 Rosalie Heins: Heel erg variërend. Er zitten dus hele rijke stukken bij die voor natuur minder interessant zijn, maar er zitten ook hele bijzondere stukken bij. Vooral bijvoorbeeld de snelwegen die dwars over de Veluwe gaan en over de Utrechtse Heuvelrug, die gaan dwars door heidevelden heen. Daar hebben we hele grote populaties met reptielen zitten, zoals zandhagedis en gladde slang. In 2015 is er een heel mooi voorbeeld geweest van dat we hagedissen, en reptielen überhaupt, hebben moeten wegvangen, omdat er wegwerkzaamheden waren langs de snelweg en daar de boel bij de A12 verbreed is. Daar schrokken ecologen van hoeveel hagedissen ze daar toen hebben weggevangen. We hebben dichtheden gevonden van bijna 1000 dieren per hectare. Dat kennen we nog niet eens van natuurgebieden. 00:14:57 Botte Jellema: Dat is heel bijzonder. 00:14:58 Rosalie Heins: Als je daar even heel simpel over nadenkt, is het ergens ook logisch. Het zijn hele rustige gebieden, er komt niemand, predatoren zitten er heel weinig. Het zijn hele lange linten waardoor ze elkaar niet heel erg beconcurreren en ondertussen is er een continue influx van insecten die meegevoerd worden met een snelweg waarschijnlijk. Dat maakt het heel interessant voor ze. 00:15:22 Botte Jellema: Is een auto of een vrachtwagen geen predator in zekere zin, dus vijanden? 00:15:29 Rosalie Heins: In zekere zin, maar voor zo'n hagedis valt dat mee. Een hagedis zal niet snel de snelweg helemaal oplopen. Hij gaat misschien op het eerste stukje zitten, vlak langs die heidestukken om op te warmen langs het asfalt, maar daar rij je niet met een auto. Dan heb je het over de eerste 20 centimeter. Daar ga je niet komen langs de snelweg. 00:15:48 Botte Jellema: Dan doe je iets verkeerd. 00:15:49 Rosalie Heins: Precies. Dan is er iets mis. Een snelweg oversteken zullen ze vervolgens ook niet heel snel gaan doen. Het is zo'n groot stuk met niks waar ze niks te zoeken hebben. Dat willen ze helemaal niet doen. 00:16:03 Botte Jellema: Dus dat valt wat mee. Er worden genoeg dieren aangereden trouwens. 00:16:08 Rosalie Heins: Er worden genoeg dieren aangereden, maar het feit dat er zulke hoge dichtheden aan hagedissen op dit soort plekken gevonden worden, geeft aan dat het op zich een goed gebied is waar ze goed kunnen overleven. 00:16:19 Botte Jellema: Wat doet Rijkswaterstaat eraan om dat in stand te houden? 00:16:23 Rosalie Heins: We hebben een verplichting eraan. Bijvoorbeeld die hagedissen, die zijn beschermd. Daarvoor maken wij, voordat wij aan het werk gaan, een protocol met hoe omgegaan moet worden met dit soort dieren. Er moeten vaak werkzaamheden uitgevoerd worden. Als je beheerswerkzaamheden gaat uitvoeren, let je er dus op dat je dat doet in een periode dat die hagedissen daar tegen kunnen. Dat is vaak als ze niet in winterslaap zijn, want dan zitten ze onder de grond en kunnen ze niet wegvluchten, maar ook niet als ze net hoogzwanger zijn of die jongen net uit hun eieren gekropen zijn. Vaak is dat dan bijvoorbeeld september, oktober dat je grotere werkzaamheden in dat soort gebieden in ieder geval start. 00:17:01 Voice-over (Botte Jellema): Wanneer je in de auto zit, kan je daar soms ook iets van zien. 00:17:05 Rosalie Heins: Wat bijvoorbeeld een hele leuk is: je hebt de A28 tussen Zeist en Amersfoort. Daar hebben we hele mooie heidebermen. Die doorkruisen daar de Utrechtse Heuvelrug. Als je goed kijkt, zie je een aantal plekken waarvan je denkt: wat is dat voor een open zandige plek? Zelfs als je achter het stuur zit, valt het op, al zou ik aanraden om met name op de bijrijdersstoel te zitten. 00:17:27 Botte Jellema: Dit is een tip voor de bijrijder, dus niet voor de bestuurders. 00:17:29 Rosalie Heins: Dan zie je open zandige plekken. Die hebben we daar expres gemaakt, want die zijn dus speciaal voor die zandhagedis aangelegd. Die zandhagedis wil zijn eieren leggen in open zand, dus wij hebben daar wat stukjes open gegraven, zodat ze daar hun eitjes kunnen leggen. Die eitjes die rijpen daar. Daar komen baby-hagedisjes uit. Rond augustus kruipen er allemaal kleine hagedisjes uit. Als je zo meteen in augustus langs die stukken rijdt, dan denk je: hier lopen nu baby-hagedisjes. Je ziet ze niet, maar je weet het: ze zijn er. Die moeten dan dus als de wiedeweerga een plekje gaan vinden in die bermen om al heel snel een beetje aan te vetten en daarna de winter in te gaan. Dat doen ze vaak in muizenholletjes en zo die in die bermen zitten. Dan zie je misschien de beesten zelf niet, maar als je dus zo'n open plek ziet kun je weten: ik ben hier in de buurt van hagedissen. 00:18:28 Rosalie Heins: We hebben een heel leger aan dieren en beesten die langs die snelwegen zitten, maar ook die eronder doorgaan, die eroverheen gaan. We hebben op plekken dassenburchten die in het talud zitten van de snelweg. 00:18:43 Botte Jellema: Is dat goed of verkeerd trouwens? 00:18:46 Rosalie Heins: Dat is goed in de gaten houden en zolang het voor geen problemen zorgt, laten we die beesten lekker zitten en heeft dat vaak alleen maar een meerwaarde. Die dassen willen hun holen maken boven de grondwaterstand, dus die zitten altijd een beetje in heuveltjes. Als je dan in bijvoorbeeld een heel laaggelegen gebied zit, dan is de grondwaterstand te hoog en kunnen ze daar geen holen maken. Dan precies juist in de talud van die snelweg hebben ze een plek. Een heel mooi voorbeeld is vlakbij Utrecht, aan de oostzijde van Utrecht. Dat is best een laaggelegen gebied. Daar zouden ze normaal gesproken helemaal geen plek kunnen vinden om een burcht te bouwen, maar omdat wij daar snelwegen hebben gemaakt, hebben ze ineens hele mooie plekken waar ze die burchten kunnen bouwen. Op die manier zie je dus weer dat daar een soort multifunctioneel gebruik in zit. 00:19:39 Botte Jellema: Hoeveel van jouw tijd bij Rijkswaterstaat breng jij door bij die zandheuveltjes, dat omgewoelde zand langs de A12 of zo'n berm als deze? 00:19:49 Rosalie Heins: Er zit een negatief verband tussen mijn werkervaring en mijn tijd buiten. Hoe meer werkervaring ik heb, hoe minder ik buiten ben helaas. Ik moet dat steeds meer uitbesteden aan andere mensen en ervoor zorgen dat ik zoveel mogelijk mensen binnen Rijkswaterstaat goed help om buiten op de goede manier te doen wat er moet gebeuren. 00:20:13 Botte Jellema: Ik zie dat als een probleem, want ik vind dat een ecoloog buiten moet zijn. 00:20:17 Rosalie Heins: Ik vind dat een ecoloog goed iedereen mee moet kunnen nemen in en moet kunnen laten zien wat de waarde is van wat we buiten hebben. Zo zie ik mijn werk heel erg, dus ik vind het op zich helemaal niet zo erg om voor mijn werk veel binnen te zijn. Dan doe ik dat in mijn vrije tijd. Dan ben ik buiten. 00:20:33 Botte Jellema: Dat doe je wel? 00:20:34 Rosalie Heins: Ja. Dan neem ik liever binnen mensen mee en mijn collega's laat ik zien: kijk hoe leuk de natuur is en hoe mooi we bezig zijn en wat een gaaf areaal we hebben. 00:20:46 Botte Jellema: Zo zie je het? 00:20:47 Rosalie Heins: Ja. Rijkswaterstaat is een hele grote organisatie. Dat betekent dat als wij iets doen, we heel veel voor elkaar kunnen krijgen. Dat betekent ook dat afwegingen zorgvuldig genomen moeten worden, want als we het verkeerd doen, dan doen we het ook op hele groot stukken verkeerd. Dat betekent dat het soms wat langer duurt voordat we dingen veranderen, maar als ze dan veranderen, heb je het ook over hectares en hectares aan natuur die we nog beter en nog mooier maken. Dat is mijn passie. 00:21:29 Voice-over (Botte Jellema): Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Rosalie Heins. Zij is adviseur ecologie bij Rijkswaterstaat voor het gebied Midden-Nederland. Bedankt voor het luisteren.

00:00:04 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat en deze aflevering gaat over het ontstaan van onze snelwegen. Mijn naam is Botte Jellema en ik ben in Zoetermeer, vlakbij de A12, samen met Bert Toussaint. Bert is historicus bij Rijkswaterstaat. In de twintigste eeuw zijn de snelwegen in Nederland aangelegd en daar weet Bert alles van. 00:00:25 Bert Toussaint: We staan nu op het plekje waar het eerste stukje autosnelweg in Nederland is aangelegd en dat is geopend op 15 april 1937. Dus meer dan 75 jaar geleden. 00:00:39 Botte Jellema: Wat was het traject? 00:00:40 Bert Toussaint: Tussen Voorburg en Zoetermeer. 00:00:43 Botte Jellema: Dat begon hier. Is de plek waar we nu staan ook daadwerkelijk de plek waar die weg heeft gelopen? 00:00:52 Bert Toussaint: Het tracé van toen is nog precies hetzelfde als het tracé van nu. 00:00:57 Botte Jellema: Als we nu hier naar buiten kijken op de A12, zien we dan nog steeds ongeveer wat we toen zouden hebben kunnen zien als we op deze plek waren geweest? 00:01:06 Bert Toussaint: Een aantal elementen zie je nog terug, met name de gescheiden rijbanen, die zijn toen al aangelegd. We hebben hier zes rijstroken. Dat is veranderd want we zijn begonnen met vier rijstroken. Wat wel weer hetzelfde is - althans, als je er even goed naar kijkt - dat zijn de ruimtes die we nu vluchtstroken noemen. Die zijn toen aangelegd, maar dan als parkeerstroken. 00:01:39 Botte Jellema: Dat deed men ook, parkeren? 00:01:42 Bert Toussaint: Dat deed men. Dat was voor de recreatie en dat is iets typisch Nederlands. We hebben daar een Nederlands tintje aan gegeven. Verder zien we verkeersverlichting, die was er toen nog niet. We zien ook vangrails - Rijkswaterstaat noemt dat geleiderails - die waren er ook nog niet. Dat was een open berm en is allemaal later toegevoegd. 00:02:08 Botte Jellema: De gescheiden rijwegen waren er wel, maar toen twee rijbanen de ene kant op, twee rijbanen de andere kant op en een stuk gras ertussen. Daar moet je nu niet meer aan denken, maar dat heeft misschien te maken met een ander groot verschil: dat er ongeveer elke seconde hier een auto voorbijkomt. 00:02:27 Bert Toussaint: Er waren toen veel minder auto's dan nu. In 1920 reden er 15.000 auto's rond in Nederland, maar dat begon al heel snel toe te nemen. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog waren dat er 90.000. Maar goed, dat is een fractie van nu, want nu zijn er meer dan acht miljoen. 00:02:50 Botte Jellema: Als mensen mij nu zouden vragen: wie heeft de autosnelweg bedacht? Dan zou ik als leek meteen komen met de Autobahn in Duitsland en zou de naam Hitler vallen. Hoever zit ik er dan naast? 00:03:06 Bert Toussaint: Dan zit je er toch wel naast, want Hitler was niet de bedenker. Hij liet zich dat graag aanleunen geloof ik. Wel is het zo dat Hitler het potentieel van de Autobahn onmiddellijk herkende en opdracht gaf om een heel groot autosnelwegennet te ontwikkelen, maar hij was niet de eerste. 00:03:34 Botte Jellema: Kun je ons even meenemen naar hoe die snelweg van 1937 tussen Voorburg en Zoetermeer is ontstaan? 00:03:44 Bert Toussaint: We hadden al sinds 1927 een rijkswegenplan. Dat was al een hele nieuwe aanpak doordat je een plan maakt voor heel Nederland. Je wilde doorgaande rijkswegen gaan maken, verbeteren en onderhouden door heel Nederland heen. Daar kwam nog een tweede grote vernieuwing overheen en dat was die autosnelweg. De autosnelweg is bijzonder, omdat die alleen toegankelijk is voor motorvoertuigen, maar ook omdat hij gescheiden rijbanen ongelijkvloerse kruisingen heeft. Dus je kan alsmaar doorrijden. Daar is veel over gediscussieerd, maar uiteindelijk heeft de autosnelweg het gewonnen, omdat men zag dat die veel meer verkeersveiligheid bood. Als je geen langzaam verkeer hebt, kun je veiliger rijden en als je alleen ongelijkvloerse kruisingen hebt, is dat goed voor de veiligheid. Dat was een heel belangrijk argument om te beginnen met die autosnelwegen. 00:04:46 Botte Jellema: Waar reden de auto's in 1937 overheen? 00:04:51 Bert Toussaint: Toen dit eerste stukje snelweg geopend werd, reden ze vooral over beton en hier en daar een stukje klinkerweg. Beton was een helemaal modern en nieuw materiaal. Dat leek sterk genoeg en die klinker - dat klinkt vreemd - werd vooral gepropageerd om de baksteenindustrie een duwtje in de rug te geven. 00:05:20 Botte Jellema: Dat was een oer-Hollands product. 00:05:22 Bert Toussaint: Dat was een oer-Hollands product en we zaten toen midden in de crisis. Hollandse producten werden overal aangeprezen. 00:05:30 Botte Jellema: Ik kan me niks voorstellen bij een snelweg die uit klinkers bestaat. Hoe snel werd er gereden? 00:05:37 Bert Toussaint: Dat begon behoorlijk toe te nemen, een kilometer of tachtig kon je wel al rijden. 00:05:45 Botte Jellema: Toch wel? 00:05:45 Bert Toussaint: Dat was behoorlijk snel, zeker voor die tijd. 00:05:50 Botte Jellema: Haalden auto's dat toen? 00:05:53 Bert Toussaint: Ja, er waren auto's die dat konden halen. 00:05:55 Botte Jellema: Was dat een maximumsnelheid? 00:05:56 Bert Toussaint: Nee, die bestond nog niet. Heel lang heeft er helemaal geen maximumsnelheid bestaan. Die is pas ingevoerd door het Kabinet-Den Uyl in 1973. 00:06:07 Botte Jellema: Even een uitstapje naar de jaren 70: uit mijn hoofd, de statistieken voor het aantal verkeersslachtoffers waren. waanzinnig. 00:06:18 Bert Toussaint: Ja, 3200 verkeersdoden. Dat was echt waanzinnig. 00:06:22 Botte Jellema: Ongeveer vier keer wat we nu hebben. 00:06:24 Bert Toussaint: Dat is bijna vijf keer wat we nu hebben. We zitten nu boven de 600 en toen was dat dus bijna vijf keer zoveel. 00:06:35 Botte Jellema: Als we in 1937 hier in Zoetermeer waren geweest, hadden we gekeken op een snelweg in de zin van: gescheiden rijstroken, twee rijbanen elke kant en een middenberm met alleen maar gras, wat misschien niet de meest veilige manier is om motorvoertuigen die elkaar met 80 kilometer per uur passeren uit elkaar te houden als er wat misgaat. Wat is er sindsdien gedaan als het gaat om de veiligheid? 00:07:08 Bert Toussaint: In 1937 was het rijbewijs al ingevoerd. Dat bestond al tien jaar. Dat was de eerste maatregel. Je moest wel competente bestuurders hebben. Dat idee was er zeker wel, maar verder was er niet zo veel meer. Pas midden jaren 60 komt de vangrail -of de geleiderail - uit Duitsland, die is in West-Duitsland ontwikkeld. Er komt ook verlichting, wat ook meer veiligheid brengt. In de jaren 80 en 90 krijg je een ander soort asfalt: het open asfalt beton. Dat is wat poreuzer, waardoor het water niet blijft liggen maar beter afstroomt. Er wordt steeds meer toegevoegd aan die snelweg om hem nog veiliger te maken en dat eindigt dan voorlopig met die matrixborden die files aangeven en het verkeer kunnen reguleren als het heel erg druk wordt. 00:08:15 Botte Jellema: Maar in de laatste plaats waarschuwen: pas op, het staat hier verderop even stil. 00:08:20 Bert Toussaint: Precies. Het instellen van die bekende snelheidsbeperkingen voor de weg op die matrixborden, gebeurt vanaf de jaren 90. 00:08:29 Botte Jellema: En de maximumsnelheid. 00:08:39 Bert Toussaint: De maximumsnelheid op de autosnelwegen is pas in 1973 ingesteld door minister Westerterp. De verkeersgordel werd toen ook verplicht gesteld. Naast een aantal maatregelen, heeft dat veel gedaan om het aantal verkeersdoden terug te brengen. 00:08:58 Botte Jellema: We weten dat de snelwegen veel kosten, maar toen dat helemaal uit het niets gebouwd moest worden, was dat hartstikke duur. 00:09:07 Bert Toussaint: Dat was een heel heet hangijzer: hoe moet je zo'n peperduur systeem financieren? Uiteindelijk kwam hij met de volgende oplossing: we gaan de koper van auto's belasten met het voertuig bij de aanschaf, en dat voertuig gaan we belasten naar gewicht, wat nog steeds gebeurt. Dat was een belangrijke financieringsbron, maar daar kwam nog een tweede bij. Dat was een heel saillant punt: fietsers - of rijwielen, zoals men toen zei - werden ook belast. Die moesten meebetalen - nogal fors - aan dat wegensysteem. 00:09:57 Botte Jellema: Wat was de fietsbelasting toendertijd? 00:10:00 Bert Toussaint: Die fietsbelasting was een paar gulden, maar die guldens waren wel andere euro's dan nu. Het was sowieso een nogal pijnlijke maatregel voor zeker de kleine man. Fietsen kwamen toen al zeer massaal voor in het verkeer. Het was heel populair aan het worden. Vooral de linkse partijen hadden daar veel moeite mee. Toen heeft men een typisch Hollands compromis gevonden: fietsers moeten meebetalen, maar dan krijgen ze een heleboel fietspaden voor terug. Toen zijn er naast die wegen ook fietspaden aangelegd. 00:10:38 Botte Jellema: Zo is het fietspad ontstaan? 00:10:40 Bert Toussaint: Nee, het fietspad bestond al, maar zo heeft het aanleggen van fietspaden wel een impuls gekregen. 00:10:46 Botte Jellema: Is dat hier ook gebeurd tussen Zoetermeer en Voorburg? 00:10:49 Bert Toussaint: Ja, je kunt op oude foto's zien dat naast die moderne snelweg een fietspad loopt. 00:10:56 Botte Jellema: Wederom zonder een vangrail ertussen? 00:10:59 Bert Toussaint: Nee, alleen een strookje groen. 00:11:03 Botte Jellema: Je moet het echt van de grond af aan bedenken en opzetten allemaal. 00:11:07 Bert Toussaint: Je moet je bedenken: het was een totaal nieuw iets, een hele grote innovatie waarbij je alles van de grond af aan moet bedenken. Dat is ook in internationaal verband gebeurd, want overal speelde deze problematiek: hoe gaan we de auto goed faciliteren en de vrachtauto net zo belangrijk langzamerhand - een plek geven op de weg? Dan moet je alles bedenken: nieuwe verkeersregels, verkeersveiligheid, wegmaterialen, voorrang, scheiding van verkeerssoorten. Dat is gelukkig in internationaal verband heel goed gebeurd. Dat is een belangrijke reden waarom de verkeersborden in vrijwel alle landen ongeveer hetzelfde zijn. 00:11:56 Botte Jellema: Blauw? 00:11:58 Bert Toussaint: Ja, blauw of verbodsborden die een rode rand hebben, of borden met een bepaalde maximumsnelheid. Al dat soort verkeerssymbolen en signalen zijn internationaal ontwikkeld. Dat is ontzettend handig. Wanneer je van Nederland naar België of Duitsland gaat, snap je de verkeersborden daar, want die zijn bijna hetzelfde. 00:12:25 Botte Jellema: Dus het idee van een rond bord met een rode rand en dan daar iets in, dat soort dingen? 00:12:31 Bert Toussaint: Precies, dat soort dingen. 00:12:37 Botte Jellema: Je kan je nu haast niet voorstellen dat het er anders uit zou zien, maar het is ooit een keer bedacht en bij dat bedenken zijn er allemaal wilde plannen naar voren gekomen. Kan je ons meenemen naar één zo'n variant die men bedacht, maar die het uiteindelijk niet geworden is? 00:12:54 Bert Toussaint: Al vanaf de jaren 20 werden er hele creatieve en gedurfde plannen gemaakt om die autosnelweg te gaan ontwikkelen. Eén van die varianten was: we maken een snelweg op palen tussen Amsterdam en Rotterdam, dwars door de Randstad en het weiland heen, waarmee je in één keer van A naar B kan rijden. Dat was een particuliere lobby en die heette de Nederlandse Vereniging voor Autosnelwegen. Daar waren aannemers, mensen van Rijkswaterstaat en de ANWB bij betrokken. Dat was een denktank die dat soort zeer gedurfde plannen ging ontwikkelen. Die autoweg op palen was een eyecatcher en trok alom de aandacht, maar heeft het niet gehaald. 00:13:51 Botte Jellema: Waarom heeft dat het niet gehaald? 00:13:53 Bert Toussaint: Het doorkruiste de plannen van Rijkswaterstaat en dat vond Rijkswaterstaat niet zo'n goed idee. Het was ook erg duur. De kosten waren nogal hoog en men wist niet precies waar dat van betaald moest worden. Er zaten qua realisatie nogal veel haken en ogen aan. Rijkswaterstaat zei: "Laten we eerst maar eens die gewone, verbrede rijksweg uitrollen. Dat is veel verstandiger. Daar hebben we van de Tweede Kamer groen licht voor gekregen. Daar hebben we financiering en een aparte wegenbelastingwet voor. Dat is veel beter en dan kunnen we in het hele land die wegenverbetering doorvoeren." 00:14:47 Botte Jellema: Mooi. Gelukkig maar. 00:14:50 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt! 3. ontstaan van de snelweg met recensie oproepje.mp3

25 Zandmotor MASTER V2_def.mp3 00:00:00 Botte Jellema: Kijk eens, joh! Wat vind je hiervan? 00:00:02 Carola van Gelder: Ja, dit vind ik wel heel mooi. Je hebt echt geluk hiermee, dit had ik nog niet eerder gezien. Dit is wel een flinke, dit is geen geultje! Het is echt een geul! 00:00:11 Botte Jellema: Sterker nog, dit is tien meter breed, of zo. Het is echt een riviertje. 00:00:21 Voice-over: Tien jaar ligt hij er al: de Zandmotor. Een enorme hoeveelheid zand die in 2011 voor de kust van Monster is opgespoten en waar de krachten van zon, zee en wind vervolgens ongehinderd op zijn losgelaten. Het scheelde al heel wat regulier zand opspuiten. Niet meer vechten tégen het water, maar bouwen met het water. Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de Zandmotor voor de Zuid-Hollandse kust. Carola van Gelder is al sinds 2011 de projectleider en met haar wandel ik het strand op. We ontdekken daar straks toevallig dat de Zandmotor een volgende fase is ingegaan op geheel natuurlijke wijze. 00:01:07 Botte Jellema: Zo, we zijn bij Suiderstrand met een S. Dat is een strandtent die dicht is, ten zuiden van Den Haag. Vandaar Zuid, denk ik. Links zien we de haven van Rotterdam al, denk ik? 00:01:17 Carola van Gelder: Ja, de Maasvlakte. De tweede Maasvlakte zie je. 00:01:21 Botte Jellema: Hier is de Zandmotor, want daar gaat het nu eventjes om, Carola. Dan ga ik eerst een heel domme vraag stellen: wat is een zandmotor? 00:01:35 Carola van Gelder: De Zandmotor is eigenlijk een kunstmatig schiereiland, wat opgespoten is in 2011, eigenlijk om de kust te voeden. De kust was in 2011 veilig en we voldeden aan de normen, maar we hadden wel het idee: als die zeespiegel gaat stijgen, hebben we dan niet iets meer nodig? We merkten vooral in de provincie Zuid-Holland: we hebben ook wat meer ruimte nodig aan de kust. Mensen willen hier heel graag wonen, recreëren. We merken dat de kust eigenlijk onder druk staat, vanuit de zee én vanuit het binnenland. Dus we noemen dat eigenlijk een "coastal squeeze". 00:02:09 Botte Jellema: Een coastal squeeze. 00:02:10 Carola van Gelder: Coastal squeeze. We wilden daar, op een beetje natuurlijke manier, oplossingen voor bedenken. Eigenlijk is toen het idee van die zandmotor geboren. Dus laten we nu eens heel veel zand in één keer neerleggen en eens kijken wat de natuur daarmee doet. Dus: hoe kan de natuur onze kust vullen, door middel van een zandmotor? 00:02:29 Voice-over: Als ik het simpel zeg: er is een enorme hoeveelheid zand voor de kust gebracht en toen hebben ze de stroming en de wind, het werk van het uitsmeren langs de kust laten doen. Al tien jaar. 00:02:39 Carola van Gelder: Ruim 20 miljoen kuub zand is erin gelegd. Dan moet je denken aan de Kuip, die is ongeveer anderhalf miljoen kuub, qua inhoud. Dus je moet toch... 00:02:47 Botte Jellema: De Rotterdamse Kuip. 00:02:48 Carola van Gelder: De Rotterdamse Kuip. En dan 20 van die Kuipjes naast elkaar, zoveel zand ligt hier. 00:02:54 Botte Jellema: Zullen we verder lopen? Want we kunnen erop komen, dat wist ik niet. Ik dacht: dat zal gevaarlijk zijn, drijfzand en weet ik veel. Maar dat is niet zo. 00:03:01 Carola van Gelder: Nee, gelukkig niet. Op de zandmotor zie je nu ook een soort meer, aan je linkerkant. Dat is de lagune en die is nu dicht. Voorheen liep hier een hele grote geul naar de Noordzee toe. Daar lopen we nu overheen. Het is hier een stuk natter. Maar die is dicht en dat is de dynamiek van de zandmotor. Maar toen hij net was aangelegd, was de geul waar we nu overheen lopen ook heel dynamisch. 00:03:28 Botte Jellema: Daar kan dan wel forse stroming in staan? 00:03:31 Carola van Gelder: Daar kan forse stroming in staan. Maar wat er ook gebeurt: we hebben hier te maken met eb en vloed. Als mensen hier op de zandmotor gaan lopen, die denken: hé, mooie strandvlaktes. Ze letten niet op hoe het getij is. Het water komt op, ze staan op een zandplaat en ze komen er niet meer vanaf. 00:03:49 Botte Jellema: Is dat gebeurd? 00:03:50 Carola van Gelder: Dat is gebeurd, ja. Vandaar dat we nu ook bij elke strandopgang borden hebben geplaatst met wandelroutes, van: let op, als je op de zandmotor staat, is het zo groot dat je niet meer ziet waar je loopt en wat de veilige stukken zijn. Dat heeft wel heel erg geholpen, door dat te communiceren naar de omgeving toe. Eigenlijk is het sindsdien niet meer gebeurd. 00:04:17 Voice-over: Er ligt nog altijd veel zand op de oorspronkelijke plek en ook meer dan ze aanvankelijk dachten dat er nog zou liggen. 00:04:23 Carola van Gelder: Toen we de zandmotor hadden ontworpen, was het idee dat hij daar 20 jaar zou liggen en het zand zou gaan verspreiden. Inmiddels zijn we tien jaar verder, hebben ook de modellen kunnen verbeteren met alle gegevens die we hebben, en zien we dat de zandmotor er misschien wel 30 of 40 jaar blijft liggen. Dan kan je zeggen: verspreidt dat zand zich dan nog wel, volgens het eerste idee? Gaat het dan wel goed? Ja, hij is nog steeds heel dynamisch. Het zand verspreidt zich wel, alleen misschien iets langzamer dan de eerste voorspellingen die we gedaan hebben. 00:04:58 Botte Jellema: Is dat een probleem of is dat verder prima? 00:05:02 Carola van Gelder: Het is geen probleem, want wat ik net al zei: de kust is hier veilig. Dus we hebben de zandmotor niet aangelegd omdat we een veiligheidsprobleem hier hebben. Het is ook een pilot om te kijken: wat kunnen we hiervan leren? 00:05:18 Botte Jellema: Heel even: in theorie zouden we helemaal om die lagune heen kunnen lopen? 00:05:22 Carola van Gelder: Daar ben je wel een hele tijd bezig. 00:05:23 Botte Jellema: Ja, precies. Want hij is gigantisch, he?! 00:05:26 Carola van Gelder: Ja. Even kijken waar we nu zijn. 00:05:26 Botte Jellema: Het is echt een soort binnenmeer. 00:05:29 Carola van Gelder: Dat is het laatste paviljoen daar. Als je daar zou staan, ben je 35 minuten bezig om naar de Argusmast te lopen. Dat is die toren die je daar ziet. Dat is een meetmast, daar zit allemaal camera's in. Als je daarnaartoe loopt, ben je in 35 minuten heen en 35 minuten terug. En dan zijn we er nog niet. Dus ik vrees dat we nu drie kwartier naar de mast... Het einde van het water is bij de mast. Dan zijn we anderhalf uur verder. 00:05:53 Botte Jellema: Dat gaat wat ver voor de podcastluisteraar. Maar ik herinner me nog dat ik daar stond en zei: hé, wat ligt Rotterdam dichtbij! Maar je verkijkt je erop. 00:06:05 Botte Jellema: Ja, je verkijkt je er enorm op hoe groot het is als je er op staat. 00:06:09 Botte Jellema: Maar het kan dus wel. Je kan er helemaal omheen lopen, maar je moet er even anderhalf uur of twee uur voor uittrekken. 00:06:13 Carola van Gelder: We moeten er inderdaad anderhalf uur voor uittrekken wil je een rondje om de lagune maken. 00:06:26 Voice-over: De stroming in de zee zorgt voor de verspreiding van het zand langs de kust. Maar het is de wind die zorgt voor de vorming van de duinen. 00:06:33 Carola van Gelder: Dat zie je nu als je richting de Maasvlakte kijkt. Het is niet meer plat, je ziet er allemaal duinen ontstaan. 00:06:44 Botte Jellema: Is dat eolisch opgeworpen zand? 00:06:47 Carola van Gelder: Ja, dat is eolisch ontstaan. Door de wind ingevangen zand, wat zo toegenomen is dat er nu duinen zijn ontstaan. We noemen de hele kleine duintjes, in vaktermen, 'embryonale duinen'. 00:06:59 Botte Jellema: Embryonale eolisch opgeworpen duinen. 00:07:03 Carola van Gelder: Embryonale duintjes, noemen we dat. Baby-duintjes, daar begint het mee. En als je er een paar hebt, dan wordt dat zand steeds meer opgevangen en dat kan uitgroeien tot een echt groot duin. Wat je ziet is, ten hoogte van de Argusmast... Hoe moet ik dat uitleggen? Het is een mast met een soort ronde... 00:07:26 Botte Jellema: Het ziet er een beetje uit als een soort takelwagen, vanaf hier. Een soort Pluk van de Petteflat-achtig ding. Het steekt omhoog. 00:07:34 Carola van Gelder: In de top zitten twaalf camera's die 360 graden beelden schieten van de hele omgeving. En daaronder zit een soort trommel, daar staan de computers in. Precies onder die trommel - waar het maaiveld begint - dat is de oorspronkelijke hoogte, ongeveer, van hoe de zandmotor is aangelegd. Hij is op zeven meter plus NAP. Zo hoog lag het zand toen hij werd aangelegd en hij zit nu op ongeveer zes meter. Er is een meter afgewaaid, dus dat is heel weinig. Maar dat zie je nu nog wel. Je ziet het nu echt heel duidelijk. Nu zie je nog iets. Sorry, hoor. 00:08:15 Botte Jellema: Nee, ga je gang! 00:08:16 Carola van Gelder: Als je goed naar rechts kijkt, zie je iets wat heel beetje statisch is, het is heel vlak. Dat is een dijk. Althans, het lijkt op een dijk. 00:08:24 Botte Jellema: Ja, het lijkt op een dijk hier vandaan. 00:08:25 Carola van Gelder: Maar het is een man-made duin. De TU Delft is daar bezig met proeven. Ze zijn ook nu werkelijk bezig. 00:08:34 Voice-over: De deal was in 2011, dat ze de zandmotor tien jaar lang met rust moesten laten en alleen maar zouden observeren wat er gebeurt. Die tien jaar zijn nu voorbij en daarom mag de TU Delft experimenteren. Carola sms't met één van de onderzoekers, die op zijn quad naar ons toe komt gereden. We mogen even mee om te kijken. De onderzoeker is Sierd de Vries, coastal engineer bij de TU Delft. Hij is gekleed in een wetsuit en we rijden met zo'n 40 kilometer per uur, tegen de wind in. 00:09:08 Sierd de Vries: Er heeft hier voor het eerst water gestaan, in een paar jaar. En twee weken eerder is het water... Kijk, hier is allemaal vegetatie. 00:09:16 Voice-over: We stoppen bij de Zanddijk. We staan beneden, met aan de ene kant het opkomende tij en aan de andere kant een soort klif van drie meter hoog zand. 00:09:25 Sierd de Vries: We zijn instrumenten aan het plaatsen in het getijdengebied. Meetinstrumenten. 00:09:32 Carola van Gelder: Stroomnelheid en waterhoogte, golfhoogte. Daarmee proberen we heel precies de golfenergie, die het duin afslaat, te meten en te relateren aan de hoeveelheid golfenergie offshore is. 00:09:50 Botte Jellema: Je bent de geologie hier in kaart aan het brengen? Plus dat je meet wat het water precies aan het doen is, wat de wind aan het doen is? Precies wat we hier aan de hand zien. Namelijk: achter ons staat, twee, drie meter hoog, nog een duin waarvan je echt kan zien dat het is afgeslagen. Jullie willen weten: hoe hard gaat dat nu? Wat beïnvloedt dat nu precies? 00:10:14 Sierd de Vries: Ja, precies. En onder welke condities gaat het bijvoorbeeld hard? Hoe moet je duin er uitzien? Als je een heel hoge duin heb, is dat dan veel veiliger dan een heel laag duin of een breed duin? De manier waarop een duin erodeert interesseert ons. Het maakt natuurlijk uit hoe hij erodeert. 00:10:33 Botte Jellema: Dit is voor jullie een unieke plek om dit te kunnen doen, lijkt mij? 00:10:38 Sierd de Vries: Zeker. De zandmotor is een soort experimenteerruimte voor ons. Wij zijn van de TU Delft en andere universiteiten hebben ook experimenten lopen, naar vegetatie bijvoorbeeld. Daar komen we elkaar af en toe ook tegen, dat vinden we leuk. Dat geeft ons ook ruimte. Het is best wel uniek. Je kan niet zomaar in ieder gebied met meetinstrumenten aankomen en hier kan dat vaak wel. 00:11:03 Botte Jellema: Jullie lopen allemaal in wetsuits? 00:11:05 Sierd de Vries: We lopen allemaal in wetsuits, ja. 00:11:06 Botte Jellema: Want: water en je wordt toch nat? 00:11:15 Sierd de Vries: Ja, je wordt toch nat. 00:11:19 Voice-over: Sierd rijdt Carola en mij terug. 00:11:21 Botte Jellema: Ik weet niet of het een ouderwets ding is, maar ik herinner me dat het strand werd opgespoten. Af en toe kwam je na een winter weer op het strand en dan zag het er eens heel anders uit. Dan was het strand opgespoten, was dan het verhaal. Dan was er zand vanuit de zee... In mijn beleving was het dan zo van: dat zand, dat zakt dan vanaf die duinen, vanaf het strand zo die zee in. Want het is dieper en weet ik veel. Dus om de Nederlandse kust te bewaken, moeten we dat er dan af en toe weer opspuiten. Is nu het idee, dat het met zo een zandmotor niet meer hoeft? Jullie moesten het hier tot zeven meter opsluiten. Dat is ook niet niets, dat kost ook wat diesel. Maar hoef je dan vanaf hier tot aan - waar kijken we op uit? - Scheveningen, een heel stuk kust dan niet meer op te spuiten? 00:12:20 Carola van Gelder: Vooralsnog hier niet. Dat is het mooie van de zandmotor: het is een proef. Ons kustbeleid is dat wij langs de hele Nederlandse kust - vanaf Zeeuws-Vlaanderen tot en met de Waddeneilanden - de kust bijhouden en beheren. Dat doen we door suppleties. Dus we storten jaarlijks zand, op de plekken die het nodig hebben. Dat gaat met heel veel kuubs. Ons beleid is dat we twaalf miljoen kuub zand per jaar verdelen, over de hele Nederlandse kust. Waar dat nodig is, waar de kustlijn steeds meer afkalft en een beetje Nederland raakt. Nederland mag niet kleiner worden, dat is ons beleid. Als dat dreigt te gebeuren, dan leggen we daar zand neer. Dat zijn die opgespoten hoeveelheden zand, die jij wel eens op het strand hebt gezien. We doen dat op het strand en ook onder water. Eigenlijk is het een heel succesvol beleid. Alleen, wat we nu hebben bedacht: dat werkt voor de komende jaren en dan komen we elke keer terug. Maar er zitten ook wat negatieve kanten aan, want het kost heel veel heen en weer varen. Dat zei je net ook: heel veel diesel, heel veel uitstoot. Wat er ook gebeurt: elke keer als je zand neerlegt - omdat je de kust wil beschermen - komt ook het ecologische leven, het bodemleven, onder het zand te liggen. 00:13:35 Botte Jellema: Je legt het wel ergens op, inderdaad. 00:13:37 Carola van Gelder: Je legt het ergens op en dat vernietig je eigenlijk een beetje. Het komt wel weer terug. Soms gaat dat beter, soms gaat dat minder goed. De gedachte van de zandmotor was: als we nu in één keer een heleboel zand neerleggen, hoeven we misschien voor een hele lange tijd op een bepaald traject niet meer te suppleren én we komen niet meer aan dat bodemleven. Dat kan zich misschien beter ontwikkelen, er komen misschien nieuwe soorten. Dat is ook één van de resultaten van de zandmotor: er zijn heel veel soorten weer teruggekomen. Heel veel vogels die er gebruik van maken. Dat is voedsel, natuurlijk. We doen het nu nog niet in ons standaard suppletie programma. We noemen dat ook wel kustlijnzorg. Daar zit de zandmotor nog niet in als gereedschap, maar het is voor de lange termijn misschien wel het toekomstbeeld. 00:14:26 Botte Jellema: Is er hier nog zand opgespoten - vanaf hier tot en met Scheveningen - in de afgelopen jaren? 00:14:37 Carola van Gelder: Nee, helemaal niet. 00:14:38 Botte Jellema: Dat was niet nodig? 00:14:39 Carola van Gelder: Nee, dat was niet nodig. 00:14:40 Botte Jellema: Dus hier zijn geen zeesterren onder zeven meter zand terechtgekomen, in de afgelopen tien jaar? 00:14:47 Carola van Gelder: Niet door ons, nee. Als de natuur dat heeft bedekt dat heeft de natuur dat gedaan. Maar niet doordat wij met grote sleephopperzuigers hier nog extra zand hebben toegevoegd. 00:14:59 Voice-over: Het voordeel voor de natuur is al gezien: Er zijn meer verschillende leefgebieden, waardoor er ook meer verschillende bodemdieren zijn. Er zijn meer meeuwen, sterns en steltlopers. Omdat de zandmotor zo een groot strand creëert, is het in principe ook een goede plek voor strandbroeders, zoals de bontbekplevier en de strandplevier. Twee zeldzame vogels. Verschillende partijen, zoals Deltares en Wageningen Marine Research, hebben allerlei ecologische metingen gedaan. We lopen verder de strandmotor op. Corola vertelt dat het zand en het water nog altijd in beweging zijn. 00:15:35 Carola van Gelder: De zandmotor doet wat hij wil. Het is de dynamiek, het is de natuur. Dus we verwachten dat er misschien toch weer een spits ontstaat. Zo noemen we dat, als er een stuk van die haak weer loskomt, doordat er een geul vanuit de lagune naar de zee gaat. 00:15:50 Botte Jellema: Het een beetje in tweeën breekt? 00:15:51 Carola van Gelder: Ja, met eb en vloed. Dus als het eb is, dan is hij weer droog. Met vloed stroomt er misschien wel weer water in. Veel kitesurfers hopen dat dat ook gebeurt, want kitesurfen is booming business hier. De lagune is een heel groot waterlichaam en is ook heel veilig omdat er geen directe, open verbinding is met de Noordzee. 00:16:16 Botte Jellema: Geen hoge golven. 00:16:18 Carola van Gelder: Geen hoge golven, dus een fantastische locatie om te leren kitesurfen. 00:16:22 Botte Jellema: Juist. 00:16:22 Carola van Gelder: En nu zijn ze er niet. Ik denk dat de wind niet heel gunstig is. 00:16:26 Botte Jellema: Valt een beetje mee, hè, met de wind? 00:16:28 Carola van Gelder: Vorige week was ik hier ook, toen zag het eruit als een regenboog van kleuren. Dat was echt prachtig, zóveel kitesurfers! Dat zie je hier nu ook. Het strandpaviljoen wat daar staat is ook een kitesurfschool. Die zijn de afgelopen tien jaar ontstaan, als paddenstoelen uit de grond. Omdat dit zo een fantastisch gebied is om dat te doen. 00:16:54 Botte Jellema: Dat is dus ook een gevolg van die zandmotor? 00:16:56 Carola van Gelder: Dat is één van de dingen die we eigenlijk niet voorzien hadden. 00:16:59 Botte Jellema: Nee, dat kan ik me voorstellen. 00:17:00 Carola van Gelder: We hoopten dat de recreatie hier zou toenemen of misschien een andere manier van recreatie zou gebeuren. Dat weet je natuurlijk niet. 00:17:10 Botte Jellema: Toen gingen ze sporten! 00:17:12 Carola van Gelder: Toen gingen ze sporten, toen gingen ze kitesurfen. Dat het zo zou toenemen, dat hadden we niet verwacht. Dus dat is een heel leuk positief effect. Er zijn mensen die hier wonen, recreëren, maar er ook hun werk van hebben om hier vlakbij onderzoek te doen. Die zien hem eigenlijk elke dag veranderen. Dat zien de kitesurfers ook. Die zeggen: ik zie dat de lagune kleiner wordt en dat er steeds minder water in komt te staan. Omdat hij niet gevoed wordt door de zee. De vragen liggen nu al bij ons, van: kunnen jullie hem alsjeblieft openmaken als hij dichtgaat? 00:17:47 Botte Jellema: Dat lijkt wel, zie je dat? Het lijkt alsof hier al een geul is. 00:17:51 Carola van Gelder: We kunnen daar even heen lopen. 00:17:51 Botte Jellema: Zullen we even kijken? Vanuit de lagune loopt er een met een slinger, als een soort riviertje. Ja, het is echt zo. Kijk, hij loopt leeg. 00:18:03 Carola van Gelder: Daar zie je de... 00:18:04 Botte Jellema: De Delta! 00:18:07 Carola van Gelder: Een delta. Heel klein, maar het is er wel. 00:18:08 Botte Jellema: Is dit nieuw voor jou? 00:18:11 Carola van Gelder: Voor mij wel, ja. Deze was er vorige week nog niet. Ik was hier toevallig vorige week, maar dit is iets... Ja, dat bedoel ik, hè? Zo dynamisch is het dus. En er is een aansluiting met de lagune. Dat zie ik dus nu. 00:18:26 Botte Jellema: We hebben nieuws! 00:18:27 Carola van Gelder: We hebben nieuws. Hij is er weer! Daar zullen heel veel mensen heel blij mee zijn. 00:18:32 Botte Jellema: Wie precies? 00:18:34 Carola van Gelder: De kitesurfers. Want die krijgen dus toch weer... Het zal niet heel veel zijn nog, want zo groot is hij nu ook weer niet. Vooral als de vloed opkomt, dan stuwt hij toch het water door dat geultje die lagune weer in. 00:18:47 Botte Jellema: Maar als ik hier naar het zand kijk, dan is het toch zo dat als het vloed wordt... Kijk, daar blijft het wel droog. Het is misschien net even dat geultje. 00:18:57 Carola van Gelder: Het is best wel een geultje met een klein stijl randje. Dus het is echt wel... 00:19:04 Botte Jellema: Wij ontdekken dit nu, dus we mogen het ook een naam geven: de Theems van Den Haag. Want nu loopt er water uit. 00:19:11 Carola van Gelder: Ja, dat zie je heel duidelijk. 00:19:13 Botte Jellema: Maar straks als het vloed is, over een uurtje of vier, dan gaat het naar binnen? 00:19:18 Carola van Gelder: Ja. 00:19:20 Botte Jellema: Kijk eens, wat vind je hiervan? 00:19:22 Carola van Gelder: Ja, dit vind ik wel heel mooi. Je hebt echt geluk hiermee. Dit had ik nog niet eerder gezien. Oh, dit is wel een flinke. Dit is geen geultje, dit is een geul! 00:19:30 Botte Jellema: Nee, sterker nog, dit is tien meter breed of zo. Het is echt een riviertje. Nu loopt de lagune dus leeg, omdat het eb is. 00:19:40 Carola van Gelder: Het stroomt best hard, hè? Dat zie je daar. Je ziet echt de minigolfjes erop, die gaan best hard van links naar rechts. Dus het is niet even een watertje, of stilstaand water. 00:19:54 Botte Jellema: Nee, er komt wel wat voorbij. Het is geen Rijn, maar het is wel... Ik heb mijn laarzen aan, je zakt een beetje weg. Je moet even een beetje lef hebben, maar dan zou ik misschien net kunnen redden om naar de overkant te lopen. Want zo diep is het nu ook weer niet. 00:20:09 Carola van Gelder: Het is nog niet zo diep, nee. 00:20:10 Botte Jellema: Maar er komt wel wat water voorbij, inderdaad. 00:20:12 Carola van Gelder: Er komt zeker wat water voorbij. Hij is ook al best - wat wij dan zeggen - uitgeschuurd. Met andere woorden: hij ligt niet op het zand, hij ligt echt in de zandmotor. 00:20:20 Botte Jellema: Het is een centimeter of 30, 40. Of 50, misschien zelfs, ten opzichte van... 00:20:26 Carola van Gelder: Ja, dat zeker. 00:20:28 Botte Jellema: Het ziet er uit, hier aan de rand, alsof dat vandaag nog is gebeurd, dat uitschuren. 00:20:33 Carola van Gelder: Ja, het is heel vers. Wat ik ook zie, is dat dit niet het enige is. Maar hier, van west naar oost, zie je ook een soort aftakkingen. Die zijn nu droog, maar ik denk dat als het straks vloed wordt, dan zijn dat de eerste... 00:20:47 Botte Jellema: Waardoor het weer naar binnen loopt, waardoor het weer volloopt? 00:20:49 Carola van Gelder: Ja. Waar we nu op staan, heb ik het gevoel dat het droog blijft, want dit is heel droog zand en helemaal glad. Er zijn geen golfribbels. Waar we net overheen liepen, dat zal onder water staan. Dus dit zijn echt de droge vlakken, maar die geul die is voor mij wel heel nieuw. 00:21:03 Botte Jellema: Ik heb een addendum, voor wat we aan het begin zeiden: je kan, als je er anderhalf uur of twee uur voor uittrekt, eromheen lopen. Dat kan, maar trek laarzen aan, want je moet een geul oversteken! 00:21:14 Carola van Gelder: Je moet wel een geul over, ja. 00:21:16 Botte Jellema: Fantastisch, zeg. 00:21:16 Carola van Gelder: Ja. 00:21:18 Botte Jellema: Zullen we een stukje lopen, zo? Even kijken? 00:21:21 Voice-over: Aan de overkant komt een groep wandelaars aangelopen, ook die worden verrast door de geul. 00:21:27 Carola van Gelder: Je hebt toch echt wel hele natte schoenen nu! 00:21:28 Botte Jellema: Ik denk het wel. Ik denk dat ze natte sokken hebben. 00:21:34 Carola van Gelder: Daar komen de dames, met gympjes. 00:21:39 Botte Jellema: Met gympen. Ik zal maar niet tegen ze zeggen dat dit eigenlijk jouw zandmotor is. 00:21:50 Carola van Gelder: Laat maar zitten. Maar het is zó spectaculair, dat er zelfs foto's gemaakt worden van mensen door de geul. Ja, nu heb je wel een probleem. Hoe kom ik aan de overkant? 00:22:01 Botte Jellema: Ik zou het nog een stukje richting de branding proberen. 00:22:04 Botte Jellema: Ja, daar is het iets hoger. 00:22:05 Botte Jellema: Maar daar is het ook zachter. Want daar stond ik net en die golven zijn soms ineens heel hoog. Ik ben benieuwd wat ze gaan doen. Goedemiddag! Hebben jullie natte voeten? 00:22:27 Botte Jellema: Geeft niet, dat wordt wel een keertje droog! Ik dacht het al daar. 00:22:34 Carola van Gelder: Jullie lopen op de zandmotor, zo heet dit. Dat weten jullie? En deze geul is net nieuw, die was er vorige week nog niet. Meneer zei: een paar jaar geleden was die er wel? Een andere geul? Ja, maar dit is voor het eerst. Dat binnenmeertje dat loopt nu leeg en vol via dit geultje. Dus daar hebben jullie die natte voeten aan te danken. 00:23:08 Voorbijganger 1: Had je niet kunnen waarschuwen aan het begin? 00:23:08 Voorbijganger 2: Heb je nu genoeg flauwe opmerkingen voor je podcast? 00:23:24 Botte Jellema: Ja, ik heb nu genoeg flauwe opmerkingen voor mijn podcast! Fijne wandeling! 00:23:24 Carola van Gelder: Dit is nu dynamiek in de puurste vorm. Prachtig! 00:23:27 Botte Jellema: Zou er ook vis voorbijkomen, zit ik dan te denken. 00:23:32 Carola van Gelder: Ik denk het niet. Garnaaltjes, dat soort dingen wel. Krabbetjes. Maar dit is erg mooi, hier word ik altijd heel blij van. Dit is zó mooi! 00:23:46 Botte Jellema: Omdat hier de natuur aan het werk is? 00:23:48 Carola van Gelder: De natuur is aan het werk en het verandert dus echt elke keer. Het is zo een weids gezicht en zo anders. Vroeger was het een strakke kustlijn, met een strakke duinenrij. Doordat je, tien jaar geleden alweer, zoveel zand heb neergelegd en daar niet meer aan bent gekomen. Dat je ziet hoe die ontwikkeling heeft plaatsgevonden en dat het nu nog steeds, na tien jaar, elke keer weer anders wordt. Dat is toch mooi? 00:24:15 Botte Jellema: Zeker, ja. 00:24:22 Carola van Gelder: Dat wij dat mooi vinden, Nederland... Nederland is er trots op, wij zijn er trots op, ik ben er trots op. Maar het buitenland vindt het ook heel fijn. Dat is in de afgelopen tien jaar... 00:24:37 Botte Jellema: Een hondje springt over een zijgeultje. Mooi! 00:24:41 Carola van Gelder: De afgelopen tien jaar hadden we wel verwacht dat er heel veel internationale belangstelling voor zou zijn. Maar zóveel had ik niet verwacht. Dit is echt een icoonproject voor Nederland, want wat door veel mensen is uitgedragen. Door Rijkswaterstaat, maar ook door universiteiten. Ook internationale studenten die hier naartoe gekomen zijn en grote veldexperimenten hebben gedaan. 00:25:06 Botte Jellema: Je was én in Het Klokhuis én op Al Jazeera. 00:25:09 Carola van Gelder: Al Jazeera, inderdaad, ook die zijn langs geweest. Maar we hebben ook... 00:25:14 Botte Jellema: Wat willen ze dan weten? Waar draait het dan om? 00:25:17 Carola van Gelder: Het Klokhuis wilde vooral weten: wat is de zandmotor? 00:25:23 Carola van Gelder: Maar die internationale ingenieurs die je bezoeken? 00:25:25 Carola van Gelder: Die willen heel graag weten: Nederland is niet water naar de zee aan het dragen, maar zand naar het land aan het dragen, en waarom? Het kost natuurlijk best veel geld. Maar wij zijn één van de laagst liggende delta's en we doen dit gewoon. Wij willen kijken wat dit voor ons betekent en hoe we dit kunnen gebruiken, ook in de nabije toekomst. Dit is iets wat in andere landen niet gebeurt. Dat heeft dan toch zo een beeld van: ik wil weten of dat ook voor mijn land kan helpen. Of het toepasbaar is. 00:25:59 Botte Jellema: Bijvoorbeeld die eilanden in de Grote Oceaan, die door de zeespiegelstijging langzaam maar zeker onder zee verdwijnen? 00:26:10 Carola van Gelder: Het zou kunnen, ja. Dat zou kunnen. Er wordt veel kennis gedeeld met landen of eilanden, waar ze dezelfde soort problematiek hebben. Dus hoe zorg je dat je eilanden behouden blijven? Er wordt heel veel gekeken naar dezelfde soort kust: België, Duitsland, Denemarken. Daar is heel nadrukkelijk gekeken van: kunnen wij ook een soort zandmotor krijgen? Maar ook in landen waar ze rivierproblematiek hebben. Dus India. Die mensen zijn hier ook geweest. Myanmar. De prime minister van Myanmar stond hier met zijn hele delegatie, met zijn leren schoenen, middenin in het zand. Heel bijzonder! Dat je denkt van: waarom wil deze... Hij zei: "Ik wil weten of dit voor ook iets voor ons is. Wij hebben heel veel problemen. Wij kunnen niet zoveel besteden als Nederland, maar misschien helpt het werken met zand ons wel." Ze wilden heel graag weten: wat voor businesscase zit hierachter? Wat levert het je op? Heb je de zandmotor er al uit? Helpt het met de verdediging van Nederland en kunnen wij dat ook doen? 00:27:12 Botte Jellema: Heb je hem eruit? 00:27:14 Carola van Gelder: Nog niet. 00:27:16 Botte Jellema: Het opspuiten van het zand, die suppletie zou in theorie nog steeds goedkoper zijn geweest dan dit? 00:27:21 Carola van Gelder: Zo wil ik het niet framen. Die zandmotor ligt er nog steeds en blijft er voorlopig nog liggen. Dus het is te vroeg om te zeggen: heb je hem er financieel gezien uit? We zijn een heel eind op weg. Hij heeft in ieder geval voor het kustvlak, tussen Hoek van Holland en Kijkduin, heel erg geholpen. We hebben op één suppletie na - in hoek van Holland, maar dat was helemaal aan het begin - wat zand moeten opspuiten. 00:27:47 Botte Jellema: Dat is het verst hier vandaan en de stroming gaat de andere kant op. 00:27:50 Carola van Gelder: De stroming gaat de andere kant op en dat is echt het verst hier vandaan en die zandmotor was daar nog niet. Maar op die ene zandopspuiting na, is hier verder niets gebeurd. En hij gaat verder, hij ontwikkelt zich nog steeds, hij transporteert nog steeds zand. We moeten iets meer geduld hebben. We verwachten dat het punt van quit even een keer bereikt gaat worden de komende jaren. Het gaat niet alleen maar om het geld. Het was heel veel geld om dit neer te leggen, maar je moet kijken naar de meerwaarde voor al die functies. Dat is het succes van die zandmotor. Dus voor de natuur, voor kustverdediging, voor de recreatie. Voor kennisontwikkeling, vergeet dat niet. Want dat is zo ontzettend belangrijk! Niet alleen voor dit stuk kust; alle kennis die we hebben opgedaan van de zandmotor, wordt voor heel Nederland gebruikt. Langs de kust en ook in het buitenland. Die kennisvermeerdering is ook een ontzettend belangrijke succesfactor hierin geweest. Dat maakt hem zo bijzonder. 00:28:58 Botte Jellema: Het is toch ook een beetje jouw levensproject? 00:29:00 Carola van Gelder: Dit is wel een kindje van me. Absoluut! Ik ben hier heel trots op. Ik ben altijd heel erg blij als ik erop mag staan. Je kan ook echt op staan, het is heel tastbaar. Met dit soort vergezichten en wolkenluchten. Geultjes die er ineens zijn, en vorige week nog niet. 00:29:18 Botte Jellema: Geultjes? 00:29:18 Carola van Gelder: Het is best een geul, ja. 00:29:22 Botte Jellema: De Theems van Den Haag. 00:29:23 Carola van Gelder: Ja, want dat zie je, hij is twee keer, hè? Hij gaat hier, en daar loopt hij ook. Het is in het groot, maar ook in het klein. Het is op macro en micro niveau. Prachtig! 00:29:40 Voice-over: Je hoorde Carola van Gelder, projectmanager van de zandmotor bij Rijkswaterstaat. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren.

Ben Bruinsma: De zeelathyrus is terug. Hij is echt heel zeldzaam in Nederland. Dat vond ik de belangrijkste. Botte Jellema: Ben Bruinsma verzamelde daar vóór de renovatie van de Afsluitdijk zoveel zaden van plantjes dat het niet eens meer op zijn zolder paste. Door de renovatie van de Afsluitdijk zouden deze plantjes, die tussen de basaltblokken groeiden, onder de nieuwe betonblokken terechtkomen. 100 jaar aan unieke begroeiing zou verloren gaan, maar Ben besloot daar wat aan te doen. Heeft u enig idee hoeveel tijd u erin heeft gestoken? Ben Bruinsma: Goh. Botte Jellema: Het klinkt ook alsof het heel erg veel is geweest. Ben Bruinsma: Ja, het is veel. Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Tussen de oude basaltblokken van de Afsluitdijk hebben in de loop van de afgelopen 100 jaar vele planten een plekje gevonden. Sommige zijn zeer zeldzaam, zeker in Nederland, want natte, zoute, rotsachtige plekken hebben we niet zoveel, maar de Afsluitdijk is dat wél. Ben Bruinsma is liefhebber van bloemen en planten en noemt zich florist. Dat is een hobby, want hij is ICT'er en hij werkt ook niet bij Rijkswaterstaat. De zeldzame planten op de zeezijde van de Afsluitdijk waren hem opgevallen toen hij daar een aantal jaar geleden een wandeling maakte. Ik heb met hem afgesproken, uiteraard op diezelfde dijk, nu de nieuwe Quattroblocks er liggen. Ben Bruinsma, waar kijken we naar? Ben Bruinsma: Naar zeekool. Botte Jellema: Er zitten hier trouwens vliegjes. Ben Bruinsma: Dat is altijd zo, tenminste in deze periode van het jaar. Botte Jellema: Wat is zeekool? Ben Bruinsma: Deze. Die met die grote bladeren. Botte Jellema: Koolbladeren herken ik inderdaad, vanuit de moestuin van mijn ouders. Ben Bruinsma: Precies. Deze is hier in de jaren 80 in Nederland gekomen. Hij heeft vanuit Zeeland de kusten helemaal gekoloniseerd. Er is er nog één. Dat is de zeevenkel. Die is in de jaren 90/2000 hier gekomen en die is nu ook bezig met een opmars. Die is hier ook alweer. Botte Jellema: Wow! Ben Bruinsma: Zeekweek is hier alweer. Botte Jellema: Dat is een soort gras. Ben Bruinsma: Ja, een soort gras. Die kun je herkennen aan het blauwgroene. Botte Jellema: De bladeren zijn een beetje vaal blauwgroener. Ben Bruinsma: En die aren. Botte Jellema: Daar zit het zaad in. Ben Bruinsma: Daar zit het zaad in. Botte Jellema: Dat was heel belangrijk. Even uitleggen waar we zijn. We zijn op de Nederlandse kliffen. Daar komen we straks op, hoe dat precies zit. Ben Bruinsma, u bent florist, in het verdere dagelijkse leven ICT'er, geloof ik. Ben Bruinsma: Dat klopt. Botte Jellema: Maar u werkt niet voor Rijkswaterstaat. Ben Bruinsma: Hee, helaas niet. Botte Jellema: U heeft wél heel veel met Rijkswaterstaat te maken gehad, en dat heeft te maken met de plek waar we nu staan. Dat is namelijk de Afsluitdijk, wat wij Friezen de Kop van Afsluitdijk noemen. Ben Bruinsma: Ja. Dit is de Kop. Botte Jellema: Namelijk het deel Kornwerderzand, het noordelijke gedeelte. We zijn even over de dijk heen gelopen. Dan kom ik meteen in een omgeving die ik nog niet eerder heb gezien, namelijk de nieuwe bekleding van deze dijk. Ik ken de oude basaltblokken, waar een groot deel van de Nederlandse - Friese dijken in ieder geval - mee zijn bekleed. Ben Bruinsma: Ook Zeeuwse. Botte Jellema: Dat was hier ook zo, maar dat is niet meer. Dat is nu beton geworden. Ik herken de structuur van de blokken die hier liggen nog wél een beetje. Dat is een beetje basaltachtig. We komen er zo ongetwijfeld ook nog op waarom dat is. Waarom komt een florist op de Afsluitdijk? Ben Bruinsma: Omdat daar hele bijzondere flora staat, zoals zeelathyrus, klifpeen, zeekool, zeevenkel en alle andere zoute gewassen - gewassen noem ik het maar - of flora. Botte Jellema: Wat ik heel leuk vind, is dat ik van die namen die u noemt er nauwelijks herken. Bij venkel denk ik dat je daar misschien zoute thee kan van trekken. Ben Bruinsma: Er is een meneer op Terschelling die het in de chocolade doet. Botte Jellema: Oh, kijk. Dat zal vast lekker zijn. Ben Bruinsma: Ja. Dat is lekker. Ik heb wat van hem gehaald. Botte Jellema: Dit zijn plantjes waar ik bijna nooit iets over hoor. Ben Bruinsma: Dat klopt. Ze zijn ook alleen maar te vinden aan de kust, op deze kliffen en sommige soorten ook in de duinen. Botte Jellema: U wijst nu naar het zuiden. Dat is aan de andere kant. Ben Bruinsma: Die kant uit. Daar zijn ze ook nog te vinden, maar het is echt een hele smalle strook voor Nederland en daar horen zij thuis. Botte Jellema: Mag ik het dan samenvatten als: ze zoeken een plekje waar zoutwater, zeewater is. Ze zoeken een plekje waar stenen zijn, maar waar ook ruimte tussen de stenen is waar ze kunnen wortelen. Ben Bruinsma: Precies. Dat klopt helemaal. Die stenen staan er niet voor niets, want onder die stenen blijft het altijd nat. Til maar een tegel op. Botte Jellema: Dat droogt nooit op. Precies. Ben Bruinsma: Daaronder is het altijd vochtig. Botte Jellema: Dat is precies wat die plantjes nodig hebben. Ben Bruinsma: Wat ze zoeken. En wat zoutspray. Botte Jellema: Zoutspray, als de golven hierop slaan. Ben Bruinsma: Kijk maar. Deze hier ook. Dit blad. Botte Jellema: Die kool, waar we het net over hadden. Ben Bruinsma: Dat is echt zo taai en zwart. Botte Jellema: Het is echt vetplantachtig. Ben Bruinsma: Ja. Botte Jellema: Wat we kennen van kool. Is het ook zout? Ben Bruinsma: Proef maar. Je kunt het eten. Botte Jellema: Het is niet mijn smaak, maar ik proef wel iets zoutigs. Ben Bruinsma: Inderdaad. Botte Jellema: Kool moet je ook koken. Dat is over het algemeen het idee bij kool. In 2018 vertelde een buurman van Ben hem dat op de Afsluitdijk de allermooiste kustflora groeit. Dat maakte hem nieuwsgierig. Ben ging een wandeling maken op de zeezijde van de Afsluitdijk en daar zag hij inderdaad heel mooie planten groeien. Ben Bruinsma: Bovenin begint het met voornamelijk graszaden, bezemkruiskruid en hoornbloem. Dan zak je wat af en dan krijg je peenkrul, zuring. Dan begint de zeevenkel al en de allermooiste van de hele Afsluitdijk was de zeelathyrus. Toen ben ik ook begonnen met rondvragen. Toen hoorde ik ook dat die Afsluitdijk over de kop ging. Botte Jellema: De kwestie was - maar dat wisten we al een tijdje - dat deze dijk moest verhoogd worden. Toen u hier wandelingen maakte, wist u dat al. Toen dacht u: verhogen is mooi, maar dat betekent dat dit allemaal verdwijnt, want er komt iets overheen te liggen. Ben Bruinsma: Ja. Er komt iets overheen te liggen. Toen kwam ik al vrij snel in contact met Joop Schaminée, de hoogleraar. Hij was heel erg blij met mij. Botte Jellema: Joop Schaminée is bijzonder hoogleraar bij de Wageningen University en de Radboud Universiteit. Hij is botanicus en is voorzitter van Het Levend Archief. Ben Bruinsma: Met Het Levend Archief verzamelen we zaden van alle rode lijstsoorten, alle zeldzame soorten. Botte Jellema: Precies. De rode lijst is zeldzaam. Ben Bruinsma: Ja. Dat is altijd zeldzaam. Botte Jellema: In het radioprogramma Met het Oog op Morgen vertelde Schaminée erover. Joop Schaminée: Het Levend Archief is een groot initiatief in Nederland. We hebben in Nederland 1.500 wilde planten. Daarvan zijn er zo'n 500 bedreigd. Die kunnen zomaar uitsterven. Met Het Levend Archief willen we die simpelweg behouden. Dat doen we door van al die bedreigde planten de zaden in te zamelen. Die slaan we op in een nationale zadenbank. Zoals in Spitsbergen de gewassen worden opgeslagen, doen wij dat met de wilde flora. Botte Jellema: Ze zijn bij Het Levend Archief heel blij met Ben. Joop Schaminée: Het mooie is: Ben is misschien de beste vrijwilliger die we kunnen bedenken. Hij is zo fanatiek. Hij heeft een volledige baan. Alle keren dat ik op de Afsluitdijk kom, - of dat nu 's ochtends of 's middags is - is hij er. Hoe je dat flikt, Ben, weet ik. Ik weet niet of hij 's nachts werkt voor zijn baas, maar het is ongelooflijk hoe jij altijd op die dijk aanwezig bent met je oude Saab. Botte Jellema: De Afsluitdijk tussen Noord-Holland en Friesland is bijna 100 jaar oud. De dijk van 32 kilometer lang wordt versterkt en krijgt grotere waterafvoercapaciteit, door onder andere heel grote pompen die bij Den Oever worden ingebouwd. Om een hogere zeespiegel en extremer weer aan te kunnen, is er een nieuwe toplaag op de dijk aangebracht om de dijk te beschermen tegen overslaand water. In 2018 is begonnen met de werkzaamheden en volgens de planning duurt het tot in 2026. Vijf jaar geleden maakten we er bij het begin van de werkzaamheden al een aflevering over, de tiende van deze serie. Die kun je vinden met de titel De Afsluitdijk: meesterwerk in de steigers. Ben Bruinsma is in die afgelopen vijf jaar veel op de Afsluitdijk geweest. Hij volgde een veiligheidscursus bij Rijkswaterstaat - de hele dijk is immers een bouwterrein - en oogstte op verschillende momenten in het seizoen de zaden van uitgebloeide planten die tussen de oude basaltblokken groeiden. Hij was er vaak, omdat hij zich had voorgenomen om zoveel zaden te verzamelen dat hij na de renovatie een groot deel van de nieuwe dijk weer kan inzaaien. Ben Bruinsma: Toen ben ik bulk gaan verzamelen. Botte Jellema: Dat is het natuurlijk. Je hebt dan wel het Archief, maar hoeveel kun je daar opslaan? Ben Bruinsma: Nooit genoeg. Botte Jellema: U had het idee: dit is 32 kilometer. Ben Bruinsma: Ja. Ik kreeg toen ook al de plannen wanneer wat over de kop ging. Daarvóór ging ik verzamelen en dan kon ik ook alles rapen wat ik wou. Botte Jellema: Het is nu augustus, bijna september dat we dit opnemen. Dat is nu drie, vier, vijf jaar geleden dat u in deze tijdsperiode al kwam? Ben Bruinsma: Ja, in deze periode. Botte Jellema: Hoe zag dat eruit? Ben Bruinsma: Wat bedoel je? Botte Jellema: Wat had u mee? Ben Bruinsma: Eerst had ik geen vergunning voor over het fietspad. Toen was ik met een vouwfiets. Later kreeg ik een vergunning. Toen had ik van die grote bladerenzakken en een heggenschaar en ging ik zeevenkel oogsten. Botte Jellema: Snoeien. Ben Bruinsma: Snoeien. Botte Jellema: Maaien. Ben Bruinsma: Maaien. Dat ging dan in die zakken. Als het vol was, ging ik naar Leeuwarden en daar ging het twee, drie weken drogen. Dan ging ik het verder schonen. Botte Jellema: Het stro eruit. Ben Bruinsma: Het stro eruit en dan opzakken. Drie jaar lang heb ik bulk verzameld. Wij hebben echt enorme hoeveelheden zaad. Botte Jellema: Ik heb begrepen dat u het eerst op uw eigen zolder probeerde te bewaren. Ben Bruinsma: Ja, en bij mijn ouders. Botte Jellema: Maar dat dat niet meer ging. Ben Bruinsma: Nee. Dat ging niet meer. Botte Jellema: Daar staan ook de dozen met de winterjassen en op een gegeven moment is dat vol. Ben Bruinsma: Ja. Die was vol. Ik had daar bakken. Botte Jellema: U had die twee meter van de grond. Ben Bruinsma: Ja, ook dat, maar mijn zolder was vol. Botte Jellema: De gemeente Leeuwarden schoot te hulp en Ben mocht de zaden op een gekoelde zolder van een gemeentewerf opslaan. Het zaaien heeft Ben nog maar op een paar plaatsen gedaan. Op de plek waar we nu zijn en we al best wat begroeiing zien, heeft hij nog niet gezaaid. Zijn dit nu die Quattroblokken? Ben Bruinsma: Ja. Dit zijn Quattroblokken. Botte Jellema: Dit zijn die betonnen blokken die de vorm van de basaltblokken een beetje nadoen. Ben Bruinsma: Kijk, je kunt hier ook. Het is moeilijk. Botte Jellema: Het is een soort stoeptegel. Ben Bruinsma: Maar dan met afgeplatte kanten. Botte Jellema: Die kanten zijn niet helemaal recht. Dat betekent dat er kieren tussen zitten. Ben Bruinsma: Ja. Er zitten kieren tussen. Dit is door iemand ontworpen. Ik weet niet door wie, maar Joop Schaminée van Het Levend Archief heeft me ooit eens verteld dat ze alles wouden asfalteren. Botte Jellema: Dit zou één grote asfaltvlakte worden. Ben Bruinsma: Ja, en die kant waar we langsrijden over de Afsluitdijk zouden ze groen verven. Botte Jellema: De wegkant. Ben Bruinsma: Ja. Botte Jellema: Dat zou ook asfalt worden, maar dan groen geverfd. Ben Bruinsma: Ja. Botte Jellema: Ik weet niet wie bij Rijkswaterstaat dat bedacht heeft. Dat plan is in ieder geval niet doorgegaan. Ben Bruinsma: Nee, en toen kwam Joop in beeld. Hij heeft gezegd: jongens, dat gaan we echt niet doen. Hij heeft zich hard voor gemaakt voor deze stenen. Botte Jellema: Deze vorm die er is gekomen. Ben Bruinsma: Ja. Botte Jellema: Waarom is het zo belangrijk dat deze stenen deze vorm hebben? Mensen moeten meer denken aan die basaltblokken, maar nu zijn ze van beton. Ben Bruinsma: De ruimte ertussen en die oneffenheden. Botte Jellema: Waarvoor is dat goed? Ben Bruinsma: Daar blijven allemaal spullen achter hangen: zand, gras, noem maar op. Botte Jellema: Dat is een bodem waarop die plantjes weer kunnen groeien en kennelijk heeft dat kooltje, waar we nu op stuiten, zijn weg alweer gevonden. Ben Bruinsma: Ja, maar die is nu ook redelijk algemeen aan het vormen hier. Ik heb er daar veel van verzameld. Het eerste jaar dat we hier kwamen, daaronder, op die vloedlijn... Zullen we daar even naartoe lopen? Botte Jellema: Ja. Daar lopen we naartoe. Er ligt hier aan de Waddenzee-kant een nieuw fietspad. Daar kunnen we even oversteken en dan kunnen we richting de vloedlijn. Zo noemt u het. Ben Bruinsma: Ja. Hier kun je mooi zien... Botte Jellema: Tot hoever de zee ongeveer komt. Ben Bruinsma: Ja. Alles is nu weg. Botte Jellema: Ik zie het. Ben Bruinsma: Maar hier heb je dan die vloedlijn. Hier bleven ook spullen liggen: zeewier, stro. Botte Jellema: Natuurlijk. Ik geloof dat dat daar ook blijft liggen. Het is nu eb, denk ik. Ben Bruinsma: Dat zijn levende dieren. Botte Jellema: Dat is wier. Als dat sterft, spoelt dat soms aan. Dat kennen we. Ben Bruinsma: In deze zone zagen we al heel snel die zeekool terugkomen. Botte Jellema: Ik zie het ook. Precies langs de lijn daar beneden komt de zee toe af en toe. Daar groeit vrij weinig. Dat slaat dan weg, - denk ik - maar hier net op de rand tussen waar de grassen beginnen en waar de zee stopt, zie ik een hele strook met allemaal van die koolachtige plantjes. Ben Bruinsma: Dat klopt. Je hebt hier ook nog spiesmelde, kustmelde. Botte Jellema: Wat is dit? Ben Bruinsma: Dat is melde. Laten we dat maar houden op melde. Ik ga ook niet te ver in de details. Als we even een klein stukje die kant uitlopen, gaan we ook andere soorten zien. Botte Jellema: Ik zie ook veel gelige bloemetjes. Ben Bruinsma: Dat is bezemkruiskruid. Botte Jellema: Daar wordt u niet heel warm van, als ik het zo zie. Ben Bruinsma: Nee, en de muurleeuwenbek, ook een bekende groeier van de Afsluitdijk. Botte Jellema: Prachtig plantje. Dit zou zo in een rotstuintje kunnen groeien. Ben Bruinsma: Daar groeit hij ook heel veel. Botte Jellema: Met de mooie roze, paarsige bloemetjes. U kunt hier heel selectief inzaaien. Die kool hoeft hier niet meer gezaaid te worden. Die redt het wel. Ben Bruinsma: Dat had ik trouwens niet verwacht. Botte Jellema: Het is een mooie ontdekking van nu. Ben Bruinsma: We hadden het al gezien. Ik weet niet of er zaden zijn. Botte Jellema: Van de kool? Waar moet hij bloeien? Daar misschien? Ben Bruinsma: Die niet. Die haal je er wel uit. Kijk hier. Botte Jellema: Oh, wow! Dat is prachtig. Hoe moet ik dit beschrijven? Het is een heel boompje met allemaal bolletjes eraan. Ben Bruinsma: Wat gebeurt er nu met deze? Als je hem zo neergooit, gaat hij in de wind rollen. Botte Jellema: Hij valt nu natuurlijk tegen hoog gras aan. Ben Bruinsma: Hij stond helemaal langs de middenberm. Botte Jellema: De middenberm van de snelweg. Ben Bruinsma: Ja, hierlangs en ook op de andere kant, maar wat gebeurt er nu? Langs het IJsselmeer komt hij ook. Botte Jellema: Oh, daar is hij naartoe gerold. Ben Bruinsma: Kijk naar die zaden. Botte Jellema: Het is een soort erwtje. Ben Bruinsma: Je moet eens voelen hoe licht. Botte Jellema: Dat waait zo overal naartoe. Ben Bruinsma: Hij blijft ook drijven. Botte Jellema: Oh, ook nog. Ben Bruinsma: Vandaar dat deze hier heel snel weer komt. Botte Jellema: Straks kunnen ze misschien deze zeekool langs heel de IJsselmeerkust vinden. Ben Bruinsma: Die wordt daar steeds meer gevonden. Botte Jellema: Die komt dan hiervandaan. Die kans is vrij groot. Ben Bruinsma: Ja. Die kans is heel groot. Beslist. Botte Jellema: Prachtig. Het ziet er echt heel mooi uit. Ben Bruinsma: Daar heb ik er heel veel van verzameld. Botte Jellema: Die hoeft u hier niet meer in te zaaien. Die redt zich wel. Ben Bruinsma: Ja. Die redt zicht wel. Botte Jellema: Nu even over die dat klifverhaal. Als het woord kliffen valt, denk ik meteen aan Dover, - Groot-Brittannië - aan Normandië, aan de Scandinavische of Atlantische kusten. Terwijl ik me aan het voorbereiden was op dit gesprek met u, zag ik dat u het woord klif gebruikt voor deze plek. Ben Bruinsma: Het zijn ook kliffen. Het is steen en dat is klifsteen. Botte Jellema: Steen met een golvende zee die er af en toe komt, af en toe niet komt, zout water. Hoort daar een specifieke flora bij? Ben Bruinsma: Ja. Botte Jellema: Zullen we nog een stukje lopen? Ben Bruinsma: Ja. Botte Jellema: Kent u dat Friese lied van Piter Wilkens, Dykskiep, Dijkschaap? Ben Bruinsma: Ja. Dat ken ik. Botte Jellema: Dat gaat erover dat er schapen zijn die op de dijk grazen en dat dat een uniek soort schapen is waarvan de pootjes links en rechts niet gelijk zijn, zodat ze recht lopen. Heeft u nu ook zulke voeten gekregen? Ben Bruinsma: Nee, dat niet, maar ik maakte wél veel kilometers. Botte Jellema: Dat kan ik me voorstellen. Dat verzamelen, maar ook het spotten gaat over kilometers maken. Botte Jellema: Ik begin subiet voorzichtiger te lopen hier, omdat ik op geen enkel plantje durf te stappen. Ik ben bang dat ik op iets zeldzaams stap. Ben Bruinsma: Dat valt echt mee. Botte Jellema: U heeft nog een hele zolder waar nog balen met zaden staan. Dan is het de bedoeling dat u dat zaad hier op een gegeven moment gaat terugbrengen, denk ik. Of niet? Ben Bruinsma: Ja. Dat hebben we al gedaan. Daar, bij Breezanddijk, hebben we acht hotspots aangemaakt en daar hebben we die zaden gedonderd in een speciebak met modder, tuinaarde en kalk. Dat hebben we zo over die scheuren gedaan. Botte Jellema: Bijna een soort van gemetseld. Ben Bruinsma: Ja. Dat hebben we ertussen gemetseld en dat gaat goed. De zeelathyrus is terug. Botte Jellema: Welke? Sorry. Ben Bruinsma: De zeelathyrus is terug. Het is maar net hoe je het uitspreekt. Botte Jellema: Wat voor plantje is dat? Ben Bruinsma: Een vlinderbloemige. Dat vond ik de belangrijkste. Botte Jellema: Waarom? Ben Bruinsma: Hij is echt heel zeldzaam in Nederland. Hij groeit in Den Helder - op de marinebasis - en op een paar plekken in Zeeland en in de Noord-Hollandse en Zuid-Hollandse duinen. Zoals je daar nu dat kleine hoefblad ziet, had je zulke plekken op naar Den Oever, voorbij het monument, echt heel veel. Daar werd ik blij van. Botte Jellema: Dat kan ik me voorstellen. Als u er niet was geweest, was dat helemaal niet gebeurd. Ben Bruinsma: Waarschijnlijk niet. Botte Jellema: Dat had weer jaren geduurd. Dat had ook gekund. Ben Bruinsma: We zaaien bewust op een paar plekken in. We laten ook de natuur haar gang gaan. Botte Jellema: Dat zien we hier. Ben Bruinsma: Ja. We hebben daar verderop geprobeerd. Dat is helaas niet gelukt, maar aan beide kanten van Breezanddijk hebben we acht plekken aangewezen en van daaruit kunnen ze zich verspreiden. Voorbij het monument hebben we helemaal niets gedaan. Daar moet het allemaal spontaan gebeuren. Botte Jellema: Het Noord-Hollandse deel. Ben Bruinsma: Inderdaad. Botte Jellema: Daar komt het een beetje op neer. Dit is best een unieke plek. Ben Bruinsma: Ja. Dit is heel uniek. Botte Jellema: Dat wisten we al, want hij ligt er al meer dan 100 jaar, maar dat we hier zomaar op een kunstmatige manier Nederlandse kliffen hebben gecreëerd, waar kennelijk de natuur haar weg dan ook weer vindt. Dat spoelt aan, zoals u zei. Het is van Zeeland helemaal hiernaartoe gedreven, want u heeft het niet elders vandaan gehaald. Het is hier spontaan gekomen in de afgelopen 100 jaar en u heeft het geconserveerd voor de komende 100 jaar. Ben Bruinsma: Dat hoop ik. Je weet het nooit. Botte Jellema: Heeft u enig idee hoeveel tijd u erin heeft gestoken? Ben Bruinsma: Och, geen idee. Dat weet ik niet. Botte Jellema: Het klinkt een beetje alsof het u niet echt heel erg interesseert. Het klinkt ook alsof het heel erg veel is geweest. Ben Bruinsma: Ja. Het is best veel. Botte Jellema: Ben wacht nog op zijn vergunning, want de Afsluitdijk is nog steeds een bouwterrein, maar hij is heel nieuwsgierig hoe het staat met de stukken waar hij vorig jaar al het een en ander ingezaaid heeft. Ben Bruinsma: Het zijn een paar punten, maar ik wil ook weer delen van het dijknet, zoals hier ook, inventariseren. Hier zijn we een paar keer geweest, maar dat moet je bekijken, daar moet je naartoe. Botte Jellema: Je moet er even zijn. Ben Bruinsma: Ja. Er is daar ook al genoeg te zien. Sommige soorten doen het heel goed. Neem strandbiet en zeevenkel. Dit jaar vonden we in het ingezaaide gebeuren ook zeelathyrus. Botte Jellema: Die hele zeldzame. Ben Bruinsma: Ja, die hele zeldzame. Die is er gelukkig weer. Botte Jellema: Het is een succes. Ben Bruinsma: Ja. Voor die soort wél al. Botte Jellema: Had u dat kunnen bedenken toen u hier in 2018 voor het eerst over de dijk liep? Ben Bruinsma: Nee, beslist niet. Daar ben ik heel eerlijk in. Botte Jellema: Je hoorde florist Ben Bruinsma. Als je meer wil weten over de flora op de Afsluitdijk, kijk dan op de site van Het Levend Archief bij de initiatieven. Mocht je een keer op Terschelling zijn, bij Scheerman banket en ijs hebben ze bonbons met huisgemaakte vulling van onder andere zeevenkel. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Als je dit een leuke aflevering vindt, laat dan een review en een sterrenbeoordeling achter in je podcast-app. We vinden het ook heel fijn als je hem deelt op sociale media, want dan horen andere mensen er ook over. Bedankt voor het luisteren.

00:00:03 Botte Jellema: Als jullie zin hebben in een in een gebakken visje, dan zit je hier goed! 00:00:07 Bram Du Saar: We zijn hier in Stellendam en één van de beste visafslagen is hier. En de visafslag heeft ook een prima etablissement waar je vis kan eten, dus er wordt hier regelmatig door collega's die op dit centrum in Stellendam werken, een visje gegeten. 00:00:27 Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. De Noordzee is aan het veranderen. Het was al de drukst bevaren scheepvaartregio ter wereld, maar daar komt de laatste jaren nog veel meer bij. Windenergie van zee is een bekend voorbeeld, maar denk ook aan alle leidingen en kabels die over de bodem van de zee lopen. Rijkswaterstaat beheert het gebied en ik ben op pad om in deze aflevering erachter te komen, wat er allemaal op de Noordzee gebeurt en welke veranderingen er nog aankomen. 00:01:10 Botte Jellema: Dit is een soort werkeiland-achtige situatie. Waar zijn we precies? 00:01:16 Bram Du Saar: We zijn hier bij het Offshore Expertise Centrum van Rijkswaterstaat, dat is in 2019 neergezet in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken. 00:01:26 Botte Jellema: Dit is Bram Du Saar, Programmamanager Offshore Windenergie bij Rijkswaterstaat. Bram werkt vanuit Rijswijk en Stellendam vooral aan de plannen met windmolens op de Noordzee. Vanwege dat werk heeft Bram veel te maken met al het andere dat op de Noordzee gebeurt, en daar gaat Rijkswaterstaat in belangrijke mate over. Rijkswaterstaat is coördinerend beheerder van de Noordzee en dat gaat over alles, van zandwinning, kabels en leidingen tot scheepvaart en bodembescherming, waterkwaliteit en ecologie. Als je een windmolen in de Noordzee wil zetten, dan heb je met al die dingen te maken. En Bram dus ook. 00:02:03 Botte Jellema: Bram Du Saar vertelt in deze aflevering over de veranderingen in de Noordzee en de uitdagingen daarbij. We zijn in Stellendam op het Zuid-Hollandse Goeree-Overflakkee, aan de zuidkant van de Haringvlietdam. Aan de overkant van de buitenhaven ligt de visafslag van Stellendam, rechts van ons een dijk met daarachter de Noordzee en voor ons een platform zoals op zee, maar dan op land. 00:02:28 Bram Du Saar: We kunnen er niet helemaal bijkomen. Er staat een groot hek omheen. 00:02:31 Botte Jellema: Waarom is dat? 00:02:32 Bram Du Saar: Dit is een mock-up van de platformen zoals TenneT die stopcontacten op zee neerzet. 00:02:38 Botte Jellema: Een stopcontact in die zin, dat ze de windmolens op de Noordzee hier inprikken, bij wijze van spreken. In Stellendam testen ze apparatuur, die mogelijk later op de echte platforms wordt geïnstalleerd. We mogen er niet bijkomen, omdat ze dit platform op het land, zo echt mogelijk willen laten opereren. En op zee wandel je natuurlijk ook niet zomaar even naar binnen. 00:03:00 Bram Du Saar: En voordat wij spullen naar zee brengen, wordt dat hier A eerst goed uitgezocht wat we nodig hebben, B getest in een soort mock-up versie. Dus dat wordt hier helemaal gesimuleerd, zodat sensoren die we naar zee sturen eerst hier zes maanden kunnen proefdraaien en dan op zee worden geïnstalleerd, zodat we weten dat ze goed kunnen functioneren. En om dat zo goed mogelijk na te bootsen, gelden hier dezelfde beperkingen en dezelfde eisen als die op een platform van TenneT gelden. 00:03:32 Botte Jellema: TenneT is de beheerder van het hoogspanningsnet in Nederland en dat is het ook van het transport van energie van windparken op de Noordzee, naar het vasteland. Vandaar de stopcontacten. 00:03:42 Botte Jellema: De zee is hier ook vlakbij. We hebben een dijk op iets van 100 meter afstand hiervan. Er staan twee grote, rood-wit geschilderde torens op, van... Hoe hoog is dat? Dat weet jij natuurlijk precies. 00:03:52 Bram Du Saar: Nou, dat is ongeveer 20 meter. Dat zijn grote torens die op de platformen van TenneT worden neergezet, waarin wij als RWS de verschillende sensoren kunnen ophangen. 00:04:04 Botte Jellema: Het is trouwens gigantisch, het is echt een soort brandweerkazerne. Hoe groot is dit wel ongeveer? 00:04:11 Bram Du Saar: Het komt ongeveer neer op een brandweerkazerne, het gaat echt over een lengte van 60, 70 meter en een breedte van 30 meter, maar we gaan in de toekomst nog veel verder de Noordzee op, waarbij ook die platformen veel groter zullen worden. Dat is eigenlijk tien keer zo groot als wat hier nu staat, dus hoe verder we op zee gaan, hoe meer technologie we nodig hebben om die stroom goed op te wekken en naar land te brengen, en hoe groter ook het platform zal worden. 00:04:38 Botte Jellema: Nou, we gaan eventjes naar binnen, want jullie hebben hier ook nog een heel mooi kantoor staan. Het Expertise Centrum staat daarop. Vanaf de dijk kan je het trouwens heel goed zien hier, dus als je hier een keer langs rijdt met de auto, dan kun je heel goed zien wat het hier is en wat het precies is. Dat kunnen we binnen even bespreken. 00:04:58 Bram Du Saar: Welkom in het Expertise Centrum in Stellendam. 00:05:05 Botte Jellema: Er zijn een paar landen op de wereld waar de geschiedenis nauw verweven is met de zee, en Nederland is daar zeker één van. We verhouden ons al ons hele bestaan tot de Noordzee. 00:05:17 Bram Du Saar: De Noordzee is gewoon een gebied wat heel erg tot de verbeelding spreekt, en je neemt het waar als een rustig kabbelende plas water, terwijl aan de andere kant de dynamiek enorm groot is onder dat water en ook boven dat water. Dat spreekt mij tot de verbeelding en dat geeft mij wel de energie om bij zo'n beleidsterrein als de Noordzee actief te zijn. 00:05:38 Botte Jellema: Het is natuurlijk een water wat onlosmakelijk met Nederland is verbonden. Een deel van Nederland is erdoor ontstaan, een deel van Nederland is erdoor opgeslokt. We hebben van oudsher altijd een strijd met de zee gevoerd, maar we hebben er ook onze prachtige luchten aan te danken en de Hollandse meesters maakten ook gebruik van het licht wat toch via de kusten en de zee weerkaatst werd. Dus er bestaat wel een soort van, wat zal ik zeggen, een soort romantisch beeld van de Noordzee. Niet dat het nu niet meer romantisch is, maar er is het nodige aan het veranderen daar. Wat is het belangrijkste wat er aan de Noordzee op dit moment aan het veranderen is? 00:06:17 Bram Du Saar: We hebben geleerd als samenleving, vanwege de strijd tegen het water, ons vooral te wapenen tegen die Noordzee. Je ziet het aan de Deltawerken, je ziet het aan de investeringen die we doen in het achterland, om dijken op Deltahoogte te krijgen. Maar tegelijkertijd zie je ook binnen die dijken de ruimtedruk steeds groter wordt. Dat maakt dat we ook steeds vaker ons afvragen van: we willen die activiteiten wel allemaal graag in Nederland faciliteren, maar waar dan? En op dat vlak zie je dat de Noordzee steeds vaker in beeld komt als een stuk landsdeel, waar verschillende activiteiten die we nu op het land misschien anders zouden willen, of waar we verdere vergroting van die activiteiten op het land geen plek meer kunnen geven, dan gaan kijken naar de Noordzee. 00:07:10 Botte Jellema: Ja, ik moet meteen denken aan de tweede Maasvlakte. Eigenlijk de eerste Maasvlakte ook trouwens, maar de tweede Maasvlakte is misschien de meest uitbundige wat dat betreft, want die steekt ook echt een stukje uit, de zee in. 00:07:21 Bram Du Saar: De Rotterdamse haven is letterlijk en figuurlijk naar de zee toe opgeschoven, daar waar de Kop van Zuid vroeger het centrale hart van Rotterdam was, is dat nu 40 kilometer verderop opgeschoven, letterlijk en figuurlijk de zee in. En je ziet het ook met Schiphol bijvoorbeeld, een paar jaar geleden was er weer de discussie over een luchthaven in zee. En aan de andere kant, je ziet ook andere activiteiten steeds vaker naar zee gaan. 00:07:52 Bram Du Saar: Mensen vinden het vervelend op land, om naar windmolens te kijken. Op het land is het ook mogelijk dat mensen op 750 meter van een windmolen af wonen, terwijl als je ze op zee zet, daar heb je weer een groter gebied waar ook windmolens kunnen staan, waar je ze mogelijkerwijs ook minder ziet, met als gevolg dat mensen dan ook denken van: zou dat daar ook op de Noordzee kunnen? Hetzelfde geldt ook voor de productie van voedsel. Op land zijn we, als Nederland, één van de belangrijkste exporteurs van voedsel in de wereld. En tegelijkertijd hebben we nog steeds ook de behoefte om meer te produceren, en dat kan ook deels op zee. Dus je ziet dat die zee steeds meer omarmd wordt voor activiteiten die we logischerwijs altijd op land deden, maar nu ook op zee gaan doen. 00:08:58 Botte Jellema: De Noordzee is in onze geschiedenis op heel veel manieren al gebruikt, van visserij en handel tot mijnbouw en radiopiraten. Maar inmiddels zijn er nog veel meer ogen gericht op onze zee, dat is misschien ook niet zo vreemd. 00:09:13 Bram Du Saar: Wat veel mensen, denk ik, zich niet realiseren, is dat die Noordzee is ongeveer 60.000 vierkante kilometer groot, het Nederlandse deel daarvan, en dat is anderhalf keer het vasteland. 00:09:23 Botte Jellema: We gebruikten het dus al, maar in de afgelopen jaren zijn de ambities met de Noordzee enorm gegroeid. 00:09:29 Bram Du Saar: Het komt aan de ene kant doordat de activiteiten die traditioneel op die Noordzee plaatsvinden, groeien. Je ziet het in de scheepvaart, we hebben steeds meer scheepvaartverkeer door de Noordzee. De Noordzee is één van de drukst bevaren zeeën ter wereld. Je ziet ook dat de mijnbouw winning op de Noordzee aan het groeien is. Staatssecretaris Vijlbrief heeft eerder dit jaar een brief naar de kamer gestuurd, mede ingegeven door wat er in de Oekraïne en Rusland gebeurt, dat wij als Nederland minder afhankelijk willen zijn van buitenlandse olie en gas. Dat betekent dat we op de Noordzee meer olie en gas willen gaan winnen, of daar waar het al is, willen behouden. 00:10:16 Bram Du Saar: Ook defensie heeft traditioneel oefengebieden op de Noordzee en ook, met de Oekraïne weer in het achterhoofd, zie je dat daar steeds meer gebruik van wordt gemaakt. Er zijn ook nieuwe activiteiten op die Noordzee, zoals windenergie op zee waar ik dan als programmamanager bij betrokken ben. Maar wind op zee is één duurzame manier van energieopwekking, dat kan ook zon op zee worden, dat kan ook getijdenenergie, golfenergie, maar bijvoorbeeld ook omzetting van duurzame energie naar waterstof en dat opslaan op die Noordzee. Allemaal nieuwe activiteiten die ook een plekje op die Noordzee zoeken, en dat ten opzichte van alle andere gebruikers die er ook zijn. 00:11:05 Bram Du Saar: We hebben natuurlijk ook nog natuur, die natuurfunctie van die Noordzee staat onder druk door al die activiteiten die we daar op de Noordzee ontplooien. En dat betekent dus ook dat we in het Noordzee akkoord, wat in 2020 is afgesloten tussen de stakeholders die op de Noordzee actief zijn en de Rijksoverheid, dat we hebben afgesproken dat er meer natuurgebieden op die Noordzee komen. Of gebieden die nu al natuurgebied zijn, maar waar bijvoorbeeld nog wel gevist mocht worden, dat je daar niet meer mag vissen, dus geen bodemberoerende activiteiten meer mag laten plaatsvinden. 00:11:41 Bram Du Saar: Op die manier stroomt die Noordzee vol, en dan hebben we het nog niet over de hele speciale zaken, zoals bijvoorbeeld, de discussie over: willen we Schiphol in de toekomst op die Noordzee hebben? Of willen we eilanden voor de kust van Zuid-Holland en Noord-Holland om te wonen en te werken, omdat het in de Randstad anders te druk wordt, of we geen ruimte meer kunnen vinden voor woningbouw? 00:12:04 Botte Jellema: Hebben we bij Dubai gedaan. 00:12:06 Bram Du Saar: Ja, daar zijn we heel erg goed in in Nederland, dus het is ook heel logisch dat je dat bedenkt. Aan de andere kant, we hebben ook de zorg voor de natuur en de ecologie op die Noordzee. En past dat allemaal binnen dat draagvlak? We hebben het net even gehad over dat wij als samenleving hebben afgesproken, dat we de Noordzee beschermen tegen menselijke activiteiten. Hoe meer je er doet, hoe meer je ook spanning krijgt met de drukfactoren en ecologische draagkracht die op die Noordzee waar te nemen zijn. 00:12:49 Botte Jellema: Één van de nieuwe activiteiten op de Noordzee is dus windenergie. Dat is Bram zijn expertisegebied dus daar wil ik wat meer over weten, ook omdat de ambities op dat gebied groot zijn, heel groot. Zoals ik zei we hebben van tevoren er even contact over gehad en toen had je me een documentje gestuurd waar je in schreef, nu doe ik het even allemaal uit mijn hoofd, dat er iets van 2,6 gigawatt aan windstroom op dit moment wordt opgewekt. Dat moet naar 4,6 worden opgestuwd, maar, en dan sla ik er heel veel stappen over, de ambities zijn om tot 300 gigawatt uiteindelijk te gaan. 00:13:33 Bram Du Saar: Nou, je hebt het document goed gelezen, de cijferreeks die kun je nog iets genuanceerder naast elkaar worden gezet, zonder jou nu direct af te willen vallen, want dit is voor jou ook een nieuw onderwerp zoals je zei. 00:13:50 Botte Jellema: Ja, maar ik probeer vooral even een schaal te schetsen van wat de ambities hiermee zijn en waar dat over gaat, die windenergie. 00:13:57 Bram Du Saar: Nee, die ambities zijn enorm. Als je nu de Noordzee opgaat dan hebben we ongeveer tweeënhalve gigawatt aan windenergie op zee operationeel op die Noordzee. Wat is nou een gigawatt? Mensen vragen dat altijd van: Bram kan je eens vertellen wat een gigawatt is? Dat vind ik ook altijd heel erg lastig. Je wil het liefste zeggen: dat is bijvoorbeeld het energiegebruik van Tata Steel, of van een Dow Chemical, of van een bepaalde provincie, of de Rotterdamse haven. Maar ik zeg eigenlijk altijd maar zo één gigawatt is ongeveer de stroom die gebruikt wordt voor 1 miljoen tot 1,5 miljoen huishoudens. Een beetje afhankelijk van hoe je rekent en het duurzaamheidsprofiel van huishoudens. 00:14:39 Bram Du Saar: Ter vergelijking: Schiphol gebruikt een hoeveelheid energie als lichtjesstad, want als je daar 's nachts bent dan is het daar bijna allemaal verlicht. Wat daar gebruikt wordt, is ongeveer voor 50.000 huishoudens. Dus om het zo een beetje in perspectief te brengen, ik weet dat het lastig blijft: gigawatt, petajoules, kilowatturen, het blijft toch een beetje het gevoel voor expertise en deskundigheid, maar dat helpt misschien. 00:15:06 Bram Du Saar: Dat is dus 2,5 gigawatt die nu op de Noordzee staat. We zijn op dit moment, als je naar Scheveningen gaat en ook bij de kust van Alkmaar of Schagen op de kust gaat staan, dan zie je daar ook windparken gebouwd worden. Die parken die zijn in 2023 klaar en moeten in zijn totaliteit dan 4,5 gigawatt opleveren, dus met de bestaande parken en die nu gebouwd worden. Echter, als de doelstelling is dat we 75% van onze duurzame energie van de Noordzee halen, dan is dat lang niet voldoende en hebben we tot 2030, ongeveer 21 gigawatt nodig aan duurzame energie vanaf de Noordzee. 00:15:54 Botte Jellema: Dat is bijna 10 keer zoveel als wat we nu hebben? 00:15:57 Bram Du Saar: Ja, om die doelstelling te halen. En vervolgens zie je dat Frans Timmerman, Eurocommissaris, op een veel hoger perspectief nog veel verder kijkt, naar 2040 en 2050. En hij heeft met een European Renewal Energy Strategy heeft hij de doelstelling neergezet dat er in de internationale Noordzee - dus niet het Nederlandse deel van de Noordzee, maar de internationale Noordzee, de internationale Noordzee loopt tot en met de 61e breedtegraad - dan ongeveer 300 gigawatt aan windenergie op zee geïnstalleerd zou moeten worden, waarbij dan ook nog 40 gigawatt blauwe energie, bijvoorbeeld: zon op zee, getijdenenergie, golfenergie. Misschien is de Noordzee, ons deel, daar niet zo geschikt voor, maar bijvoorbeeld bij het nauw van Calais, is wel heel veel stromingspotentieel. 00:16:53 Botte Jellema: Dus het hoeven niet allemaal windparken te worden. 00:16:55 Bram Du Saar: Nee, dat hoeven niet allemaal windparken te worden. En ook hier in Nederland proberen we, wel met innovatie, steeds meer het aantrekkelijker te maken om ook met getijdenenergie en golfenergie aan de gang te gaan. Het is een bepaalde differentiatie, want duurzame bronnen zoals zon en wind zijn heel erg weersafhankelijk en dat maakt ons dus ook kwetsbaar voor als er dagen zijn waarop weinig wind is en weinig zon, dan heb je andere stroombronnen nodig. Terwijl getijden- en golfenergie is redelijk voorspelbaar, met name getijdenenergie, elke zes uur vindt er een getijdenwisseling plaats, dus daar kan je heel erg van op aan. Dus het is altijd een mix van energiebronnen die maakt dat we het netwerk en de leveringszekerheid in Nederland, goed op pijl kunnen houden. 00:17:48 Botte Jellema: De opgewekte stroom moet vanaf de zee naar het land, zodat bedrijven en huishoudens het kunnen gebruiken, en daarvoor liggen er kabels over de bodem van de zee. Voor de winning van gas en olie liggen er ook leidingen. Dat is belangrijke infrastructuur die je niet kan beschermen, observeren, of onderhouden, zoals je dat op het land doet. Ik ben benieuwd hoe je dat doet, een vraag die deze herfst ineens heel actueel werd. 00:18:13 NOS Journaal: Goedenavond. Een woeste zee waar enorme gasbellen naar boven komen. Het zijn ongekende beelden, na ongekend nieuws. De gaspijpleidingen Nord Stream 1 en 2, die daar op de zeebodem liggen, zijn op verschillende plekken zwaar beschadigd. 00:18:27 Botte Jellema: We hadden dat incident bij Denemarken, bij de Nord Stream waar ineens die gasleiding, op wijze die nog verklaard moet worden, is gebroken, laten we het zo even zeggen. Hoe kijken jullie naar zo'n incident? Schrikken jullie daar dan van, als dat gebeurt? 00:18:48 Bram Du Saar: Het is natuurlijk wel schrikken dat zulke vitale infrastructuur zo kwetsbaar kan zijn. 00:18:56 Botte Jellema: Dat is het dus kennelijk ook gewoon. 00:18:57 Bram Du Saar: Ja, wat wij op land heel erg met hekken kunnen afschermen, bijvoorbeeld. 00:19:04 Botte Jellema: Dit terrein al, als ik jou niet kende en jouw telefoonnummer niet had, daar kwam ik hier echt niet binnen. 00:19:10 Bram Du Saar: Nee, en dan staat hier eigenlijk nog geen vitale infrastructuur, want we winnen hier geen energie. En als hier een keer de stroom uitvalt, dan hebben we wat minder testtijd gehad met alle censoren die hier worden getest. Maar op zichzelf is het niet dat er dan een stukje stroomproductie uitvalt. Energieproductie is natuurlijk een nutsfactor van belang, dus de Nord Stream incidenten, twee pijpleidingen die geraakt zijn, hebben - iets wat we altijd al in de gaten hielden -nog verder op de ranglijst van prioriteiten waar we naar kijken op de Noordzee, op een hoger niveau geplaatst. 00:19:57 Botte Jellema: Dus jullie wisten het al wel, dat het kwetsbaar is. Alleen, het is nu voor iedereen ook veel inzichtelijker geworden dat dat werkelijk zo is, en dat onderstreept eigenlijk alleen maar het belang ervan om hier goed naar te kijken. 00:20:11 Bram Du Saar: Ja, nou misschien. Om een oud-minister van het ministerie van VROM waar ik vroeger werkte te parafraseren, minister Pronk - en toen ging het om luchtvaartbeleid - die zei: geluid, dat hoor je, dat merk je, en dat doet wat met je, dus Schipholgeluid, dat doet wat met je. Veiligheid zie je niet, maar veiligheid is wel heel bepalend. Dus veiligheid heeft niet een manier waarvan je denkt: nou, dat is de hele tijd aanwezig of het is niet aanwezig, je wordt er vooral mee geconfronteerd als er een incident plaatsvindt. En eigenlijk, dat is nu gaande, die veiligheid op die Noordzee, die is bijna vanzelfsprekend, want je ziet het niet. 00:20:50 Bram Du Saar: Defensie, de kustwacht zijn daar continu mee bezig en tegelijkertijd met zo'n incident als bij de Nord Stream staat het in één keer op ons netvlies en vinden we het even niet meer het alledaagse wat we er altijd van vonden, maar denken we: jeetje, dit maakt ons kwetsbaar! In een situatie waarbij wij 75% van onze duurzame energievoorziening op de Noordzee plaatsen, mede vanwege het feit dat het op land te vol is om dat allemaal neer te zetten, en dan zetten we dat op zee neer. Maakt ons kwetsbaar voor allerlei partijen die daar allerlei dingen zouden willen doen, die Nederland kunnen destabiliseren. 00:21:33 Botte Jellema: Ja, natuurontwikkeling en natuurversterking noemt Bram een randvoorwaarde voor Rijkswaterstaat bij de nieuwe activiteiten op de Noordzee. 00:21:43 Bram Du Saar: De Noordzee is niet de kabbelende plas water waar voor de rest niet zoveel gebeurt. De Noordzee is een heel belangrijk natuurgebied. Dat natuurgebied heeft ook invloed op hoe wij op het land leven, met visstanden in de rivieren, met het voedsel wat wij uit de Noordzee halen. Straks is het volgend jaar weer vlaggetjesdag en dan willen wij ook gezonde haring hebben. Niet dat alle haring die wij in Nederland consumeren uit de Noordzee komt, maar een deel wel. 00:22:15 Bram Du Saar: Dus die Noordzee is niet alleen een kabbelende plas water, maar is ook een ecosysteem op zich, wat een wisselwerking heeft met ook de ecosystemen op land. Vogels broeden bijvoorbeeld op land, maar hebben hun voedselgebieden op zee, en andersom. Dus die zee die moet je in eerste instantie zien als een ecologisch systeem, waar wij - met onze activiteiten die we graag op land zouden willen, maar daar geen ruimte voor hebben en dus meer naar zee gaan kijken - eigenlijk te gast zijn. 00:22:49 Bram Du Saar: En als gast heb je te respecteren wat er nodig is om die zee goed te kunnen beheren en goed te kunnen houden, en het ecologisch systeem ook te kunnen versterken. Vandaar dat er naast de activiteiten die we op zee doen, vooral wordt gezegd: we moeten die zee als ecologisch systeem zo goed mogelijk behouden en daar waar we het kunnen versterken, dat ook zeker niet nalaten. 00:23:18 Bram Du Saar: Dus dat hebben we ook met Ospar. Dat is een internationale afspraak waarin we hebben afgesproken dat wij als samenleving, als landen om de Noordzee, de Noordzee ook beschermen tegen menselijke activiteiten. Dus je mag bijvoorbeeld ook geen, wat we vroeger in de jaren 70 wel deden, afval dumpen in die Noordzee. 00:23:38 Botte Jellema: Hebben we dat echt gedaan? 00:23:39 Bram Du Saar: Ja, we hebben natuurlijk best wel veel materiaal die Noordzee in laten gaan. De vervuiling van vroeger in de Rijn of vanuit de Schelde, maar ook stoffen die op zee geloosd zijn, havenbagger of havenslib is naar zee gegaan. Dat deden we in de jaren '70 echt heel anders als dat we dat nu doen. 00:24:01 Botte Jellema: Ja, daar wordt veel meer opgelet tegenwoordig. 00:24:05 Bram Du Saar: Ja, in principe is het zo dat we hebben afgesproken, dat heet de London Protocol, dat je geen afvalresten in de Noordzee dumpt. Dus als je iets gebruikt in de Noordzee, prima, maar je mag het niet laten staan of laten liggen als het niet meer gebruikt wordt. Dus olieplatformen moeten in principe opgeruimd worden. Pijpleidingen en kabels die niet meer gebruikt worden, moeten in principe worden opgeruimd. Het enige nadeel is, we hebben nog wel een legaat van het verleden, waarin heel veel kabels en olieplatformen maar ook andere activiteiten op die zee zijn neergelegd en mochten blijven liggen. Er ligt ongeveer 6.000 kilometer kabel op die Noordzee, waarvan ongeveer 3300 kilometer kabel actief gebruikt wordt. 00:24:53 Botte Jellema: Dus bijna de helft! 00:24:54 Bram Du Saar: De overige delen mochten vanuit het vroegere beleid blijven liggen. Dus je hebt daar een hele kluwen van kleine draadjes wol, bij wijze van spreken, waarvan de helft echt actief gebruikt wordt en een ander deel niet meer gebruikt wordt, maar waarbij je bij de verdere doorgroei van activiteiten op de Noordzee, wel rekening mee moet houden. Dat kom je tegen, dat moet je dan opruimen, of je moet eromheen werken als je het niet opruimt. 00:25:31 Bram Du Saar: We zetten nu vol in op windenergie op zee en dat is ook een heel belangrijke modus om die duurzame energietransitie die we met z'n allen moeten doormaken in Nederland en in Europa, te kunnen faciliteren. En tegelijkertijd zegt ook altijd een klein stemmetje ergens achter in mij: maar tussen nu en 25 jaar zijn er ook weer nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen, die maken dat we ook weer nieuwe technologieën kunnen inzetten om die energie op te wekken. 00:26:04 Botte Jellema: Of minder te gebruiken! 00:26:06 Bram Du Saar: Of minder te gebruiken of effectiever te maken. Dus het is best een lastige vraag om de verschijningsvorm van de Noordzee over 25 jaar te voorspellen, dus daar waag ik me eigenlijk niet aan. Ik kan wel zeggen dat de hoeveelheid activiteiten die wij op de Noordzee nu hebben, alleen maar zullen toenemen. De Noordzee wordt echt een volwaardig landsdeel van Nederland. 00:26:44 Botte Jellema: Je hoorde Bram Du Saar, programmamanager Offshore Windenergie bij Rijkswaterstaat. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren.

Niels Kinneging: Het dier kan heel dicht bij zo'n heipaal gehoorschade oplopen en dan tijdelijk of permanent slechter horen. Botte Jellema: Alsof ze naar een dancefeest zijn geweest? Niels Kinneging: Ja, bijvoorbeeld. Botte Jellema: Vissen en dieren die in de Noordzee leven, kunnen doof worden van het lawaai dat wij mensen maken in de zee. Scheepsmotoren en schroeven, maar ook het heien van de fundering van windmolens maakt veel geluid onder water dat tientallen kilometers draagt. Het kan zeedieren desoriënteren. Rijkswaterstaat onderzoekt het geluid onder water, wat de gevolgen ervan zijn en wat we ertegen kunnen doen. Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. In deze aflevering onderwatergeluid of misschien onderwaterlawaai, want de mens veroorzaakt onder de golven redelijk wat herrie. Niels Kinneging is expert onderwatergeluid bij Rijkswaterstaat en ik heb met hem afgesproken op het Noordzeestrand bij Scheveningen. Niels Kinneging: Links van ons zien we de havendammen en recht vooruit hebben we zicht op de belangrijkste ontwikkeling op de Noordzee op het moment, op het windmolenpark. Het is wat heiig. We kunnen het niet heel goed zien, maar we kunnen nog net de eerste turbines zien. Botte Jellema: Dat zijn de windmolens op zee, hè? Niels Kinneging: Ja. Botte Jellema: Op welk park kijken we hier vanaf Scheveningen uit? Niels Kinneging: Dit is het park Hollandse Kust Zuid. Het is een van de nieuwere parken. Het is ongeveer 2 jaar geleden afgerond en nu in gebruik. Botte Jellema: Ik probeer me voor te stellen hoe dat eruit ziet, want je kunt niet goed inschatten hoe groot het is. Ze zien er heel groot uit. Niels Kinneging: Die turbines zijn gigantisch. Ze zitten op een paar honderd meter hoogte. Botte Jellema: Een paar honderd? Niels Kinneging: Ja, behoorlijk wat hoger dan de Domtoren zullen we maar zeggen. Botte Jellema: Jeetje. Het is maandagochtend. Het is hartstikke druk op het strand. Ik wist dat niet, maar kennelijk zijn de golven nu perfect voor mensen die in de branding willen surfen. We hebben dus wat geluid om ons heen, bovenwatergeluid en geluid van het water zelf. We horen de branding hier natuurlijk. We horen wat mensen praten. Er was net ook een jetski, maar die is nu weer verdwenen. Jouw werk gaat over het geluid onder water. Niels Kinneging: Ja, dat klopt. Dit is de zee die iedereen kent in Nederland, dus de branding en de geluiden daarvan. Je kunt er mooi recreëren. Iedereen houdt daarvan. Ik wil graag dat de mensen eens onder water kijken en onder water luisteren. Als je onder water gaat, dan opent zich een compleet andere wereld. Ook veel natuur. Planten en allerlei dieren, vissen en zeezoogdieren leven dus in de Noordzee. We zeggen vaak dat de Noordzee een van de grootste natuurgebieden is van Nederland. Daar moeten we ook aandacht voor hebben. Het water is enorm troebel. Dat kan komen door plankton, maar hier aan de kust is het vooral zand en slib dat opwervelt. Dat betekent dat onder water het zicht heel beperkt is. Een meter is al ver. Geluid is dus is het belangrijkste zintuig van veel vissen en zeezoogdieren. Ze zijn daar ook afhankelijk van. Ze gebruiken het en het is echt van levensbelang voor die dieren. Botte Jellema: Daarom is het interessant om meer te weten over die wereld. Maar als ik in zee zwem en ik heb de geest om mijn hoofd onder water te stoppen, dan hoor ik wat gebubbel en misschien wat gedempt geluid van boven. Zo werkt het voor vissen niet. Mensenoren zijn natuurlijk heel anders dan vissenoren. Hoe werkt dat? Niels Kinneging: Het mensenoor is echt gericht op geluid in lucht. Lucht is vergeleken met water heel ijl. Botte Jellema: Wat bedoel je precies met ijl? Niels Kinneging: IJl in de zin dat water ongeveer 1000 kg/m³ is, terwijl lucht 1 kg/m³ is. Dat is dus een enorm verschil. Dat heeft een enorm effect op hoe geluid zich voortplant. Geluid is een trilling van waterdeeltjes of van luchtdeeltjes. Geluid in lucht en geluid in water zijn onvergelijkbaar. Botte Jellema: Dat gaat over de dichtheid van het medium. Wanneer in mijn appartementencomplex de buurman vier appartementen verder zijn boormachine in het beton zet, dan hoor ik dat door het beton heen door de dichtheid van het beton, terwijl ik hem akoestisch gezien helemaal niet zou horen. Niels Kinneging: Via de lucht hoor je het niet. Maar die trilling in het beton kan soms wel tien appartementen verder te horen zijn. Het geluid in water draagt ook heel ver. Het wordt veel minder sterk gedempt dan geluid in lucht. Dat betekent dat bijvoorbeeld een schip dat geluid maakt makkelijk op 10 kilometer afstand nog hoorbaar is. Botte Jellema: 10 kilometer? Dat is echt heel ver. Niels Kinneging: Ja, dat is heel ver. In lucht is geluidsoverdracht over 10 kilometer heel uitzonderlijk. Dan moet je echt hele harde geluiden hebben. Maar in water is het niet zo vreemd. Tegenwoordig worden er maatregelen genomen, maar als er zonder enige maatregel bijvoorbeeld een turbine geheid wordt voor een windmolenpark, dan is dat hoorbaar tot op 50 kilometer. Botte Jellema: 50 kilometer? Wauw. Niels had mij voor ons gesprek al een paar geluidsbestanden toegestuurd. Zoals dit sonargeluid op zee onder water. Een geluid dat ik ken uit actiefilms met onderzeeboten. Niels legt uit hoe hij aan deze opname komt. Als ik mijn microfoon nu onder water zou steken, met een plastic zak eroverheen, dan pikt die het niet zo goed op, denk ik. Niels Kinneging: Nee, daar geldt hetzelfde voor. Die microfoon is voor luchtgeluid gemaakt. We hebben gelukkig microfoons die onder water goed werken. Dat noemen we hydrofoons. Die gebruiken we ook om geluid te meten. We hebben heel veel metingen gedaan rondom windmolenparken, maar ook metingen aan scheepvaartroutes om te kijken hoeveel geluid er ongeveer is. Botte Jellema: Hang je zo'n microfoon dan aan de zijkant van een schip? Hoe doe je dat? Niels Kinneging: Nee, het liefst gebruiken we meetstations die we op de bodem neerleggen. Met een drijver zorgen we ervoor dat de hydrofoon dan ongeveer 2 meter boven de bodem hangt. Na 3 maanden halen we het hele meetsysteem weer terug, lezen het uit en doen de analyses. Botte Jellema: Is dat zo'n recorder als ik nu om mijn schouder heb hangen die dan op de bodem van de zee ligt? Niels Kinneging: Die is ietsje geavanceerder, denk ik, maar in principe wel. Er zit een hydrofoon in. Het wordt opgeslagen en gedigitaliseerd. De digitale signalen zijn ook afspeelbaar. Daar kun je WAV-filetjes van maken die worden opgeslagen op een SD-kaart. Dat wordt weer opgehaald. Het systeem heeft ook nog een accu om het te voeden. Dat kan dan 3 maanden op de bodem liggen en dan halen we het weer op. Waarom we het zo doen en niet langs de kant van een schip, is omdat het schip zelf ook trillingen maakt. Als ik tegen jouw microfoon tik, dan vind je dat niet leuk. Dat geeft een stoorgeluid. Botte Jellema: De hydrofoonsystemen hebben bijvoorbeeld dit geluid opgepikt van een seismische machine die wordt gebruikt om aardlagen van de zeebodem te onderzoeken, bijvoorbeeld om olie en gas te vinden. Dit fragment is een versnelde weergave van dat geluid dat vele duizenden kilometers verderop is gemaakt. Niels Kinneging: In het zuidelijke deel van de Noordzee wordt het geluid gedomineerd door scheepvaart. Dan hoor je dus een heel industriële bromtoon. Als je op stillere wateren bent – we hebben bijvoorbeeld metingen gedaan in de Waddenzee – dan kan het daar ook echt stil zijn. Dan kan het zijn dat je ook diergeluiden opneemt en hoort. De golven hoor je nu in de branding, maar op zee zijn er natuurlijk ook golven onder water. Dat maakt ook geluid. Er is een achtergrondniveau van natuurlijke geluiden, maar in de hele drukke Noordzee wordt dat op grote delen helemaal overstemd door ons eigen geluid. Botte Jellema: Je hebt bijvoorbeeld het geluid opgenomen van de harbor porpoise. Dat is in het Engels opgeschreven, maar dat is een bruinvis. Niels Kinneging: De bruinvis is de meest voorkomende walvisachtige in de Noordzee. Het is ook de kleinste walvissoort. Botte Jellema: We horen het wel eens in het nieuws als er een paar zijn aangespoeld op het strand. Niels Kinneging: Dat gebeurt nog wel eens. Die gebruiken geluid om met hun eigen sonarsysteem hun prooi te vinden. Die zenden dus een geluidje uit en de reflectie daarvan vertelt ze waar vissen zitten waar ze achteraan kunnen gaan. Het geluid van die bruinvis is bewerkt. Dat zit in een frequentiegebied waar wij als mens niet gevoelig voor zijn. Botte Jellema: Net als bij vleermuizen? Niels Kinneging: Ja, daarom is dit geluid naar een lage frequentie omgevormd. Maar het geeft wel een beeld hoe een dier geluid gebruikt. Botte Jellema: We horen een soort pulsjes, hè? Niels Kinneging: Ja, naarmate het dier dichter bij zijn prooi komt, gaan die pulsjes veel sneller en kan hij beter lokaliseren waar de prooi zit en hem op die manier vangen. Botte Jellema: Wat dat betreft ook vergelijkbaar met de vleermuis. Niels Kinneging: In feite is dat helemaal vergelijkbaar met de vleermuis. Het is apart dat deze twee dieren onafhankelijk van elkaar datzelfde mechanisme hebben ontwikkeld. Botte Jellema: In een verschillend medium. Niels Kinneging: Ja, ook nog. Botte Jellema: Dit is het geluid van een blauwe vinvis, het grootste dier dat op aarde leeft. Terug naar het geluid dat de mens produceert op zee. Bijvoorbeeld bij de aanleg van windmolenparken, zoals de molens die we vanaf het strand van Scheveningen zien staan. Niels Kinneging: Dat klopt. Zeker bij de aanleg van windmolenparken wordt veel lawaai geproduceerd. De funderingstechniek is nog steeds heien. Dus met enorme hamers worden de turbinepalen in de bodem geheid. Dat maakt een enorm geluid. Botte Jellema: Dat heb je ook opgenomen. Nog een keer in het Engels, pile driving diesel impact hammer. Niels Kinneging: Dat is een heimachine. De impact hammer is inderdaad zo'n heiblok. Er wordt nu gewerkt aan andere technieken die wat meer met trillingen doen, zodat er minder geluid geproduceerd wordt. Er wordt ook voorgeschreven dat het geluid moet worden afgeschermd. Als er dus geheid wordt, dan wordt er een hoop luchtbellen rondom die heipaal gegenereerd met compressie. Die luchtbellen dempen dat geluid behoorlijk effectief. Botte Jellema: Dus je stopt lucht in het water waardoor die lucht een geluidsdemping wordt voor het geluid. De geluidsgolven kunnen zich niet voortzetten door die luchtbubbels. Niels Kinneging: Nee, nauwelijks. Botte Jellema: Wat slim. Niels Kinneging: Dan krijg je dus echt een behoorlijk goede demping. Botte Jellema: Dat maakt echt uit? Niels Kinneging: Ja, dat maakt echt wel 15 dB uit. Botte Jellema: Dat is behoorlijk. Niels Kinneging: Dat is veel. Botte Jellema: Als je heel goede oordoppen hebt, dan dempen ze 15 dB. Dat zegt dus wel wat. Zijn de windmolens waar we hier op uitkijken bij Scheveningen al met die techniek gemaakt? Niels Kinneging: Jazeker. Er zijn een paar kleine parken waar het nog niet is toegepast, maar de laatste 5 à 6 jaar wordt het echt overal toegepast. Botte Jellema: Daar zijn we dus al een stap verder mee? Niels Kinneging: Ja. Botte Jellema: Maar dan de schepen. Niels Kinneging: Schepen zijn veel moeilijker. Een paar mechanismes in een schip maken veel geluid. Natuurlijk de machine. Botte Jellema: Ja, de motor en de schroef. Niels Kinneging: Dat zie ik als twee aparte bronnen van geluid. De schroef gaat door het water en maakt daarbij kleine belletjes. Die belletjes imploderen. Dat maakt weer geluid. Botte Jellema: Plofjes? Niels Kinneging: Ja, dat noemen we cavitatie. Bij de meeste schepen is dat de belangrijkste bron van geluid. Dat maakt dus meer geluid dan de machine. Botte Jellema: De machine of de motor geeft trillingen ook door. Niels Kinneging: Die geeft het door aan de romp en dat straalt weer af in het water. Dat moet sowieso al gedempt worden vanwege de arboregels aan boord. Botte Jellema: Je wordt als mens aan boord helemaal gek als je tussen die trillingen zit. Niels Kinneging: Aan dat schroefgeluid wordt nu ook gewerkt om te kijken of er stillere schroeven gemaakt kunnen worden met een ander ontwerp. Botte Jellema: Je hebt dat geluid opgenomen van een groot commercieel containerschip of misschien een tanker. Niels Kinneging: Toen ik het aanzette, schrok ik me dood. Wat gebeurt hier allemaal? Botte Jellema: Het is echt hard. Niels Kinneging: Ja. Botte Jellema: Wat gebeurt er met het leven onder zo'n schip op zo'n moment? Niels Kinneging: Dieren horen het aankomen, dus die vluchten weg. Dat is één effect. Maar omdat het overal aanwezig is en omdat het zo ver draagt, is er dus altijd een verhoogd niveau van achtergrondgeluid waardoor communicatie moeilijker is. Botte Jellema: Een ruisje van al die schepen. Niels Kinneging: Ruisje? Dat kan behoorlijke ruis zijn. Maar uiteindelijk, als wij hier vlak bij de branding staan, dan kunnen we onderling minder goed communiceren. We zullen wat harder moeten praten of wat dichter naar elkaar toe moeten gaan. Dat geldt voor dieren onder water precies zo. Die zullen dichter naar elkaar toe moeten. Als communicatie moeilijker wordt, dan is het vinden van partners moeilijker. Daardoor zal er zeker effect op de voortplanting zijn. Misschien heel klein, maar uiteindelijk veel op de bulk voor de hele populatie. Botte Jellema: Is dat te onderzoeken? Er zijn natuurlijk zo verschrikkelijk veel factoren die daarop van invloed zijn. Niels Kinneging: We hebben al behoorlijk wat onderzoek gedaan naar gehoorschade. Het dier kan heel dicht bij zo'n heipaal gehoorschade oplopen en dan tijdelijk of permanent slechter horen. Botte Jellema: Alsof ze naar een dancefeest zijn geweest? Niels Kinneging: Ja, bijvoorbeeld. We zijn nu bezig om te kijken hoe we dat communicatie-effect kunnen onderzoeken. Daar zijn nu ook allerlei projecten voor die we vanuit Nederland in heel Europa opzetten om dat beter te kunnen onderzoeken. Botte Jellema: Seismisch onderzoek, de aanleg van windparken en de overal aanwezige schepen met hun schroeven. De mens veroorzaakt behoorlijk wat geluid onder water. Het lawaai van heien onder water kun je dus behoorlijk dempen met een bellenscherm. Maar hoe moet dat met al die schepen? Ik kan me voorstellen dat scheepsschroeven vooral gebouwd zijn op efficiëntie van voortstuwing. Niels Kinneging: Voor de meeste schepen is dat de belangrijkste drijfveer, want brandstofgebruik is de belangrijkste kostenpost van de zeescheepvaart. Maar er zijn natuurlijk typen schepen waar wel aandacht is voor een ontwerp dat geen geluid maakt. Ik denk aan marineschepen en onderzoeksschepen. Als je echt in een natuurgebied iets wil onderzoeken, dan wil je daar niet met je eigen geluid bij komen. Onderzoeks- en marineschepen laten dus ook zien dat het mogelijk is om minder geluid te maken. Botte Jellema: Maar dat is niet de bulk van de schepen. Niels Kinneging: Nee, maar de techniek is er. Er zit natuurlijk een prijskaartje aan. Dat proberen we dus met onderzoek te stimuleren om te kijken hoe dat ook in de commerciële vaart geïntroduceerd kan worden en hoe we bijvoorbeeld de commerciële rederijen kunnen stimuleren om ook stillere schepen te maken. Dat kan met stimulerende maatregelen vanuit de overheid of vanuit havens die zeggen dat als je aan bepaalde criteria voldoet, ze het havengeld verlagen bijvoorbeeld. Botte Jellema: Dan zijn er dus weer andere financiële impulsen? Niels Kinneging: Ja, dat zijn meestal financiële impulsen. Dat geldt niet alleen voor geluid, maar ook voor andere emissies als zwavel, roet en CO₂. Botte Jellema: Niels en Rijkswaterstaat kunnen dit niet alleen doen. Niels Kinneging: Scheepvaart is een hele internationale industrie. Gelukkig is er nu internationaal steeds meer aandacht voor dit probleem. De internationale scheepvaartwereld heeft richtlijnen hoe je dat beter aan kan pakken en hoe je er meer aandacht aan kan besteden. Botte Jellema: Er wordt dus over gepraat? Niels Kinneging: Er wordt zeker over gepraat. Botte Jellema: Treed jij dan ook op scheepvaartconferenties over de hele wereld? Niels Kinneging: Af en toe wel. We zijn vooral actief op twee gebieden. Dat is in Europa bij de Europese Commissie. Ik was vorige week nog in Brussel voor onderwatergeluid. We hebben ook een samenwerkingsverband met allerlei landen in de Noordoost-Atlantische Oceaan. Dat samenwerkingsverband heet OSPAR. Daarin proberen we samen met die andere landen tot maatregelen te komen, onderzoek te stimuleren en samen projecten op te zetten. Ik ben ook in Londen geweest bij de IMO, de International Maritime Organisation. Daar was ik bij een conferentie over onderwatergeluid. Botte Jellema: Krijg je gehoor? Niels Kinneging: Jazeker, dat is zo. Botte Jellema: De scheepvaartwereld is hier niet ongevoelig voor? Niels Kinneging: Nee, zeker hele grote rederijen zien ook dat het voor hen ook een imagokwestie is. Plus, als ze iets kunnen doen dat en minder geluid maakt en minder brandstof kost, dan is dat ook een grote winst voor hen. Botte Jellema: In de afgelopen jaren zijn de data verzameld waardoor Niels en Rijkswaterstaat beslagen ten ijs komen bij de gesprekken. Er zijn uitgebreide kaarten van het lawaai onder water. Het is alweer 3 jaar geleden dat je een project afrondde hieromtrent. Ze hebben prachtige afkortingen, maar ik kan ze niet onthouden. Niels Kinneging: Dat project heette een Jomopans. Dat staat voor joint monitoring of ambient noise in the North Sea. Dat betekent dat we samen met alle landen rondom de Noordzee een monitoringsysteem hebben opgezet. We meten en maken kaarten over hoeveel geluid er is en waar het precies is. Botte Jellema: Dat zijn dan Nederland, België, Frankrijk, Engeland? Niels Kinneging: Engeland deed gelukkig toen nog mee en ook Denemarken, Zweden en Noorwegen. Alle landen rondom de Noordzee hebben daaraan meegedaan. Daar hebben we uiteindelijk 4,5 jaar aan gewerkt en ook met groot succes. We hebben nu dus alle kaarten. We weten waar veel geluid zit. We weten hoeveel geluid er is door scheepvaart. We weten ook allerlei andere details van het geluid, zoals de frequenties, hoelang het er is en of er verschillen tussen de seizoenen zijn. Uiteindelijk heeft dat weer bijgedragen om de regels te verscherpen over hoe we omgaan met geluid en hoe we geluid beoordelen. Botte Jellema: Je hebt de data waarmee je kan onderbouwen dat mensen hier echt iets aan moeten doen? Niels Kinneging: Zeker. Botte Jellema: Nu is Niels een half jaar bezig met een vervolgproject waarin wordt gekeken wat je eraan kan doen. Zoals de stillere scheepsschroeven, het langzamer varen en hoe het moet met die windmolenparken die nog moeten worden aangelegd. Daar is hij nog wel een paar jaar mee bezig. Niels Kinneging: Ik denk dat het iets van een lange adem is, maar het is te doen om minder geluid te maken. Die mogelijkheden zijn er. Ik denk dat we echt dat geluidsniveau naar beneden kunnen krijgen. Botte Jellema: Ga je dat ook opnieuw meten? Je hebt een nulmeting gedaan 4 jaar geleden. Niels Kinneging: Vanuit de Europese regelgeving moeten we iedere 6 jaar sowieso rapporteren over de status. Daar moeten we ook metingen onder kunnen leggen over hoe het ermee is. De scheepvaart gaat heel langzaam. Een schip gaat makkelijk 20 tot 30 jaar mee. Een schip ombouwen zal niet zo snel gebeuren. Ik maak het niet meer mee, maar over 50 jaar hoop ik wel dat het een stuk stiller is. Het aparte van geluid is dat als het uit is, het ook weg is. Bij een chemische vervuiling blijft de vervuiling nog steeds hangen als je de fabriek stilzet. Aan geluid kun je dus in die zin wat doen door het uit te zetten. Botte Jellema: Je hoorde Niels Kinneging, expert onderwatergeluid bij Rijkswaterstaat. Je kunt meer informatie over geluid onder water in de Noordzee vinden op de website van Rijkswaterstaat. Zoek dan op DEMASK. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Als je het een leuke aflevering vindt, laat dan een review en een sterrenbeoordeling achter in je podcast app. We vinden het ook fijn als je deze aflevering deelt op je sociale media, zodat andere mensen er ook over horen. Bedankt voor het luisteren.

00:00:01 Henk van der Lucht: Zonder de Nieuwe Waterweg zou Rotterdam nooit geworden zijn wat het nu is. Ik denk dat daar niemand enige discussie over kan voeren. Dat is gewoon zo. 00:00:19 Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. De Nieuwe Waterweg is zo nieuw niet meer. Het kanaal bestaat 150 jaar. Het is de verbinding van Rotterdam met de zee en het ligt onder Hoek van Holland, waarvan de geschiedenis heel nauw is verbonden met de Nieuwe Waterweg. In maart 2022 is het 150 jaar geleden dat het eerste schip erdoorheen voer. Deze aflevering gaat over hoe er eind negentiende eeuw in een paar jaar tijd twee boerderijen en een molen veranderden in een plaats van internationaal belang, en de aanleg van dit ene kanaal ervoor heeft gezorgd dat Rotterdam kon uitgroeien tot de wereldhaven die het nu is. 00:01:04 Henk van der Lucht: Ik ben Henk van der Lucht. Ik ben geboren, opgegroeid en nog steeds woonachtig in Hoek van Holland. 00:01:10 Botte Jellema: Henk is Hoekenees en voorzitter van het historisch genootschap Hoek van Holland. Hij is gepensioneerd stuurman en loods. Zijn hele leven is verweven met de Nieuwe Waterweg. We hebben afgesproken in het Publiekcentrum van de Maeslantkering, dat is het beginpunt van de nieuwe Waterweg. 00:01:26 Botte Jellema: Dit is bekend terrein. 00:01:28 Henk van der Lucht: Ja, ik weet het. Goed bekend terrein voor mij. Ik heb er jarenlang op gevaren als loods. Hoewel ik inmiddels alweer een aantal jaren met pensioen ben. 00:01:37 Botte Jellema: Een loods adviseert kapiteins bij het varen. Het zijn specialisten die aan boord komen als een schip door vaarwater komt waar zij bekend mee zijn. Ze kennen de plaatselijke zandbanken, vaargeulen en de stromingen. Henk werd bijvoorbeeld met een loodsboot naar een binnenkomend schip gevaren, en moest dan op volle zee overstappen. Dat was zeker met harde wind en hoge golven, best spannend. Ik vraag Henk hoe avontuurlijk het is om loods te zijn op een recht stuk breed water, zoals de Nieuwe Waterweg. Maar de Nieuwe Waterweg heeft wel degelijk zo zijn geheimen en eigenaardigheden, bijvoorbeeld door de schipbreuk van een Panamees schip in de jaren '50. 00:02:18 Henk van der Lucht: De Faustus was een schip dat hier aankwam in 1952. Dat schip moest naar Rotterdam en die lozing was gestaakt door het slechte weer. De kapitein heeft besloten om toch zelf naar binnen te komen. 00:02:35 Botte Jellema: Mag dat? 00:02:36 Henk van der Lucht: Nu niet meer. Toen kennelijk wel. Dus dat heeft hij ook gedaan, maar er stond vloed in zee. Dat betekent dat de stroom naar het Noorden zet, dus hij kwam naar het Noorden, de Noorderpier aan de grond op het strand te zitten. Het was een schip, een Panamees - uit mijn hoofd - die was geladen met kolen. De reddingsboot heeft alle mensen eraf weten te krijgen. Daar is zelfs een stukje film van, want er is een film over dat de Polygoon is mee geweest. 00:03:05 Voice-over: De Panamees maakte zware slagzeil. De deskundigen waren van mening dat het zwaar geladen schip, dat steeds meer water binnen kreeg, wel spoedig zou zinken. Kapitein Paleo Crasas wierp een laatste blik op het schip waarover hij het commando had gevoerd en dat nu aan de elementen was prijsgegeven. 00:03:23 Henk van der Lucht: Dus dat hele schip lag daar onbemand. Er was ook slecht weer, en die is gaan bewegen. Het laatste wat ze ervan zagen voordat het donker werd, zat die met zijn boeg al tegen de pieren, en die is door de pier heengegaan. 00:03:37 Botte Jellema: Door de pier gegaan? 00:03:38 Henk van der Lucht: Ja, en die heeft nog een beetje gedreven, want hij was hartstikke lek, En toen is die gezonken. 00:03:45 Botte Jellema: In de Waterweg? 00:03:46 Henk van der Lucht: Nou ja, eigenlijk net buiten, want hij was door de stroom een beetje daar net... Niemand wist waar die lag, want er was nog geen radar en alles. 00:04:00 Botte Jellema: Hij was misschien al weg. 00:04:02 Henk van der Lucht: Het viel wel op dat het lichtje op de torentje aan het eind van de pier, dat die was uitgegaan. Hij was door de kabel heengegaan. Uiteindelijk een hoop gedoe voor de Nieuw Amsterdam van Holland-Amerika Lijn, die was op de thuisreis, en die kon niet naar binnen. 00:04:20 Botte Jellema: Want je weet niet of je het terrein vaart. 00:04:22 Henk van der Lucht: Ja, precies, dus die is naar Amsterdam gegaan. 00:04:23 Voice-over: De schipbreuk van de Faustus betekende voor Rotterdam een ernstige schadepost. Gelukkig echter niet zo zwaar als de eerste berichten deden vermoeden, want tussen de Faustus en het Noorderhoofd door kan het merendeel der schepen in de Maasstad nu weer bereiken. Het wrak zal niettemin zo snel mogelijk worden opgeruimd. 00:04:42 Henk van der Lucht: Op een gegeven moment hebben ze hem weten te lokaliseren. In huidige omstandigheden was het niet zo'n groot schip, maar zelfs met het huidige bergingsmaterieel hadden ze hem ook niet kunnen lichten. Dus wat hebben ze gedaan? Ze hebben ernaast een grote put gezogen met een zandzuiger, en daar is die ingegleden, en daar ligt die nog steeds. 00:05:02 Botte Jellema: Echt? 00:05:02 Henk van der Lucht: Ja, maar de eerste jaren dat ik hier loods was, toen had je nog schepen met eigenlijk alleen een magnetische kompas. Tegenwoordig heeft alles hier een kompas, maar zo'n koster had je dan wel eens. Dan moet je ze altijd in de gaten houden, want als je over dat schip heenvoer, dat heel diep in de bodem lag, dan liep het kompas eruit. 00:05:25 Botte Jellema: Want dat was een verstoort magnetisch veld. 00:05:28 Henk van der Lucht: Ja, precies. Wel heel bijzonder was dat altijd. 00:05:39 Botte Jellema: De geschiedenis van de Nieuwe Waterweg en Hoek van Holland, begint eigenlijk bij de Sint-Elisabethsvloed in de vijftiende eeuw. Dat is het onderwerp van twee afleveringen geleden van deze podcast. Henk legt het uit. 00:05:52 Henk van der Lucht: Voor de Sint-Elisabethsvloed, stroomde toen het meeste boven water. Dat is het water waardoor de Maas en de Rijn in Nederland komt. Nagenoeg stroomde alles door die Maasmond naar de zee. En bij die Sint-Elisabethsvloed is de Biesbosch ontstaan, maar er zijn ook grote openingen gekomen met het Hollands Diep. Een hoop water ging daardoorheen. Hier ging die minder snel stromen, waardoor alle slibdeeltjes in het water eerder de kans kregen om zich neer te zetten. 00:06:22 Botte Jellema: En zo gebeurde het dat Rotterdam langzaam maar zeker wat moeilijker bereikbaarder werd voor de schepen. 00:06:28 Henk van der Lucht: Ja, zo een beetje ruwweg van 1740 ongeveer, konden toen de schepen nog door dat overgebleven zeegat, Het Brielse Zeegat. En daarna moesten ze om gaan varen. 00:06:40 Botte Jellema: Ik heb tekeningen gezien dat ze soms zelfs helemaal via de Oosterschelde voeren om naar Rotterdam te komen. 00:06:48 Henk van der Lucht: Ja. 00:06:49 Botte Jellema: Dit lijkt mij om. 00:06:50 Henk van der Lucht: Nou, het is ook nogal om. In eerste instantie was het dus Haringvliet Hollands die dotse keel, oude Maas. En dat zeggen we nu wel zo makkelijk, maar je moet niet vergeten dat je toen alleen nog zeilschepen had, en die waren afhankelijk van de wind. 00:07:06 Botte Jellema: Even de hoek om, dat is een gedoe. 00:07:06 Henk van der Lucht: Ja, en zo'n reisje kon weken duren. Toen de mond van het Haringvliet ook begon te verzanden, moesten ze verder het Zuid in, dus over de Grevelingen. En ook nogal over de Oosterschelde. Er is een periode geweest dat ze in Brouwershaven aan de Grevelingen, dat daar gelichterd werd. Dat betekent dat er lading uit het schip werd gehaald of anders om erin, om de diepgang binnen te maken. En uit die tijd, deert ook wel de uitdrukking van dat Brouwershaven ligt halverwege Rotterdam en Batavia. 00:07:38 Botte Jellema: Je was net zolang bezig om vanuit Rotterdam tot Brouwershaven te komen. 00:07:43 Henk van der Lucht: Bewijze van. 00:07:43 Botte Jellema: Er moest dus iets gebeuren, anders zou Rotterdam onbereikbaar worden voor grote schepen. In 1731 maakte waterbouwkundige Nicolaas Cruquius als eerste een plan voor het doorgraven van de duinen. 00:07:56 Henk van der Lucht: Maar men vond dat te duur en men dacht dat het ook niet-uitvoerbaar was. 00:08:02 Botte Jellema: Cruquius had dus eigenlijk al de route aangegeven van wat uiteindelijk ongeveer de Nieuwe Waterweg is geworden? 00:08:07 Henk van der Lucht: Ja. 00:08:07 Botte Jellema: Wauw! 00:08:07 Henk van der Lucht: Het is dezelfde Cruquius die destijds heeft voorgesteld om op de Haarlemmermeer op de droogte een aantal windmolens neer te zetten. Dat is tijdens zijn leven niet gedaan, en later hebben ze met een stoomgemalen gedaan. Die Cruquius staat daar nog steeds bij. 00:08:22 Botte Jellema: Zeker. 00:08:22 Henk van der Lucht: Die hebben ze naar hem vernoemd. 00:08:22 Botte Jellema: Het Cruquius Gemaal. 00:08:23 Henk van der Lucht: Precies. 00:08:24 Botte Jellema: Een bekende naam. 00:08:26 Botte Jellema: Te duur, maar de stoommachine werd uitgevonden en de schepen werden nog groter. Een tijd gebruikte Rotterdam een kanaal door Voorne-Putten, maar ook dat werd te klein. In 1863 of 1864, maakte ingenieur Pieter Caland een nieuw plan in opdracht van de Raad voor de Waterstaat, een voorganger van Rijkswaterstaat. Caland was nog maar halverwege de 30 toen hij zijn ontwerp voor de Nieuwe Waterweg presenteerde. 00:08:52 Henk van der Lucht: Hij wist toch die andere leden van de Raad voor de Waterstaat - zij waren allemaal een stuk ouder - te overtuigen dat het verstandig was om een kanaal door die Hoek van Holland te graven. Dus in feite, hetzelfde als wat Cruquius had voorgesteld. Het idee was dat er een betrekkelijke, smalle kanaal zou komen. En toen die open was, had je een soort - ik zou bijna zeggen - singel met een bodembreedte van tien meter met twee meter onder laag water. En dan moest de stroom... 00:09:27 Botte Jellema: Twee meter? 00:09:28 Henk van der Lucht: Twee meter onder laag water. Toen moest de stroom, dus de binnenkomende... 00:09:32 Botte Jellema: Het Maaswater. 00:09:33 Henk van der Lucht: Die moest het uitschuren. 00:09:35 Botte Jellema: Juist. 00:09:36 Henk van der Lucht: Dat was het idee. 00:09:37 Botte Jellema: Zodat je niet hoefde te baggeren? 00:09:39 Henk van der Lucht: Of althans zo weinig mogelijk. Ze proberen het zo goedkoop mogelijk uit te voeren, echt op zijn Nederlands, natuurlijk. 00:09:46 Botte Jellema: Ja, dat moet je wel even bedenken als jonge ingenieur. 00:09:54 Henk van der Lucht: Ja, om dat op die manier te doen, en dat is het vooral. 00:10:00 Botte Jellema: Eb en vloed, en de stroming van de rivier zou volgens het plan van Caland ervoor moeten zorgen dat de doorsteek uitschuurt tot een bepaalde diepte en brede, en zo de Waterweg geschikt maken voor de zeeschepen die op Rotterdam varen. 00:10:14 Botte Jellema: Hoe breed was dat nou in eerste instantie? 00:10:16 Henk van der Lucht: Toen die doorgraving klaar was, was de bodembreedte tien meter. Twee meter onder laag water moest uitgeschuurd worden, en dat ging ook niet zo geweldig. In dat kanaal slibde het hier en daar ook weer aan. In 1870 was er nog een plaats, daar konden ze met laagwater droogvoets oversteken. Het advies van de Raad voor de Waterstaat is uiteindelijk in een wet gekomen. Volgens die wet is ook de breedte van het hele gebeuren... Die wet ging niet alleen over die doorgraving, maar over het verbeteren van het hele rivier, vanaf zee tot aan Krimpen. Het idee was dat die trechtervormig smaller werd. Overal was de breedte aangegeven. 00:11:04 Botte Jellema: Smaller werd richting land? 00:11:07 Henk van der Lucht: Ja, en de breedte die ze hier hadden bedoeld, die hebben ze door dat uitschuren niet gehaald. Dat lukte niet. De diepte ging wel, maar de breedte hebben ze niet gehaald. Dat hebben ze later op een andere manier met machines op breedte moeten brengen. 00:11:28 Botte Jellema: Juist. Hij is nu fors breder. Ik kan altijd heel slecht inschatten hoe groot afstanden over water zijn, maar hoe breed is die ongeveer bij de Maeslantkering? 00:11:38 Henk van der Lucht: 360. 00:11:39 Botte Jellema: 360 wordt ons ingefluisterd. Maar dat is wel flink breder dan die tien meter waar we het eerst over hadden. 00:11:47 Henk van der Lucht: Ja. 00:11:48 Botte Jellema: Negen maart 1872, voer het eerste grote schip door de Nieuwe Waterweg, het veer naar Harwich in Engeland. 00:11:58 Henk van der Lucht: Op die negende maart, hebben ze besloten om met die Harwichboot en die heette de Richard Young een poging te wagen: "Laten we maar proberen." En het ging, want hij stak - als ik het goed heb - 2,90 meter en ze hadden overal overvloed aan water. Dus hij kwam veilig op zee. Twee dagen daarna had je het eerste binnenkomende schip, en het eind van dat jaar had je... 00:12:25 Botte Jellema: Je moet je getallen goed hebben natuurlijk. Dat zou zonde zijn. 00:12:27 Henk van der Lucht: Even spieken. 530 stoom- en zeilschepen die erdoorheen waren gevaren. Dat kon toen alleen maar overdag, want die boeien waren niet verlicht. En je moet je voorstellen, het was pikdonker, want die lichtvervuiling die je nu hebt, die had je toen niet. 00:12:46 Botte Jellema: Nee, het is hier één grote zee van licht in ieder geval vanaf de overkant. 00:12:50 Henk van der Lucht: Ja, maar dat ging dus niet. En als ik dat dan zo lees, dan denk ik van: dat was toch geweldig. Want ik heb in de jaren dat ik loods was, zeker ruim de helft van de reizen in het donker gemaakt. 00:13:07 Botte Jellema: Dat was wel spannend geweest als het toen had gemoeten. 00:13:10 Henk van der Lucht: Dat ging niet. Ze konden alleen maar overdag varen. 00:13:12 Botte Jellema: Precies. Geweldig! 00:13:14 Henk van der Lucht: Niks 24, zeven. 00:13:24 Botte Jellema: Maar nu moeten we het misschien ook hebben over Hoek van Holland, want dat hangt hier helemaal mee samen. 00:13:31 Henk van der Lucht: Ja, Hoek van Holland, daar was helemaal niets. Er stonden twee boerderijen en een watermolen. Eén van die twee boerderijen en die watermolen die zijn er nog steeds. 00:13:42 Botte Jellema: Echt? 00:13:43 Henk van der Lucht: Ja, allerlei werklieden kwamen hierheen. Veel mensen uit de buurt van Sliedrecht, die met de baggermaatschappijen meekwamen, en daar kwam ook personeel van Rijkswaterstaat en dergelijke. Zo is Hoek van Holland eigenlijk ontstaan. 00:14:04 Botte Jellema: Dus arbeidershuizen en ingenieurs kwamen er de wonen? 00:14:07 Henk van der Lucht: Ja. De eerste gebouw wat neergezet werd, en dat was al in 1864, was een directiekantoor van Rijkswaterstaat. Tot aan de Tweede Wereldoorlog heeft dat er gestaan en toen is het door de Duitsers afgebroken. 00:14:22 Botte Jellema: We gaan veel te snel door de tijd. Maar goed, er is hier een enorme stuk van Atlantikwall gebouwd geweest in Hoek van Holland. 00:14:28 Henk van der Lucht: Daar heeft dat ook mee te maken. 00:14:29 Botte Jellema: Precies. 00:14:30 Henk van der Lucht: Die hele wijk waar die stond, is grotendeels afgebroken. 00:14:34 Botte Jellema: Dat was het Oude Hoek van Holland? 00:14:36 Henk van der Lucht: De Oude Hoek, noemen wij dat. 00:14:40 Botte Jellema: Wat voor plaats is dat geweest in die beginjaren in de jaren '70 van de negentiende eeuw? 00:14:44 Henk van der Lucht: Een hele kleine, zeer geïsoleerde buurtschap binnen de gemeente 's-Gravenzande, want daar hebben we het over. Bestuurlijk viel dit allemaal onder 's-Gravenzande. 00:14:54 Botte Jellema: Het is nu Rotterdam. 00:14:55 Henk van der Lucht: Het is nu Rotterdam, maar dat kwam pas in 1914. Maar 's-Gravenzande kreeg er ook een eiland bij, toen die doorgravingen. Want dat bleef gewoon gemeente 's-Gravenzande. 00:15:07 Botte Jellema: Daar is ook niks meer van over de door Europoort en Maasvlakte. 00:15:11 Henk van der Lucht: Nee. Ik zeg altijd: "Daar ligt geen zandkorrel meer op zijn plaats. Die zijn allemaal verplaatst." 00:15:18 Botte Jellema: Mooi. Maar het is dus een kleine, op zichzelf aangewezen buurtschap? Maar dan moesten er scholen komen en een paar winkeliers. 00:15:28 Henk van der Lucht: Er is op een gegeven moment een school en een aantal kerken. Ongetwijfeld een winkelier. In 1875 stond er al een hotel of een logement moet je dat noemen. 00:15:39 Botte Jellema: Voor de mensen die er tijdelijk even moesten zijn? 00:15:41 Henk van der Lucht: Ja, dat denk ik. Daar werden ook al heel gauw een rij huizen gebouwd en die staan er ook nog steeds voor loodsen. 00:15:49 Botte Jellema: Juist. 00:15:51 Henk van der Lucht: Want dat hele loodswezen dat gebeurde vanuit Hellevoetsluis. Daar was het gevestigd, maar hier gingen ook schepen door. Dan moesten toch ook huizen gebouwd worden en die stonden ook op die Oude Hoek. De rest van die hele Oude Hoek is er niet meer, die is grotendeels door de Duitsers afgebroken en later ook door het bouwen van nieuwe huizen. Die rij met die loods woningen zijn de oudste huizen van Hoek van Holland, als je natuurlijk die boerderij en die watermolen niet meetelt. 00:16:21 Botte Jellema: Die zijn er ook nog. Ik probeerde me er een voorstelling van te maken. Als we hier nu naar buiten kijken, naar de overkant, kijken we naar Europoort? 00:16:29 Henk van der Lucht: Aan de overkant dat is Europoort. Het Calandkanaal heet dat. Dat is dus naar Caland vernoemd. 00:16:38 Botte Jellema: Pernis en Botlek, het is allemaal havengebied van Rotterdam geworden, maar in die tijd was dat natuurlijk nog niet zo. Je zat hier best wel ver af van alles. 00:16:50 Henk van der Lucht: Ja, zoals ik al zei, was het erg geïsoleerd. Toen ze zijn begonnen, hebben ze een weg aangelegd. Dat heet de Rijksstraatweg naar 's-Gravenzande. Maar dat stelde ook niet zoveel voor. Dat was de enige verbinding, of met een boot. Het is hier pas aangesloten op de rest van de wereld - laat ik zo maar zeggen - toen ze de spoorlijn hebben aangelegd. En dat is in 1893. 00:17:18 Botte Jellema: Dat is best wel snel daarna, daar zit 20-30 jaar tussen. 00:17:22 Henk van der Lucht: Toen ze bezig waren met de aanleg, was er al sprake van dat er een spoorlijn moest komen. Alleen al vanwege de verbinding met Engeland. 00:17:32 Botte Jellema: Dat is nog steeds zo. 00:17:35 Henk van der Lucht: Ja, maar mensen vliegen veel. 00:17:39 Botte Jellema: Zeker, maar er liggen nog steeds grote... 00:17:43 Henk van der Lucht: Ja. 00:17:43 Botte Jellema: Harwich, volgens mij. 00:17:45 Henk van der Lucht: Harwich, dat klopt. Er zijn ook verschillende concessieaanvragen geweest. 00:17:53 Botte Jellema: Voor die spoorlijn? 00:17:54 Henk van der Lucht: Voor die spoorlijn. Maar dat werd niks. Op een gegeven moment is de staat erin gestapt en zij hebben die spoorlijn aangelegd. Die kwam onder beheer van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij, die sloot in Schiedam aan op het op het netwerk van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Toen die één juni 1893 in gebruik werd genomen, gingen de Harwich-boten die al jaren voeren, even in Hoek van Holland afmeren. Dan konden de mensen op de internationale treinen stappen. 1 juni 1893, werd Hoek van Holland een knoop, in ieder geval een verbinding in de internationale treinen. 00:18:34 Botte Jellema: 25 jaar daarvoor was er nog niks, en toen ineens was het een internationaal knooppunt geworden. 00:18:40 Henk van der Lucht: Ja, heel bijzonder. 00:18:42 Botte Jellema: Dat heeft alles te maken met die Waterweg natuurlijk. Wat heeft de Nieuwe Waterweg in die eerste jaren toen dat eerste schip er eenmaal doorheen was, betekent voor Rotterdam en Hoek van Holland? 00:18:58 Henk van der Lucht: Zonder de Nieuwe Waterweg zou Rotterdam nooit geworden zijn wat het nu is. Ik denk dat daar niemand enige discussie over kan voeren. Dat is gewoon zo. We hebben het er net al over gehad. Rotterdam had geen goede zeeverbinding meer, en hierdoor was het weer mogelijk. Uiteindelijk was die er voor de schepen van die tijd. Hij is door de jaren heen nog een aantal keren uitgediept. Maar in Rotterdam kreeg je gelijk ook initiatieven. De Rotterdamse Handelsvereniging werd opgericht door Lodewijk Pincoffs. Ik weet niet of die naam je iets zegt. 00:19:34 Botte Jellema: Nee. 00:19:34 Henk van der Lucht: Hij liet havens graven op de zuidoever, de eerste havens: de Koningshaven en de Spoorweghaven en de Binnenhaven. Het jaar daarvoor, in 1871 was er al een commanditaire vennootschap platenregeling opgericht, met het idee om een scheepvaartverbinding met Noord-Amerika te starten. Die hebben twee schepen besteld. Het eerste, die heette de Rotterdam, en in oktober 1872 vertrok die voor het eerst. 1873 is de Nederlandse-Amerikaanse Stoomvaart Maatschappij opgericht. 00:20:12 Botte Jellema: Die kennen we als de Holland-Amerika Lijn. 00:20:15 Henk van der Lucht: De Holland-Amerika Lijn. En die commanditaire vennootschap, die ging daarin. Dus dat is ook eigenlijk ontstaan door... 00:20:22 Botte Jellema: De Nieuwe Waterweg. 00:20:23 Henk van der Lucht: ... de Nieuwe Waterweg. 00:20:24 Botte Jellema: Puur omdat die schepen groter werden in die periode. 00:20:27 Henk van der Lucht: En die konden erin. 00:20:28 Botte Jellema: Die konden binnenkomen. 00:20:28 Henk van der Lucht: Die konden binnenkomen. 00:20:38 Botte Jellema: Er is nog één spannend verhaal waarvan ik niet weet of het waar is over de Nieuwe Waterweg. Toen het in 1940 oorlog werd, toen is geprobeerd om goudstaven van de Nederlandse Bank die in Rotterdam lagen, het land uit te krijgen. 00:20:53 Henk van der Lucht: Ja, klopt. 00:20:54 Botte Jellema: Dat mislukte, dat was op een loodsboot en die liep op een mijn. 00:20:57 Botte Jellema: Die goudstaven zijn naar de bodem gezonken. 00:20:59 Henk van der Lucht: Ja. 00:20:59 Botte Jellema: Lang verhaal kort. Ze hebben ze allemaal gevonden, op één na. 00:21:05 Henk van der Lucht: Op eentje na. Dat klopt. 00:21:06 Botte Jellema: Klopt dit? Dat is waar? 00:21:08 Henk van der Lucht: Ik heb een boek thuis, dat heet Baggergoud. 00:21:12 Botte Jellema: Baggergoud. 00:21:12 Henk van der Lucht: Zo heet dat boek Baggergoud. En de meneer die dat geschreven heeft, heb ik wel eens een lezing over gegeven. Hij had zich daar helemaal in verdiept, en volgens mij komt er ook in voor dat die ene goudstaaf nog steeds kwijt is. 00:21:24 Botte Jellema: Nog steeds? 00:21:26 Henk van der Lucht: Ja. 00:21:26 Botte Jellema: De Duitsers hebben een deel gestolen, en toen lagen er nog zes. Na de oorlog zijn er nog vijf gevonden. 00:21:33 Henk van der Lucht: Dat hebben ze gevonden. Het is zelfs zo... Hoe was dat ook alweer? Er waren een paar mensen van dat personeel op die baggermolen, één achterover gedrukt. Ik leg het maar uit zoals ik het in het boek heb gelezen. Die konden ze natuurlijk niet kwijt, want je kan niet ergens naar een juwelier: "Ik heb hier een staafgoud. Wat geef je ervoor?" Dat gaat niet. 00:21:58 Botte Jellema: Nee, dat gaat niet. 00:21:59 Henk van der Lucht: Daar zijn ze toen voorschut gegaan: "Verraders." Zo weet ik het wat. In de gevangenis gezeten. Zo'n soort verhaal is het. Maar inderdaad, dat verhaal van die Loodsboot 19 klopt. 00:22:10 Botte Jellema: Loodsboot 19 is op die mijn gelopen. 00:22:11 Henk van der Lucht: Dat was goud van de Nederlandse Bank, althans de Rotterdamse bijkantoor van de Nederlandse Bank aan de Boompjes. De bedoeling was dat Loodsboot 19 dat daar vandaan zou halen, en die zou hier in Hoek van Holland overladen op een Engelse destroyer. Die lag daar aan Het Steiger. De Duitsers hadden magnetische mijnen gegooid uit vliegtuigen en daar is die opgelopen. De Duitsers hebben dus de meeste staven opgevangen. Je zei het net zelf al. 00:22:42 Botte Jellema: Is er nog wel eens iemand met een metaaldetector erdoorheen gegaan in de afgelopen...? 00:22:46 Henk van der Lucht: Ik kan me niet voorstellen dat ze dat niet gedaan hebben. 00:22:51 Botte Jellema: Een heel goed verhaal, hè? 00:22:53 Henk van der Lucht: Ja, dat verhaal is bekend. 00:23:01 Botte Jellema: Je hoorde Henk van der Lucht, geboren en getogen in Hoek van Holland, aan de Nieuwe Waterweg die dit jaar 150 jaar bestaat. Henk is voorzitter van het Historisch Genootschap Hoek van Holland, en werkte voor zijn pensioen als loods in en rond de havens van Rotterdam. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren.

00:00:02 Botte Jellema: De Coentunnel in de rijksweg A10 Amsterdam-West. Het gevaarlijkste stukje snelweg van Nederland in 2019. Vooral de Noordelijke ingang is notoir. De stichting Incidentmanagement Nederland turfde daarin dat jaar 63 ongelukken. Dat is maar een stukje van de vele kilometers snelweg die Rijkswaterstaat goed in de gaten houdt - op afstand, met detectielussen in de weg en met camera's - zodat er zo snel mogelijk gereageerd wordt wanneer er toch iets niet goed gaat. Dat gebeurt vanuit de verkeerscentrales. Weet je wat nou grappig is? Op mijn weg hier naartoe ben ik ongeveer over al jouw camerabeelden heengereden, als ik het zo zie. 00:00:43 Chris de Bruin: We hebben je in de gaten gehouden, dat doen we altijd. 00:00:58 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de verkeerscentrale en maak ik samen met wegverkeersleider Chris de Bruin. Op verkeerscentrales wordt het wegverkeer op de grote wegen 24 uur per dag en 7 dagen in de week gemonitord en gestuurd. In Velsen-Zuid aan het Noordzeekanaal staat zo'n verkeerscentrale. Daar ontmoet ik Chris. Op een doordeweekse avond, een avond met een mysterieus wit autootje. 00:01:40 Botte Jellema: Chris, zou je kunnen beschrijven op welke plek we hier nu zijn? 00:01:44 Chris de Bruin: Verkeerscentrale Noordwest Nederland. Wij houden hier van ons grondgebied, Noord-Holland grotendeels, alle snelwegen in de gaten. 00:01:54 Botte Jellema: Crisis is dus wegverkeersleider. Hij houdt het verkeer in de gaten met die camera's en de lussen. Hij let op afwijkende situaties en houdt contact met weginspecteurs, aannemers en hulpdiensten. Chris neemt me mee naar een van de bureaus. Lessenaars noemt hij ze. 00:02:09 Chris de Bruin: Het is een track and trace voor ons. Hier kunnen wij dus alle weginspecteurs in zien. Dit is van heel Nederland. Iedereen die nu rijdt, hebben wij inzichtelijk, wat aangemeld is. 00:02:19 Botte Jellema: De regio van de verkeerscentrale in Velsen-Zuid is zo'n beetje Noord-Holland, grofweg tussen Eemnes, Haarlem en tussen Hoorn en Leiden, met Amsterdam in het midden. Je hebt sowieso wel vijf monitoren hier zo'n beetje op je bureau staan. En daarboven hangen nog drie gigantische schermen van, wat is het, 1 bij 1 meter? 00:02:38 Chris de Bruin: Ja, makkelijk. 00:02:40 Botte Jellema: Als de telefoon ging, moest ik mijn mond houden. 00:02:43 Chris de Bruin: We kunnen zelf zien wie er ongeveer belt. 00:02:45 Botte Jellema: Het telefoontje is voor een van de andere tien desks. Op de avond dat ik er ben, zijn er vier in bedrijf. Op de schermen zijn de camerabeelden te zien van boven de snelweg, zoals we die in een enkel geval weleens een keer op Youtube of in het nieuws zien verschijnen als er wat bijzonder aan de hand is. Wat kan je met die camera's allemaal doen en zien? Ik bedoel, ik zie natuurlijk het asfalt en de auto's erover voorbijrijden. Maar wat zie jij op die camera's? 00:03:17 Chris de Bruin: Het grootste gedeelte van de camera's die we nu zien, is gericht op de Coentunnel en alles wat daarin zit. 00:03:24 Botte Jellema: Misschien goed om er nog even bij te vermelden, je hebt drie van die schermen, ongeveer keer twintig beeldjes per scherm. Heel veel camerabeelden kun je hierop kwijt. 00:03:32 Chris de Bruin: Dat klopt. Het grootste deel wat we hier hebben, gaat echt om de tunnel. Dat komt omdat de tunnel aan bepaalde veiligheidseisen moet voldoen. Als je een incident hebt in een tunnel, is dat meteen vrij heftig. 00:03:47 Botte Jellema: Je kan maar twee kanten op in een tunnel. 00:03:49 Chris de Bruin: Precies. Dus dan heb je te maken met calamiteitenplannen en evacuatieroutes die eventueel ingezet moeten worden. Dus dat wordt heel serieus genomen, en dat is maar goed ook. Daar links hebben we meer de beelden dat je gewoon normale stukken snelweg in beeld kan krijgen. De dekking zoals ik hem net probeerde uit te leggen, waar we dekking hebben, kunnen we daar te allen tijde switchen. 00:04:13 Botte Jellema: In de tunnel hangen speakers. Chris kan zo met het microfoontje voor ons iets zeggen tegen de mensen in de tunnel. Maar hij kan nog meer. 00:04:22 Chris de Bruin: In uiterste situaties zou je zelfs op Radio 1 en 2 in kunnen breken in de tunnel, dat je over de radio omroept als iemand.. 00:04:29 Botte Jellema: Radiosignaal in de tunnel? 00:04:31 Chris de Bruin: Dat kan. 00:04:32 Botte Jellema: Heb je dat wel eens gedaan? 00:04:33 Chris de Bruin: Ik heb het wel eens gedaan voor een test. Maar gelukkig nooit in het echt hoeven doen. Dat zijn geen situaties waar je op zit te wachten. Dan ben je echt aan het evacueren. 00:04:42 Botte Jellema: Dat is echt de noodsituatie. Dat is natuurlijk heel alarmerend, als er ineens iets op je radio... 00:04:48 Chris de Bruin: Het is natuurlijk niet iedere radiozender waar je in kan. 00:04:52 Botte Jellema: Ik wilde net zeggen, dan moet je wel net naar Radio 1 of 2 luisteren. Je doet het natuurlijk met wat je hebt. 00:05:01 Chris de Bruin: Precies. En ondertussen wordt er ook omgeroepen in de tunnel. Als je bijvoorbeeld in de Oostbuis iets zou willen roepen, dan heb je hier een omroepsysteem. Die kan je selecteren, dan komt er een knopje op van: wil je omroepen? Die druk je in. Dan is het natuurlijk wel even handig als je van tevoren bedenkt wat je ongeveer wil zeggen. 00:05:23 Botte Jellema: Met een joystick op zijn bureau kan Chris de camera's bedienen. Sommige camera's kunnen echt heel ver inzoomen. 00:05:30 Chris de Bruin: Ik heb weleens gehad dat mensen vragen of je hun mobiele telefoon kunt vinden die op de snelweg ligt. Dan hebben ze getankt en dan ligt die telefoon dus op het dak, of portemonnee. Dan moet je toch echt een kamer hebben die goed kan zoomen, wil je dat kunnen vinden op een klein stukje wegdek. 00:05:44 Botte Jellema: Probeer je dat? 00:05:44 Chris de Bruin: Ja, dat proberen we serieus. Omdat je hele rare situaties krijgt. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld echt wel wat geld in hun portemonnee en die gaan echt over de weg lopen, die gaan er achteraan. Dus je wil wel zorgen dat het veilig gesteld wordt. Meestal als we dat netjes opruimen, vinden we de eigenaar ook wel weer terug. 00:06:02 Botte Jellema: Maar jij kan portemonnees vinden met die camera's? 00:06:05 Chris de Bruin: Met bepaalde camera's kan dat absoluut. Het is niet eenvoudig is, maar dat gebeurt wel. 00:06:10 Botte Jellema: Waanzinnig. 00:06:12 Chris de Bruin: Ik heb ook weleens op de A9 een mevrouw haar laptop teruggevonden. Die was met haar laptop op het dak gaan rijden. Dat soort dingen gebeuren echt. 00:06:21 Botte Jellema: Even later valt Chris ineens iets op, op een van de beelden. 00:06:25 Chris de Bruin: Wacht heel even. 00:06:27 Botte Jellema: Zie je iets gebeuren? Daar staat iemand stil. 00:06:32 Chris de Bruin: Het is op de A10 links. Dat is dus met de camera die ik net selecteerde. Het is bij de toerit [onhoorbaar 00:06:39] Amstelveen. Hij rijdt heel langzaam. Maar je hebt daar dus geen vluchtstrook. Hij voegt zich gewoon nog in ook. In feite rijdt hij nu naar een kruis toe en dat is een heel verkeerd idee. Hij staat dan straks wel veilig, maar dit zijn dus altijd van die merkwaardige dingen, want die meneer die rijdt met zijn gevaarlichten aan en gaat alsnog gewoon invoegen. Hij rijdt, hoe hard zal het gaan, 40 per uur. Maar hij lijkt wel gewoon weg te rijden. Het lijkt wel alsof hij zijn TomTom aan het instellen was of iets. 00:07:19 Botte Jellema: Hoe viel het je nou net op dat dat gebeurde? Want het was maar heel klein op je scherm. 00:07:27 Chris de Bruin: Dit werk doe ik nu iets meer dan vier jaar en je krijg er op een gegeven moment oog voor. Dingen gaan opvallen mensen. Mensen die met gevarenlichten aanstaan, dat is een trigger. Daar kijk je direct naar. Dat valt heel snel op. 00:07:49 Botte Jellema: Chris werkt met veel verschillende systemen op de schermen voor zich. Op een daarvan is een grafische weergave van weggedeelten te zien. 00:07:56 Chris de Bruin: Dan kan je dus zeggen van: ik wil op de A8 links, 8.1, een kruis gaan plaatsen. Dan plaats je hem zo op rijstrook 2. 00:08:03 Botte Jellema: Heb je dat nu gedaan, of lijkt dat maar zo? 00:08:05 Chris de Bruin: Nog niet. Dan plaats je een kruis en dan geef je het kruis, de maatregel die je plaats, een naam. Dan gaat hij hem erop zetten zoals hij hem erop zet, dan combineer je hem en maak je het systeem eigen. Als je nu zegt, plaatsen, dan staat daadwerkelijk daar een kruis boven de weg. 00:08:23 Botte Jellema: Maar er is een knopje annuleren. 00:08:24 Chris de Bruin: Dat gaan we nu niet doen, want dan zijn de weggebruikers niet heel blij met mij. 00:08:28 Botte Jellema: Zo kan hij op een inzichtelijke manier zien waar welk kruis boven welke rijbaan precies zit, om op die manier het verkeer in juiste banen te leiden. Wat voor een soort inzicht moet je hebben in het verkeer en wegenstructuur om dit werk te kunnen doen? 00:08:45 Chris de Bruin: In het begin is het echt belangrijk dat je je gebiedskennis op peil hebt. Dat je weet welke weg waar loopt. Waar begint de weg, waar eindigt de weg? Waar gaat hij naartoe? Wat is rechts en wat is links? Dat is echt heel belangrijk. Als je niet weet wat rechts of links is... 00:09:01 Botte Jellema: Een beetje ruimtelijk inzicht hebben. En de situatie ter plekke... Of ter plekke, dit gaat over ettelijke tientallen kilometers aan snelweg waar je het over hebt. 00:09:11 Chris de Bruin: In de loop der tijd ga je dat allemaal echt wel leren, maar je moet gewoon je weggebied goed kennen, je moet weten waar welke hectometer zich ongeveer bevindt. Als iemand jou midden in de nacht wakker maakt en die zegt: de A7 links 14.3, dan moet jij kunnen aanwijzen waar dat ongeveer is. Als je dat niet kan, dan ga je dus een enorm zoekplaatje krijgen. Als een politieagent belt van, ik sta daar en daar, ik wil een kruis, en jij weet niet waar dat is, dan zit je met een probleem. Dus dat heb je echt nodig. 00:09:45 Botte Jellema: Chris, wat mij nu ook opvalt - ik zit hier bijna anderhalf uur - het is hier zo rustig. 00:09:51 Chris de Bruin: Dat is ook echt iets wat je wil, omdat het soms heel hectisch kan zijn, dat je meerdere dingen tegelijk aan het doen bent. Dan heb je niks aan schreeuwerij en druk gedoe. Dat helpt helemaal niet. Dan is het heel storend als iemand door het telefoongesprek heen praat. Dat proberen we hier zoveel mogelijk te voorkomen. 00:10:11 Botte Jellema: Want soms gaat het echt om het redden van levens. Chris vertelt over die keer dat hij vanaf een hulppost, een telefoon in een tunnel, werd gebeld. 00:10:20 Chris de Bruin: In dit geval was het iemand die ruzie had gehad met een taxichauffeur en die was daarvan helemaal onder de indruk en in de stress. Die had meerdere traumatische ervaringen meegemaakt met geweld. Die stak een verhaal af, dat hij het allemaal niet meer zag zitten en dat hij de tunnelbuis in ging rennen. Dat zijn natuurlijk wel hele rare telefoontjes. Wat ik net al vertel, ineens kan het zomaar allemaal veranderen. Dan gaat één telefoontje af en moet je handelen en nadenken over: dit is niet alledaags, hoe anticipeer ik hierop, hoe ga ik hierop reageren en wat gaan we doen? 00:10:58 Botte Jellema: Wat heb je gedaan? 00:11:01 Chris de Bruin: Ik had het geluk dat ik een ervaren collega naast me had zitten die de handelingen met de tunnel over aan het nemen was, dus die kon afkruisen, afsluiten en dat soort zaken, waardoor ik mij echt puur op het gesprek met hem kon richten. Ik ben heel rustig met hem gaan praten over waarom hij dat wil en wat we gingen doen, hoe we het gingen oplossen, wat ik daarin kon betekenen. Zo hield ik hem eigenlijk zo lang mogelijk aan de praat en ondertussen waren de hulpdiensten onderweg. Ik heb uitgelegd dat we de tunnel gingen afsluiten, dat het rustiger om hem heen werd. Hij kon duidelijk de prikkels van het verkeer niet meer aan. Dat werd hem allemaal te veel. Zo heb ik hem heel rustig aan door het hele proces proberen heen te praten, totdat de hulpdiensten arriveerden en hem aanspraken. Die hebben hem uiteindelijk meegenomen en een veilig heenkomen gegeven. Dat was een hele bijzondere situatie. 00:11:55 Chris de Bruin: Die meneer is volgens mij daarna ook niet meer naar huis toe gereden. Die is door een familielid opgehaald, omdat hij ook niet meer in staat was om zelf nog een keer achter het stuur te gaan zitten. Hij was behoorlijk in de war en aangeslagen. 00:12:09 Botte Jellema: Dat doet bij jou ook een beroep op een hele andere set vaardigheden ook. 00:12:17 Chris de Bruin: Ik heb zelf gelukkig hiervoor nog in een penitentiaire inrichting gewerkt, daar heb je dit soort ervaringen natuurlijk ook wel. Dit soort gesprekken voer je dan ook met mensen. Je bent er wel een beetje op bedacht. Je weet wel ongeveer hoe je iemand moet aansturen en wat je wel en niet moet doen. In dit geval was het in principe een heel helder iemand die alleen onwijs overstuur was. Je kon uit zijn overtuiging horen dat hij eigenlijk niet van plan was om echt tegen het verkeer in te gaan rennen. Maar hij had ook niet veel meer nodig. Dan is het fijn dat je iemand op die manier nog kan helpen. 00:12:59 Botte Jellema: De telefoon gaat: de politie. Het gaat over een langzaam rijdend autootje. 00:13:08 Chris de Bruin: Ik ga even met je meekijken. 4.5, zei je? Ik zie nog niet direct gekke dingen, moet ik eerlijk zeggen. Misschien is hij er bij [onhoorbaar 00:13:20] ook al afgerold. 00:13:21 Botte Jellema: Christ gaat op zoek naar het autootje, met zijn camera's. 00:13:24 Chris de Bruin: Dit is een melding van de ringweg surveillance en die hebben een melding gekregen van een autootje wat heel langzaam richting de A1 rijdt vanaf de A10. Die proberen we voor hen in beeld te krijgen om even bij te praten waar die auto zich begeeft en waar hij ongeveer rijdt. 00:13:45 Botte Jellema: Misschien is dat hetzelfde autootje wel. 00:13:46 Chris de Bruin: Het zou zomaar kunnen, je weet het niet. Dat kan je inderdaad weleens meemaken, dat dat soort dingen ergens anders weer opduiken. Ik denk dat dat hem is. 00:14:00 Botte Jellema: Daar rijdt eentje echt wel heel langzaam, ten opzichte van het andere verkeer in ieder geval. Remlichten. Gevaarlichten. 00:14:13 Chris de Bruin: Dit is dus het probleem. Je vroeg daarnet aan mij natuurlijk over wat belangrijk is met dit werk. Als je dus niet goed uitkomt met rechts of links of dat soort zaken, wordt het een heel lastig verhaal om te oriënteren waar je nou naar kijkt. 00:14:28 Botte Jellema: Je moet een behoorlijk richtingsgevoel hebben, zogezegd. 00:14:31 Chris de Bruin: Je moet echt goed weten waar je nou naar kijkt en waar je echt niet naar kijkt en waar wegen op zich naartoe lopen. Daar gebruiken we uiteindelijk ook wel weer hectometers voor. Je kan ook verkeersborden bekijken. Dus dat is dan je grote winst. 00:14:50 Botte Jellema: Als je een beetje weet hoe het er daar uitziet, helpt dat veel. 00:14:53 Chris de Bruin: Echt heel veel. 00:14:55 Botte Jellema: Hij stapt uit. Er gaat een deur open. 00:14:56 Chris de Bruin: Geen idee wat deze allemaal aan het doen is. Dan zie je hoe dicht iemand gewoon op de weg staat. 00:15:04 Botte Jellema: En daar verder ook niet echt iets mee lijkt te doen, met dat gegeven. 00:15:08 Chris de Bruin: Je ziet ook dat hij of helemaal niet door heeft dat dat potentieel gevaarlijk is.... Ik weet niet waar deze mee bezig is op dit moment. 00:15:18 Botte Jellema: Hij stapt weer in. 00:15:19 Chris de Bruin: Dit is dus wat je in dit werk heel regelmatig meemaakt. 00:15:24 Botte Jellema: Gewoon een enorme hoeveelheid vraagtekens in feite. 00:15:26 Chris de Bruin: Dat is voor jezelf een beetje in te vullen van wat gaan we hier nou mee doen? 00:15:32 Botte Jellema: Wat moet je hiermee? 00:15:33 Chris de Bruin: Heeft het zin om hier iets naast te plaatsen of echt niet? 00:15:38 Botte Jellema: En ernaast plaatsen, dan bedoel je of je een rijbaan bijvoorbeeld afkruist. 00:15:43 Chris de Bruin: Ja. Ik heb niet het idee... Hi gaat weer rijden. Nu is het vervelend, omdat hij weer gaat rijden, ik kan moeilijk kilometers lang gaan afkruisen. Ik ga toch even de politie bellen. Hoi, Jan. Je spreekt met Chris, verkeerscentrale. Ik heb op de A1 links nu ongeveer ter hoogte van 5.4 een voertuig dat ongelooflijk langzaam rijdt. Het is een wit klein autootjes, ik kan niet exact tellen wat voor merk het is. Hij rijdt nu richting de A10 links, meen ik. Of gaat hij nou toch weer Zeeburg door? Ik denk dat hij naar Zeeburg rijdt. Dank je wel. 00:16:35 Botte Jellema: Je hebt toch een baan afgekruist? 00:16:36 Chris de Bruin: Ja, ik had toch eventjes rijstrook 3 afgekruist, maar helaas is de bestuurder diagonaal overgestoken en hebben die kruizen dan niet veel zin meer. Ik ga nu proberen om in beeld te houden waar die auto rijdt. Hij lijkt hier nu te rijden en hij lijkt ook iets harder te gaan dan net. Maar ik heb het idee dat deze persoon een beetje verdwaald is. Nou zijn dit ook wel dingen die niet alledaags zijn, dat je dit zo loopt te volgen. 00:17:04 Botte Jellema: Ik vind het wel spannend. Ik hoop maar dat er niks gebeurt. 00:17:08 Chris de Bruin: Je weet nooit wat dit soort mensen gaan doen. Ze kunnen ook zomaar ineens weer denken van... 00:17:12 Botte Jellema: Er rijdt nu een vrachtwagen achter en die ziet de remlichten aangaan. Die knippert nu ook met zijn lampen, zo te zien. 00:17:17 Chris de Bruin: Het kan zomaar gebeuren dat iemand op het laatste moment toch ineens denkt van, ik ga toch even die afrit pakken, en toch in een keer opzij gooien. Dat zijn best lastige meldingen. Ook omdat je iemand moet proberen te volgen, wat ook niet altijd even eenvoudig is. 00:17:34 Botte Jellema: Je bent aan het laveren met camera's. Ik ben zelf inmiddels helemaal kwijt waar we zijn. 00:17:39 Chris de Bruin: We zijn nu vlak voor de Zeeburgtunnel. 00:17:41 Botte Jellema: De politie is op pad, maar het witte autootje is inmiddels uit beeld. Op zich goed nieuws, want dan zijn er in ieder geval op de snelweg geen ongelukken gebeurd. Zelf ben ik het autootje al veel eerder dan Chris kwijtgeraakt, bij het schakelen tussen en het zwenken met de verschillende camera's. 00:17:57 Chris de Bruin: Bij mij is hij een keer naar beneden eraf gegaan, terug omhoog. Ik denk dat die persoon een beetje verdwaald is. Misschien dat hij bij die afrit staat, Paul. Afrit Zeeburg. Deze naar rechts, daar beneden volgens mij. 00:18:12 Botte Jellema: Het autootje zien we niet meer. Na een paar toch wel gevaarlijke manoeuvres is het goed gekomen: een afslag genomen of de route teruggevonden en opgegaan in het andere verkeer. Alle kruisen zijn weer boven de weg vandaan gehaald en Chris houdt de overige wegen weer in de gaten. Ik rijd met een gerust hart weer terug, door de Coentunnel, die er voor mij ineens net even anders uitziet. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Chris de Bruin. Hij is wegverkeersleider in de verkeerscentrale Noordwest Nederland in Velsen-Zuid bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. 13 Rijkswaterstaat kijkt naar ons.mp3 00:00:02 Botte Jellema: De Coentunnel in de rijksweg A10 Amsterdam-West. Het gevaarlijkste stukje snelweg van Nederland in 2019. Vooral de Noordelijke ingang is notoir. De stichting Incidentmanagement Nederland turfde daarin dat jaar 63 ongelukken. Dat is maar een stukje van de vele kilometers snelweg die Rijkswaterstaat goed in de gaten houdt - op afstand, met detectielussen in de weg en met camera's - zodat er zo snel mogelijk gereageerd wordt wanneer er toch iets niet goed gaat. Dat gebeurt vanuit de verkeerscentrales. Weet je wat nou grappig is? Op mijn weg hier naartoe ben ik ongeveer over al jouw camerabeelden heengereden, als ik het zo zie. 00:00:43 Chris de Bruin: We hebben je in de gaten gehouden, dat doen we altijd. 00:00:58 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de verkeerscentrale en maak ik samen met wegverkeersleider Chris de Bruin. Op verkeerscentrales wordt het wegverkeer op de grote wegen 24 uur per dag en 7 dagen in de week gemonitord en gestuurd. In Velsen-Zuid aan het Noordzeekanaal staat zo'n verkeerscentrale. Daar ontmoet ik Chris. Op een doordeweekse avond, een avond met een mysterieus wit autootje. 00:01:40 Botte Jellema: Chris, zou je kunnen beschrijven op welke plek we hier nu zijn? 00:01:44 Chris de Bruin: Verkeerscentrale Noordwest Nederland. Wij houden hier van ons grondgebied, Noord-Holland grotendeels, alle snelwegen in de gaten. 00:01:54 Botte Jellema: Crisis is dus wegverkeersleider. Hij houdt het verkeer in de gaten met die camera's en de lussen. Hij let op afwijkende situaties en houdt contact met weginspecteurs, aannemers en hulpdiensten. Chris neemt me mee naar een van de bureaus. Lessenaars noemt hij ze. 00:02:09 Chris de Bruin: Het is een track and trace voor ons. Hier kunnen wij dus alle weginspecteurs in zien. Dit is van heel Nederland. Iedereen die nu rijdt, hebben wij inzichtelijk, wat aangemeld is. 00:02:19 Botte Jellema: De regio van de verkeerscentrale in Velsen-Zuid is zo'n beetje Noord-Holland, grofweg tussen Eemnes, Haarlem en tussen Hoorn en Leiden, met Amsterdam in het midden. Je hebt sowieso wel vijf monitoren hier zo'n beetje op je bureau staan. En daarboven hangen nog drie gigantische schermen van, wat is het, 1 bij 1 meter? 00:02:38 Chris de Bruin: Ja, makkelijk. 00:02:40 Botte Jellema: Als de telefoon ging, moest ik mijn mond houden. 00:02:43 Chris de Bruin: We kunnen zelf zien wie er ongeveer belt. 00:02:45 Botte Jellema: Het telefoontje is voor een van de andere tien desks. Op de avond dat ik er ben, zijn er vier in bedrijf. Op de schermen zijn de camerabeelden te zien van boven de snelweg, zoals we die in een enkel geval weleens een keer op Youtube of in het nieuws zien verschijnen als er wat bijzonder aan de hand is. Wat kan je met die camera's allemaal doen en zien? Ik bedoel, ik zie natuurlijk het asfalt en de auto's erover voorbijrijden. Maar wat zie jij op die camera's? 00:03:17 Chris de Bruin: Het grootste gedeelte van de camera's die we nu zien, is gericht op de Coentunnel en alles wat daarin zit. 00:03:24 Botte Jellema: Misschien goed om er nog even bij te vermelden, je hebt drie van die schermen, ongeveer keer twintig beeldjes per scherm. Heel veel camerabeelden kun je hierop kwijt. 00:03:32 Chris de Bruin: Dat klopt. Het grootste deel wat we hier hebben, gaat echt om de tunnel. Dat komt omdat de tunnel aan bepaalde veiligheidseisen moet voldoen. Als je een incident hebt in een tunnel, is dat meteen vrij heftig. 00:03:47 Botte Jellema: Je kan maar twee kanten op in een tunnel. 00:03:49 Chris de Bruin: Precies. Dus dan heb je te maken met calamiteitenplannen en evacuatieroutes die eventueel ingezet moeten worden. Dus dat wordt heel serieus genomen, en dat is maar goed ook. Daar links hebben we meer de beelden dat je gewoon normale stukken snelweg in beeld kan krijgen. De dekking zoals ik hem net probeerde uit te leggen, waar we dekking hebben, kunnen we daar te allen tijde switchen. 00:04:13 Botte Jellema: In de tunnel hangen speakers. Chris kan zo met het microfoontje voor ons iets zeggen tegen de mensen in de tunnel. Maar hij kan nog meer. 00:04:22 Chris de Bruin: In uiterste situaties zou je zelfs op Radio 1 en 2 in kunnen breken in de tunnel, dat je over de radio omroept als iemand.. 00:04:29 Botte Jellema: Radiosignaal in de tunnel? 00:04:31 Chris de Bruin: Dat kan. 00:04:32 Botte Jellema: Heb je dat wel eens gedaan? 00:04:33 Chris de Bruin: Ik heb het wel eens gedaan voor een test. Maar gelukkig nooit in het echt hoeven doen. Dat zijn geen situaties waar je op zit te wachten. Dan ben je echt aan het evacueren. 00:04:42 Botte Jellema: Dat is echt de noodsituatie. Dat is natuurlijk heel alarmerend, als er ineens iets op je radio... 00:04:48 Chris de Bruin: Het is natuurlijk niet iedere radiozender waar je in kan. 00:04:52 Botte Jellema: Ik wilde net zeggen, dan moet je wel net naar Radio 1 of 2 luisteren. Je doet het natuurlijk met wat je hebt. 00:05:01 Chris de Bruin: Precies. En ondertussen wordt er ook omgeroepen in de tunnel. Als je bijvoorbeeld in de Oostbuis iets zou willen roepen, dan heb je hier een omroepsysteem. Die kan je selecteren, dan komt er een knopje op van: wil je omroepen? Die druk je in. Dan is het natuurlijk wel even handig als je van tevoren bedenkt wat je ongeveer wil zeggen. 00:05:23 Botte Jellema: Met een joystick op zijn bureau kan Chris de camera's bedienen. Sommige camera's kunnen echt heel ver inzoomen. 00:05:30 Chris de Bruin: Ik heb weleens gehad dat mensen vragen of je hun mobiele telefoon kunt vinden die op de snelweg ligt. Dan hebben ze getankt en dan ligt die telefoon dus op het dak, of portemonnee. Dan moet je toch echt een kamer hebben die goed kan zoomen, wil je dat kunnen vinden op een klein stukje wegdek. 00:05:44 Botte Jellema: Probeer je dat? 00:05:44 Chris de Bruin: Ja, dat proberen we serieus. Omdat je hele rare situaties krijgt. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld echt wel wat geld in hun portemonnee en die gaan echt over de weg lopen, die gaan er achteraan. Dus je wil wel zorgen dat het veilig gesteld wordt. Meestal als we dat netjes opruimen, vinden we de eigenaar ook wel weer terug. 00:06:02 Botte Jellema: Maar jij kan portemonnees vinden met die camera's? 00:06:05 Chris de Bruin: Met bepaalde camera's kan dat absoluut. Het is niet eenvoudig is, maar dat gebeurt wel. 00:06:10 Botte Jellema: Waanzinnig. 00:06:12 Chris de Bruin: Ik heb ook weleens op de A9 een mevrouw haar laptop teruggevonden. Die was met haar laptop op het dak gaan rijden. Dat soort dingen gebeuren echt. 00:06:21 Botte Jellema: Even later valt Chris ineens iets op, op een van de beelden. 00:06:25 Chris de Bruin: Wacht heel even. 00:06:27 Botte Jellema: Zie je iets gebeuren? Daar staat iemand stil. 00:06:32 Chris de Bruin: Het is op de A10 links. Dat is dus met de camera die ik net selecteerde. Het is bij de toerit [onhoorbaar 00:06:39] Amstelveen. Hij rijdt heel langzaam. Maar je hebt daar dus geen vluchtstrook. Hij voegt zich gewoon nog in ook. In feite rijdt hij nu naar een kruis toe en dat is een heel verkeerd idee. Hij staat dan straks wel veilig, maar dit zijn dus altijd van die merkwaardige dingen, want die meneer die rijdt met zijn gevaarlichten aan en gaat alsnog gewoon invoegen. Hij rijdt, hoe hard zal het gaan, 40 per uur. Maar hij lijkt wel gewoon weg te rijden. Het lijkt wel alsof hij zijn TomTom aan het instellen was of iets. 00:07:19 Botte Jellema: Hoe viel het je nou net op dat dat gebeurde? Want het was maar heel klein op je scherm. 00:07:27 Chris de Bruin: Dit werk doe ik nu iets meer dan vier jaar en je krijg er op een gegeven moment oog voor. Dingen gaan opvallen mensen. Mensen die met gevarenlichten aanstaan, dat is een trigger. Daar kijk je direct naar. Dat valt heel snel op. 00:07:49 Botte Jellema: Chris werkt met veel verschillende systemen op de schermen voor zich. Op een daarvan is een grafische weergave van weggedeelten te zien. 00:07:56 Chris de Bruin: Dan kan je dus zeggen van: ik wil op de A8 links, 8.1, een kruis gaan plaatsen. Dan plaats je hem zo op rijstrook 2. 00:08:03 Botte Jellema: Heb je dat nu gedaan, of lijkt dat maar zo? 00:08:05 Chris de Bruin: Nog niet. Dan plaats je een kruis en dan geef je het kruis, de maatregel die je plaats, een naam. Dan gaat hij hem erop zetten zoals hij hem erop zet, dan combineer je hem en maak je het systeem eigen. Als je nu zegt, plaatsen, dan staat daadwerkelijk daar een kruis boven de weg. 00:08:23 Botte Jellema: Maar er is een knopje annuleren. 00:08:24 Chris de Bruin: Dat gaan we nu niet doen, want dan zijn de weggebruikers niet heel blij met mij. 00:08:28 Botte Jellema: Zo kan hij op een inzichtelijke manier zien waar welk kruis boven welke rijbaan precies zit, om op die manier het verkeer in juiste banen te leiden. Wat voor een soort inzicht moet je hebben in het verkeer en wegenstructuur om dit werk te kunnen doen? 00:08:45 Chris de Bruin: In het begin is het echt belangrijk dat je je gebiedskennis op peil hebt. Dat je weet welke weg waar loopt. Waar begint de weg, waar eindigt de weg? Waar gaat hij naartoe? Wat is rechts en wat is links? Dat is echt heel belangrijk. Als je niet weet wat rechts of links is... 00:09:01 Botte Jellema: Een beetje ruimtelijk inzicht hebben. En de situatie ter plekke... Of ter plekke, dit gaat over ettelijke tientallen kilometers aan snelweg waar je het over hebt. 00:09:11 Chris de Bruin: In de loop der tijd ga je dat allemaal echt wel leren, maar je moet gewoon je weggebied goed kennen, je moet weten waar welke hectometer zich ongeveer bevindt. Als iemand jou midden in de nacht wakker maakt en die zegt: de A7 links 14.3, dan moet jij kunnen aanwijzen waar dat ongeveer is. Als je dat niet kan, dan ga je dus een enorm zoekplaatje krijgen. Als een politieagent belt van, ik sta daar en daar, ik wil een kruis, en jij weet niet waar dat is, dan zit je met een probleem. Dus dat heb je echt nodig. 00:09:45 Botte Jellema: Chris, wat mij nu ook opvalt - ik zit hier bijna anderhalf uur - het is hier zo rustig. 00:09:51 Chris de Bruin: Dat is ook echt iets wat je wil, omdat het soms heel hectisch kan zijn, dat je meerdere dingen tegelijk aan het doen bent. Dan heb je niks aan schreeuwerij en druk gedoe. Dat helpt helemaal niet. Dan is het heel storend als iemand door het telefoongesprek heen praat. Dat proberen we hier zoveel mogelijk te voorkomen. 00:10:11 Botte Jellema: Want soms gaat het echt om het redden van levens. Chris vertelt over die keer dat hij vanaf een hulppost, een telefoon in een tunnel, werd gebeld. 00:10:20 Chris de Bruin: In dit geval was het iemand die ruzie had gehad met een taxichauffeur en die was daarvan helemaal onder de indruk en in de stress. Die had meerdere traumatische ervaringen meegemaakt met geweld. Die stak een verhaal af, dat hij het allemaal niet meer zag zitten en dat hij de tunnelbuis in ging rennen. Dat zijn natuurlijk wel hele rare telefoontjes. Wat ik net al vertel, ineens kan het zomaar allemaal veranderen. Dan gaat één telefoontje af en moet je handelen en nadenken over: dit is niet alledaags, hoe anticipeer ik hierop, hoe ga ik hierop reageren en wat gaan we doen? 00:10:58 Botte Jellema: Wat heb je gedaan? 00:11:01 Chris de Bruin: Ik had het geluk dat ik een ervaren collega naast me had zitten die de handelingen met de tunnel over aan het nemen was, dus die kon afkruisen, afsluiten en dat soort zaken, waardoor ik mij echt puur op het gesprek met hem kon richten. Ik ben heel rustig met hem gaan praten over waarom hij dat wil en wat we gingen doen, hoe we het gingen oplossen, wat ik daarin kon betekenen. Zo hield ik hem eigenlijk zo lang mogelijk aan de praat en ondertussen waren de hulpdiensten onderweg. Ik heb uitgelegd dat we de tunnel gingen afsluiten, dat het rustiger om hem heen werd. Hij kon duidelijk de prikkels van het verkeer niet meer aan. Dat werd hem allemaal te veel. Zo heb ik hem heel rustig aan door het hele proces proberen heen te praten, totdat de hulpdiensten arriveerden en hem aanspraken. Die hebben hem uiteindelijk meegenomen en een veilig heenkomen gegeven. Dat was een hele bijzondere situatie. 00:11:55 Chris de Bruin: Die meneer is volgens mij daarna ook niet meer naar huis toe gereden. Die is door een familielid opgehaald, omdat hij ook niet meer in staat was om zelf nog een keer achter het stuur te gaan zitten. Hij was behoorlijk in de war en aangeslagen. 00:12:09 Botte Jellema: Dat doet bij jou ook een beroep op een hele andere set vaardigheden ook. 00:12:17 Chris de Bruin: Ik heb zelf gelukkig hiervoor nog in een penitentiaire inrichting gewerkt, daar heb je dit soort ervaringen natuurlijk ook wel. Dit soort gesprekken voer je dan ook met mensen. Je bent er wel een beetje op bedacht. Je weet wel ongeveer hoe je iemand moet aansturen en wat je wel en niet moet doen. In dit geval was het in principe een heel helder iemand die alleen onwijs overstuur was. Je kon uit zijn overtuiging horen dat hij eigenlijk niet van plan was om echt tegen het verkeer in te gaan rennen. Maar hij had ook niet veel meer nodig. Dan is het fijn dat je iemand op die manier nog kan helpen. 00:12:59 Botte Jellema: De telefoon gaat: de politie. Het gaat over een langzaam rijdend autootje. 00:13:08 Chris de Bruin: Ik ga even met je meekijken. 4.5, zei je? Ik zie nog niet direct gekke dingen, moet ik eerlijk zeggen. Misschien is hij er bij [onhoorbaar 00:13:20] ook al afgerold. 00:13:21 Botte Jellema: Christ gaat op zoek naar het autootje, met zijn camera's. 00:13:24 Chris de Bruin: Dit is een melding van de ringweg surveillance en die hebben een melding gekregen van een autootje wat heel langzaam richting de A1 rijdt vanaf de A10. Die proberen we voor hen in beeld te krijgen om even bij te praten waar die auto zich begeeft en waar hij ongeveer rijdt. 00:13:45 Botte Jellema: Misschien is dat hetzelfde autootje wel. 00:13:46 Chris de Bruin: Het zou zomaar kunnen, je weet het niet. Dat kan je inderdaad weleens meemaken, dat dat soort dingen ergens anders weer opduiken. Ik denk dat dat hem is. 00:14:00 Botte Jellema: Daar rijdt eentje echt wel heel langzaam, ten opzichte van het andere verkeer in ieder geval. Remlichten. Gevaarlichten. 00:14:13 Chris de Bruin: Dit is dus het probleem. Je vroeg daarnet aan mij natuurlijk over wat belangrijk is met dit werk. Als je dus niet goed uitkomt met rechts of links of dat soort zaken, wordt het een heel lastig verhaal om te oriënteren waar je nou naar kijkt. 00:14:28 Botte Jellema: Je moet een behoorlijk richtingsgevoel hebben, zogezegd. 00:14:31 Chris de Bruin: Je moet echt goed weten waar je nou naar kijkt en waar je echt niet naar kijkt en waar wegen op zich naartoe lopen. Daar gebruiken we uiteindelijk ook wel weer hectometers voor. Je kan ook verkeersborden bekijken. Dus dat is dan je grote winst. 00:14:50 Botte Jellema: Als je een beetje weet hoe het er daar uitziet, helpt dat veel. 00:14:53 Chris de Bruin: Echt heel veel. 00:14:55 Botte Jellema: Hij stapt uit. Er gaat een deur open. 00:14:56 Chris de Bruin: Geen idee wat deze allemaal aan het doen is. Dan zie je hoe dicht iemand gewoon op de weg staat. 00:15:04 Botte Jellema: En daar verder ook niet echt iets mee lijkt te doen, met dat gegeven. 00:15:08 Chris de Bruin: Je ziet ook dat hij of helemaal niet door heeft dat dat potentieel gevaarlijk is.... Ik weet niet waar deze mee bezig is op dit moment. 00:15:18 Botte Jellema: Hij stapt weer in. 00:15:19 Chris de Bruin: Dit is dus wat je in dit werk heel regelmatig meemaakt. 00:15:24 Botte Jellema: Gewoon een enorme hoeveelheid vraagtekens in feite. 00:15:26 Chris de Bruin: Dat is voor jezelf een beetje in te vullen van wat gaan we hier nou mee doen? 00:15:32 Botte Jellema: Wat moet je hiermee? 00:15:33 Chris de Bruin: Heeft het zin om hier iets naast te plaatsen of echt niet? 00:15:38 Botte Jellema: En ernaast plaatsen, dan bedoel je of je een rijbaan bijvoorbeeld afkruist. 00:15:43 Chris de Bruin: Ja. Ik heb niet het idee... Hi gaat weer rijden. Nu is het vervelend, omdat hij weer gaat rijden, ik kan moeilijk kilometers lang gaan afkruisen. Ik ga toch even de politie bellen. Hoi, Jan. Je spreekt met Chris, verkeerscentrale. Ik heb op de A1 links nu ongeveer ter hoogte van 5.4 een voertuig dat ongelooflijk langzaam rijdt. Het is een wit klein autootjes, ik kan niet exact tellen wat voor merk het is. Hij rijdt nu richting de A10 links, meen ik. Of gaat hij nou toch weer Zeeburg door? Ik denk dat hij naar Zeeburg rijdt. Dank je wel. 00:16:35 Botte Jellema: Je hebt toch een baan afgekruist? 00:16:36 Chris de Bruin: Ja, ik had toch eventjes rijstrook 3 afgekruist, maar helaas is de bestuurder diagonaal overgestoken en hebben die kruizen dan niet veel zin meer. Ik ga nu proberen om in beeld te houden waar die auto rijdt. Hij lijkt hier nu te rijden en hij lijkt ook iets harder te gaan dan net. Maar ik heb het idee dat deze persoon een beetje verdwaald is. Nou zijn dit ook wel dingen die niet alledaags zijn, dat je dit zo loopt te volgen. 00:17:04 Botte Jellema: Ik vind het wel spannend. Ik hoop maar dat er niks gebeurt. 00:17:08 Chris de Bruin: Je weet nooit wat dit soort mensen gaan doen. Ze kunnen ook zomaar ineens weer denken van... 00:17:12 Botte Jellema: Er rijdt nu een vrachtwagen achter en die ziet de remlichten aangaan. Die knippert nu ook met zijn lampen, zo te zien. 00:17:17 Chris de Bruin: Het kan zomaar gebeuren dat iemand op het laatste moment toch ineens denkt van, ik ga toch even die afrit pakken, en toch in een keer opzij gooien. Dat zijn best lastige meldingen. Ook omdat je iemand moet proberen te volgen, wat ook niet altijd even eenvoudig is. 00:17:34 Botte Jellema: Je bent aan het laveren met camera's. Ik ben zelf inmiddels helemaal kwijt waar we zijn. 00:17:39 Chris de Bruin: We zijn nu vlak voor de Zeeburgtunnel. 00:17:41 Botte Jellema: De politie is op pad, maar het witte autootje is inmiddels uit beeld. Op zich goed nieuws, want dan zijn er in ieder geval op de snelweg geen ongelukken gebeurd. Zelf ben ik het autootje al veel eerder dan Chris kwijtgeraakt, bij het schakelen tussen en het zwenken met de verschillende camera's. 00:17:57 Chris de Bruin: Bij mij is hij een keer naar beneden eraf gegaan, terug omhoog. Ik denk dat die persoon een beetje verdwaald is. Misschien dat hij bij die afrit staat, Paul. Afrit Zeeburg. Deze naar rechts, daar beneden volgens mij. 00:18:12 Botte Jellema: Het autootje zien we niet meer. Na een paar toch wel gevaarlijke manoeuvres is het goed gekomen: een afslag genomen of de route teruggevonden en opgegaan in het andere verkeer. Alle kruisen zijn weer boven de weg vandaan gehaald en Chris houdt de overige wegen weer in de gaten. Ik rijd met een gerust hart weer terug, door de Coentunnel, die er voor mij ineens net even anders uitziet. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Chris de Bruin. Hij is wegverkeersleider in de verkeerscentrale Noordwest Nederland in Velsen-Zuid bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren!

00:00:00 Tjeerd Zijlstra: Uiteindelijk verdwijnt hij onder water. Er ontstaat paniek en ze kunnen hem niet meer vinden. Er stond echt een flinke stroming. Hij is nog wel afgevoerd naar het ziekenhuis. Deze jongen heeft het niet gered. Dat is hartstikke triest. 00:00:16 Botte Jellema : Dit geruis is het geluid van het stuw bij Hagestein in de Lek. Dat stuw bestaat uit twee delen waarvan er - op het moment dat ik er ben - eentje een meter openstaat. Zeven meter onder het wateroppervlak vliegt er iets meer dan 300 kubieke meter water per seconde door de schuif. Het buldert, schuimt, voelt en stuift. 00:00:46 Botte Jellema : Hier gaat het water door een relatief smalle sleuf, maar dat wil niet zeggen dat het kalm is als het door een rivier stroomt. Elk jaar zijn er alleen al in de provincie Gelderland tien ernstige ongelukken door zwemmen in de rivier. Toen Hendrik Marsman in zijn gedicht 'Herinneringen aan Holland' schreef: "Zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan", was dat mooi en poëtisch maar ook een beetje bedrieglijk. Rivieren lijken misschien traag te stromen en maken daarbij doorgaans geen geluid. Ook voor het stuw lijkt het water rustig, maar vergis je niet. De beheerder die ik tref, vertelt dat hij onlangs een paar ganzen zag zwemmen voor het stuw. "Goede zwemmers", zegt hij. Ze schrokken van zijn aanwezigheid en doken even onder water. Ze zijn nooit meer bovengekomen, meegesleurd door een genadeloze onderstroom. Helaas zijn het niet alleen ganzen die verrast worden door de trage rivieren door oneindig laagland. 00:01:53 Botte Jellema : Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over het gevaar van rivieren en maak ik samen met mobiel verkeersleider Tjeerd Zijlstra. Hij voer eerder op een binnenvaartschip en is nu gezagvoerder op het water bij Rijkswaterstaat. Ik ontmoet hem op een wat druilerige dag. Hij neemt me mee naar één van de patrouillevaartuigen waar hij op vaart. 00:02:17 Tjeerd Zijlstra: We lopen nu naar ons vaartuig, de RWS71. Dat is één van de drie grote patrouillevaartuigen hier in Dordrecht. 00:02:24 Botte Jellema : Mobiel verkeersleiders - Rijkswaterstaat heeft er zo'n 100 in Nederland - dragen bij aan een vlot en veilig scheepvaartverkeer en een schoon watermilieu. Dat doen ze dus met 27 van dit soort patrouillevaartuigen: zwarte onderkant, gele bovenkant, de kleuren van de Rijkswaterstaatvoer- en vaartuigen. Vierentwintig meter lang en twee gigantische motoren onderin. 00:02:47 Tjeerd Zijlstra: Het is een groot vaartuig met flink wat pk's erin. Hier kunnen we perfect ons werk mee doen. We hebben een heel dynamisch gebied. We hebben voor dit vaartuiggekozen omdat hij op zowel ruime als kleine vaarwateren goed uit de voeten kan. 00:03:05 Botte Jellema : Dit schip mocht ooit op zee varen, dan heb je een beetje een idee. Nu ligt het in de haven van Rijkswaterstaat in Dordrecht, in de buurt van de grote vaarwateren: Beneden Merwede, Oude Maas, Dortsche Kil en de Noord richting de Lek. Mag ik aan boord komen? 00:03:21 Tjeerd Zijlstra: Ja, stap aan boord. Voorzichtig! Het dek is een beetje nat. 00:03:23 Botte Jellema : Alles is nat en glad, maar er is een stuurhut en daar kunnen we eventjes naar binnen. 00:03:29 Tjeerd Zijlstra: Zeker weten! Daar gaan we het een en ander opnemen. 00:03:33 Botte Jellema : Ik zet mijn paraplu hier neer. Het ouderlijk huis van Tjeerd Zeilstra staat aan de Lek. Vanuit zijn slaapkamertje keek hij op het water. 00:03:44 Tjeerd Zijlstra: Dat was wel schitterend. Ik had van jongs af aan die passie met water. Dat heeft me altijd getrokken. 00:03:51 Botte Jellema : Betekent dat vlotten en bootjes bouwen, en dat soort dingen? 00:03:55 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Vlotten bouwen, tent erop maken en met de kano op pad. Toen ik de leeftijd kreeg dat er een beetje met de buitenboordmotor werd gespeeld, was dat de volgende stap. De speedboot was de volgende stap toen ik mijn klein vaarbewijs in ontvangst nam. Ik ben altijd met water bezig geweest. Daarom is het schitterend dat je in de binnenvaart - en bij Rijkswaterstaat - terechtkomt met een snelle [onhoorbaar 00:04:24]. Dan denk ik wel eens terug aan die dagen dat ik aan het spelen was. 00:04:22 Botte Jellema : Met twee pk. 00:04:29 Tjeerd Zijlstra: Als er een bootje in het riet wordt gevonden, ben je nog steeds aan het hobbyen om dat zo veilig mogelijk weg te trekken. Dan denk je: dat deed ik vroeger ook allemaal. 00:04:41 Botte Jellema : Dus als je nu met dit schip langs dat soort jongens vaart, ze ziet zwemmen en spelen, weet je heel goed waar dat over gaat, want zo'n jongen was je zelf ook. 00:04:51 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Dat is heel herkenbaar. Daarom schiet ik soms achter de schermen in de lach, omdat ik denk: ik snap het. Dat klinkt stom. Ik ben zelf nog helemaal niet zo oud, maar op die jonge leeftijd is dat lekker om met z'n bootje te ravotten. Ik word nu ouder, en door dit werk kom je verschillende incidenten en zaken tegen waar ik in het verleden helemaal niet bij heb stilgestaan. 00:05:19 Botte Jellema : Wat was die rivier voor jou? Hoe zag je die rivier toen? 00:05:25 Tjeerd Zijlstra: Een avontuur. Als jonge jongen vond ik het toen al een ontspanning en ontsnapping van school, werk. Als ik thuiskwam, lekker het water op. Als volwassenen heb ik dat nog steeds, en veel recreanten die het water op gaan hebben dat ook. Dat is het. We willen dat die mensen daar kunnen van blijven genieten. 00:05:49 Botte Jellema : Tjeerd laat me de stuurhut zien. Nu komt het stuk waaruit blijkt dat ik een totale landrot ben. Linksvoor, dat is jouw stoel? 00:05:58 Tjeerd Zijlstra: Linksvoor, bakboord. 00:06:03 Botte Jellema : Sorry, bakboord. Ik had een roer verwacht, maar dat is niet meer. 00:06:07 Tjeerd Zijlstra: Nee. Er zit een roer onder het schip, maar in de stuurhut zie je geen groot rad meer. Dat is al een tijdje niet meer zo. Dit is een schitterende stoel, want de bediening voor het varen zit erin. 00:06:23 Botte Jellema : Ik zie knopjes en hendeltjes op de armleuningen. Daar zit veel in. 00:06:28 Tjeerd Zijlstra: Ja, maar laten we eerst met het roer beginnen, want daar zijn de meeste leken heel nieuwsgierig naar. Dat is begrijpelijk, want als je aan boord stapt verwacht je een stuurrad. Wij besturen met dit kleine pookje het hele schip. Vlak daarvoor zie je een pinnetje omhoog staan - en je kan het een joystick van een oude Nintendo noemen, alleen wat kleiner - en dat is de kopschroef. Daar kunnen we de kop van stuurbord naar bakboord toe duwen. Er zitten nog allemaal knopjes in de stoel waarmee we alle systemen hier aan boord kunnen bedienen. Als je hier aan de stuurboord armleuning kijkt, zie je de regulateurs van de twee hoofdmotoren: twee keer 651 kilowatt. 00:07:19 Botte Jellema : Deze schakelaar doet mij een beetje denken aan wat ik uit die grote vliegtuigen van Boeing ken. Dat is wat groter, en dan zie je ze met volle hand twee of drie van die schuiven naar voren kantelen. 00:07:34 Tjeerd Zijlstra: Klopt. Toen ik hier net in dienst kwam, kreeg ik een glimlach op mijn gezicht. We gingen oefenen op het Hollands Diep om het vaartuig te leren kennen. Ik mocht toen voor de eerste keer het gas opentrekken. Wat je zegt: je vaart zo, je duwt hem in en langzaam bouw je het op. Je voelt het vaartuig omhoog komen en dat is een heel mooi gevoel. 00:07:57 Botte Jellema : Over hoeveel pk hebben we het? 00:08:02 Tjeerd Zijlstra: Bijna 1900 pk. 00:08:03 Botte Jellema : Goedemorgen! Dan gebeurt er wel wat. 00:08:06 Tjeerd Zijlstra: Dan gebeurt er zeker wat, en daar worden we in getraind. Ik zei al dat het zware vaartuigen zijn van 60 ton. Je hebt een flinke waterverplaatsing als je hem uit het water trekt. Daar houden we rekening mee. Als we onderweg zijn naar incidenten, prioriteren we: hoe ernstig is het incident? Op de plekken waar schepen liggen aangemeerd, stoppen we eventjes. 00:08:33 Botte Jellema : Er ontstaan flinke hekgolven als je met dit schip op volle snelheid naar een alarmmelding gaat. Vervelend voor aangemeerde en varende schepen, maar als Tjeerd ergens op afgaat kunnen er levens op het spel staan. 00:08:45 Tjeerd Zijlstra: In het verleden heb ik genoeg incidenten meegemaakt waarbij we niet kunnen stoppen omdat er iemand een hartaanval aan boord van een schip voor anker had. Dat is heel frustrerend, want de ambulance is al ter plaatse, staat op de wal, maar kan niet bij dat schip komen. 00:08:59 Botte Jellema : Dan moet je? 00:08:59 Tjeerd Zijlstra: Dan moet je echt. 00:09:01 Botte Jellema : De bellen en lampen, alles gaat aan? 00:09:04 Tjeerd Zijlstra: Ja, alles gaat aan. Onderweg roepen we schepen op. Vaak is er begrip, vooral als je het later uitlegt. Stel, er is ergens schade, nemen we later contact op zodat we het één en ander kunnen regelen. 00:09:24 Botte Jellema : De RWS71 en haar zusterschepen kunnen de scheepvaart begeleiden als er bijvoorbeeld een ongeluk is gebeurd. Ze zorgen dat brandweer, politie en andere hulpdiensten op het water hun werk kunnen doen. Ze halen obstakels uit het water, controleren de verlichting en borden langs de vaarwegen. Om het publiek wat bekender te maken met deze Rijkswaterstaatschepen en uit te leggen waarom ze soms met zo'n hoge snelheid varen, vertelt Tjeerd over zijn werk op zijn Twitterkanaal. Ik zag recent dat er een incident met een auto was. Kun je vertellen wat dat was? 00:09:57 Tjeerd Zijlstra: We kregen afgelopen vrijdagochtend de melding binnen dat er een auto in het water was. 00:10:05 Botte Jellema : Is dat meteen groot alarm voor jullie? 00:10:09 Tjeerd Zijlstra: Als er onduidelijkheid is, wordt er meteen opgeschaald. 00:10:13 Botte Jellema : Dat betekent dat er meer personeel en voer- of vaartuigen worden ingezet voor de zekerheid. 00:10:18 Tjeerd Zijlstra: Bij de brandweer denk je dan aan duikteams, vooral omdat deze melding binnenkwam. Het was niet duidelijk of er personen in de auto zaten. 00:10:27 Botte Jellema : Je wist dat ze in diep water terecht gekomen waren? 00:10:30 Tjeerd Zijlstra: De auto lag onder water. Het was niet relatief diep, maar als die auto onder water is, is het diep genoeg. 00:10:36 Botte Jellema : Waar waren jullie op dat moment? 00:10:37 Tjeerd Zijlstra: Wij waren hier in Dordrecht. Wij kregen die melding binnen en zijn hier met blauw licht en snelheid het gat uitgegaan. We hoorden via de C2000 de hulpdiensten. Zolang er nog niemand ter plaatse is, proberen wij op volle snelheid die kant op te gaan. 00:10:58 Botte Jellema : Hoe sneller je er bent, hoe beter. 00:10:58 Tjeerd Zijlstra: Als er personen te water zijn, kan je de duikers assisteren en faciliteren zodat ze eventueel vanuit ons vaartuig kunnen duiken. 00:11:08 Tjeerd Zijlstra: Hebben jullie duikers aan boord? 00:11:10 Tjeerd Zijlstra: Nee, wij hebben geen duikers aan boord. Bij incidenten komen er vaak duikers van de brandweer. Wij moeten ervoor zorgen dat het vlot en veilig is voor het overige scheepvaartverkeer, maar bij incident ook voor de hulpdiensten en betrokkenen. Dat is onze kerntaak. Vaak zijn wij als eerste ter plaatse en als het veilig is, gaan we als hulpdienst aan de gang totdat de brandweer, politie - noem maar op - ter plaatse is. Dan gaan we terug naar ons eigen proces en dat is vlot en veilig. 00:11:42 Botte Jellema : Hoelang moest je varen om daar naartoe te komen? 00:11:44 Tjeerd Zijlstra: Het was een half uurtje varen, en dan merk je onderweg al dat er een hoop gebeurt. Vanaf de wal hoorden wij dat het duikteam ter plaatse is en de duiker al aanstalten maakte om te water gaan. Dan minderen we ook onze snelheid als we voorbij kritische punten varen, maar we willen nog wel zo snel mogelijk ter plaatse zijn om de veiligheid van de duiker te waarborgen. 00:12:08 Botte Jellema : Wat trof je aan bij aankomst? 00:12:09 Tjeerd Zijlstra: Er waren al veel hulpdiensten ter plaatse. We zagen een klein deel van de auto nog boven water steken. 00:12:16 Botte Jellema : Ik zag een fotootje. Het was nog een beetje het bovenste van het dak. Ik zag nog een achterlamp. 00:12:22 Tjeerd Zijlstra: Klopt. Gelukkig kregen we heel van de duikers te horen dat er geen personen waren aangetroffen. Dat is heel fijn. De politie heeft daarin ook een rol, want die gaat dit na. Het bleek uiteindelijk om een gestolen auto te gaan. Dan schalen we weer flink af en gaat ons proces verder. We zijn ook waterkwaliteitsbeheerder, en bij zo'n auto in het water komt er olie en vervuiling. 00:12:55 Botte Jellema : Ik zag het op het water drijven. Het was heel weinig, maar het was er wel. 00:12:58 Tjeerd Zijlstra: Je hebt maar heel weinig olie nodig om een aardige vlek te krijgen. Deze locatie was bij de Biesbosch, het nationaal park. Wij moesten toen heel snel die oliebooms uitleggen. 00:13:00 Botte Jellema : Wat zijn dat? 00:13:17 Tjeerd Zijlstra: Dat zijn een soort grote worsten, die kunnen drijven en zijn aan elkaar vastgemaakt. Die zuigen de olie uit het water, en zo kunnen wij het indammen. 00:13:31 Botte Jellema : Dan wordt het niet verspreid. 00:13:36 Tjeerd Zijlstra: Nee, dan kunnen we het indammen. Dat hebben we hier ook gedaan: we hebben de auto ingedamd, en komt de calamiteitenaannemer de auto uit het water weghalen. Afhankelijk van hoeveel olie er is, kan er ook nog geskimd wordt waarbij de olie van het wateroppervlak wordt gehaald als een soort stofzuiger. Maar in dit geval was het niet zoveel olie, en dan doen die worsten hun werk. 00:13:59 Botte Jellema : Die zuigen het op en dan is het weg. 00:14:02 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. 00:14:05 Botte Jellema : Waarom Twitter je daarover? 00:14:06 Tjeerd Zijlstra: Ik ben daarvoor gevraagd vanuit de dienst. Er vroegen veel mensen wat wij precies deden. Bij de Havendagen zagen ze deze gele boot liggen. 00:14:20 Botte Jellema : Mooi spul. 00:14:20 Tjeerd Zijlstra: Mooi spul. 00:14:21 Botte Jellema : Dat zal wat kosten. 00:14:21 Tjeerd Zijlstra: Uiteraard. Dat krijgen we vaak te horen, maar je krijgt ook vragen: is het een ambulanceboot? Hij is geel en heeft striping. Wat is dit voor boot? Ik vind het zelf ontzettend leuk dat wij nu de kans krijgen om onze operationele werkzaamheden te mogen laten zien aan de burgers. 00:14:52 Botte Jellema : Voor wie het leuk vindt, @gzw_Tjeerd. Op Twitter zien we de gevallen die goed zijn afgelopen of niet ernstig zijn. Maar het gaat heel regelmatig mis in het Nederlandse water. Rijkswaterstaat is niet bij alle drenkelingen betrokken, maar haalt zelf elk jaar tussen de 70 en 100 stoffelijke overschotten uit het water. Zwemmen in rivieren en kanalen is vaak niet toegestaan en kan levensgevaarlijk zijn. 00:15:21 Tjeerd Zijlstra: Als je een strandje hebt tussen twee kribben bijvoorbeeld, stap je opeens de diepte in en kom je in die vaargeul terecht. Zodra je een beetje buiten die kribben komt, kom je in de stroming terecht en krijg je een soort draaikolk. Dat is ontzettend gevaarlijk. De mensen moeten deze gevaren echt weten als ze lekker willen genieten op een strandje aan een rivier. Als je aan het zwemmen bent, kan je gegrepen worden door de onderstroom. 00:15:50 Botte Jellema : Ben je er ooit als jongen zelf in terechtgekomen? 00:15:51 Tjeerd Zijlstra: Eén keer met het zwemmen, maar toen had ik gelukkig een surfplank bij. Je moet dan wel flink peddelen. 00:15:52 Botte Jellema : Wat gebeurde er? 00:16:00 Tjeerd Zijlstra: Ik kwam in de buurt van een krib en dan neert het. Ik weet uit ervaring dat je nooit tegen de stroming in moet pedellen: één, je raakt vermoeid en twee, je wint niet. Het beste wat je kan doen is er schuin van weg peddelen. 00:16:14 Botte Jellema : Je komt dan in een soort draaikolk terecht. 00:16:16 Tjeerd Zijlstra: Klopt. 00:16:17 Botte Jellema : Hoe heb je dat toen gedaan? 00:16:18 Tjeerd Zijlstra: Ik zat toen zelf gelukkig op een surfplank. Dat scheelt een hoop. Maar als je daar als zwemmer in terechtkomt, is het echt levensgevaarlijk. Dat heb ik zelf gelukkig nooit meegemaakt. 00:16:28 Botte Jellema : Nee, maar daar werd je even met de neus op de feiten gedrukt. 00:16:31 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Als jonge jongen had ik zoiets van: oké. Zeker weten. 00:16:35 Botte Jellema : Dat liep goed af, maar Tjeerd heeft in dienst bij Rijkswaterstaat al verschillende incidenten met zwemmers in de rivier meegemaakt. 00:16:43 Tjeerd Zijlstra: Wat mij het meeste is bijgebleven, was een keer op een schitterende zomerse zondag in juli. Ik had late dienst. Het was mooi weer en goede vrienden kwamen ons opzoeken bij mijn ouderlijk huis. Daar was het heerlijk en konden we verkoeling opzoeken. 00:17:03 Botte Jellema : Aan de Lek? 00:17:03 Tjeerd Zijlstra: Aan de Lek. We zaten lekker aan het strandje: lekker stoeltje in het water, verkoeling opzoeken. Uiteindelijk moest ik me omkleden en klaarmaken om naar mijn werk te gaan, want mijn dienst begon. Mijn vriendin ging met die vrienden mee naar een terrasje aan het water. Ik had nog contact met hen: "Veel plezier." Mijn dienst begint en al vrij snel kregen wij de melding dat er een tiener vermist was in het water. Een drenkeling. Toevallig waren wij in de buurt en eerder ter plaatse dan de hulpdiensten aan land. We hadden overleg met de melder: waar is hij ongeveer? Uiteindelijk verdwijnt hij onder water. Er ontstaat paniek en ze kunnen hem niet meer vinden. Dan proberen we het meteen een beetje uit te peilen met onze apparatuur, als we daar ter plaatse komen. 00:18:04 Botte Jellema : Tijd is je ergste vijand op zo'n moment. 00:18:06 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Het gouden uurtje noemen ze dat als er een drenkeling is. Elke seconde telt. Uiteindelijk hebben we de locatie waar hij ongeveer moest liggen, kunnen doorgeven aan de brandweer. Dan gaan wij terug in onze eigen rol. In dit geval betekent dat dat wij de vaarweg toen hebben gestremd, om het veilig te houden voor de duiker en de hulpdiensten die erbij zijn betrokken. Zo'n duiker gaat het water in en zit onder water. Op dit stukje rivier waren er ook veel en snelle motorboten. 00:18:49 Botte Jellema : Rivier zeg je. Dit was bewegend water? 00:18:52 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Een stromende rivier met een flinke stroming. Wij geven de stroomsnelheid, de watertemperatuur, enzovoorts, door aan die hulpdiensten. Wij hebben echt een informatieve rol als Rijkswaterstaat om de hulpdiensten zo goed mogelijk te ondersteunen zodat ze hun werk kunnen doen. Bij dit incident hebben wij de rivier gestemd. We zijn met dat proces bezig. We roepen de Beroepsvaart aan en stoppen we. Recreanten worden op de ouderwetse manier aan dek tegenhouden. Ondertussen gaat het proces aan de wal verder. Dat was voor mij een rare wereld, want op dat terras zat op de achtergrond mijn vriendin en mijn vrienden: wat gebeurt er hier? Ik heb later wel contact met ze gehad. 00:19:48 Tjeerd Zijlstra: Hoe is het afgelopen? 00:19:49 Tjeerd Zijlstra: Uiteindelijk is de tiener door de duiker van de brandweer uit het water gehaald. 00:19:54 Botte Jellema : Was dat lang nadat hij onder water was? 00:19:54 Tjeerd Zijlstra: Hij is toch ruim drie kwartier onder water geweest en afgevoerd naar het ziekenhuis. Vaak krijgen we geen terugkoppeling, maar deze jongen heeft het niet gered. 00:20:12 Botte Jellema : Dat is afschuwelijk. 00:20:13 Tjeerd Zijlstra: Voor alle nabestaanden hartstikke triest en een wake up call voor vele anderen. Zo'n stromende rivier met een onderstroom is een sluipmoordenaar. Zo noemen wij het. 00:20:35 Botte Jellema : Waarom kan je niet boven water blijven als zwemmer? 00:20:38 Tjeerd Zijlstra: Het kan verschillende factoren hebben. Vorige week hadden we een drenkeling bij de Dortsche brug. Die persoon lag al een tijdje in het water en is levend uit het water gehaald met een lichaamstemperatuur van nog maar 32 graden. 00:20:55 Botte Jellema : Zeker in het voorjaar, als het buiten al lekker warm kan zijn, vergis je je er gauw in hoe ijskoud het water in onze rivieren nog is. 00:21:02 Tjeerd Zijlstra: Dat is het gevaar: die onderkoelingsverschijnselen. Denk bijvoorbeeld heel simpel aan kramp in je spieren, ook al kan je nog zo goed zwemmen. We hebben dit ook bij de City Swim gehad, en daarom is er vaak begeleiding door onze RIBS en de reddingsbrigade. Als zwemmers kramp krijgen, worden ze zo snel mogelijk uit het water gehaald. Je kan dan alleen met je armen nog een beetje drijvende houden, maar dat is geen pretje op een stromende rivier. Dat zijn echt gevaren die je zelfs als ervaren zwemmer kunnen overkomen. 00:21:30 Botte Jellema : Ga je zelf nog wel eens zwemmen? 00:21:32 Tjeerd Zijlstra: Ik ga niet meer in de rivier. 00:21:36 Botte Jellema : Nee? 00:21:36 Tjeerd Zijlstra: Nee. 00:21:36 Botte Jellema : Niet meer zoals vroeger? 00:21:37 Tjeerd Zijlstra: Nee, niet meer als vroeger. 00:21:39 Botte Jellema : Tjeerd verwijst naar de website zwemwater.nl en daar is te vinden waar het natuurwater schoon en veilig is. Voor wie als recreant met een bootje het water op wil, is er de website varendoejesamen.nl. Beide sites worden gemaakt in samenwerking met Rijkswaterstaat. 00:21:56 Tjeerd Zijlstra: Sowieso mocht je aan de rivier op een strandje zijn, zorg dan dat je niet te ver het water in gaat en enkele gaat pootjebaden. Het klinkt misschien een beetje kinderachtig, maar als er een binnenvaartschip voorbij komt, zorgt die voor zo'n waterverplaatsing, dat tussen de kribben het strandje wordt leeggezogen en daarna komt er een soort tsunami het strandje op. Zelfs voor volwassenen gebeurt er dan heel wat onder je voeten. Stel je dit voor met kinderen. Daarom: let er echt alsjeblieft op. We snappen dat mensen verkoeling zoeken met de hete zomerdagen en het is schitterend langs de rivier. We hebben een fantastisch land met al dat water. Alleen, wordt bewust en bereid je voor. Weet een beetje wat de gevaren zijn van zwemmen in de rivier. Niet een beetje, maar weet wat de gevaren zijn. 00:22:57 Botte Jellema : Een paar dagen na het interview zie ik Tjeerd twitteren over hoe ze samen met de KNRM op volle vaart uitrukken voor een drenkeling die door de harde stroming niet meer aan de kant kan komen. Deze keer heeft het gelukkig een goede afloop. 00:23:18 Botte Jellema : Je hoorde een aflevering in de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat en deze keer hadden we een ontmoeting met Tjeerd Zijlstra. Hij is mobiel verkeersleider in de wateren rond Dordrecht bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt. 11. gevaren op het water.mp3