Podcasts Rijkswaterstaat

Momenteel geen uitgeschreven tekst beschikbaar

22 Files (2).mp3 00:00:00 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Niet één automobilist mopperde op het wachten. Iedereen reed geduldig mee in de langzaam voortkruipende, telkens weer stilstaande file. 00:00:07 Dame: Hoeveel kilometer heb je in totaal? 00:00:10 Respondent: Op dit moment 2175. Dat zijn alle files op alle A- en N-wegen. Dat is een absoluut record. 00:00:19 Botte Jellema: Van de zonnige pinksterdag in 1955, toen de eerste file in Nederland stond, tot de besneeuwde januaridag in 2019, toen er meer dan 2.000 kilometer file in ons land stond. Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de geschiedenis van de file. Afgelopen jaar waren ze er nauwelijks door de coronacrisis, maar de files lijken elk jaar nog te groeien. We zijn er niet blij mee, maar dat sentiment is wel eens anders geweest. Was die eerste file echt op die pinksterdag in 1955? De ANWB heeft de eerste file voor een commercial een keer nagemaakt in 2008. 00:01:03 Commercial maker: Een stuk of 30 auto's. We hebben 100 figuranten, en moeten allemaal in de kleding gezet worden uit 1955. 00:01:09 Botte Jellema: Het is historicus van de ANWB, Hans Buiter, die zegt dat hij geen direct bewijs heeft gevonden voor deze mythische eerste file van Nederland die zou hebben gestaan bij knooppunt Oudenrijn, toen nog een rotonde aan de zuidwestkant van Utrecht. Hans weet nog hoe deze plek eruitzag in zijn jeugd. 00:01:26 Hans Buiter: Ik zat op de achterbank bij mijn ouders. Als we naar het zuiden reden- we gingen altijd op vakantie in Frankrijk - was er een grasveld met een paar koeien erop. Dat kan ik me nog goed herinneren. 00:01:40 Botte Jellema: In het midden? 00:01:41 Hans Buiter: In het midden, ja. Koeien graasden op Oudenrijn. Dat was een vast markeringspunt. 00:01:47 Voice-over (Botte Jellema): Oudenrijn was het eerste knooppunt van autosnelwegen in Nederland en oorspronkelijk was het een rotonde. Hans neemt ons mee terug in de tijd naar de jaren '50, toen de eerste snelwegen werden aangelegd en het daar al snel ook druk werd. 00:02:07 Hans Buiter: Aan de ene kant kwam dat omdat het aantal personen- en vrachtauto's toenamen. In 1950 ongeveer waren er pakweg 150.000 auto's. Al snel waren dat 200.000 auto's en in 1960 een half miljoen personenauto's. Je kreeg een grote toename van het verkeer. Je kreeg vooral ook dat automobilisten bij voorkeur - als ze de gelegenheid hadden voor hun route - over de autosnelweg reden. Dat was sneller, maar vooral ook veiliger. 00:02:26 Botte Jellema: Personenauto's werden in de jaren '50 vooral gebruikt in het weekend en tijdens vakanties. 00:02:31 Hans Buiter: Daar danken we nog steeds de term 'zondagsrijder' aan. 00:02:42 Botte Jellema: Een ochtend- en avondspits bestond nog niet, maar behalve de andere momenten waarin ze voorkwamen, werden files toen ook anders beleefd. In de jaren '50 waren auto's en snelwegen het toonbeeld van moderniteit. Als je meer wil weten over die eerste snelwegen en hoe die ontstonden, luister dan even naar aflevering drie van deze podcastserie. Probeer het je voor te stellen: voor 1954 moest je van Amsterdam naar Utrecht rijden over smalle wegen door kleine dorpen. 00:03:09 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Wie van Amsterdam naar Utrecht wilde, moest tot voor kort gebruik maken van de beruchte weg langs de Vecht. Over een afstand van maar 38 kilometer telt die weg liefst 126 gevaarlijke bochten, waarvan zelfs tien zeer gevaarlijke zoals onder andere in het dorp Abcoude. 00:03:24 Botte Jellema: Het Polygoonjournaal laat beelden zien van een grote vrachtwagen die langs kinderen op fietsen manoeuvreert door smalle dorpsstraten. 00:03:31 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Voor Amsterdam en Utrecht en voor het hele land, was het van vitaal belang dat hierin verandering kwam. Die verandering is thans gekomen met de ingebruikneming van de vijf kilometer kortere Rijksweg nummer 2 en de nieuwe brug over de Amstel in Amsterdam. 00:03:45 Botte Jellema: In 1954 is de A2 geopend. Die sloot aan op de toen al bestaande A12, met die rotonde bij Oudenrijn. Dat was één jaar voordat die legendarische eerste file daar zou hebben gestaan. 00:03:58 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Tweemaal zo snel als voorheen. Dat wil zeggen in een half uur kan men nu van Amsterdam naar de Domstad rijden over een veilige, kaarsrechte weg die niet meer gekruist wordt door wegen op gelijk niveau. 00:04:08 Botte Jellema: Toen in '55 had je voor het eerst een echte kruising hier. 00:04:14 Hans Buiter: Ja, en had je voor het eerst omvangrijke noord-zuid stromingen die oost-west stromen sneden. De eerste mogelijkheid tot de congestie was in mondjesmaat ook al in '39 al gebeurd. Daarna vanaf '54 kon het pas echt losgaan hier. Dat komt aan de ene kant doordat die weg er lag, die trok verkeer naar zich toe, dat is altijd met wegen. Ten tweede komt het door de toenemende welvaart in Nederland, dus door 200.000 personenauto's. Ook heel opmerkelijk, voor het eerst ook weer de stromen Duitsers die naar Nederland trokken. Wanneer trokken de Duitsers naar Nederland? In de zomervakantie, maar daarnaast ook vooral tijdens mooie weekenden in het voorjaar: Pasen, Hemelvaart en bij uitstek Pinksteren. Waarom Pinksteren? Tijdens Pinksteren hadden mensen min of meer drie dagen vrij. Of op z'n minst tweeënhalve dag. De vrije zaterdag bestond nog niet, maar wel de vrije zaterdagmiddag, dus dan had je tweeënhalve dag om ergens naartoe te gaan. 00:05:16 Botte Jellema: Alles was dus aanwezig voor een eerste opstopping op de snelweg. Als in 1957 de Velsertunnel wordt geopend, meldt het Polygoonjournaal het volgende: 00:05:28 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Een twintigtal bezitters van oude auto's was op het idee gekomen om op de eerste zondag na de opening een ritje te maken door de Velsertunnel. Ze waren daartoe al vrij vroeg op stap gegaan en konden ongehinderd passeren. In de namiddag zouden ze onherroepelijk zijn vastgelopen, omdat bijna 40.000 bezitters van nieuwe auto's op hetzelfde idee waren gekomen. Het resultaat was een complete chaos. Op de aanvoerwegen die op zo'n drukte niet berekend zijn, liep het verkeer volkomen vast. Niet één automobilist mopperde op het wachten. Iedereen reed geduldig mee in de langzaam voortkruipende, telkens weer stilstaande file. 00:06:03 Botte Jellema: Maar hoe zit dat nu met die beruchte eerste file bij Oudenrijn in 1955? Hans heeft in diverse archieven gezocht naar een melding ervan. 00:06:11 Hans Buiter: Artikelen over de eerste omleidingen op Oudenrijn vind ik in 1955, bij een voetbalwedstrijd Nederland-Zwitserland. Volgens mij was Zwitserland op dat moment regerend wereldkampioen. Niet meer. 00:06:25 Botte Jellema: Ik heb dat niet paraat. 00:06:27 Hans Buiter: Ik heb het ook niet paraat. Laat ik niet speculeren. 00:06:30 Botte Jellema: Het maakt ook niet uit. Het was druk vanwege voetbalwedstrijden. 00:06:33 Hans Buiter: Het was druk vanwege voetbalwedstrijden. De eerste omleiding vanwege pinksterdrukte kom ik tegen in '57. In het voorjaar van '57, begin mei, zeiden ze dat vanwege de drukte van de voorgaande jaren op Oudenrijn het nodig was om allerlei maatregelen te nemen. Dus in '56 was het hier al vastgelopen. Het lijkt logisch dat het in '55 ook al gebeurd is, want op dat moment was Oudenrijn al een jaar in bedrijf als kruising. Het is allemaal een beetje indirect. Er is geen persbericht de wereld ingegaan. Nu hebben we de eerste file op Oudenrijn. 00:07:14 Botte Jellema: Er is dus een beetje een debat over of het toen is geweest. 00:07:17 Hans Buiter: Ja. In ieder geval, wat ik zeg als mensen mij vragen of dit de eerste files waren: dit waren per definitie niet de eerste files. Alleen, dit zouden goed de eerste files op een autosnelweg geweest kunnen zijn. 00:07:39 Botte Jellema: Zo gingen we de jaren '60 in met een modern fenomeen: files op de snelwegen. Die eerste files waren een bezienswaardigheid. 00:07:47 Hans Buiter: Mensen gingen massaal naar die files kijken. Er zijn heel mooie foto's van viaducten - viaduct Welgelegen bijvoorbeeld - over de A2, waar mensen massaal naar het vastlopend verkeer keken. Het was sowieso al een feest om mensen massaal te zien rijden, maar blijkbaar nog feestelijker om ze te zien stilstaan. 00:08:17 Botte Jellema: In de jaren '60 ontstond het eerste woon-werkverkeer op de snelwegen en daarmee dus de avond- en ochtendspits. Dat bracht nieuw werk met zich mee. Om automobilisten te waarschuwen voor filevorming schafte de rijkspolitie open sportwagens aan: Porsche cabrio's. Deze Porsche-groep heeft bestaan vanaf begin jaren '60 tot in de jaren '90. De eerste agenten die erin mochten rijden, moesten een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben. Als teken daarvan moesten ze minstens 25 jaar getrouwd zijn en bij voorkeur kinderen hebben. Rob van Rees is oud-agent van de Porsche-groep en vertelt in het tv-programma 'Andere Tijden' over deze open sportwagens. 00:08:58 Rob van Rees: Ze waren fantastisch, alleen al vanwege het feit dat die heel goed achteruit kon rijden. Normaal gesproken ga je alleen maar vooruit, maar wij moesten achteruit om bij de start van de file te kunnen blijven. Je had het voordeel dat jouw collega aan het stuur zat en rustig achteruit reed, terwijl jij aan de andere kant in de auto ging staan om het aankomende verkeer af te zwaaien. 00:09:18 Interviewer 2: Hoe ging dat? 00:09:19 Rob van Rees: Dat ging heel simpel. Je ging in de auto staan en dan kon je twee dingen doen: je kon zo op de stoel gaan staan en dan zwaaide je het verkeer af. Als het goed ging, remde men heel rustig af, maar soms had je ook mensen die terug zwaaiden omdat ze dat een sympathiek gebaar vonden. Vervolgens knalden ze achterin op die file. Dat was niet de bedoeling. Je moest rustig je snelheid minderen. Je correspondeerde met het verkeer door middel van je handen. 00:09:58 Botte Jellema: Het past bij mijn beeld van de jaren '60: auto's in wulpse vormen, nieuwe kaarsrechte wegen waar je tot voor kort onvoorstelbare snelheden kon rijden, en een Rijkspolitie in Porsche cabrio's. Dan is het niet erg om af en toe stil te staan, maar de lol gaat er in de loop van de tijd een beetje vanaf. In de jaren '70 hebben we die avond- en ochtendspitsen en begint de file onderdeel te worden van de dagelijkse sleur. 00:10:24 Hans Buiter: In de jaren '70 werd die file massaal en ook min of meer een maatschappelijk item. Ik kan me het nummer 'File' van André van Duin nog herinneren: zoveel 1000 wielen in de file. Dat is, denk ik, een sentiment uit de jaren '70. 00:10:49 Voice-over (Botte Jellema): Het feest was er af. Files zijn een probleem. Er wordt aldoor meer asfalt aangelegd, maar elke nieuwe rijstrook zorgt automatisch voor meer verkeer en binnen de kortste keren staat er weer evenveel file als voorheen. Het aantal auto's in Nederland neemt in de jaren '80 toe tot ruim vijf miljoen. Er was niet tegenop te asfalteren. 00:11:09 Hans Buiter: Pas in de jaren '80 werd het een politiek item. Naar aanleiding van het McKinsey rapport 'Afrekenen met Files' werd er een heel offensief ingezet om de congestie tegen te gaan. 00:11:28 Botte Jellema: In de jaren '90 komen er nieuwe plannen ter bestrijding van de files. 00:11:31 Minister Maij-Weggen: We gaan wat doen op de wege op het gebied van carpoolstroken en speciale stroken voor het vrachtverkeer. 00:11:38 Botte Jellema: Minister Maij-Weggen van Verkeer opent in 1993 de eerste carpoolstrook. 00:11:43 Nieuwslezer 2: Minister Maij die over het verkeer gaat, moest vanochtend vroeg uit bed om de carpoolstrook te openen. 00:11:50 Botte Jellema: Al na een week zijn er twijfels over of het werkt. De strook wordt nauwelijks gebruikt en de files tussen Muiden en Diemen zijn alleen maar langer geworden. Er gaan verhalen dat mensen het saboteren door te doen alsof ze aan het carpoolen zijn met een pop op de bijrijdersstoel. Een jaar later verandert de carpoolstrook in een wisselstrook voor al het verkeer. Het experiment mislukt, mede door weerwerk van de autolobby. Daarna wordt er ook in de jaren '90 al gepleit voor rekeningrijden ter bestrijding van de files. De lobby is daar fel op tegen en het is er niet gekomen. Elk jaar staat er meer file in Nederland. Dan lijkt het soms alsof we ons erbij hebben neergelegd. 00:12:29 Hans Buiter: In de jaren '90 vond een deel van de beleidsmakers de files heel problematisch. Ik heb een heel mooi essay Tracy Metz gelezen in de jaren '90. Ze haalt aan dat een deel van mensen het best fijn vonden om in de file te staan. Voor forenzen met name was dat een vast moment: ze luisterden de krant, aten hun boterhammen, en sommige scheerden zich zelfs in de file. 00:13:01 Botte Jellema: De A2 die in 1954 openging tussen Amsterdam en knooppunt Oudenrijn, is tien jaar geleden verbreed tot twee keer vijf rijstroken. 00:13:11 Hans Buiter: Inmiddels is het concept: je moet kunnen doorrijden. In 2021 lukt dat heel aardig, zelfs in de spits. Waar ik eerder bijvoorbeeld de spits op de A12 meed, kan ik nu - met dank aan corona - doorrijden. 00:13:30 Botte Jellema: In 2020 - het jaar van de coronacrisis - stond er in Nederland bijna 70 procent minder file. Maar de kantoren beginnen nu - aan het begin van de zomer van 2021 - langzaam weer vol te stromen. Zo ontstaat er langzaamaan weer een ochtend- en een avondspits met weer files voor knooppunt Oudenrijn. 00:14:06 Botte Jellema: Je hoorde Hans Buiter, historicus bij de ANWB. Ik ontmoette hem op een plek waar we uitzicht hadden op knooppunt Oudenrijn, waar waarschijnlijk met Pinksteren in 1955 de eerste file van Nederland heeft gestaan, maar waar de laatste waarschijnlijk nog niet heeft gestaan. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat, met dank aan Andere Tijden van de NTR en de VPRO voor archieffragmenten. Bedankt voor het luisteren.

00:00:02 Rick Hoeksema: Ik ben het liefst op de zee. Als je de mazzel hebt, dat je in een kanootje gaat, of je hebt een zeilboot, dan kun je ook heel veel van die zeehonden zien. Die zijn vaak nieuwsgierig, komen achter je aan. We hebben de gewone zeehond en de grijze zeehond, die zijn verschillend. De grijze zeehond is wat forser en heeft ook meer een hondensnuit. Het blijft een zeehond, hoor. Het is ook hartstikke gaaf als je die achter je boot aan hebt, maar die zijn wat voorzichtiger. Als ik ze achter mijn boot aan heb, dan hoor ik het verschil meestal wel, want als ik naar ze wil kijken, dan gaan ze al onder water. Als ik een filmpje wil maken van een grijze zeehond, pak ik mijn mobieltje, draai ik dat zo om en zo gauw ik omdraai, dan zijn ze weg. 00:00:58 Botte Jellema: Dus je moet je hoofd voor je houden. Als je je camera naar achteren richt, dan vang je ze op? 00:01:03 Rick Hoeksema: Klopt. Ja, dat zijn de grijze zeehonden. 00:01:05 Botte Jellema: Je kajakt hier dus ook? 00:01:07 Rick Hoeksema: Ik kano hier ook, ja. 00:01:15 Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema, en in deze aflevering hoor je mijn ontmoeting met Rick Hoeksema. 00:01:23 Rick Hoeksema: Ik zit vooral op het natuurbeheer en de natuurmonitoring van de Waddenzee. 00:01:29 Botte Jellema: Ik heb met Rick afgesproken op zo'n beetje het noordelijkste puntje van het Friese vasteland, aan de zeekant van de dijk, bij het plaatsje Moddergat. 00:01:38 Rick Hoeksema: Dat is natuurlijk ook wel de plek waar je moet zijn als je over de Waddenzee gaat vertellen. We zitten hier tegenover twee van de Waddeneilanden, als je hier over de dijk kijkt, dan zie je Schiermonnikoog liggen. 00:01:56 Botte Jellema: En de kenmerkende rode vuurtoren, die daar staat op het eiland. 00:01:59 Rick Hoeksema: Gaaf, hè? Dan een stuk water, en dan heb je Ameland liggen. 00:02:07 Botte Jellema: We kunnen hier op een pad dat eigenlijk de Waddenzee inloopt, daar kunnen we naartoe en dat komt omdat dit, tenminste, zo heb ik dat altijd geleerd, dat dit een kwelder is. 00:02:20 Rick Hoeksema: Dat klopt, dit is een kwelder. Eigenlijk was de Waddenzee veel groter. 00:02:27 Botte Jellema: Wij hebben die dijken er doorheen aangelegd. 00:02:28 Rick Hoeksema: Dat is het hele verhaal. Je bent hier ook heen gereden, dan rij je steeds kronkel, kronkel en iedere keer kom je weer een dijkje tegen. Daar ga je overheen. Dit is de laatste dijk, maar daarvoor hebben ze dan toch nog weer kwelderwerken liggen en die kwelderwerken: je ziet ook die paaltjes. Daar zit dennenhout doorheen gevlochten en dat is bedoeld om het slib vast te houden. Vroeger groeiden die kwelders ook en dan had je echt landaanwinning. Nu is het ook heel veel natuur. Waar we nu gaan lopen, dat is echt puur natuurgebied, dus die kwelders worden echt voor natuur behouden. 00:03:12 Botte Jellema: We lopen op een geasfalteerd pad dat de zee in strekt tussen een soort weilanden, een soort polder, maar dan één die buitendijks ligt. 00:03:19 Rick Hoeksema: Dit is eigenlijk het grootste echt wilde natuurgebied nog, in Nederland. Je hebt natuurlijk heel veel natuur nog, in Nederland. Dat zijn natuurlijk kleinere stukken, de Veluwe is hartstikke groot, maar de Waddenzee, die is echt helemaal natuurlijk. Dat water stroomt in en uit met het getij en dat is gewoon echt gaaf. Daar heb je als mens ook geen invloed op. Kijk hier, een dode eend. 00:03:55 Botte Jellema: Is het eend? Of is het een eend geweest? Dat is ook de natuur, dat er dode dieren liggen. 00:04:04 Rick Hoeksema: Wist je dat de Waddenzee zo groot is als 50 procent van het oppervlak van de Nederlandse landnatuur? 00:04:16 Botte Jellema: 50 procent van de landnatuur van Nederland, dat is veel, lijkt mij? Maar het is ook een gigantisch gebied. 00:04:24 Rick Hoeksema: Het is echt heel erg groot en mensen vergeten dat vaak en dus als natuurbeheerder van dat wad, is het ook heel ingewikkeld om dat allemaal goed te volgen en in de vingers te krijgen. Dat is wel een hele mooie uitdaging, waar Rijkswaterstaat mee bezig is. 00:04:45 Botte Jellema: Wat is de positie van Rijkswaterstaat ten opzichte van het wad? Van wie is het wad, krijg je dan bijna als vraag? 00:04:57 Rick Hoeksema: Het wad is op zich van het Rijk, dat is van ons allemaal en Rijkswaterstaat beheert dat voor het Rijk. Wij hebben vanuit Natura 2000 de verantwoordelijkheid om daar het natuurbeheer te doen. 00:05:16 Botte Jellema: Kun je even kort uitleggen wat Natura 2000 is? 00:05:18 Rick Hoeksema: Natura 2000, dat is een richtlijn vanuit Europa en... O, kijk de ganzen, daar. Wauw. Die formatie. 00:05:29 Botte Jellema: Je hoort ze ook. Zuidwaarts. 00:05:37 Rick Hoeksema: Ja, die denken: het gaat over Natura 2000, wegwezen. 00:05:42 Botte Jellema: Ze vliegen de verkeerde kant op. Ze zouden in dit jaargetijde naar het noorden moeten. Daar komen ze wel uit. 00:05:49 Rick Hoeksema: Dat gaat helemaal goed komen. Maar Natura 2000, dat is in 2017 verankerd in de wet dat RWS eerst van daaruit het natuurbeheer doet voor de Waddenzee, dus we stellen vanuit Natura 2000 een beheerplan op voor de Waddenzee en voor de Eems Dollard. Dat doe je samen met alle organisaties die meedoen met het beheer van de Waddenzee. Dan let je goed op of je dat ook voor elkaar krijgt, of je de doelen die je stelt, of je die ook haalt. 00:06:31 Botte Jellema: Jullie hebben er ook een website bij en die heb ik even bekeken. Eén van de dingen die daar op staat, als ik me niet vergis, was: we proberen er eigenlijk vooral zoveel mogelijk vanaf te blijven. Klopt dat? 00:06:40 Rick Hoeksema: Ja, dat is ook wat ik net zei. Het is eigenlijk de grootste wildernis nog van Nederland en het is eigenlijk niet eens alleen van Nederland, want het is werelderfgoed, de Waddenzee. UNESCO-werelderfgoed en dat wil eigenlijk zeggen dat hier in een gebied lopen dat echt superuniek is. Het behoort eigenlijk tot de grootste getijdengebieden van de wereld, die nog helemaal volstrekt natuurlijk zijn. 00:07:15 Botte Jellema: Met getijdengebied wordt dan bedoeld dat het bij laagwater ook gedeeltelijk droog komt te staan? Ik zeg droog, maar ik kijk nu naar een enorme plas met blubber, eigenlijk. 00:07:29 Rick Hoeksema: Prachtig, hè? 00:07:30 Botte Jellema: Ja, vind je dat mooi? 00:07:31 Rick Hoeksema: Ik vind dit echt geweldig, ja. 00:07:32 Botte Jellema: Je bent een man van de zee, je bent ook oud biologieleraar, heb ik begrepen, dus hier kwamen wel veel dingen bij elkaar, want dat betreft. 00:07:42 Rick Hoeksema: Dat is echt superleuk hieraan, om voor zoiets moois te mogen werken, vanuit RWS, dat is natuurlijk supergaaf. 00:08:00 Botte Jellema: Rick kent dit gebied goed en op twee manieren. In de eerste plaats vanwege zijn werk bij Rijkswaterstaat en in de tweede plaats omdat kanoën in de natuur een passie van hem is. Hij vaart veel op de grote wateren met zijn kano en dan komt hij toevallig ook wel eens in het gebied waar hij werkt, de Waddenzee. 00:08:16 Rick Hoeksema: Ik heb een zee kano ik maak heel graag lange tochten op de zeeën, dan neem ik alles mee en dan maak ik grote tochten. Ik heb ook wel een expeditie gemaakt langs de hele kust van Zweden, van Noorwegen tot Finland. 00:08:38 Botte Jellema: Van zeg maar de grens van Zweden, Noorwegen onderin en dan na de grens van Zweden, Finland bovenin, de Oostzee, is dat? 00:08:45 Rick Hoeksema: Dat klopt, helemaal bovenin, ter hoogte van Lapland, dan ga je richting de poolcirkel. 00:08:50 Botte Jellema: Nou kan ik nooit zo goed inschatten hoe groot dat is, omdat ik gewoon geen idee heb, maar dat moet een gigantische afstand zijn. 00:08:58 Rick Hoeksema: 2400 kilometer. 00:09:01 Rick Hoeksema: Wauw. In een kajak? 00:09:01 Rick Hoeksema: In een zee kajak, een traditionele Greenland kajak. Dat is zo één waar de Inuit ook mee voeren, maar die maakten hem echt van hout en met zeehondenhuiden en dit is een polyester variant daarvan. Het is een hele fijne kano maar je zit heel dicht bij het water. Hij is niet zo groot. Je moet echt heel goed nadenken over wat je allemaal meeneemt. Ik had altijd voor een dag of vijf, zeven water en proviand mee. Dan zit je heel dicht bij de natuur. Dus de zeehonden om je heen. Ja, prachtig. 00:09:39 Botte Jellema: De hele tijd dat zoute water om je heen. 00:09:42 Rick Hoeksema: Ja, heerlijk. Als ik nu hier weer loop, dan voel je je meteen weer anders. Maar volgens mij hebben heel veel mensen dat, hoor, als ze de zee zien en de weidsheid, dat dat dan gewoon goed voelt. 00:09:58 Botte Jellema: Ja, precies, maar kun je dat beschrijven, wat dat voor jou is dan, als je dit zo hier ziet? 00:10:03 Rick Hoeksema: Dit geeft mij gewoon echt heel veel ruimte, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik in de Waddenzee, in dit gebied, nog het minst gevaren heb. Dus ik ga nu, omdat het coronatijd is, ga ik in Nederland een grote tocht doen, dan ga ik van België naar Duitsland varen en dan ga ik ook de hele Waddenzee over. 00:10:27 Botte Jellema: Dan kom je er doorheen. Dat is ook geen geringe afstand, lijkt me. Hoeveel kilometer is dat? 00:10:33 Rick Hoeksema: Ergens rond de 550 kilometer. 00:10:37 Botte Jellema: Ten opzichte van die 2400, is dat een makkie. 00:10:39 Rick Hoeksema: Maar de zee is altijd uitkijken. Je moet echt altijd heel goed voorbereid zijn, heel goed opletten. Het blijft zee. 00:10:58 Botte Jellema: We treffen het met het weer. Het is rustig, de zon schijnt en we kunnen ver kijken en het is stil. De vooravond op het wad, ongeveer een kilometer buiten de zeedijk, er zijn een paar andere mensen op deze plek om de hond uit te laten, of zichzelf, en Rick en ik zijn onder de indruk van de weidsheid en de natuur. Het is wel een hele verantwoordelijkheid om dit gebied te beheren. 00:11:19 Rick Hoeksema: Dat behoud van die wilde natuur van de Waddenzee, dat is wel echt een uitdaging waar Rijkswaterstaat zich voor in wil zetten. 00:11:32 Botte Jellema: En waarom is dat zo'n uitdaging? 00:11:34 Rick Hoeksema: Er zijn natuurlijk ook dingen die niet goed gaan in de Waddenzee. Er zijn bijvoorbeeld vogelsoorten, zoals de noordse stern en de visdief, en die gaan achteruit in hun broedsucces. Dat komt omdat in de kwelders de nesten niet tot goed broedsucces komen. Er zijn er ratten, vossen. Het probleem is dan dat mensen met ideeën komen om kunstmatige eilanden aan te gaan leggen in de Waddenzee als broedgelegenheid voor die vogels en dat... 00:12:11 Botte Jellema: Waar de ratten en de vossen niet kunnen komen. 00:12:13 Rick Hoeksema: Dat zijn natuurlijk hartstikke mooie ideeën, alleen moet je dat wel afwegen tegen de natuurlijkheid die je nu hebt van de Waddenzee. 00:12:23 Botte Jellema: Als je een niet natuurlijk eiland gaat aanleggen in de Waddenzee, dan grijp je wel in en dat hadden we net gezegd, dat is iets wat je eigenlijk niet wilt. 00:12:30 Rick Hoeksema: Nee, en dat is ook wat eigenlijk indruist tegen waarom het werelderfgoed geworden is. Je wil die natuurlijke dynamiek behouden. 00:12:39 Botte Jellema: Dit pad is ooit aangelegd, maar als het er nu niet lag, was het er niet gekomen? 00:12:42 Rick Hoeksema: Dan was het er niet aangelegd. Nee, klopt en dat is echt een puzzel en een uitdaging waar we mee zitten. Dus daar willen we echt in goed gesprek met iedereen die mooie plannen heeft, kijken of we ook buiten of aan de binnenkant van de dijk, de landkant, of we daar geen oplossingen kunnen vinden. De Waddenzee is door dat indijken steeds kleiner geworden. Het zou natuurlijk heel mooi zijn als je dit soort plannen kunt realiseren, terwijl je het allemaal een beetje ruimer maakt. 00:13:19 Botte Jellema: De zeedijk is natuurlijk noodzakelijk, maar het is ook een grote ingreep. Waar dat land en de zee vroeger organisch in elkaar overgingen, doorsnijdt nu een dijk op deltahoogte het gebied. Met een goede reden, maar als je erover nadenkt, is het een enorme verandering in de Wadden. 00:13:35 Botte Jellema: Nu niet meer ingrijpen. Dat is volgens mij een goed streven. Tenminste, het klinkt goed, maar we hebben al heel wat uitgevreten met de Waddenzee. We hebben er een Afsluitdijk doorheen aangelegd, ik zie zelfs daar nu een boorplatform in de verte. 00:13:51 Rick Hoeksema: Ja, die staat wel in de Noordzee. 00:13:53 Botte Jellema: Die staat in de Noordzee. Die staat niet in de Waddenzee, maar ik weet ook dat er gas gewonnen wordt onder de Waddenzee, met schuin geboorde dingetjes, of zo. Ik weet niet precies hoe ze dat... 00:14:02 Rick Hoeksema: Nee, maar er gebeurt van alles. Er wordt gevist. 00:14:03 Botte Jellema: En we hebben natuurlijk die enorme zeedijk aangelegd. 00:14:07 Rick Hoeksema: Dat zijn echt hele grote ingrepen geweest en de geulen, die veranderen nu nog steeds naar aanleiding van het aanleggen van de Afsluitdijk. 00:14:20 Botte Jellema: Oké, nu nog, bijna 100 jaar later? Even uit mijn hoofd, 1932. 00:14:29 Rick Hoeksema: Ja, zoiets. 00:14:33 Botte Jellema: Het schiet al op, hoor. 00:14:37 Rick Hoeksema: Heel veel mensen beseffen dat niet, want die zien dus nu dat er heel veel veranderingen zijn in dat deel van de Waddenzee. Die geulen zijn eigenlijk te groot voor die situatie. Dus die geulen die zijn nog aan het opvullen, dus daar wordt het ondieper nog. Dat gaat voorlopig nog door en eigenlijk moet je zeggen dat de veranderingen die wij als mens hebben gedaan met dat soort grote dijken, dat die de komende tijd meer verandering veroorzaken dan de zeespiegelstijging. 00:15:25 Botte Jellema: We stappen over een soort... Dat is wel stijl, inderdaad, maar het gaat goed en hier is nog weer een soort piertje aangelegd dat de zee insteekt. 00:15:42 Rick Hoeksema: Het is een klein strekdammetje. Vlak daarnaast dan kunnen we ook wel gewoon in het slik lopen. 00:15:48 Botte Jellema: Daar hebben andere mensen ook afgelopen. Het voelt voor mij een klein beetje alsof er ijs ligt. Even uitproberen. Hier zijn al andere mensen geweest. Dat zal wel houden. 00:16:00 Rick Hoeksema: Je ziet er ook allemaal schelpjes in, dit gaat goed hè? 00:16:04 Botte Jellema: Dit gaat zeker goed. 00:16:05 Rick Hoeksema: Maar hier is een diep stukje. Wel gaaf, hè, dit? Dit is gewoon puur natuur. Zo gauw ik water zie, dan ga ik wel een beetje kijken, of ik nog kleine jonge visjes zie, of krabbetjes of een garnaaltje. 00:16:28 Botte Jellema: Het is misschien nog even te ondiep, hè? 00:16:30 Rick Hoeksema: Ja, dat zou best kunnen, hoor. Ze noemen de Wadden ook wel de kraamkamer. 00:16:39 Botte Jellema: Ik had wel het idee dat dat voor vogels was. 00:16:43 Rick Hoeksema: Nee, het is op zich ook voor vissen, maar voor vogels, want dat is wel een ding. Kijk, hier wordt het echt niet diep, je moet ook uitkijken dat je geen water in je schoenen krijgt, dat is niet de bedoeling. Maar als je het hebt over de vogels, het werelderfgoed Waddenzee is eigenlijk vanwege de vogels op zijn minst uitgekozen. Er zijn twaalf miljoen vogels internationaal afhankelijk van de Waddenzee. Dus die komen hier om te eten en door te vliegen naar hun plek, waar ze dan weer gaan broeden. 00:17:21 Rick Hoeksema: Ik heb een keer op een landkaart gezien dat er echt zo'n hele streep te trekken is, langs, laten we zeggen, de westkust van Europa, beginnend bij Noorwegen, en dan zo helemaal naar beneden, dan overstekend bij Denemarken, Denemarken langs, en dan zit je al in het Waddengebied, eigenlijk. Dan de Wadden, en dan zo langs de Nederlandse kust naar beneden en dan via Frankrijk helemaal tot in Afrika. 00:17:43 Rick Hoeksema: Tot in Afrika en van die flyway, zoals die genoemd wordt, zijn twaalf miljoen vogels - dat zijn er echt waanzinnig veel, dat is uit onderzoek gekomen - afhankelijk van de Waddenzee, dus als die er niet zou zijn... Dat is echt giga, dat zijn getallen, die heb je niet voor zomaar een natuurgebied. 00:18:10 Botte Jellema: Echt heel bijzonder, en wat halen die vogels uit de Waddenzee? 00:18:14 Rick Hoeksema: Bij laag water, dan komen de platen droog te vallen, op de randen van waar het droogvalt, zitten ze te azen op de kleinere kokkeltjes en wad pieren en die halen ze eruit, en dat is dus waar ze op uit zijn. 00:18:33 Botte Jellema: Ik zie af en toe in mijn ooghoeken wat bewegen. 00:18:37 Rick Hoeksema: Je ziet daar ook die spoortjes, en dat is van de schelpen. Daar zie je er ook eentje, daar zag je ook een beweging in het water en dan zie je ze. 00:18:50 Botte Jellema: Maar wacht even... 00:18:50 Rick Hoeksema: Die wandelen, die hebben een voet, die voet wordt uit de schelp geperst en dan trekken ze zich naar voren. 00:19:00 Botte Jellema: Dit is de eerste keer in mijn leven dat ik dat zie, dat heb ik nooit geweten. Een wandelende schelp. 00:19:10 Rick Hoeksema: Je ziet hier echt van alles, je ziet ook luchtbelletjes. 00:19:15 Botte Jellema: Daar ontsnapt wat methaan, denk ik dan. 00:19:16 Rick Hoeksema: Zeewier. 00:19:16 Botte Jellema: Wat is dat? Boven een schelp is er een wolkje in het water? Oké, hier ook. O, daar ook. 00:19:27 Rick Hoeksema: Daar zit vast onder een piertje in het wad. Maar je hoort ze wel, hè, de vogels? Daar verderop, daar zie je ze, daar zitten ze ook. Dat is aan de rand van het water, waar voedsel valt te halen. 00:19:51 Botte Jellema: Zo zittend op mijn hurken daar aan het einde van een klein strekdammetje zie ik van dichtbij hoeveel leven er in die modder zit en ben ik ineens bang om nog een stap te zetten, want wat vertrap ik? Ik begrijp nu goed waarom Rijkswaterstaat van dit gebied af wil blijven. Het is het grootste natuurgebied dat we hebben, een gebied dat zich uitstrekt van Den Helder tot diep in Denemarken, een gebied dat bovendien ook nog een belangrijke functie heeft voor de waterveiligheid van ons land. Maar omdat we er nooit vanaf zijn gebleven, is er vanaf blijven dus een verandering. Hoe doe je dat? Soms begint het simpel, zoals met een pilot van Rijkswaterstaat, om kadavers te laten liggen. 00:20:38 Rick Hoeksema: Walviskadavers worden eigenlijk altijd opgeruimd en dat moet Rijkswaterstaat ook doen. 00:20:43 Botte Jellema: Het is ook een soort evenement, als er een walvis aanspoelt, meestal. De media is er dan bij, er worden foto's gemaakt, mensen staan eromheen. 00:20:51 Rick Hoeksema: Op zich is het natuurlijk ook wel logisch, zo'n heel groot beest op het strand. Dat is natuurlijk niet echt fris, het gaat stinken, maar hier in de Wadden hebben we ons altijd wel erover verbaasd en ook kregen we er steeds meer moeite mee, omdat als zo'n dier hier op een vrij onbewoonde plaat aanstrandt, om hem dan ook weg te halen. Nu was er vorig jaar in november een dwergvinvis gestrand, op Rottumerplaat. Toen hadden we zoiets ook samen met... 00:21:28 Botte Jellema: Daar, bij Lauwersoog. 00:21:31 Rick Hoeksema: Toen hadden we zoiets samen met de andere beheerders, met het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, hebben we overlegd: zullen we deze unieke kans gewoon benutten en eens kijken of we hem kunnen laten liggen. 00:21:47 Botte Jellema: Hoe groot is zo'n dwergvinvis? 00:21:50 Rick Hoeksema: Een dwergvinvis kan veertien meter worden, maar dit was nog een jonkie, die was wat kleiner, een meter of drie, drieënhalf. 00:22:00 Botte Jellema: Dat is toch een flinke vis, hoor. Ik ga het even anders doen. 00:22:15 Rick Hoeksema: Dan moet je snel beslissen. Maar meestal heb je het protocol. LNV kijkt eerst of hij onderzocht moet worden. 00:22:24 Botte Jellema: LNV is het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij? 00:22:28 Rick Hoeksema: Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Die zijn ervoor verantwoordelijk zolang het dier nog leeft. Als die doodgaat, gaan ze eerst kijken of het onderzocht moet worden. Het kan ook zijn dat je ervan wil leren of die plastic opgegeten heeft of waar die aan doodgegaan is, of die ziek was. Die interesse was er bij deze dwergvinvis niet en toen hebben we gedacht: het is eigenlijk veel waardevoller om deze te laten liggen en dan te gaan monitoren, kijken wat er gebeurt. 00:22:56 Botte Jellema: November zei je, dus we zijn nu twee, op een week na, vier maanden verder. 00:23:00 Rick Hoeksema: Ja, eerst zwol die op en hij kan ook ontploffen. Je moet er dan niet in gaan poeren, daar zijn hele nare filmpjes van te zien. Maar deze hebben we natuurlijk met rust gelaten en nu is die een beetje aan het indrogen en we waren natuurlijk ook heel benieuwd wat erop afkomt aan aaseters, want eigenlijk is dit natuurlijk de missing link in het ecosysteem van de Waddenzee. Want we zeggen wel: dit is natuurlijk helemaal natuurlijk, maar als je van die hele grote beesten iedere keer eruit haalt, dan gaat er ook een hele hoop voedsel verloren voor top predatoren die daar dus niet aan kunnen zitten. 00:23:47 Botte Jellema: En wie zijn dat dan? 00:23:49 Rick Hoeksema: Daar waren we dus heel erg benieuwd naar. Tot nu toe zijn het eigenlijk vooral vogels. Het is ook wel logisch, op Rottumerplaat heb je geen grote predatoren. 00:23:59 Botte Jellema: Nee, die kunnen er niet komen. 00:24:00 Rick Hoeksema: Nee, je hebt daar geen everzwijnen of vossen, maar je hebt er een paar konijntjes lopen en die kijken wel naar het kadaver, maar die komen er niet aan. Maar de eerste bezoeker was een ekster en we hebben kraaien gehad en een mantelmeeuw, zilvermeeuwen en dat is ook wel heel gaaf, want dat is toch de grootste meeuwensoort, die is daar op afgekomen en dat is wel een indrukwekkend grote meeuw. We hebben nog stiekem de hoop dat er nog een arend op af komt. We blijven natuurlijk nog even monitoren, dus het kan nog gebeuren. 00:24:44 Botte Jellema: Het is de eerste ook nog maar, ik bedoel: als ze op een gegeven moment weten: daar liggen ze wel eens. 00:24:50 Rick Hoeksema: Dat klopt, dat zou zomaar kunnen. We hebben wel een buizerd gehad, die is wezen kijken, maar we weten niet helemaal zeker of die voor de walvis kwam of voor de vogels die daar weer omheen zaten, maar het is wel heel erg gaaf en je merkt ook dat de publieke opinie gewoon heel erg voor deze pilot is, want dat wil je natuurlijk ook weten: hoe valt dit? Maar mensen zeggen gewoon: vroeger waren we over dood hout in het bos. Dat vonden we allemaal maar niks, weet je wel, dat moest eruit, opgeruimd worden, het bos moest netjes zijn. 00:25:28 Botte Jellema: Dat doen we niet meer. 00:25:28 Rick Hoeksema: Nee, dat is veranderd en dat is ook stap voor stap gegaan. Dus hier en daar een skelet van een walvis hebben liggen, op het strand. Dat is misschien over tien jaar ook gewoon. 00:25:40 Botte Jellema: Ze hebben bij de dwergvinvis ook een camera opgesteld die ieder uur een foto maakt. Je kunt het timelapse-filmpje hiervan vinden als je googelt op: pilot walvis kadaver. Je kunt wel van de Waddenzee af willen blijven, maar is dat eigenlijk wel mogelijk? Is bijvoorbeeld de stijging van de zeespiegel niet een enorme bedreiging voor dit gebied? Rick is daar best optimistisch over. 00:26:03 Rick Hoeksema: Kijk, de zeespiegelstijging is natuurlijk echt iets wat serieus aandacht vraagt. Maar de Waddenzee, doordat daar een natuurlijke getijdenbeweging is, groeit voorlopig nog mee met de zeespiegel en dat is natuurlijk eigenlijk echt supergaaf, dat dat gebeurt. 00:26:19 Botte Jellema: Dus de zee stijgt een beetje, hij is nu al een beetje gestegen, maar de Waddenzee is eigenlijk navenant meegestegen? 00:26:26 Rick Hoeksema: Klopt. 00:26:26 Botte Jellema: Dus er is meer sediment afgezet, er is meer zand blijven liggen. Dus eigenlijk heeft deze hoogte te maken met zo'n beetje de hoogte van de zeespiegel? 00:26:39 Rick Hoeksema: Ja, dat houdt elkaar in evenwicht. Dus als die zeespiegel wat stijgt, dan blijft er uiteindelijk wat meer slik liggen en dan groeit het dus wat harder mee. En daar zitten natuurlijk grenzen aan. Dus als die zeespiegel echt gaat versnellen, dan kom je in de problemen en dan gaat hij langzaam: dan gaat het verwateren, dan verdwijnen de platen langzaam. Maar dus als je het hebt over van als wij natuur willen herstellen en je doet dat aan de binnenkant, aan de landkant, dan zou je dus ook het land daar weer wat mee kunnen laten groeien met de zeespiegelstijging en dat is natuurlijk wel heel erg veel waard. Je kunt wel de dijken steeds hoger leggen, maar als je het land mee kan laten groeien nog, dan zit je sowieso alweer hoger met je land. 00:27:33 Botte Jellema: Hoe ga je dat doen? 00:27:35 Rick Hoeksema: Er is een experiment, dat heet de dubbele dijk. Dat is ook een prachtig project en dat is door de provincies uitgevoerd. 00:27:43 Botte Jellema: Is dat bij Delfzijl? Daar ben ik geweest. Ik heb het gezien. 00:27:46 Rick Hoeksema: Dat is echt een wereld project. 00:27:54 Botte Jellema: Je kunt er meer over horen in aflevering veertien in deze serie met de titel: Kleirijperij. 00:27:58 Rick Hoeksema: Als je dat vaker zou kunnen doen en op grotere schaal, dan ben je echt heel erg leuk bezig, want dan hoef je de buitendijk niet op te hogen. Dan leg je aan de binnenkant nog een dijk neer. 00:28:10 Botte Jellema: Een soort reserve dijk, bijna. 00:28:12 Rick Hoeksema: Een soort reserve dijk. Als dan het water echt heel hoog wordt, dan mag het over de eerste dijk heen en dat gebied daartussen, daar laat je het getij weer toe en dan hoogt dat ook op. 00:28:26 Botte Jellema: Ja, want als je daar zeewater in laat stromen, dan laat je ook kleine deeltjes mee stromen en dat is sediment wat zich weer daar kan afzetten, dus wordt het daar automatisch weer een beetje hoger. En daar zouden dan die vogels - want zo kwamen we er eigenlijk op - daar zouden die vogels dan misschien ook kunnen nestelen? 00:28:44 Rick Hoeksema: Daar zou je inderdaad moeten kijken of je daar dan ook nestgelegenheid krijgt en de uitdaging zit hem erin, doordat dat dus heel erg dichtslibt, dat dat vaak tijdelijke oplossingen zijn. Dus als je het slim doet - dat heet dan wisselpolders - dan wissel je steeds af. Dan heb je een tijd een gebied wat echt prachtig is voor de natuur, met pioniersplanten en tureluurs die daar kunnen broeden, massaal, dat is echt prachtig, alleen op een gegeven moment, dan slibt het dicht en dan wordt het eigenlijk weer interessant voor de boer. 00:29:22 Rick Hoeksema: Die lef moet je dus hebben. Dat je zegt: ik pak zulke grote stukken en dat heet dan wisselpolders en dan laat je dat groeien en dan pak je een volgend stuk, wat je weer opnieuw laat begaan. Maar als tijdelijke oplossing hebben we nu ook een hele leuke, want ik heb samen met collega Denise Roffel - dat is onze ecoloog voor de broedvogels - zijn we broedpontons aan het uitproberen. Dat is wel heel erg tof, want die ideeën waar we het nu over hebben, dat kost tijd, maar die broedpontons dachten we in een keer: als we dat nu snel gaan regelen, dan kunnen we misschien nog voor het broedseizoen twee van die pontons neerleggen. 00:30:07 Botte Jellema: Oké, een ponton ken ik als iets wat ingezet wordt bij bijvoorbeeld bouwwerken, waar bijvoorbeeld machinerie op kan staan. Dat zijn drijvende dingen. Hoe zetten jullie die dan in? 00:30:19 Rick Hoeksema: Wat we gedaan hebben is, we hebben twee oude praams, dat zijn een soort dekschuiten, opgekocht. Die worden op het moment schoongespoten en helemaal opgeknapt, zodat ze er weer een paar jaar tegen kunnen. Daar komt dan een schelpenlaag overheen en klein grind, gresbuizen en een klein hekje. Dat is dan de ideale plek voor visdiefjes en noordse sterns, om daarop te gaan broeden. 00:30:55 Botte Jellema: Dat hekje is tegen de vossen, neem ik dan aan. 00:30:57 Rick Hoeksema: Nee. Ja, ook, vossen, ratten, maar het is ook dat de kleine pulletjes er niet af kukelen. 00:31:06 Botte Jellema: Dan denk ik: misschien, als je mazzel hebt, nestelen daar twaalf stelletjes op? 00:31:12 Rick Hoeksema: Weet je, het is natuurlijk een druppel, maar we voelden ons echt met de handen op de rug en dat voelde niet goed. 00:31:21 Botte Jellema: Dit is wat je wel kon doen. Eilanden aanleggen, dat kan niet. 00:31:25 Rick Hoeksema: Dit kan. Het kan ook zijn dat het net even een impuls is, waardoor die populatie gewoon weer meer body krijgt, want er zijn ook wel plekken in de Waddenzee waar ze best wel zouden kunnen nestelen, maar waar ze nu niet zitten. 00:31:39 Botte Jellema: Nee, en dat is dan omdat de populatie te klein is. 00:31:42 Rick Hoeksema: Waarschijnlijk, maar dat gaan we ontdekken. 00:31:55 Botte Jellema: Toen ik de afspraak met je maakte om hier naartoe te gaan, toen dacht ik: o, die arme Waddenzee, waar gas onder geboord wordt en waar de zeespiegel stijging allemaal is en dat is een bekend verhaal, dat er minder vogels zijn hier, dus dat wordt waarschijnlijk gewoon een moeilijk verhaal over hoe het hier heel slecht gaat. Maar als ik jou zo hoor... Die zeespiegelstijging, daar paste de zee zich tot nu toe in ieder geval nog steeds een beetje op aan. We laten het allemaal een beetje meer gebeuren. We laten de boel een beetje met rust en bijvoorbeeld zo'n dwergvinvis laten liggen, is eigenlijk best een positief verhaal. 00:32:34 Rick Hoeksema: De Waddenzee is sowieso natuurlijk een fantastisch mooi natuurgebied. En wat eigenlijk de uitdaging is nu met de Waddenzee, we willen die natuurlijk zo mooi, natuurlijk mogelijk houden en we zijn eigenlijk vooral aan het kijken: wat zijn de dingen die het verstoren? Je kunt proberen het hele systeem helemaal te begrijpen, maar je kunt ook kijken van waardoor wordt het verstoord? 00:32:59 Botte Jellema: Zo'n walvis weghalen is eigenlijk ook verstoren. Wat zijn nog meer van die voorbeelden? 00:33:04 Rick Hoeksema: Je hebt heel veel dingen, hoor. Ze moeten baggeren om de vaargeulen open te houden, anders kun je niet meer naar de eilanden komen of dan kunnen de vissersschepen niet naar buiten toe. Dat is natuurlijk ook iets waarover nagedacht wordt, hoe je dat kunt veranderen en zo min mogelijk kan doen. Dus misschien andere schepen, daar wordt echt serieus over nagedacht, de schepen zelf ook. Waterstof wordt heel erg gepromoot, want schepen zelf, die vervuilen de lucht nogal. 00:33:43 Botte Jellema: Die stookolie, dat is niet het schoonste spul. 00:33:45 Rick Hoeksema: Die pluim, dat kun je zo zien. Dus waterstof, dat is iets wat gepromoot wordt. Je hebt natuurlijk visserij in de Waddenzee, de zandwinning, die wordt stopgezet in 2022, dat is volgend jaar, dus dat is heel snel. Dat is iets wat al heel lang was en in de rest van Nederland was dat al stopgezet, in dit soort gebieden en nu wordt dat hier ook afgebouwd, dus dat is ook een vorm van verstoring, wat je eigenlijk niet wil. 00:34:23 Botte Jellema: Wanneer ga jij je zeekajak reis maken langs de Nederlandse kust? 00:34:29 Rick Hoeksema: Ik ben nu nog volop in training en het plan is om ergens in mei, als het een gunstige periode is met het weer, om dan van start te gaan. 00:34:39 Botte Jellema: Dus stel: je doet het dit jaar in mei, dus 2021, en dan doe je het nog een keer in... wat zullen we zeggen? Over 20 jaar, 2041, dat is een mooi eind, maar goed. Als je dan met je kajak over de Waddenzee gaat, wat zie je dan? Hoe ligt de Waddenzee er dan bij als het aan jou ligt? 00:35:00 Rick Hoeksema: In het ideale beeld, ik denk ook het ideale beeld van RWS, dat de Waddenzee nog wat meer ruimte gekregen heeft. Dus dat ik misschien met mijn kanootje op een paar plekken de dijk door kan varen naar een binnen meertje of naar een binnen gebied, waar boeren en natuur meerwaarde hebben gevonden. Dat soort dingen, daar hoop je wel op, ja. 00:35:29 Botte Jellema: Dat is wel een mooi beeld, dat je over 20 jaar met je kajak door de dijk vaart. 00:35:36 Rick Hoeksema: Dat is natuurlijk bizar, onvoorstelbaar nu, maar er zijn wel mensen ook die daarover nadenken, al, om dat soort dingen te doen. Het kan ook voor plaatsjes aan de binnenkant gewoon een enorme meerwaarde hebben, als je van daaruit direct naar buiten kan. Het is niet alleen maar natuur, ook voor de mensen kan het heel leuk uitpakken. Dat zou ik dus echt heel erg gaaf vinden, als het die kant op gaat. 00:36:23 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat, en deze keer ontmoette ik Rick Hoeksema, werkzaam bij Rijkswaterstaat Noord-Nederland en hij monitort de Waddenzee. Bedankt voor het luisteren.

00:00:02 Botte Jellema: De Coentunnel in de rijksweg A10 Amsterdam-West. Het gevaarlijkste stukje snelweg van Nederland in 2019. Vooral de Noordelijke ingang is notoir. De stichting Incidentmanagement Nederland turfde daarin dat jaar 63 ongelukken. Dat is maar een stukje van de vele kilometers snelweg die Rijkswaterstaat goed in de gaten houdt - op afstand, met detectielussen in de weg en met camera's - zodat er zo snel mogelijk gereageerd wordt wanneer er toch iets niet goed gaat. Dat gebeurt vanuit de verkeerscentrales. Weet je wat nou grappig is? Op mijn weg hier naartoe ben ik ongeveer over al jouw camerabeelden heengereden, als ik het zo zie. 00:00:43 Chris de Bruin: We hebben je in de gaten gehouden, dat doen we altijd. 00:00:58 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de verkeerscentrale en maak ik samen met wegverkeersleider Chris de Bruin. Op verkeerscentrales wordt het wegverkeer op de grote wegen 24 uur per dag en 7 dagen in de week gemonitord en gestuurd. In Velsen-Zuid aan het Noordzeekanaal staat zo'n verkeerscentrale. Daar ontmoet ik Chris. Op een doordeweekse avond, een avond met een mysterieus wit autootje. 00:01:40 Botte Jellema: Chris, zou je kunnen beschrijven op welke plek we hier nu zijn? 00:01:44 Chris de Bruin: Verkeerscentrale Noordwest Nederland. Wij houden hier van ons grondgebied, Noord-Holland grotendeels, alle snelwegen in de gaten. 00:01:54 Botte Jellema: Crisis is dus wegverkeersleider. Hij houdt het verkeer in de gaten met die camera's en de lussen. Hij let op afwijkende situaties en houdt contact met weginspecteurs, aannemers en hulpdiensten. Chris neemt me mee naar een van de bureaus. Lessenaars noemt hij ze. 00:02:09 Chris de Bruin: Het is een track and trace voor ons. Hier kunnen wij dus alle weginspecteurs in zien. Dit is van heel Nederland. Iedereen die nu rijdt, hebben wij inzichtelijk, wat aangemeld is. 00:02:19 Botte Jellema: De regio van de verkeerscentrale in Velsen-Zuid is zo'n beetje Noord-Holland, grofweg tussen Eemnes, Haarlem en tussen Hoorn en Leiden, met Amsterdam in het midden. Je hebt sowieso wel vijf monitoren hier zo'n beetje op je bureau staan. En daarboven hangen nog drie gigantische schermen van, wat is het, 1 bij 1 meter? 00:02:38 Chris de Bruin: Ja, makkelijk. 00:02:40 Botte Jellema: Als de telefoon ging, moest ik mijn mond houden. 00:02:43 Chris de Bruin: We kunnen zelf zien wie er ongeveer belt. 00:02:45 Botte Jellema: Het telefoontje is voor een van de andere tien desks. Op de avond dat ik er ben, zijn er vier in bedrijf. Op de schermen zijn de camerabeelden te zien van boven de snelweg, zoals we die in een enkel geval weleens een keer op Youtube of in het nieuws zien verschijnen als er wat bijzonder aan de hand is. Wat kan je met die camera's allemaal doen en zien? Ik bedoel, ik zie natuurlijk het asfalt en de auto's erover voorbijrijden. Maar wat zie jij op die camera's? 00:03:17 Chris de Bruin: Het grootste gedeelte van de camera's die we nu zien, is gericht op de Coentunnel en alles wat daarin zit. 00:03:24 Botte Jellema: Misschien goed om er nog even bij te vermelden, je hebt drie van die schermen, ongeveer keer twintig beeldjes per scherm. Heel veel camerabeelden kun je hierop kwijt. 00:03:32 Chris de Bruin: Dat klopt. Het grootste deel wat we hier hebben, gaat echt om de tunnel. Dat komt omdat de tunnel aan bepaalde veiligheidseisen moet voldoen. Als je een incident hebt in een tunnel, is dat meteen vrij heftig. 00:03:47 Botte Jellema: Je kan maar twee kanten op in een tunnel. 00:03:49 Chris de Bruin: Precies. Dus dan heb je te maken met calamiteitenplannen en evacuatieroutes die eventueel ingezet moeten worden. Dus dat wordt heel serieus genomen, en dat is maar goed ook. Daar links hebben we meer de beelden dat je gewoon normale stukken snelweg in beeld kan krijgen. De dekking zoals ik hem net probeerde uit te leggen, waar we dekking hebben, kunnen we daar te allen tijde switchen. 00:04:13 Botte Jellema: In de tunnel hangen speakers. Chris kan zo met het microfoontje voor ons iets zeggen tegen de mensen in de tunnel. Maar hij kan nog meer. 00:04:22 Chris de Bruin: In uiterste situaties zou je zelfs op Radio 1 en 2 in kunnen breken in de tunnel, dat je over de radio omroept als iemand.. 00:04:29 Botte Jellema: Radiosignaal in de tunnel? 00:04:31 Chris de Bruin: Dat kan. 00:04:32 Botte Jellema: Heb je dat wel eens gedaan? 00:04:33 Chris de Bruin: Ik heb het wel eens gedaan voor een test. Maar gelukkig nooit in het echt hoeven doen. Dat zijn geen situaties waar je op zit te wachten. Dan ben je echt aan het evacueren. 00:04:42 Botte Jellema: Dat is echt de noodsituatie. Dat is natuurlijk heel alarmerend, als er ineens iets op je radio... 00:04:48 Chris de Bruin: Het is natuurlijk niet iedere radiozender waar je in kan. 00:04:52 Botte Jellema: Ik wilde net zeggen, dan moet je wel net naar Radio 1 of 2 luisteren. Je doet het natuurlijk met wat je hebt. 00:05:01 Chris de Bruin: Precies. En ondertussen wordt er ook omgeroepen in de tunnel. Als je bijvoorbeeld in de Oostbuis iets zou willen roepen, dan heb je hier een omroepsysteem. Die kan je selecteren, dan komt er een knopje op van: wil je omroepen? Die druk je in. Dan is het natuurlijk wel even handig als je van tevoren bedenkt wat je ongeveer wil zeggen. 00:05:23 Botte Jellema: Met een joystick op zijn bureau kan Chris de camera's bedienen. Sommige camera's kunnen echt heel ver inzoomen. 00:05:30 Chris de Bruin: Ik heb weleens gehad dat mensen vragen of je hun mobiele telefoon kunt vinden die op de snelweg ligt. Dan hebben ze getankt en dan ligt die telefoon dus op het dak, of portemonnee. Dan moet je toch echt een kamer hebben die goed kan zoomen, wil je dat kunnen vinden op een klein stukje wegdek. 00:05:44 Botte Jellema: Probeer je dat? 00:05:44 Chris de Bruin: Ja, dat proberen we serieus. Omdat je hele rare situaties krijgt. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld echt wel wat geld in hun portemonnee en die gaan echt over de weg lopen, die gaan er achteraan. Dus je wil wel zorgen dat het veilig gesteld wordt. Meestal als we dat netjes opruimen, vinden we de eigenaar ook wel weer terug. 00:06:02 Botte Jellema: Maar jij kan portemonnees vinden met die camera's? 00:06:05 Chris de Bruin: Met bepaalde camera's kan dat absoluut. Het is niet eenvoudig is, maar dat gebeurt wel. 00:06:10 Botte Jellema: Waanzinnig. 00:06:12 Chris de Bruin: Ik heb ook weleens op de A9 een mevrouw haar laptop teruggevonden. Die was met haar laptop op het dak gaan rijden. Dat soort dingen gebeuren echt. 00:06:21 Botte Jellema: Even later valt Chris ineens iets op, op een van de beelden. 00:06:25 Chris de Bruin: Wacht heel even. 00:06:27 Botte Jellema: Zie je iets gebeuren? Daar staat iemand stil. 00:06:32 Chris de Bruin: Het is op de A10 links. Dat is dus met de camera die ik net selecteerde. Het is bij de toerit [onhoorbaar 00:06:39] Amstelveen. Hij rijdt heel langzaam. Maar je hebt daar dus geen vluchtstrook. Hij voegt zich gewoon nog in ook. In feite rijdt hij nu naar een kruis toe en dat is een heel verkeerd idee. Hij staat dan straks wel veilig, maar dit zijn dus altijd van die merkwaardige dingen, want die meneer die rijdt met zijn gevaarlichten aan en gaat alsnog gewoon invoegen. Hij rijdt, hoe hard zal het gaan, 40 per uur. Maar hij lijkt wel gewoon weg te rijden. Het lijkt wel alsof hij zijn TomTom aan het instellen was of iets. 00:07:19 Botte Jellema: Hoe viel het je nou net op dat dat gebeurde? Want het was maar heel klein op je scherm. 00:07:27 Chris de Bruin: Dit werk doe ik nu iets meer dan vier jaar en je krijg er op een gegeven moment oog voor. Dingen gaan opvallen mensen. Mensen die met gevarenlichten aanstaan, dat is een trigger. Daar kijk je direct naar. Dat valt heel snel op. 00:07:49 Botte Jellema: Chris werkt met veel verschillende systemen op de schermen voor zich. Op een daarvan is een grafische weergave van weggedeelten te zien. 00:07:56 Chris de Bruin: Dan kan je dus zeggen van: ik wil op de A8 links, 8.1, een kruis gaan plaatsen. Dan plaats je hem zo op rijstrook 2. 00:08:03 Botte Jellema: Heb je dat nu gedaan, of lijkt dat maar zo? 00:08:05 Chris de Bruin: Nog niet. Dan plaats je een kruis en dan geef je het kruis, de maatregel die je plaats, een naam. Dan gaat hij hem erop zetten zoals hij hem erop zet, dan combineer je hem en maak je het systeem eigen. Als je nu zegt, plaatsen, dan staat daadwerkelijk daar een kruis boven de weg. 00:08:23 Botte Jellema: Maar er is een knopje annuleren. 00:08:24 Chris de Bruin: Dat gaan we nu niet doen, want dan zijn de weggebruikers niet heel blij met mij. 00:08:28 Botte Jellema: Zo kan hij op een inzichtelijke manier zien waar welk kruis boven welke rijbaan precies zit, om op die manier het verkeer in juiste banen te leiden. Wat voor een soort inzicht moet je hebben in het verkeer en wegenstructuur om dit werk te kunnen doen? 00:08:45 Chris de Bruin: In het begin is het echt belangrijk dat je je gebiedskennis op peil hebt. Dat je weet welke weg waar loopt. Waar begint de weg, waar eindigt de weg? Waar gaat hij naartoe? Wat is rechts en wat is links? Dat is echt heel belangrijk. Als je niet weet wat rechts of links is... 00:09:01 Botte Jellema: Een beetje ruimtelijk inzicht hebben. En de situatie ter plekke... Of ter plekke, dit gaat over ettelijke tientallen kilometers aan snelweg waar je het over hebt. 00:09:11 Chris de Bruin: In de loop der tijd ga je dat allemaal echt wel leren, maar je moet gewoon je weggebied goed kennen, je moet weten waar welke hectometer zich ongeveer bevindt. Als iemand jou midden in de nacht wakker maakt en die zegt: de A7 links 14.3, dan moet jij kunnen aanwijzen waar dat ongeveer is. Als je dat niet kan, dan ga je dus een enorm zoekplaatje krijgen. Als een politieagent belt van, ik sta daar en daar, ik wil een kruis, en jij weet niet waar dat is, dan zit je met een probleem. Dus dat heb je echt nodig. 00:09:45 Botte Jellema: Chris, wat mij nu ook opvalt - ik zit hier bijna anderhalf uur - het is hier zo rustig. 00:09:51 Chris de Bruin: Dat is ook echt iets wat je wil, omdat het soms heel hectisch kan zijn, dat je meerdere dingen tegelijk aan het doen bent. Dan heb je niks aan schreeuwerij en druk gedoe. Dat helpt helemaal niet. Dan is het heel storend als iemand door het telefoongesprek heen praat. Dat proberen we hier zoveel mogelijk te voorkomen. 00:10:11 Botte Jellema: Want soms gaat het echt om het redden van levens. Chris vertelt over die keer dat hij vanaf een hulppost, een telefoon in een tunnel, werd gebeld. 00:10:20 Chris de Bruin: In dit geval was het iemand die ruzie had gehad met een taxichauffeur en die was daarvan helemaal onder de indruk en in de stress. Die had meerdere traumatische ervaringen meegemaakt met geweld. Die stak een verhaal af, dat hij het allemaal niet meer zag zitten en dat hij de tunnelbuis in ging rennen. Dat zijn natuurlijk wel hele rare telefoontjes. Wat ik net al vertel, ineens kan het zomaar allemaal veranderen. Dan gaat één telefoontje af en moet je handelen en nadenken over: dit is niet alledaags, hoe anticipeer ik hierop, hoe ga ik hierop reageren en wat gaan we doen? 00:10:58 Botte Jellema: Wat heb je gedaan? 00:11:01 Chris de Bruin: Ik had het geluk dat ik een ervaren collega naast me had zitten die de handelingen met de tunnel over aan het nemen was, dus die kon afkruisen, afsluiten en dat soort zaken, waardoor ik mij echt puur op het gesprek met hem kon richten. Ik ben heel rustig met hem gaan praten over waarom hij dat wil en wat we gingen doen, hoe we het gingen oplossen, wat ik daarin kon betekenen. Zo hield ik hem eigenlijk zo lang mogelijk aan de praat en ondertussen waren de hulpdiensten onderweg. Ik heb uitgelegd dat we de tunnel gingen afsluiten, dat het rustiger om hem heen werd. Hij kon duidelijk de prikkels van het verkeer niet meer aan. Dat werd hem allemaal te veel. Zo heb ik hem heel rustig aan door het hele proces proberen heen te praten, totdat de hulpdiensten arriveerden en hem aanspraken. Die hebben hem uiteindelijk meegenomen en een veilig heenkomen gegeven. Dat was een hele bijzondere situatie. 00:11:55 Chris de Bruin: Die meneer is volgens mij daarna ook niet meer naar huis toe gereden. Die is door een familielid opgehaald, omdat hij ook niet meer in staat was om zelf nog een keer achter het stuur te gaan zitten. Hij was behoorlijk in de war en aangeslagen. 00:12:09 Botte Jellema: Dat doet bij jou ook een beroep op een hele andere set vaardigheden ook. 00:12:17 Chris de Bruin: Ik heb zelf gelukkig hiervoor nog in een penitentiaire inrichting gewerkt, daar heb je dit soort ervaringen natuurlijk ook wel. Dit soort gesprekken voer je dan ook met mensen. Je bent er wel een beetje op bedacht. Je weet wel ongeveer hoe je iemand moet aansturen en wat je wel en niet moet doen. In dit geval was het in principe een heel helder iemand die alleen onwijs overstuur was. Je kon uit zijn overtuiging horen dat hij eigenlijk niet van plan was om echt tegen het verkeer in te gaan rennen. Maar hij had ook niet veel meer nodig. Dan is het fijn dat je iemand op die manier nog kan helpen. 00:12:59 Botte Jellema: De telefoon gaat: de politie. Het gaat over een langzaam rijdend autootje. 00:13:08 Chris de Bruin: Ik ga even met je meekijken. 4.5, zei je? Ik zie nog niet direct gekke dingen, moet ik eerlijk zeggen. Misschien is hij er bij [onhoorbaar 00:13:20] ook al afgerold. 00:13:21 Botte Jellema: Christ gaat op zoek naar het autootje, met zijn camera's. 00:13:24 Chris de Bruin: Dit is een melding van de ringweg surveillance en die hebben een melding gekregen van een autootje wat heel langzaam richting de A1 rijdt vanaf de A10. Die proberen we voor hen in beeld te krijgen om even bij te praten waar die auto zich begeeft en waar hij ongeveer rijdt. 00:13:45 Botte Jellema: Misschien is dat hetzelfde autootje wel. 00:13:46 Chris de Bruin: Het zou zomaar kunnen, je weet het niet. Dat kan je inderdaad weleens meemaken, dat dat soort dingen ergens anders weer opduiken. Ik denk dat dat hem is. 00:14:00 Botte Jellema: Daar rijdt eentje echt wel heel langzaam, ten opzichte van het andere verkeer in ieder geval. Remlichten. Gevaarlichten. 00:14:13 Chris de Bruin: Dit is dus het probleem. Je vroeg daarnet aan mij natuurlijk over wat belangrijk is met dit werk. Als je dus niet goed uitkomt met rechts of links of dat soort zaken, wordt het een heel lastig verhaal om te oriënteren waar je nou naar kijkt. 00:14:28 Botte Jellema: Je moet een behoorlijk richtingsgevoel hebben, zogezegd. 00:14:31 Chris de Bruin: Je moet echt goed weten waar je nou naar kijkt en waar je echt niet naar kijkt en waar wegen op zich naartoe lopen. Daar gebruiken we uiteindelijk ook wel weer hectometers voor. Je kan ook verkeersborden bekijken. Dus dat is dan je grote winst. 00:14:50 Botte Jellema: Als je een beetje weet hoe het er daar uitziet, helpt dat veel. 00:14:53 Chris de Bruin: Echt heel veel. 00:14:55 Botte Jellema: Hij stapt uit. Er gaat een deur open. 00:14:56 Chris de Bruin: Geen idee wat deze allemaal aan het doen is. Dan zie je hoe dicht iemand gewoon op de weg staat. 00:15:04 Botte Jellema: En daar verder ook niet echt iets mee lijkt te doen, met dat gegeven. 00:15:08 Chris de Bruin: Je ziet ook dat hij of helemaal niet door heeft dat dat potentieel gevaarlijk is.... Ik weet niet waar deze mee bezig is op dit moment. 00:15:18 Botte Jellema: Hij stapt weer in. 00:15:19 Chris de Bruin: Dit is dus wat je in dit werk heel regelmatig meemaakt. 00:15:24 Botte Jellema: Gewoon een enorme hoeveelheid vraagtekens in feite. 00:15:26 Chris de Bruin: Dat is voor jezelf een beetje in te vullen van wat gaan we hier nou mee doen? 00:15:32 Botte Jellema: Wat moet je hiermee? 00:15:33 Chris de Bruin: Heeft het zin om hier iets naast te plaatsen of echt niet? 00:15:38 Botte Jellema: En ernaast plaatsen, dan bedoel je of je een rijbaan bijvoorbeeld afkruist. 00:15:43 Chris de Bruin: Ja. Ik heb niet het idee... Hi gaat weer rijden. Nu is het vervelend, omdat hij weer gaat rijden, ik kan moeilijk kilometers lang gaan afkruisen. Ik ga toch even de politie bellen. Hoi, Jan. Je spreekt met Chris, verkeerscentrale. Ik heb op de A1 links nu ongeveer ter hoogte van 5.4 een voertuig dat ongelooflijk langzaam rijdt. Het is een wit klein autootjes, ik kan niet exact tellen wat voor merk het is. Hij rijdt nu richting de A10 links, meen ik. Of gaat hij nou toch weer Zeeburg door? Ik denk dat hij naar Zeeburg rijdt. Dank je wel. 00:16:35 Botte Jellema: Je hebt toch een baan afgekruist? 00:16:36 Chris de Bruin: Ja, ik had toch eventjes rijstrook 3 afgekruist, maar helaas is de bestuurder diagonaal overgestoken en hebben die kruizen dan niet veel zin meer. Ik ga nu proberen om in beeld te houden waar die auto rijdt. Hij lijkt hier nu te rijden en hij lijkt ook iets harder te gaan dan net. Maar ik heb het idee dat deze persoon een beetje verdwaald is. Nou zijn dit ook wel dingen die niet alledaags zijn, dat je dit zo loopt te volgen. 00:17:04 Botte Jellema: Ik vind het wel spannend. Ik hoop maar dat er niks gebeurt. 00:17:08 Chris de Bruin: Je weet nooit wat dit soort mensen gaan doen. Ze kunnen ook zomaar ineens weer denken van... 00:17:12 Botte Jellema: Er rijdt nu een vrachtwagen achter en die ziet de remlichten aangaan. Die knippert nu ook met zijn lampen, zo te zien. 00:17:17 Chris de Bruin: Het kan zomaar gebeuren dat iemand op het laatste moment toch ineens denkt van, ik ga toch even die afrit pakken, en toch in een keer opzij gooien. Dat zijn best lastige meldingen. Ook omdat je iemand moet proberen te volgen, wat ook niet altijd even eenvoudig is. 00:17:34 Botte Jellema: Je bent aan het laveren met camera's. Ik ben zelf inmiddels helemaal kwijt waar we zijn. 00:17:39 Chris de Bruin: We zijn nu vlak voor de Zeeburgtunnel. 00:17:41 Botte Jellema: De politie is op pad, maar het witte autootje is inmiddels uit beeld. Op zich goed nieuws, want dan zijn er in ieder geval op de snelweg geen ongelukken gebeurd. Zelf ben ik het autootje al veel eerder dan Chris kwijtgeraakt, bij het schakelen tussen en het zwenken met de verschillende camera's. 00:17:57 Chris de Bruin: Bij mij is hij een keer naar beneden eraf gegaan, terug omhoog. Ik denk dat die persoon een beetje verdwaald is. Misschien dat hij bij die afrit staat, Paul. Afrit Zeeburg. Deze naar rechts, daar beneden volgens mij. 00:18:12 Botte Jellema: Het autootje zien we niet meer. Na een paar toch wel gevaarlijke manoeuvres is het goed gekomen: een afslag genomen of de route teruggevonden en opgegaan in het andere verkeer. Alle kruisen zijn weer boven de weg vandaan gehaald en Chris houdt de overige wegen weer in de gaten. Ik rijd met een gerust hart weer terug, door de Coentunnel, die er voor mij ineens net even anders uitziet. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Chris de Bruin. Hij is wegverkeersleider in de verkeerscentrale Noordwest Nederland in Velsen-Zuid bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. 13 Rijkswaterstaat kijkt naar ons.mp3 00:00:02 Botte Jellema: De Coentunnel in de rijksweg A10 Amsterdam-West. Het gevaarlijkste stukje snelweg van Nederland in 2019. Vooral de Noordelijke ingang is notoir. De stichting Incidentmanagement Nederland turfde daarin dat jaar 63 ongelukken. Dat is maar een stukje van de vele kilometers snelweg die Rijkswaterstaat goed in de gaten houdt - op afstand, met detectielussen in de weg en met camera's - zodat er zo snel mogelijk gereageerd wordt wanneer er toch iets niet goed gaat. Dat gebeurt vanuit de verkeerscentrales. Weet je wat nou grappig is? Op mijn weg hier naartoe ben ik ongeveer over al jouw camerabeelden heengereden, als ik het zo zie. 00:00:43 Chris de Bruin: We hebben je in de gaten gehouden, dat doen we altijd. 00:00:58 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de verkeerscentrale en maak ik samen met wegverkeersleider Chris de Bruin. Op verkeerscentrales wordt het wegverkeer op de grote wegen 24 uur per dag en 7 dagen in de week gemonitord en gestuurd. In Velsen-Zuid aan het Noordzeekanaal staat zo'n verkeerscentrale. Daar ontmoet ik Chris. Op een doordeweekse avond, een avond met een mysterieus wit autootje. 00:01:40 Botte Jellema: Chris, zou je kunnen beschrijven op welke plek we hier nu zijn? 00:01:44 Chris de Bruin: Verkeerscentrale Noordwest Nederland. Wij houden hier van ons grondgebied, Noord-Holland grotendeels, alle snelwegen in de gaten. 00:01:54 Botte Jellema: Crisis is dus wegverkeersleider. Hij houdt het verkeer in de gaten met die camera's en de lussen. Hij let op afwijkende situaties en houdt contact met weginspecteurs, aannemers en hulpdiensten. Chris neemt me mee naar een van de bureaus. Lessenaars noemt hij ze. 00:02:09 Chris de Bruin: Het is een track and trace voor ons. Hier kunnen wij dus alle weginspecteurs in zien. Dit is van heel Nederland. Iedereen die nu rijdt, hebben wij inzichtelijk, wat aangemeld is. 00:02:19 Botte Jellema: De regio van de verkeerscentrale in Velsen-Zuid is zo'n beetje Noord-Holland, grofweg tussen Eemnes, Haarlem en tussen Hoorn en Leiden, met Amsterdam in het midden. Je hebt sowieso wel vijf monitoren hier zo'n beetje op je bureau staan. En daarboven hangen nog drie gigantische schermen van, wat is het, 1 bij 1 meter? 00:02:38 Chris de Bruin: Ja, makkelijk. 00:02:40 Botte Jellema: Als de telefoon ging, moest ik mijn mond houden. 00:02:43 Chris de Bruin: We kunnen zelf zien wie er ongeveer belt. 00:02:45 Botte Jellema: Het telefoontje is voor een van de andere tien desks. Op de avond dat ik er ben, zijn er vier in bedrijf. Op de schermen zijn de camerabeelden te zien van boven de snelweg, zoals we die in een enkel geval weleens een keer op Youtube of in het nieuws zien verschijnen als er wat bijzonder aan de hand is. Wat kan je met die camera's allemaal doen en zien? Ik bedoel, ik zie natuurlijk het asfalt en de auto's erover voorbijrijden. Maar wat zie jij op die camera's? 00:03:17 Chris de Bruin: Het grootste gedeelte van de camera's die we nu zien, is gericht op de Coentunnel en alles wat daarin zit. 00:03:24 Botte Jellema: Misschien goed om er nog even bij te vermelden, je hebt drie van die schermen, ongeveer keer twintig beeldjes per scherm. Heel veel camerabeelden kun je hierop kwijt. 00:03:32 Chris de Bruin: Dat klopt. Het grootste deel wat we hier hebben, gaat echt om de tunnel. Dat komt omdat de tunnel aan bepaalde veiligheidseisen moet voldoen. Als je een incident hebt in een tunnel, is dat meteen vrij heftig. 00:03:47 Botte Jellema: Je kan maar twee kanten op in een tunnel. 00:03:49 Chris de Bruin: Precies. Dus dan heb je te maken met calamiteitenplannen en evacuatieroutes die eventueel ingezet moeten worden. Dus dat wordt heel serieus genomen, en dat is maar goed ook. Daar links hebben we meer de beelden dat je gewoon normale stukken snelweg in beeld kan krijgen. De dekking zoals ik hem net probeerde uit te leggen, waar we dekking hebben, kunnen we daar te allen tijde switchen. 00:04:13 Botte Jellema: In de tunnel hangen speakers. Chris kan zo met het microfoontje voor ons iets zeggen tegen de mensen in de tunnel. Maar hij kan nog meer. 00:04:22 Chris de Bruin: In uiterste situaties zou je zelfs op Radio 1 en 2 in kunnen breken in de tunnel, dat je over de radio omroept als iemand.. 00:04:29 Botte Jellema: Radiosignaal in de tunnel? 00:04:31 Chris de Bruin: Dat kan. 00:04:32 Botte Jellema: Heb je dat wel eens gedaan? 00:04:33 Chris de Bruin: Ik heb het wel eens gedaan voor een test. Maar gelukkig nooit in het echt hoeven doen. Dat zijn geen situaties waar je op zit te wachten. Dan ben je echt aan het evacueren. 00:04:42 Botte Jellema: Dat is echt de noodsituatie. Dat is natuurlijk heel alarmerend, als er ineens iets op je radio... 00:04:48 Chris de Bruin: Het is natuurlijk niet iedere radiozender waar je in kan. 00:04:52 Botte Jellema: Ik wilde net zeggen, dan moet je wel net naar Radio 1 of 2 luisteren. Je doet het natuurlijk met wat je hebt. 00:05:01 Chris de Bruin: Precies. En ondertussen wordt er ook omgeroepen in de tunnel. Als je bijvoorbeeld in de Oostbuis iets zou willen roepen, dan heb je hier een omroepsysteem. Die kan je selecteren, dan komt er een knopje op van: wil je omroepen? Die druk je in. Dan is het natuurlijk wel even handig als je van tevoren bedenkt wat je ongeveer wil zeggen. 00:05:23 Botte Jellema: Met een joystick op zijn bureau kan Chris de camera's bedienen. Sommige camera's kunnen echt heel ver inzoomen. 00:05:30 Chris de Bruin: Ik heb weleens gehad dat mensen vragen of je hun mobiele telefoon kunt vinden die op de snelweg ligt. Dan hebben ze getankt en dan ligt die telefoon dus op het dak, of portemonnee. Dan moet je toch echt een kamer hebben die goed kan zoomen, wil je dat kunnen vinden op een klein stukje wegdek. 00:05:44 Botte Jellema: Probeer je dat? 00:05:44 Chris de Bruin: Ja, dat proberen we serieus. Omdat je hele rare situaties krijgt. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld echt wel wat geld in hun portemonnee en die gaan echt over de weg lopen, die gaan er achteraan. Dus je wil wel zorgen dat het veilig gesteld wordt. Meestal als we dat netjes opruimen, vinden we de eigenaar ook wel weer terug. 00:06:02 Botte Jellema: Maar jij kan portemonnees vinden met die camera's? 00:06:05 Chris de Bruin: Met bepaalde camera's kan dat absoluut. Het is niet eenvoudig is, maar dat gebeurt wel. 00:06:10 Botte Jellema: Waanzinnig. 00:06:12 Chris de Bruin: Ik heb ook weleens op de A9 een mevrouw haar laptop teruggevonden. Die was met haar laptop op het dak gaan rijden. Dat soort dingen gebeuren echt. 00:06:21 Botte Jellema: Even later valt Chris ineens iets op, op een van de beelden. 00:06:25 Chris de Bruin: Wacht heel even. 00:06:27 Botte Jellema: Zie je iets gebeuren? Daar staat iemand stil. 00:06:32 Chris de Bruin: Het is op de A10 links. Dat is dus met de camera die ik net selecteerde. Het is bij de toerit [onhoorbaar 00:06:39] Amstelveen. Hij rijdt heel langzaam. Maar je hebt daar dus geen vluchtstrook. Hij voegt zich gewoon nog in ook. In feite rijdt hij nu naar een kruis toe en dat is een heel verkeerd idee. Hij staat dan straks wel veilig, maar dit zijn dus altijd van die merkwaardige dingen, want die meneer die rijdt met zijn gevaarlichten aan en gaat alsnog gewoon invoegen. Hij rijdt, hoe hard zal het gaan, 40 per uur. Maar hij lijkt wel gewoon weg te rijden. Het lijkt wel alsof hij zijn TomTom aan het instellen was of iets. 00:07:19 Botte Jellema: Hoe viel het je nou net op dat dat gebeurde? Want het was maar heel klein op je scherm. 00:07:27 Chris de Bruin: Dit werk doe ik nu iets meer dan vier jaar en je krijg er op een gegeven moment oog voor. Dingen gaan opvallen mensen. Mensen die met gevarenlichten aanstaan, dat is een trigger. Daar kijk je direct naar. Dat valt heel snel op. 00:07:49 Botte Jellema: Chris werkt met veel verschillende systemen op de schermen voor zich. Op een daarvan is een grafische weergave van weggedeelten te zien. 00:07:56 Chris de Bruin: Dan kan je dus zeggen van: ik wil op de A8 links, 8.1, een kruis gaan plaatsen. Dan plaats je hem zo op rijstrook 2. 00:08:03 Botte Jellema: Heb je dat nu gedaan, of lijkt dat maar zo? 00:08:05 Chris de Bruin: Nog niet. Dan plaats je een kruis en dan geef je het kruis, de maatregel die je plaats, een naam. Dan gaat hij hem erop zetten zoals hij hem erop zet, dan combineer je hem en maak je het systeem eigen. Als je nu zegt, plaatsen, dan staat daadwerkelijk daar een kruis boven de weg. 00:08:23 Botte Jellema: Maar er is een knopje annuleren. 00:08:24 Chris de Bruin: Dat gaan we nu niet doen, want dan zijn de weggebruikers niet heel blij met mij. 00:08:28 Botte Jellema: Zo kan hij op een inzichtelijke manier zien waar welk kruis boven welke rijbaan precies zit, om op die manier het verkeer in juiste banen te leiden. Wat voor een soort inzicht moet je hebben in het verkeer en wegenstructuur om dit werk te kunnen doen? 00:08:45 Chris de Bruin: In het begin is het echt belangrijk dat je je gebiedskennis op peil hebt. Dat je weet welke weg waar loopt. Waar begint de weg, waar eindigt de weg? Waar gaat hij naartoe? Wat is rechts en wat is links? Dat is echt heel belangrijk. Als je niet weet wat rechts of links is... 00:09:01 Botte Jellema: Een beetje ruimtelijk inzicht hebben. En de situatie ter plekke... Of ter plekke, dit gaat over ettelijke tientallen kilometers aan snelweg waar je het over hebt. 00:09:11 Chris de Bruin: In de loop der tijd ga je dat allemaal echt wel leren, maar je moet gewoon je weggebied goed kennen, je moet weten waar welke hectometer zich ongeveer bevindt. Als iemand jou midden in de nacht wakker maakt en die zegt: de A7 links 14.3, dan moet jij kunnen aanwijzen waar dat ongeveer is. Als je dat niet kan, dan ga je dus een enorm zoekplaatje krijgen. Als een politieagent belt van, ik sta daar en daar, ik wil een kruis, en jij weet niet waar dat is, dan zit je met een probleem. Dus dat heb je echt nodig. 00:09:45 Botte Jellema: Chris, wat mij nu ook opvalt - ik zit hier bijna anderhalf uur - het is hier zo rustig. 00:09:51 Chris de Bruin: Dat is ook echt iets wat je wil, omdat het soms heel hectisch kan zijn, dat je meerdere dingen tegelijk aan het doen bent. Dan heb je niks aan schreeuwerij en druk gedoe. Dat helpt helemaal niet. Dan is het heel storend als iemand door het telefoongesprek heen praat. Dat proberen we hier zoveel mogelijk te voorkomen. 00:10:11 Botte Jellema: Want soms gaat het echt om het redden van levens. Chris vertelt over die keer dat hij vanaf een hulppost, een telefoon in een tunnel, werd gebeld. 00:10:20 Chris de Bruin: In dit geval was het iemand die ruzie had gehad met een taxichauffeur en die was daarvan helemaal onder de indruk en in de stress. Die had meerdere traumatische ervaringen meegemaakt met geweld. Die stak een verhaal af, dat hij het allemaal niet meer zag zitten en dat hij de tunnelbuis in ging rennen. Dat zijn natuurlijk wel hele rare telefoontjes. Wat ik net al vertel, ineens kan het zomaar allemaal veranderen. Dan gaat één telefoontje af en moet je handelen en nadenken over: dit is niet alledaags, hoe anticipeer ik hierop, hoe ga ik hierop reageren en wat gaan we doen? 00:10:58 Botte Jellema: Wat heb je gedaan? 00:11:01 Chris de Bruin: Ik had het geluk dat ik een ervaren collega naast me had zitten die de handelingen met de tunnel over aan het nemen was, dus die kon afkruisen, afsluiten en dat soort zaken, waardoor ik mij echt puur op het gesprek met hem kon richten. Ik ben heel rustig met hem gaan praten over waarom hij dat wil en wat we gingen doen, hoe we het gingen oplossen, wat ik daarin kon betekenen. Zo hield ik hem eigenlijk zo lang mogelijk aan de praat en ondertussen waren de hulpdiensten onderweg. Ik heb uitgelegd dat we de tunnel gingen afsluiten, dat het rustiger om hem heen werd. Hij kon duidelijk de prikkels van het verkeer niet meer aan. Dat werd hem allemaal te veel. Zo heb ik hem heel rustig aan door het hele proces proberen heen te praten, totdat de hulpdiensten arriveerden en hem aanspraken. Die hebben hem uiteindelijk meegenomen en een veilig heenkomen gegeven. Dat was een hele bijzondere situatie. 00:11:55 Chris de Bruin: Die meneer is volgens mij daarna ook niet meer naar huis toe gereden. Die is door een familielid opgehaald, omdat hij ook niet meer in staat was om zelf nog een keer achter het stuur te gaan zitten. Hij was behoorlijk in de war en aangeslagen. 00:12:09 Botte Jellema: Dat doet bij jou ook een beroep op een hele andere set vaardigheden ook. 00:12:17 Chris de Bruin: Ik heb zelf gelukkig hiervoor nog in een penitentiaire inrichting gewerkt, daar heb je dit soort ervaringen natuurlijk ook wel. Dit soort gesprekken voer je dan ook met mensen. Je bent er wel een beetje op bedacht. Je weet wel ongeveer hoe je iemand moet aansturen en wat je wel en niet moet doen. In dit geval was het in principe een heel helder iemand die alleen onwijs overstuur was. Je kon uit zijn overtuiging horen dat hij eigenlijk niet van plan was om echt tegen het verkeer in te gaan rennen. Maar hij had ook niet veel meer nodig. Dan is het fijn dat je iemand op die manier nog kan helpen. 00:12:59 Botte Jellema: De telefoon gaat: de politie. Het gaat over een langzaam rijdend autootje. 00:13:08 Chris de Bruin: Ik ga even met je meekijken. 4.5, zei je? Ik zie nog niet direct gekke dingen, moet ik eerlijk zeggen. Misschien is hij er bij [onhoorbaar 00:13:20] ook al afgerold. 00:13:21 Botte Jellema: Christ gaat op zoek naar het autootje, met zijn camera's. 00:13:24 Chris de Bruin: Dit is een melding van de ringweg surveillance en die hebben een melding gekregen van een autootje wat heel langzaam richting de A1 rijdt vanaf de A10. Die proberen we voor hen in beeld te krijgen om even bij te praten waar die auto zich begeeft en waar hij ongeveer rijdt. 00:13:45 Botte Jellema: Misschien is dat hetzelfde autootje wel. 00:13:46 Chris de Bruin: Het zou zomaar kunnen, je weet het niet. Dat kan je inderdaad weleens meemaken, dat dat soort dingen ergens anders weer opduiken. Ik denk dat dat hem is. 00:14:00 Botte Jellema: Daar rijdt eentje echt wel heel langzaam, ten opzichte van het andere verkeer in ieder geval. Remlichten. Gevaarlichten. 00:14:13 Chris de Bruin: Dit is dus het probleem. Je vroeg daarnet aan mij natuurlijk over wat belangrijk is met dit werk. Als je dus niet goed uitkomt met rechts of links of dat soort zaken, wordt het een heel lastig verhaal om te oriënteren waar je nou naar kijkt. 00:14:28 Botte Jellema: Je moet een behoorlijk richtingsgevoel hebben, zogezegd. 00:14:31 Chris de Bruin: Je moet echt goed weten waar je nou naar kijkt en waar je echt niet naar kijkt en waar wegen op zich naartoe lopen. Daar gebruiken we uiteindelijk ook wel weer hectometers voor. Je kan ook verkeersborden bekijken. Dus dat is dan je grote winst. 00:14:50 Botte Jellema: Als je een beetje weet hoe het er daar uitziet, helpt dat veel. 00:14:53 Chris de Bruin: Echt heel veel. 00:14:55 Botte Jellema: Hij stapt uit. Er gaat een deur open. 00:14:56 Chris de Bruin: Geen idee wat deze allemaal aan het doen is. Dan zie je hoe dicht iemand gewoon op de weg staat. 00:15:04 Botte Jellema: En daar verder ook niet echt iets mee lijkt te doen, met dat gegeven. 00:15:08 Chris de Bruin: Je ziet ook dat hij of helemaal niet door heeft dat dat potentieel gevaarlijk is.... Ik weet niet waar deze mee bezig is op dit moment. 00:15:18 Botte Jellema: Hij stapt weer in. 00:15:19 Chris de Bruin: Dit is dus wat je in dit werk heel regelmatig meemaakt. 00:15:24 Botte Jellema: Gewoon een enorme hoeveelheid vraagtekens in feite. 00:15:26 Chris de Bruin: Dat is voor jezelf een beetje in te vullen van wat gaan we hier nou mee doen? 00:15:32 Botte Jellema: Wat moet je hiermee? 00:15:33 Chris de Bruin: Heeft het zin om hier iets naast te plaatsen of echt niet? 00:15:38 Botte Jellema: En ernaast plaatsen, dan bedoel je of je een rijbaan bijvoorbeeld afkruist. 00:15:43 Chris de Bruin: Ja. Ik heb niet het idee... Hi gaat weer rijden. Nu is het vervelend, omdat hij weer gaat rijden, ik kan moeilijk kilometers lang gaan afkruisen. Ik ga toch even de politie bellen. Hoi, Jan. Je spreekt met Chris, verkeerscentrale. Ik heb op de A1 links nu ongeveer ter hoogte van 5.4 een voertuig dat ongelooflijk langzaam rijdt. Het is een wit klein autootjes, ik kan niet exact tellen wat voor merk het is. Hij rijdt nu richting de A10 links, meen ik. Of gaat hij nou toch weer Zeeburg door? Ik denk dat hij naar Zeeburg rijdt. Dank je wel. 00:16:35 Botte Jellema: Je hebt toch een baan afgekruist? 00:16:36 Chris de Bruin: Ja, ik had toch eventjes rijstrook 3 afgekruist, maar helaas is de bestuurder diagonaal overgestoken en hebben die kruizen dan niet veel zin meer. Ik ga nu proberen om in beeld te houden waar die auto rijdt. Hij lijkt hier nu te rijden en hij lijkt ook iets harder te gaan dan net. Maar ik heb het idee dat deze persoon een beetje verdwaald is. Nou zijn dit ook wel dingen die niet alledaags zijn, dat je dit zo loopt te volgen. 00:17:04 Botte Jellema: Ik vind het wel spannend. Ik hoop maar dat er niks gebeurt. 00:17:08 Chris de Bruin: Je weet nooit wat dit soort mensen gaan doen. Ze kunnen ook zomaar ineens weer denken van... 00:17:12 Botte Jellema: Er rijdt nu een vrachtwagen achter en die ziet de remlichten aangaan. Die knippert nu ook met zijn lampen, zo te zien. 00:17:17 Chris de Bruin: Het kan zomaar gebeuren dat iemand op het laatste moment toch ineens denkt van, ik ga toch even die afrit pakken, en toch in een keer opzij gooien. Dat zijn best lastige meldingen. Ook omdat je iemand moet proberen te volgen, wat ook niet altijd even eenvoudig is. 00:17:34 Botte Jellema: Je bent aan het laveren met camera's. Ik ben zelf inmiddels helemaal kwijt waar we zijn. 00:17:39 Chris de Bruin: We zijn nu vlak voor de Zeeburgtunnel. 00:17:41 Botte Jellema: De politie is op pad, maar het witte autootje is inmiddels uit beeld. Op zich goed nieuws, want dan zijn er in ieder geval op de snelweg geen ongelukken gebeurd. Zelf ben ik het autootje al veel eerder dan Chris kwijtgeraakt, bij het schakelen tussen en het zwenken met de verschillende camera's. 00:17:57 Chris de Bruin: Bij mij is hij een keer naar beneden eraf gegaan, terug omhoog. Ik denk dat die persoon een beetje verdwaald is. Misschien dat hij bij die afrit staat, Paul. Afrit Zeeburg. Deze naar rechts, daar beneden volgens mij. 00:18:12 Botte Jellema: Het autootje zien we niet meer. Na een paar toch wel gevaarlijke manoeuvres is het goed gekomen: een afslag genomen of de route teruggevonden en opgegaan in het andere verkeer. Alle kruisen zijn weer boven de weg vandaan gehaald en Chris houdt de overige wegen weer in de gaten. Ik rijd met een gerust hart weer terug, door de Coentunnel, die er voor mij ineens net even anders uitziet. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Chris de Bruin. Hij is wegverkeersleider in de verkeerscentrale Noordwest Nederland in Velsen-Zuid bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren!

00:00:02 Botte Jellema: De Coentunnel in de rijksweg A10 Amsterdam-West. Het gevaarlijkste stukje snelweg van Nederland in 2019. Vooral de Noordelijke ingang is notoir. De stichting Incidentmanagement Nederland turfde daarin dat jaar 63 ongelukken. Dat is maar een stukje van de vele kilometers snelweg die Rijkswaterstaat goed in de gaten houdt - op afstand, met detectielussen in de weg en met camera's - zodat er zo snel mogelijk gereageerd wordt wanneer er toch iets niet goed gaat. Dat gebeurt vanuit de verkeerscentrales. Weet je wat nou grappig is? Op mijn weg hier naartoe ben ik ongeveer over al jouw camerabeelden heengereden, als ik het zo zie. 00:00:43 Chris de Bruin: We hebben je in de gaten gehouden, dat doen we altijd. 00:00:58 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de verkeerscentrale en maak ik samen met wegverkeersleider Chris de Bruin. Op verkeerscentrales wordt het wegverkeer op de grote wegen 24 uur per dag en 7 dagen in de week gemonitord en gestuurd. In Velsen-Zuid aan het Noordzeekanaal staat zo'n verkeerscentrale. Daar ontmoet ik Chris. Op een doordeweekse avond, een avond met een mysterieus wit autootje. 00:01:40 Botte Jellema: Chris, zou je kunnen beschrijven op welke plek we hier nu zijn? 00:01:44 Chris de Bruin: Verkeerscentrale Noordwest Nederland. Wij houden hier van ons grondgebied, Noord-Holland grotendeels, alle snelwegen in de gaten. 00:01:54 Botte Jellema: Crisis is dus wegverkeersleider. Hij houdt het verkeer in de gaten met die camera's en de lussen. Hij let op afwijkende situaties en houdt contact met weginspecteurs, aannemers en hulpdiensten. Chris neemt me mee naar een van de bureaus. Lessenaars noemt hij ze. 00:02:09 Chris de Bruin: Het is een track and trace voor ons. Hier kunnen wij dus alle weginspecteurs in zien. Dit is van heel Nederland. Iedereen die nu rijdt, hebben wij inzichtelijk, wat aangemeld is. 00:02:19 Botte Jellema: De regio van de verkeerscentrale in Velsen-Zuid is zo'n beetje Noord-Holland, grofweg tussen Eemnes, Haarlem en tussen Hoorn en Leiden, met Amsterdam in het midden. Je hebt sowieso wel vijf monitoren hier zo'n beetje op je bureau staan. En daarboven hangen nog drie gigantische schermen van, wat is het, 1 bij 1 meter? 00:02:38 Chris de Bruin: Ja, makkelijk. 00:02:40 Botte Jellema: Als de telefoon ging, moest ik mijn mond houden. 00:02:43 Chris de Bruin: We kunnen zelf zien wie er ongeveer belt. 00:02:45 Botte Jellema: Het telefoontje is voor een van de andere tien desks. Op de avond dat ik er ben, zijn er vier in bedrijf. Op de schermen zijn de camerabeelden te zien van boven de snelweg, zoals we die in een enkel geval weleens een keer op Youtube of in het nieuws zien verschijnen als er wat bijzonder aan de hand is. Wat kan je met die camera's allemaal doen en zien? Ik bedoel, ik zie natuurlijk het asfalt en de auto's erover voorbijrijden. Maar wat zie jij op die camera's? 00:03:17 Chris de Bruin: Het grootste gedeelte van de camera's die we nu zien, is gericht op de Coentunnel en alles wat daarin zit. 00:03:24 Botte Jellema: Misschien goed om er nog even bij te vermelden, je hebt drie van die schermen, ongeveer keer twintig beeldjes per scherm. Heel veel camerabeelden kun je hierop kwijt. 00:03:32 Chris de Bruin: Dat klopt. Het grootste deel wat we hier hebben, gaat echt om de tunnel. Dat komt omdat de tunnel aan bepaalde veiligheidseisen moet voldoen. Als je een incident hebt in een tunnel, is dat meteen vrij heftig. 00:03:47 Botte Jellema: Je kan maar twee kanten op in een tunnel. 00:03:49 Chris de Bruin: Precies. Dus dan heb je te maken met calamiteitenplannen en evacuatieroutes die eventueel ingezet moeten worden. Dus dat wordt heel serieus genomen, en dat is maar goed ook. Daar links hebben we meer de beelden dat je gewoon normale stukken snelweg in beeld kan krijgen. De dekking zoals ik hem net probeerde uit te leggen, waar we dekking hebben, kunnen we daar te allen tijde switchen. 00:04:13 Botte Jellema: In de tunnel hangen speakers. Chris kan zo met het microfoontje voor ons iets zeggen tegen de mensen in de tunnel. Maar hij kan nog meer. 00:04:22 Chris de Bruin: In uiterste situaties zou je zelfs op Radio 1 en 2 in kunnen breken in de tunnel, dat je over de radio omroept als iemand.. 00:04:29 Botte Jellema: Radiosignaal in de tunnel? 00:04:31 Chris de Bruin: Dat kan. 00:04:32 Botte Jellema: Heb je dat wel eens gedaan? 00:04:33 Chris de Bruin: Ik heb het wel eens gedaan voor een test. Maar gelukkig nooit in het echt hoeven doen. Dat zijn geen situaties waar je op zit te wachten. Dan ben je echt aan het evacueren. 00:04:42 Botte Jellema: Dat is echt de noodsituatie. Dat is natuurlijk heel alarmerend, als er ineens iets op je radio... 00:04:48 Chris de Bruin: Het is natuurlijk niet iedere radiozender waar je in kan. 00:04:52 Botte Jellema: Ik wilde net zeggen, dan moet je wel net naar Radio 1 of 2 luisteren. Je doet het natuurlijk met wat je hebt. 00:05:01 Chris de Bruin: Precies. En ondertussen wordt er ook omgeroepen in de tunnel. Als je bijvoorbeeld in de Oostbuis iets zou willen roepen, dan heb je hier een omroepsysteem. Die kan je selecteren, dan komt er een knopje op van: wil je omroepen? Die druk je in. Dan is het natuurlijk wel even handig als je van tevoren bedenkt wat je ongeveer wil zeggen. 00:05:23 Botte Jellema: Met een joystick op zijn bureau kan Chris de camera's bedienen. Sommige camera's kunnen echt heel ver inzoomen. 00:05:30 Chris de Bruin: Ik heb weleens gehad dat mensen vragen of je hun mobiele telefoon kunt vinden die op de snelweg ligt. Dan hebben ze getankt en dan ligt die telefoon dus op het dak, of portemonnee. Dan moet je toch echt een kamer hebben die goed kan zoomen, wil je dat kunnen vinden op een klein stukje wegdek. 00:05:44 Botte Jellema: Probeer je dat? 00:05:44 Chris de Bruin: Ja, dat proberen we serieus. Omdat je hele rare situaties krijgt. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld echt wel wat geld in hun portemonnee en die gaan echt over de weg lopen, die gaan er achteraan. Dus je wil wel zorgen dat het veilig gesteld wordt. Meestal als we dat netjes opruimen, vinden we de eigenaar ook wel weer terug. 00:06:02 Botte Jellema: Maar jij kan portemonnees vinden met die camera's? 00:06:05 Chris de Bruin: Met bepaalde camera's kan dat absoluut. Het is niet eenvoudig is, maar dat gebeurt wel. 00:06:10 Botte Jellema: Waanzinnig. 00:06:12 Chris de Bruin: Ik heb ook weleens op de A9 een mevrouw haar laptop teruggevonden. Die was met haar laptop op het dak gaan rijden. Dat soort dingen gebeuren echt. 00:06:21 Botte Jellema: Even later valt Chris ineens iets op, op een van de beelden. 00:06:25 Chris de Bruin: Wacht heel even. 00:06:27 Botte Jellema: Zie je iets gebeuren? Daar staat iemand stil. 00:06:32 Chris de Bruin: Het is op de A10 links. Dat is dus met de camera die ik net selecteerde. Het is bij de toerit [onhoorbaar 00:06:39] Amstelveen. Hij rijdt heel langzaam. Maar je hebt daar dus geen vluchtstrook. Hij voegt zich gewoon nog in ook. In feite rijdt hij nu naar een kruis toe en dat is een heel verkeerd idee. Hij staat dan straks wel veilig, maar dit zijn dus altijd van die merkwaardige dingen, want die meneer die rijdt met zijn gevaarlichten aan en gaat alsnog gewoon invoegen. Hij rijdt, hoe hard zal het gaan, 40 per uur. Maar hij lijkt wel gewoon weg te rijden. Het lijkt wel alsof hij zijn TomTom aan het instellen was of iets. 00:07:19 Botte Jellema: Hoe viel het je nou net op dat dat gebeurde? Want het was maar heel klein op je scherm. 00:07:27 Chris de Bruin: Dit werk doe ik nu iets meer dan vier jaar en je krijg er op een gegeven moment oog voor. Dingen gaan opvallen mensen. Mensen die met gevarenlichten aanstaan, dat is een trigger. Daar kijk je direct naar. Dat valt heel snel op. 00:07:49 Botte Jellema: Chris werkt met veel verschillende systemen op de schermen voor zich. Op een daarvan is een grafische weergave van weggedeelten te zien. 00:07:56 Chris de Bruin: Dan kan je dus zeggen van: ik wil op de A8 links, 8.1, een kruis gaan plaatsen. Dan plaats je hem zo op rijstrook 2. 00:08:03 Botte Jellema: Heb je dat nu gedaan, of lijkt dat maar zo? 00:08:05 Chris de Bruin: Nog niet. Dan plaats je een kruis en dan geef je het kruis, de maatregel die je plaats, een naam. Dan gaat hij hem erop zetten zoals hij hem erop zet, dan combineer je hem en maak je het systeem eigen. Als je nu zegt, plaatsen, dan staat daadwerkelijk daar een kruis boven de weg. 00:08:23 Botte Jellema: Maar er is een knopje annuleren. 00:08:24 Chris de Bruin: Dat gaan we nu niet doen, want dan zijn de weggebruikers niet heel blij met mij. 00:08:28 Botte Jellema: Zo kan hij op een inzichtelijke manier zien waar welk kruis boven welke rijbaan precies zit, om op die manier het verkeer in juiste banen te leiden. Wat voor een soort inzicht moet je hebben in het verkeer en wegenstructuur om dit werk te kunnen doen? 00:08:45 Chris de Bruin: In het begin is het echt belangrijk dat je je gebiedskennis op peil hebt. Dat je weet welke weg waar loopt. Waar begint de weg, waar eindigt de weg? Waar gaat hij naartoe? Wat is rechts en wat is links? Dat is echt heel belangrijk. Als je niet weet wat rechts of links is... 00:09:01 Botte Jellema: Een beetje ruimtelijk inzicht hebben. En de situatie ter plekke... Of ter plekke, dit gaat over ettelijke tientallen kilometers aan snelweg waar je het over hebt. 00:09:11 Chris de Bruin: In de loop der tijd ga je dat allemaal echt wel leren, maar je moet gewoon je weggebied goed kennen, je moet weten waar welke hectometer zich ongeveer bevindt. Als iemand jou midden in de nacht wakker maakt en die zegt: de A7 links 14.3, dan moet jij kunnen aanwijzen waar dat ongeveer is. Als je dat niet kan, dan ga je dus een enorm zoekplaatje krijgen. Als een politieagent belt van, ik sta daar en daar, ik wil een kruis, en jij weet niet waar dat is, dan zit je met een probleem. Dus dat heb je echt nodig. 00:09:45 Botte Jellema: Chris, wat mij nu ook opvalt - ik zit hier bijna anderhalf uur - het is hier zo rustig. 00:09:51 Chris de Bruin: Dat is ook echt iets wat je wil, omdat het soms heel hectisch kan zijn, dat je meerdere dingen tegelijk aan het doen bent. Dan heb je niks aan schreeuwerij en druk gedoe. Dat helpt helemaal niet. Dan is het heel storend als iemand door het telefoongesprek heen praat. Dat proberen we hier zoveel mogelijk te voorkomen. 00:10:11 Botte Jellema: Want soms gaat het echt om het redden van levens. Chris vertelt over die keer dat hij vanaf een hulppost, een telefoon in een tunnel, werd gebeld. 00:10:20 Chris de Bruin: In dit geval was het iemand die ruzie had gehad met een taxichauffeur en die was daarvan helemaal onder de indruk en in de stress. Die had meerdere traumatische ervaringen meegemaakt met geweld. Die stak een verhaal af, dat hij het allemaal niet meer zag zitten en dat hij de tunnelbuis in ging rennen. Dat zijn natuurlijk wel hele rare telefoontjes. Wat ik net al vertel, ineens kan het zomaar allemaal veranderen. Dan gaat één telefoontje af en moet je handelen en nadenken over: dit is niet alledaags, hoe anticipeer ik hierop, hoe ga ik hierop reageren en wat gaan we doen? 00:10:58 Botte Jellema: Wat heb je gedaan? 00:11:01 Chris de Bruin: Ik had het geluk dat ik een ervaren collega naast me had zitten die de handelingen met de tunnel over aan het nemen was, dus die kon afkruisen, afsluiten en dat soort zaken, waardoor ik mij echt puur op het gesprek met hem kon richten. Ik ben heel rustig met hem gaan praten over waarom hij dat wil en wat we gingen doen, hoe we het gingen oplossen, wat ik daarin kon betekenen. Zo hield ik hem eigenlijk zo lang mogelijk aan de praat en ondertussen waren de hulpdiensten onderweg. Ik heb uitgelegd dat we de tunnel gingen afsluiten, dat het rustiger om hem heen werd. Hij kon duidelijk de prikkels van het verkeer niet meer aan. Dat werd hem allemaal te veel. Zo heb ik hem heel rustig aan door het hele proces proberen heen te praten, totdat de hulpdiensten arriveerden en hem aanspraken. Die hebben hem uiteindelijk meegenomen en een veilig heenkomen gegeven. Dat was een hele bijzondere situatie. 00:11:55 Chris de Bruin: Die meneer is volgens mij daarna ook niet meer naar huis toe gereden. Die is door een familielid opgehaald, omdat hij ook niet meer in staat was om zelf nog een keer achter het stuur te gaan zitten. Hij was behoorlijk in de war en aangeslagen. 00:12:09 Botte Jellema: Dat doet bij jou ook een beroep op een hele andere set vaardigheden ook. 00:12:17 Chris de Bruin: Ik heb zelf gelukkig hiervoor nog in een penitentiaire inrichting gewerkt, daar heb je dit soort ervaringen natuurlijk ook wel. Dit soort gesprekken voer je dan ook met mensen. Je bent er wel een beetje op bedacht. Je weet wel ongeveer hoe je iemand moet aansturen en wat je wel en niet moet doen. In dit geval was het in principe een heel helder iemand die alleen onwijs overstuur was. Je kon uit zijn overtuiging horen dat hij eigenlijk niet van plan was om echt tegen het verkeer in te gaan rennen. Maar hij had ook niet veel meer nodig. Dan is het fijn dat je iemand op die manier nog kan helpen. 00:12:59 Botte Jellema: De telefoon gaat: de politie. Het gaat over een langzaam rijdend autootje. 00:13:08 Chris de Bruin: Ik ga even met je meekijken. 4.5, zei je? Ik zie nog niet direct gekke dingen, moet ik eerlijk zeggen. Misschien is hij er bij [onhoorbaar 00:13:20] ook al afgerold. 00:13:21 Botte Jellema: Christ gaat op zoek naar het autootje, met zijn camera's. 00:13:24 Chris de Bruin: Dit is een melding van de ringweg surveillance en die hebben een melding gekregen van een autootje wat heel langzaam richting de A1 rijdt vanaf de A10. Die proberen we voor hen in beeld te krijgen om even bij te praten waar die auto zich begeeft en waar hij ongeveer rijdt. 00:13:45 Botte Jellema: Misschien is dat hetzelfde autootje wel. 00:13:46 Chris de Bruin: Het zou zomaar kunnen, je weet het niet. Dat kan je inderdaad weleens meemaken, dat dat soort dingen ergens anders weer opduiken. Ik denk dat dat hem is. 00:14:00 Botte Jellema: Daar rijdt eentje echt wel heel langzaam, ten opzichte van het andere verkeer in ieder geval. Remlichten. Gevaarlichten. 00:14:13 Chris de Bruin: Dit is dus het probleem. Je vroeg daarnet aan mij natuurlijk over wat belangrijk is met dit werk. Als je dus niet goed uitkomt met rechts of links of dat soort zaken, wordt het een heel lastig verhaal om te oriënteren waar je nou naar kijkt. 00:14:28 Botte Jellema: Je moet een behoorlijk richtingsgevoel hebben, zogezegd. 00:14:31 Chris de Bruin: Je moet echt goed weten waar je nou naar kijkt en waar je echt niet naar kijkt en waar wegen op zich naartoe lopen. Daar gebruiken we uiteindelijk ook wel weer hectometers voor. Je kan ook verkeersborden bekijken. Dus dat is dan je grote winst. 00:14:50 Botte Jellema: Als je een beetje weet hoe het er daar uitziet, helpt dat veel. 00:14:53 Chris de Bruin: Echt heel veel. 00:14:55 Botte Jellema: Hij stapt uit. Er gaat een deur open. 00:14:56 Chris de Bruin: Geen idee wat deze allemaal aan het doen is. Dan zie je hoe dicht iemand gewoon op de weg staat. 00:15:04 Botte Jellema: En daar verder ook niet echt iets mee lijkt te doen, met dat gegeven. 00:15:08 Chris de Bruin: Je ziet ook dat hij of helemaal niet door heeft dat dat potentieel gevaarlijk is.... Ik weet niet waar deze mee bezig is op dit moment. 00:15:18 Botte Jellema: Hij stapt weer in. 00:15:19 Chris de Bruin: Dit is dus wat je in dit werk heel regelmatig meemaakt. 00:15:24 Botte Jellema: Gewoon een enorme hoeveelheid vraagtekens in feite. 00:15:26 Chris de Bruin: Dat is voor jezelf een beetje in te vullen van wat gaan we hier nou mee doen? 00:15:32 Botte Jellema: Wat moet je hiermee? 00:15:33 Chris de Bruin: Heeft het zin om hier iets naast te plaatsen of echt niet? 00:15:38 Botte Jellema: En ernaast plaatsen, dan bedoel je of je een rijbaan bijvoorbeeld afkruist. 00:15:43 Chris de Bruin: Ja. Ik heb niet het idee... Hi gaat weer rijden. Nu is het vervelend, omdat hij weer gaat rijden, ik kan moeilijk kilometers lang gaan afkruisen. Ik ga toch even de politie bellen. Hoi, Jan. Je spreekt met Chris, verkeerscentrale. Ik heb op de A1 links nu ongeveer ter hoogte van 5.4 een voertuig dat ongelooflijk langzaam rijdt. Het is een wit klein autootjes, ik kan niet exact tellen wat voor merk het is. Hij rijdt nu richting de A10 links, meen ik. Of gaat hij nou toch weer Zeeburg door? Ik denk dat hij naar Zeeburg rijdt. Dank je wel. 00:16:35 Botte Jellema: Je hebt toch een baan afgekruist? 00:16:36 Chris de Bruin: Ja, ik had toch eventjes rijstrook 3 afgekruist, maar helaas is de bestuurder diagonaal overgestoken en hebben die kruizen dan niet veel zin meer. Ik ga nu proberen om in beeld te houden waar die auto rijdt. Hij lijkt hier nu te rijden en hij lijkt ook iets harder te gaan dan net. Maar ik heb het idee dat deze persoon een beetje verdwaald is. Nou zijn dit ook wel dingen die niet alledaags zijn, dat je dit zo loopt te volgen. 00:17:04 Botte Jellema: Ik vind het wel spannend. Ik hoop maar dat er niks gebeurt. 00:17:08 Chris de Bruin: Je weet nooit wat dit soort mensen gaan doen. Ze kunnen ook zomaar ineens weer denken van... 00:17:12 Botte Jellema: Er rijdt nu een vrachtwagen achter en die ziet de remlichten aangaan. Die knippert nu ook met zijn lampen, zo te zien. 00:17:17 Chris de Bruin: Het kan zomaar gebeuren dat iemand op het laatste moment toch ineens denkt van, ik ga toch even die afrit pakken, en toch in een keer opzij gooien. Dat zijn best lastige meldingen. Ook omdat je iemand moet proberen te volgen, wat ook niet altijd even eenvoudig is. 00:17:34 Botte Jellema: Je bent aan het laveren met camera's. Ik ben zelf inmiddels helemaal kwijt waar we zijn. 00:17:39 Chris de Bruin: We zijn nu vlak voor de Zeeburgtunnel. 00:17:41 Botte Jellema: De politie is op pad, maar het witte autootje is inmiddels uit beeld. Op zich goed nieuws, want dan zijn er in ieder geval op de snelweg geen ongelukken gebeurd. Zelf ben ik het autootje al veel eerder dan Chris kwijtgeraakt, bij het schakelen tussen en het zwenken met de verschillende camera's. 00:17:57 Chris de Bruin: Bij mij is hij een keer naar beneden eraf gegaan, terug omhoog. Ik denk dat die persoon een beetje verdwaald is. Misschien dat hij bij die afrit staat, Paul. Afrit Zeeburg. Deze naar rechts, daar beneden volgens mij. 00:18:12 Botte Jellema: Het autootje zien we niet meer. Na een paar toch wel gevaarlijke manoeuvres is het goed gekomen: een afslag genomen of de route teruggevonden en opgegaan in het andere verkeer. Alle kruisen zijn weer boven de weg vandaan gehaald en Chris houdt de overige wegen weer in de gaten. Ik rijd met een gerust hart weer terug, door de Coentunnel, die er voor mij ineens net even anders uitziet. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Chris de Bruin. Hij is wegverkeersleider in de verkeerscentrale Noordwest Nederland in Velsen-Zuid bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. 13 Rijkswaterstaat kijkt naar ons.mp3

00:00:00 Tjeerd Zijlstra: Uiteindelijk verdwijnt hij onder water. Er ontstaat paniek en ze kunnen hem niet meer vinden. Er stond echt een flinke stroming. Hij is nog wel afgevoerd naar het ziekenhuis. Deze jongen heeft het niet gered. Dat is hartstikke triest. 00:00:16 Botte Jellema : Dit geruis is het geluid van het stuw bij Hagestein in de Lek. Dat stuw bestaat uit twee delen waarvan er - op het moment dat ik er ben - eentje een meter openstaat. Zeven meter onder het wateroppervlak vliegt er iets meer dan 300 kubieke meter water per seconde door de schuif. Het buldert, schuimt, voelt en stuift. 00:00:46 Botte Jellema : Hier gaat het water door een relatief smalle sleuf, maar dat wil niet zeggen dat het kalm is als het door een rivier stroomt. Elk jaar zijn er alleen al in de provincie Gelderland tien ernstige ongelukken door zwemmen in de rivier. Toen Hendrik Marsman in zijn gedicht 'Herinneringen aan Holland' schreef: "Zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan", was dat mooi en poëtisch maar ook een beetje bedrieglijk. Rivieren lijken misschien traag te stromen en maken daarbij doorgaans geen geluid. Ook voor het stuw lijkt het water rustig, maar vergis je niet. De beheerder die ik tref, vertelt dat hij onlangs een paar ganzen zag zwemmen voor het stuw. "Goede zwemmers", zegt hij. Ze schrokken van zijn aanwezigheid en doken even onder water. Ze zijn nooit meer bovengekomen, meegesleurd door een genadeloze onderstroom. Helaas zijn het niet alleen ganzen die verrast worden door de trage rivieren door oneindig laagland. 00:01:53 Botte Jellema : Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over het gevaar van rivieren en maak ik samen met mobiel verkeersleider Tjeerd Zijlstra. Hij voer eerder op een binnenvaartschip en is nu gezagvoerder op het water bij Rijkswaterstaat. Ik ontmoet hem op een wat druilerige dag. Hij neemt me mee naar één van de patrouillevaartuigen waar hij op vaart. 00:02:17 Tjeerd Zijlstra: We lopen nu naar ons vaartuig, de RWS71. Dat is één van de drie grote patrouillevaartuigen hier in Dordrecht. 00:02:24 Botte Jellema : Mobiel verkeersleiders - Rijkswaterstaat heeft er zo'n 100 in Nederland - dragen bij aan een vlot en veilig scheepvaartverkeer en een schoon watermilieu. Dat doen ze dus met 27 van dit soort patrouillevaartuigen: zwarte onderkant, gele bovenkant, de kleuren van de Rijkswaterstaatvoer- en vaartuigen. Vierentwintig meter lang en twee gigantische motoren onderin. 00:02:47 Tjeerd Zijlstra: Het is een groot vaartuig met flink wat pk's erin. Hier kunnen we perfect ons werk mee doen. We hebben een heel dynamisch gebied. We hebben voor dit vaartuiggekozen omdat hij op zowel ruime als kleine vaarwateren goed uit de voeten kan. 00:03:05 Botte Jellema : Dit schip mocht ooit op zee varen, dan heb je een beetje een idee. Nu ligt het in de haven van Rijkswaterstaat in Dordrecht, in de buurt van de grote vaarwateren: Beneden Merwede, Oude Maas, Dortsche Kil en de Noord richting de Lek. Mag ik aan boord komen? 00:03:21 Tjeerd Zijlstra: Ja, stap aan boord. Voorzichtig! Het dek is een beetje nat. 00:03:23 Botte Jellema : Alles is nat en glad, maar er is een stuurhut en daar kunnen we eventjes naar binnen. 00:03:29 Tjeerd Zijlstra: Zeker weten! Daar gaan we het een en ander opnemen. 00:03:33 Botte Jellema : Ik zet mijn paraplu hier neer. Het ouderlijk huis van Tjeerd Zeilstra staat aan de Lek. Vanuit zijn slaapkamertje keek hij op het water. 00:03:44 Tjeerd Zijlstra: Dat was wel schitterend. Ik had van jongs af aan die passie met water. Dat heeft me altijd getrokken. 00:03:51 Botte Jellema : Betekent dat vlotten en bootjes bouwen, en dat soort dingen? 00:03:55 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Vlotten bouwen, tent erop maken en met de kano op pad. Toen ik de leeftijd kreeg dat er een beetje met de buitenboordmotor werd gespeeld, was dat de volgende stap. De speedboot was de volgende stap toen ik mijn klein vaarbewijs in ontvangst nam. Ik ben altijd met water bezig geweest. Daarom is het schitterend dat je in de binnenvaart - en bij Rijkswaterstaat - terechtkomt met een snelle [onhoorbaar 00:04:24]. Dan denk ik wel eens terug aan die dagen dat ik aan het spelen was. 00:04:22 Botte Jellema : Met twee pk. 00:04:29 Tjeerd Zijlstra: Als er een bootje in het riet wordt gevonden, ben je nog steeds aan het hobbyen om dat zo veilig mogelijk weg te trekken. Dan denk je: dat deed ik vroeger ook allemaal. 00:04:41 Botte Jellema : Dus als je nu met dit schip langs dat soort jongens vaart, ze ziet zwemmen en spelen, weet je heel goed waar dat over gaat, want zo'n jongen was je zelf ook. 00:04:51 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Dat is heel herkenbaar. Daarom schiet ik soms achter de schermen in de lach, omdat ik denk: ik snap het. Dat klinkt stom. Ik ben zelf nog helemaal niet zo oud, maar op die jonge leeftijd is dat lekker om met z'n bootje te ravotten. Ik word nu ouder, en door dit werk kom je verschillende incidenten en zaken tegen waar ik in het verleden helemaal niet bij heb stilgestaan. 00:05:19 Botte Jellema : Wat was die rivier voor jou? Hoe zag je die rivier toen? 00:05:25 Tjeerd Zijlstra: Een avontuur. Als jonge jongen vond ik het toen al een ontspanning en ontsnapping van school, werk. Als ik thuiskwam, lekker het water op. Als volwassenen heb ik dat nog steeds, en veel recreanten die het water op gaan hebben dat ook. Dat is het. We willen dat die mensen daar kunnen van blijven genieten. 00:05:49 Botte Jellema : Tjeerd laat me de stuurhut zien. Nu komt het stuk waaruit blijkt dat ik een totale landrot ben. Linksvoor, dat is jouw stoel? 00:05:58 Tjeerd Zijlstra: Linksvoor, bakboord. 00:06:03 Botte Jellema : Sorry, bakboord. Ik had een roer verwacht, maar dat is niet meer. 00:06:07 Tjeerd Zijlstra: Nee. Er zit een roer onder het schip, maar in de stuurhut zie je geen groot rad meer. Dat is al een tijdje niet meer zo. Dit is een schitterende stoel, want de bediening voor het varen zit erin. 00:06:23 Botte Jellema : Ik zie knopjes en hendeltjes op de armleuningen. Daar zit veel in. 00:06:28 Tjeerd Zijlstra: Ja, maar laten we eerst met het roer beginnen, want daar zijn de meeste leken heel nieuwsgierig naar. Dat is begrijpelijk, want als je aan boord stapt verwacht je een stuurrad. Wij besturen met dit kleine pookje het hele schip. Vlak daarvoor zie je een pinnetje omhoog staan - en je kan het een joystick van een oude Nintendo noemen, alleen wat kleiner - en dat is de kopschroef. Daar kunnen we de kop van stuurbord naar bakboord toe duwen. Er zitten nog allemaal knopjes in de stoel waarmee we alle systemen hier aan boord kunnen bedienen. Als je hier aan de stuurboord armleuning kijkt, zie je de regulateurs van de twee hoofdmotoren: twee keer 651 kilowatt. 00:07:19 Botte Jellema : Deze schakelaar doet mij een beetje denken aan wat ik uit die grote vliegtuigen van Boeing ken. Dat is wat groter, en dan zie je ze met volle hand twee of drie van die schuiven naar voren kantelen. 00:07:34 Tjeerd Zijlstra: Klopt. Toen ik hier net in dienst kwam, kreeg ik een glimlach op mijn gezicht. We gingen oefenen op het Hollands Diep om het vaartuig te leren kennen. Ik mocht toen voor de eerste keer het gas opentrekken. Wat je zegt: je vaart zo, je duwt hem in en langzaam bouw je het op. Je voelt het vaartuig omhoog komen en dat is een heel mooi gevoel. 00:07:57 Botte Jellema : Over hoeveel pk hebben we het? 00:08:02 Tjeerd Zijlstra: Bijna 1900 pk. 00:08:03 Botte Jellema : Goedemorgen! Dan gebeurt er wel wat. 00:08:06 Tjeerd Zijlstra: Dan gebeurt er zeker wat, en daar worden we in getraind. Ik zei al dat het zware vaartuigen zijn van 60 ton. Je hebt een flinke waterverplaatsing als je hem uit het water trekt. Daar houden we rekening mee. Als we onderweg zijn naar incidenten, prioriteren we: hoe ernstig is het incident? Op de plekken waar schepen liggen aangemeerd, stoppen we eventjes. 00:08:33 Botte Jellema : Er ontstaan flinke hekgolven als je met dit schip op volle snelheid naar een alarmmelding gaat. Vervelend voor aangemeerde en varende schepen, maar als Tjeerd ergens op afgaat kunnen er levens op het spel staan. 00:08:45 Tjeerd Zijlstra: In het verleden heb ik genoeg incidenten meegemaakt waarbij we niet kunnen stoppen omdat er iemand een hartaanval aan boord van een schip voor anker had. Dat is heel frustrerend, want de ambulance is al ter plaatse, staat op de wal, maar kan niet bij dat schip komen. 00:08:59 Botte Jellema : Dan moet je? 00:08:59 Tjeerd Zijlstra: Dan moet je echt. 00:09:01 Botte Jellema : De bellen en lampen, alles gaat aan? 00:09:04 Tjeerd Zijlstra: Ja, alles gaat aan. Onderweg roepen we schepen op. Vaak is er begrip, vooral als je het later uitlegt. Stel, er is ergens schade, nemen we later contact op zodat we het één en ander kunnen regelen. 00:09:24 Botte Jellema : De RWS71 en haar zusterschepen kunnen de scheepvaart begeleiden als er bijvoorbeeld een ongeluk is gebeurd. Ze zorgen dat brandweer, politie en andere hulpdiensten op het water hun werk kunnen doen. Ze halen obstakels uit het water, controleren de verlichting en borden langs de vaarwegen. Om het publiek wat bekender te maken met deze Rijkswaterstaatschepen en uit te leggen waarom ze soms met zo'n hoge snelheid varen, vertelt Tjeerd over zijn werk op zijn Twitterkanaal. Ik zag recent dat er een incident met een auto was. Kun je vertellen wat dat was? 00:09:57 Tjeerd Zijlstra: We kregen afgelopen vrijdagochtend de melding binnen dat er een auto in het water was. 00:10:05 Botte Jellema : Is dat meteen groot alarm voor jullie? 00:10:09 Tjeerd Zijlstra: Als er onduidelijkheid is, wordt er meteen opgeschaald. 00:10:13 Botte Jellema : Dat betekent dat er meer personeel en voer- of vaartuigen worden ingezet voor de zekerheid. 00:10:18 Tjeerd Zijlstra: Bij de brandweer denk je dan aan duikteams, vooral omdat deze melding binnenkwam. Het was niet duidelijk of er personen in de auto zaten. 00:10:27 Botte Jellema : Je wist dat ze in diep water terecht gekomen waren? 00:10:30 Tjeerd Zijlstra: De auto lag onder water. Het was niet relatief diep, maar als die auto onder water is, is het diep genoeg. 00:10:36 Botte Jellema : Waar waren jullie op dat moment? 00:10:37 Tjeerd Zijlstra: Wij waren hier in Dordrecht. Wij kregen die melding binnen en zijn hier met blauw licht en snelheid het gat uitgegaan. We hoorden via de C2000 de hulpdiensten. Zolang er nog niemand ter plaatse is, proberen wij op volle snelheid die kant op te gaan. 00:10:58 Botte Jellema : Hoe sneller je er bent, hoe beter. 00:10:58 Tjeerd Zijlstra: Als er personen te water zijn, kan je de duikers assisteren en faciliteren zodat ze eventueel vanuit ons vaartuig kunnen duiken. 00:11:08 Tjeerd Zijlstra: Hebben jullie duikers aan boord? 00:11:10 Tjeerd Zijlstra: Nee, wij hebben geen duikers aan boord. Bij incidenten komen er vaak duikers van de brandweer. Wij moeten ervoor zorgen dat het vlot en veilig is voor het overige scheepvaartverkeer, maar bij incident ook voor de hulpdiensten en betrokkenen. Dat is onze kerntaak. Vaak zijn wij als eerste ter plaatse en als het veilig is, gaan we als hulpdienst aan de gang totdat de brandweer, politie - noem maar op - ter plaatse is. Dan gaan we terug naar ons eigen proces en dat is vlot en veilig. 00:11:42 Botte Jellema : Hoelang moest je varen om daar naartoe te komen? 00:11:44 Tjeerd Zijlstra: Het was een half uurtje varen, en dan merk je onderweg al dat er een hoop gebeurt. Vanaf de wal hoorden wij dat het duikteam ter plaatse is en de duiker al aanstalten maakte om te water gaan. Dan minderen we ook onze snelheid als we voorbij kritische punten varen, maar we willen nog wel zo snel mogelijk ter plaatse zijn om de veiligheid van de duiker te waarborgen. 00:12:08 Botte Jellema : Wat trof je aan bij aankomst? 00:12:09 Tjeerd Zijlstra: Er waren al veel hulpdiensten ter plaatse. We zagen een klein deel van de auto nog boven water steken. 00:12:16 Botte Jellema : Ik zag een fotootje. Het was nog een beetje het bovenste van het dak. Ik zag nog een achterlamp. 00:12:22 Tjeerd Zijlstra: Klopt. Gelukkig kregen we heel van de duikers te horen dat er geen personen waren aangetroffen. Dat is heel fijn. De politie heeft daarin ook een rol, want die gaat dit na. Het bleek uiteindelijk om een gestolen auto te gaan. Dan schalen we weer flink af en gaat ons proces verder. We zijn ook waterkwaliteitsbeheerder, en bij zo'n auto in het water komt er olie en vervuiling. 00:12:55 Botte Jellema : Ik zag het op het water drijven. Het was heel weinig, maar het was er wel. 00:12:58 Tjeerd Zijlstra: Je hebt maar heel weinig olie nodig om een aardige vlek te krijgen. Deze locatie was bij de Biesbosch, het nationaal park. Wij moesten toen heel snel die oliebooms uitleggen. 00:13:00 Botte Jellema : Wat zijn dat? 00:13:17 Tjeerd Zijlstra: Dat zijn een soort grote worsten, die kunnen drijven en zijn aan elkaar vastgemaakt. Die zuigen de olie uit het water, en zo kunnen wij het indammen. 00:13:31 Botte Jellema : Dan wordt het niet verspreid. 00:13:36 Tjeerd Zijlstra: Nee, dan kunnen we het indammen. Dat hebben we hier ook gedaan: we hebben de auto ingedamd, en komt de calamiteitenaannemer de auto uit het water weghalen. Afhankelijk van hoeveel olie er is, kan er ook nog geskimd wordt waarbij de olie van het wateroppervlak wordt gehaald als een soort stofzuiger. Maar in dit geval was het niet zoveel olie, en dan doen die worsten hun werk. 00:13:59 Botte Jellema : Die zuigen het op en dan is het weg. 00:14:02 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. 00:14:05 Botte Jellema : Waarom Twitter je daarover? 00:14:06 Tjeerd Zijlstra: Ik ben daarvoor gevraagd vanuit de dienst. Er vroegen veel mensen wat wij precies deden. Bij de Havendagen zagen ze deze gele boot liggen. 00:14:20 Botte Jellema : Mooi spul. 00:14:20 Tjeerd Zijlstra: Mooi spul. 00:14:21 Botte Jellema : Dat zal wat kosten. 00:14:21 Tjeerd Zijlstra: Uiteraard. Dat krijgen we vaak te horen, maar je krijgt ook vragen: is het een ambulanceboot? Hij is geel en heeft striping. Wat is dit voor boot? Ik vind het zelf ontzettend leuk dat wij nu de kans krijgen om onze operationele werkzaamheden te mogen laten zien aan de burgers. 00:14:52 Botte Jellema : Voor wie het leuk vindt, @gzw_Tjeerd. Op Twitter zien we de gevallen die goed zijn afgelopen of niet ernstig zijn. Maar het gaat heel regelmatig mis in het Nederlandse water. Rijkswaterstaat is niet bij alle drenkelingen betrokken, maar haalt zelf elk jaar tussen de 70 en 100 stoffelijke overschotten uit het water. Zwemmen in rivieren en kanalen is vaak niet toegestaan en kan levensgevaarlijk zijn. 00:15:21 Tjeerd Zijlstra: Als je een strandje hebt tussen twee kribben bijvoorbeeld, stap je opeens de diepte in en kom je in die vaargeul terecht. Zodra je een beetje buiten die kribben komt, kom je in de stroming terecht en krijg je een soort draaikolk. Dat is ontzettend gevaarlijk. De mensen moeten deze gevaren echt weten als ze lekker willen genieten op een strandje aan een rivier. Als je aan het zwemmen bent, kan je gegrepen worden door de onderstroom. 00:15:50 Botte Jellema : Ben je er ooit als jongen zelf in terechtgekomen? 00:15:51 Tjeerd Zijlstra: Eén keer met het zwemmen, maar toen had ik gelukkig een surfplank bij. Je moet dan wel flink peddelen. 00:15:52 Botte Jellema : Wat gebeurde er? 00:16:00 Tjeerd Zijlstra: Ik kwam in de buurt van een krib en dan neert het. Ik weet uit ervaring dat je nooit tegen de stroming in moet pedellen: één, je raakt vermoeid en twee, je wint niet. Het beste wat je kan doen is er schuin van weg peddelen. 00:16:14 Botte Jellema : Je komt dan in een soort draaikolk terecht. 00:16:16 Tjeerd Zijlstra: Klopt. 00:16:17 Botte Jellema : Hoe heb je dat toen gedaan? 00:16:18 Tjeerd Zijlstra: Ik zat toen zelf gelukkig op een surfplank. Dat scheelt een hoop. Maar als je daar als zwemmer in terechtkomt, is het echt levensgevaarlijk. Dat heb ik zelf gelukkig nooit meegemaakt. 00:16:28 Botte Jellema : Nee, maar daar werd je even met de neus op de feiten gedrukt. 00:16:31 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Als jonge jongen had ik zoiets van: oké. Zeker weten. 00:16:35 Botte Jellema : Dat liep goed af, maar Tjeerd heeft in dienst bij Rijkswaterstaat al verschillende incidenten met zwemmers in de rivier meegemaakt. 00:16:43 Tjeerd Zijlstra: Wat mij het meeste is bijgebleven, was een keer op een schitterende zomerse zondag in juli. Ik had late dienst. Het was mooi weer en goede vrienden kwamen ons opzoeken bij mijn ouderlijk huis. Daar was het heerlijk en konden we verkoeling opzoeken. 00:17:03 Botte Jellema : Aan de Lek? 00:17:03 Tjeerd Zijlstra: Aan de Lek. We zaten lekker aan het strandje: lekker stoeltje in het water, verkoeling opzoeken. Uiteindelijk moest ik me omkleden en klaarmaken om naar mijn werk te gaan, want mijn dienst begon. Mijn vriendin ging met die vrienden mee naar een terrasje aan het water. Ik had nog contact met hen: "Veel plezier." Mijn dienst begint en al vrij snel kregen wij de melding dat er een tiener vermist was in het water. Een drenkeling. Toevallig waren wij in de buurt en eerder ter plaatse dan de hulpdiensten aan land. We hadden overleg met de melder: waar is hij ongeveer? Uiteindelijk verdwijnt hij onder water. Er ontstaat paniek en ze kunnen hem niet meer vinden. Dan proberen we het meteen een beetje uit te peilen met onze apparatuur, als we daar ter plaatse komen. 00:18:04 Botte Jellema : Tijd is je ergste vijand op zo'n moment. 00:18:06 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Het gouden uurtje noemen ze dat als er een drenkeling is. Elke seconde telt. Uiteindelijk hebben we de locatie waar hij ongeveer moest liggen, kunnen doorgeven aan de brandweer. Dan gaan wij terug in onze eigen rol. In dit geval betekent dat dat wij de vaarweg toen hebben gestremd, om het veilig te houden voor de duiker en de hulpdiensten die erbij zijn betrokken. Zo'n duiker gaat het water in en zit onder water. Op dit stukje rivier waren er ook veel en snelle motorboten. 00:18:49 Botte Jellema : Rivier zeg je. Dit was bewegend water? 00:18:52 Tjeerd Zijlstra: Absoluut. Een stromende rivier met een flinke stroming. Wij geven de stroomsnelheid, de watertemperatuur, enzovoorts, door aan die hulpdiensten. Wij hebben echt een informatieve rol als Rijkswaterstaat om de hulpdiensten zo goed mogelijk te ondersteunen zodat ze hun werk kunnen doen. Bij dit incident hebben wij de rivier gestemd. We zijn met dat proces bezig. We roepen de Beroepsvaart aan en stoppen we. Recreanten worden op de ouderwetse manier aan dek tegenhouden. Ondertussen gaat het proces aan de wal verder. Dat was voor mij een rare wereld, want op dat terras zat op de achtergrond mijn vriendin en mijn vrienden: wat gebeurt er hier? Ik heb later wel contact met ze gehad. 00:19:48 Tjeerd Zijlstra: Hoe is het afgelopen? 00:19:49 Tjeerd Zijlstra: Uiteindelijk is de tiener door de duiker van de brandweer uit het water gehaald. 00:19:54 Botte Jellema : Was dat lang nadat hij onder water was? 00:19:54 Tjeerd Zijlstra: Hij is toch ruim drie kwartier onder water geweest en afgevoerd naar het ziekenhuis. Vaak krijgen we geen terugkoppeling, maar deze jongen heeft het niet gered. 00:20:12 Botte Jellema : Dat is afschuwelijk. 00:20:13 Tjeerd Zijlstra: Voor alle nabestaanden hartstikke triest en een wake up call voor vele anderen. Zo'n stromende rivier met een onderstroom is een sluipmoordenaar. Zo noemen wij het. 00:20:35 Botte Jellema : Waarom kan je niet boven water blijven als zwemmer? 00:20:38 Tjeerd Zijlstra: Het kan verschillende factoren hebben. Vorige week hadden we een drenkeling bij de Dortsche brug. Die persoon lag al een tijdje in het water en is levend uit het water gehaald met een lichaamstemperatuur van nog maar 32 graden. 00:20:55 Botte Jellema : Zeker in het voorjaar, als het buiten al lekker warm kan zijn, vergis je je er gauw in hoe ijskoud het water in onze rivieren nog is. 00:21:02 Tjeerd Zijlstra: Dat is het gevaar: die onderkoelingsverschijnselen. Denk bijvoorbeeld heel simpel aan kramp in je spieren, ook al kan je nog zo goed zwemmen. We hebben dit ook bij de City Swim gehad, en daarom is er vaak begeleiding door onze RIBS en de reddingsbrigade. Als zwemmers kramp krijgen, worden ze zo snel mogelijk uit het water gehaald. Je kan dan alleen met je armen nog een beetje drijvende houden, maar dat is geen pretje op een stromende rivier. Dat zijn echt gevaren die je zelfs als ervaren zwemmer kunnen overkomen. 00:21:30 Botte Jellema : Ga je zelf nog wel eens zwemmen? 00:21:32 Tjeerd Zijlstra: Ik ga niet meer in de rivier. 00:21:36 Botte Jellema : Nee? 00:21:36 Tjeerd Zijlstra: Nee. 00:21:36 Botte Jellema : Niet meer zoals vroeger? 00:21:37 Tjeerd Zijlstra: Nee, niet meer als vroeger. 00:21:39 Botte Jellema : Tjeerd verwijst naar de website zwemwater.nl en daar is te vinden waar het natuurwater schoon en veilig is. Voor wie als recreant met een bootje het water op wil, is er de website varendoejesamen.nl. Beide sites worden gemaakt in samenwerking met Rijkswaterstaat. 00:21:56 Tjeerd Zijlstra: Sowieso mocht je aan de rivier op een strandje zijn, zorg dan dat je niet te ver het water in gaat en enkele gaat pootjebaden. Het klinkt misschien een beetje kinderachtig, maar als er een binnenvaartschip voorbij komt, zorgt die voor zo'n waterverplaatsing, dat tussen de kribben het strandje wordt leeggezogen en daarna komt er een soort tsunami het strandje op. Zelfs voor volwassenen gebeurt er dan heel wat onder je voeten. Stel je dit voor met kinderen. Daarom: let er echt alsjeblieft op. We snappen dat mensen verkoeling zoeken met de hete zomerdagen en het is schitterend langs de rivier. We hebben een fantastisch land met al dat water. Alleen, wordt bewust en bereid je voor. Weet een beetje wat de gevaren zijn van zwemmen in de rivier. Niet een beetje, maar weet wat de gevaren zijn. 00:22:57 Botte Jellema : Een paar dagen na het interview zie ik Tjeerd twitteren over hoe ze samen met de KNRM op volle vaart uitrukken voor een drenkeling die door de harde stroming niet meer aan de kant kan komen. Deze keer heeft het gelukkig een goede afloop. 00:23:18 Botte Jellema : Je hoorde een aflevering in de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat en deze keer hadden we een ontmoeting met Tjeerd Zijlstra. Hij is mobiel verkeersleider in de wateren rond Dordrecht bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt. 11. gevaren op het water.mp3

00:00:00 Joost van de Beek: Er wordt altijd gezegd dat er twee door mensenhanden gemaakte bouwwerken zijn die je vanaf de ruimte kan zien. Dat is de Chinese Muur en dat is de Afsluitdijk. Wubbo Ockels heeft mij weleens gezegd dat eigenlijk alleen de Afsluitdijk vanuit de ruimte goed te zien is. 00:00:18 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat en mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de Afsluitdijk en wordt een beetje technisch. Van 2019 tot 2023 werkt Rijkswaterstaat aan deze dijk en nu hoor je het verhaal daarachter. De Afsluitdijk is in de eerste plaats een zeewaterkering, 32 kilometer van de kop van Noord-Holland naar het westen van Friesland. Maar het is ook een snelweg en een monumentaal bouwwerk dat bewonderaars van over de hele wereld trekt. Rijkswaterstaat versterkt de Afsluitdijk. De dijk wordt verhoogd, er komt een fietspad aan de Waddenzijde, de sluizen worden versterkt en er komen grote pompen, zodat ook bij hoge waterstanden in de zee het water in het IJsselmeer kan worden afgevoerd. 00:01:04 Joost van de Beek: Want hier gaan twee nieuwe gemalen gebouwd worden en twee nieuwe Spuisluiscomplexen en hier gaat ook nog een stormvloedkering gebouwd worden. Daarnaast gaat de dijk verhoogd worden, zowel aan de buitenkant wordt die verhoogd en versterkt en de binnenkant ook nog onderhoud. En dit wordt de komende vier jaar misschien wel één van de grootste bouwputten van Nederland. 00:01:27 Botte Jellema: Joost van de Beek, hij is de projectmanager voor het versterken van de Afsluitdijk bij Rijkswaterstaat. We zijn bij Den Oever, de plaats waar het meest gaat gebeuren. Daar waar je vanuit het westen de Afsluitdijk oprijdt met die draaibruggen en die bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. Of nee, die heten kazematten. 00:01:45 Joost van de Beek: Bij de bouw van de Afsluitdijk, in 1932 is die geopend, heeft het Ministerie van Oorlog een hele belangrijke rol gehad. U ziet hier ook draaibruggen en geen bascule brug. Dat zijn meer de bruggen die omhoog klappen, maar dit zijn draaibruggen. Dat heeft ermee te maken dat het schootsveld altijd vrij is, dus niet als de brug open staat, dat inderdaad de brug in de weg zit voor het schootsveld. En hier zijn kazematten en aan de Kornwerderzandkant heb je ook nog een Kazemattenmuseum. En wat de mensen van het Kazemattenmuseum altijd met trots vertellen, is dat dat in 1940 de enige plek is waar de Duitsers tegengehouden zijn. De zeespiegel stijgt en daardoor dat we minder lang kunnen spuien, maar ook het patroon waarmee water vanuit de IJssel, het IJsselmeer, op komt grilliger wordt, is het eigenlijk onvoldoende om het peil in het IJsselmeer te handhaven in de winter. Daarvoor gaan we om het water wat via de IJssel op het IJsselmeer komt af te voeren, twee extra nieuwe spuisluiscomplexen en twee nieuwe gemalen bouwen. 00:02:50 Botte Jellema: Er staan bij de oever drie groepen met spuikokers, gebouwd bij de aanleg. Tussen die drie zijn twee stukken land die nu ook spuikoker worden, zodat de capaciteit op die manier al flink stijgt. Maar er komen dus ook pompen. 00:03:04 Joost van de Beek: Ik kan eigenlijk alleen spuien als het water in Waddenzee lager is dan in het IJsselmeer. Het moment dat de zeespiegel stijgt wordt, met eb en vloed, de periode dat dat is, steeds korter. Dus dan kan je steeds korter het water afvoeren en daarnaast heb je ook gewoon te maken met wind. Op het moment dat de wind uit het noordwesten komt, dan wordt de Waddenzee vanaf de buitenkant tegen de Afsluitdijk aangeblazen, het IJsselmeer wordt juist ervan afgeblazen. Dan heb je een situatie dat je ondanks een vloed eigenlijk helemaal niet kan spuien. Dat zijn omstandigheden dat we blij zijn dat we straks ook twee extra gemalen hebben, want een gemaal kan je altijd gebruiken en dan kan je ook tegen de hoogte in pompen. We proberen alles maximaal het spuien te doen. Dat is goedkoper, kost geen energie. Maar we zijn ook heel blij, onder dit soort bijzondere omstandigheden, dat we ook twee hele grote gemalen hebben staan. 00:04:01 Botte Jellema: Wat voor capaciteit moeten die gemalen hebben? Want dit gaat over nogal wat. In feite bij de IJssel een rivier aan het leegpompen. 00:04:09 Joost van de Beek: Ja, dat is gigantisch. De pompcapaciteit is ongeveer 250 kuub per seconde, wat een beetje te vertalen is dat je in één minuut ongeveer zes Olympische zwembaden van het IJsselmeer naar de Waddenzee kan pompen. 00:04:28 Botte Jellema: Dat is toch wel wat. En hoe verhouden zulke pompen zich tot gemalen die we kennen? 00:04:34 Joost van de Beek: Het grootste gemaal van Europa, dat is bij IJmuiden. Die is uit mijn hoofd iets van ruim 300 kuub per seconde. Dus dit is iets kleiner dan IJmuiden, maar dit hoort wel tot, ik denk, haast wel de top drie gemalen van Europa straks. 00:04:50 Botte Jellema: Dus dat wordt ook gigantisch? 00:04:52 Joost van de Beek: Ja. Om een beetje een idee te krijgen: er komen zes hele grote pompen in en de diameter van de pompen is meer dan vierenhalve meter. 00:05:02 Botte Jellema: Buizen waar het water doorheen gaat? 00:05:02 Joost van de Beek: Ja, dat is gewoon de pomp zelf en dan komt er uiteraard nog een heel gebouw omheen. Maar alleen al de pomp zelf is twee verdiepingen hoog als je daarin zou staan. 00:05:13 Botte Jellema: De energie die nodig is om al dat water omhoog te pompen, komt uit zonnekracht. 00:05:18 Joost van de Beek: Als die pompen aangaan, vraagt heel veel energie. Maar we hebben gezegd: we de Afsluitdijk moet ook als project een voorbeeld zijn voor duurzaam bouwen. Daarvoor hebben we ervoor gekozen, omdat wij ook lokaal energieneutraal willen zijn. Dat zijn we op dit moment al, maar straks, als wij die pompen gaan bouwen, is dat niet meer zo. En we gaan bij Den Oever, waar nu nog het tijdelijk kantoor zit, gaan we een zonnepark realiseren van ongeveer drie hectare. Dat betekent dat alle energie die wij nodig hebben op de Afsluitdijk ook echt lokaal gewonnen wordt. 00:05:50 Botte Jellema: Die pompen worden in feite in kelders gebouwd. Je ziet alleen aan een glazen koppeltje in het gras dat er wat onder zit. Ook van de nieuwe spuikokers zal de techniek zoveel mogelijk onder de grond zitten. Dat heeft alles te maken met de geschiedenis van de spuisluizen. 00:06:03 Joost van de Beek: Spuisluizen zijn ook rijksmonumenten en het ontwerp van Level, dat is onze aannemer, is er ook op gericht dat als je straks aan komt rijden het zicht straks bijna vergelijkbaar is met zoals het nu is. Dat je nog steeds het mooie ontwerp van Rosenberg met monumentale heftorens kan bewonderen. Om een idee te krijgen waarvoor die heftorens nu zijn, daar zitten de bewegingswerken in en een mechanisme. De schuiven worden met stalen kabels omhoog getrokken. 00:06:35 Botte Jellema: Die kabel zie je ook hangen, hè, als je daar doorheen rijdt? 00:06:37 Joost van de Beek: Klopt en bij de nieuwe spuisluizen zit de hele hydroliek eronder. Dus wat er gebeurt, is in plaats van dat de deuren omhoog worden gehaald, worden ze omhoog geduwd, van onderaf. Doordat het zo ontworpen is, heb je geen torens nodig om ze op te hijsen blijft het ontwerp heel erg gelijk als het nu is. 00:07:00 Botte Jellema: De pompen van het gemaal werken dus op zonne-energie, maar er wordt bij dit project nog veel meer gedaan om zo duurzaam mogelijk te bouwen. Een voorbeeld daarvan is te vinden bij de versterking van de zeedijk. Dat gebeurt onder andere met nieuw ontwikkelde betonblokken, levelblocks genaamd. Beton is niet duurzaam, want om beton te maken, dat kost vrij veel energie, hè? 00:07:22 Joost van de Beek: Ja, het kost energie, het kost primaire grondstoffen. In basis is beton niet duurzaam, maar het is wel het enige wat we hebben. Maar bij de ontwikkeling van de levelblocks is er rekening meegehouden dat zowel de hoeveelheid beton als de productie van beton op een duurzame manier gebeurd is. Ten opzichte van wat wij nu noemen de referentie, is er 54 procent minder co2 uitstoot voor de productie van levelbloks dan als wij een traditionele oplossing hadden gekozen. Dus dat is nog steeds heel veel beton, maar in ieder geval wel meer dan de helft minder co2, als we daar niet zo sterk hadden ingezet op duurzaamheid. 00:08:06 Botte Jellema: We horen straks nog wat meer over deze bijzondere betonblokken. Eerst duiken we de geschiedenis van de Afsluitdijk in. Dat het een bijzonder bouwwerk is, blijkt alleen al uit de bezoekerscijfers. In 2018 namen 800.000 mensen een kijkje bij de dijk, zo blijkt uit onderzoek van de Stenden Hogeschool. De dijk staat internationaal bekend als hoogstandje van waterbeheer. Het is een monumentaal bouwwerk. De Afsluitdijk werd in 1932 voltooid en het betekende een grote verandering voor het hele gebied dat tot dan Zuiderzee was. Joost van de Beek legt uit hoe die er ooit is gekomen. 00:08:42 Joost van de Beek: Plannen voor aanleg van polders in de oude Zuiderzee en daarmee ook aanleg van een Afsluitdijk waren er al eeuwen, maar het was technisch nooit mogelijk. Uiteindelijk is daar eind van de negentiende eeuw is daar de Zuiderzeevereniging opgericht door een aantal notabelen en daar was toen nog de jonge ingenieur Lely die toen net van de TU af kwam in dienst gekomen en die heeft uiteindelijk het plan gemaakt voor de hele drooglegging van de Zuiderzee en aanleg van de Afsluitdijk. Dat plan is in 1892 gepresenteerd door de vereniging en toendertijd was er heel veel weerstand tegen, omdat het groot was, heel duur was. Maar ook heel veel weerstand onder andere vanuit de visserijsector, want de Zuiderzee was een heel belangrijk gebied voor de visserij. Je hebt wat nu de oude Zuiderzeedorpen zijn. Maar van Kampen tot Harderwijk, Noord-Hollandse kust lagen allemaal aan zee, waren allemaal kuststadjes met een eigen vissersvloot. 00:09:53 Joost van de Beek: Er was heel veel weerstand onder andere vanuit de vissers tegen die plannen. Lely is daarna, nadat hij bij de vereniging weggaan is, nog drie keer minister geworden. En hij is onder andere nog gouverneur geweest in Suriname. Dus hij heeft daarna nog een hele bestuurlijke carrière gemaakt. En pas in de derde periode dat Lely minister was, dat was zo'n 30 jaar later ongeveer, is uiteindelijk zijn oorspronkelijke plan ook aangenomen. De belangrijkste aanleidingen daarvoor waren er eigenlijk twee. Dat is de watersnood in 1916 en daarnaast ook aan het eind van de Eerste Wereldoorlog de hongersnood die we gehad hebben als gevolg van voedseltekorten. Toen is gezegd: we hebben een plan nodig om Nederland beter tegen hoogwater te beschermen en we hebben behoefte aan heel veel meer gebieden voor landbouw om zelfvoorzienend te kunnen zijn. 00:10:46 Joost van de Beek: Toen zijn de plannen van Lely weer uit de kast gehaald en daar is uiteindelijk de wet aangenomen in 1923, '22, uit mijn hoofd, om de Afsluitdijk aan te leggen en ook de IJsselmeerpolders aan te leggen. En in de oorspronkelijke plannen zat ook nog de aanleg van de Markerwaardpolder. 00:11:10 Botte Jellema: De watersnoodramp van 1916 trof de hele Zuiderzeekust. In de kop van Noord-Holland bij Anna-Paulowna braken de dijken. Ten zuiden van Marken werd over de lengte van anderhalve kilometer de zeedijk weggeslagen die Waterland tegen de zee beschermde. Bij Edam brak een dijk door en het hele gebied van Purmerend, Broek in Waterland en Durgerdam stond onder water. Ook de Gelderse Vallei werd getroffen. De hele streek tussen Eemnes, Spakenburg en Bunschoten en zelfs in Amersfoort stond het blank. Een enorm gebied bij Kampen liep onder en zelfs in Zwolle was wateroverlast. Er was veel materiële schade en er vielen negentien doden op het land. Het was duidelijk: die honderden kilometers zwakke zeedijken konden het niet houden. De oplossing was een dijk tussen Noord-Holland en Friesland van 32 kilometer: de Afsluitdijk. 00:11:58 Joost van de Beek: Als je kijkt naar hoe Nederland in de wereld bekend staat vanuit waterbouw, zijn twee grote projecten die daarvoor bekend staan. Dat zijn de Deltawerken en dat zijn de Zuiderzeewerken. En de Afsluitdijk maakt onderdeel uit van de Zuiderzeewerken. Dat is het begin van de Zuiderzeewerken die alles mogelijk maakt en dat is daarmee ook het eerste onderdeel van de Zuiderzeewerken. En dat is voor het eerst dat wij zo grootschalig ingegrepen hebben en zo'n dam gebouwd hebben. Want het heet de Afsluitdijk, maar het is eigenlijk een dam, van twee kanten water. Die Afsluitdijk is bijna met de hand gebouwd. Dus in de tijd hebben er meer dan 5.000 mensen tegelijk aan gewerkt en die dijk is bijna steen voor steen, met de hand, aangelegd. Stoombaggermachines zijn gebruikt, maar voor de rest is hij met de hand aangelegd. 00:12:48 Joost van de Beek: En dat die gekke Nederlanders überhaupt zo'n dijk bouwden, dat was al niet vertoond en daarmee is het wel het soort symbool geworden hoe wij in Nederland omgaan met het water. Hoe wij in Nederland leven in een delta. Daarmee heeft het cultuurhistorische waarde doordat het wereldwijd zo bekend staat hoe wij in Nederland met water omgaan, maar ook de zorgvuldigheid waarmee die dijk gebouwd is. Je hebt de spuisluiscomplexen. Die zijn van architect Roosenburg. Dat was toendertijd één van de bekendste architecten, maar bijvoorbeeld ook het monument door Dudok ontworpen is ook met heel veel precisie en ingenieurs kunde maar ook met heel veel aandacht voor vormgeving gebouwd. Dan zie je dat ook binnen architectuurhistorici de Afsluitdijk een toonbeeld is van hoe we er in die tijd mee omgingen en dat is gewoon wereldwijd uniek. 00:13:55 Joost van de Beek: Wat vaak geroemd wordt, is dat het echt zo'n hele kaarsrechte rechte lijn is. Er zit uiteindelijk een knik in, maar hij is over 25 kilometer een kaarsrechte lijn. Dat is echt door toedoen van de mens. Midden in de zee is die dam gebouwd. Ik ben geen architect, maar dat is een soort statement van hoe wij Nederlanders daarmee omgaan. 00:14:25 Botte Jellema: Ik heb ook begrepen dat je ooit een keer wil Wubbo Ockels ernaar hebt gevraagd. Kun je uitleggen hoe dat is gegaan? 00:14:34 Joost van de Beek: Dat is, denk ik, al een jaar of tien geleden. Wubbo Ockels heeft helemaal aan het begin van het project ook meegedacht over wat je allemaal zou kunnen doen met de Afsluitdijk. Wubbo Ockels heeft ook wel een foto laten zien die hij zelf nog vanuit de Spaceshuttle genomen heeft van Nederland. Daar zie je ook de Afsluitdijk op. Er wordt altijd gezegd dat er twee door mensenhanden gemaakte bouwwerken zijn die je vanaf de ruimte kan zien. Dat is de Chinese muur en dat is de Afsluitdijk. Ockels heeft mij weleens gezegd dat eigenlijk alleen de Afsluitdijk vanuit de ruimte goed te zien is. Maar ik weet niet of dat misschien ook wel door enig chauvinisme ingegeven is, maar ik heb ook echt de foto gezien die hij ook zelf gemaakt heeft vanuit het ruimteschip. En daar zie je ook echt die rechte lijn lopen. En het heeft ook te maken met het kleurverschil tussen zoet en zout water, waardoor je een andere kleur water hebt. Maar het is wel gewoon gaaf om zo'n foto te zien. 00:15:40 Botte Jellema: Het is gewoon bewijs, laten we wel wezen. Mooi. 00:15:50 Joost van de Beek: Toen ooit het project begon, zijn er heel veel plannen geweest en toen waren er ook wel mensen die zich zorgen maakten. Maak nou niet van de Afsluitdijk een soort kermisattractie veel. Eén van de kwaliteiten van de dijk is dat het een rechte lijn is, dat het er rustig is. Hetzelfde ook met lichtvervuiling. Het is één van de weinige plekken in Nederland waar je, als je op Breezanddijk, op het midden van de Afsluitdijk staat, het ook 's nachts echt donker is. Je hebt er geen last van lichtvervuiling. Dat is bijna uniek in Nederland, maar het is ook een toonbeeld van ingenieurskunde. Ik bedoel, dit is de state of the art wereldwijd wat je bijna 100 jaar geleden als ingenieur kon doen. De Afsluitdijk was een soort statement, zoals niet eerder vertoond is in waterbouw. De hele wereld keek mee van: wat doen die gekke Nederlanders? 00:16:42 Joost van de Beek: En dat geeft een soort verantwoordelijkheid die wij ook als Rijkswaterstaat echt voelen. Dit is wat. Dit is door Lely ontworpen. Dit is door de slimste ingenieurs van die tijd, door de beste ontwerpers van die tijd, toen gebouwd. Ik heb ook weleens de vergelijking gemaakt: het is een beetje of je een schilderij van Rembrandt moet opknappen. Dan ga je er ook niet de eerste beste beunhaas bijhalen. Dan doe je dat ook heel zorgvuldig, met heel veel precisie. Aan de andere kant hebben we ook gezegd van: het is geen museum. De dijk heeft ook een functie. Ik kan hem niet versterken met het idee van: er is niks gebeurd. Dus laten we dan ook zien wat kunnen wij nu in 2019 als ingenieurs kunnen. 00:17:36 Botte Jellema: State of the art, toonbeeld van ingenieurskunde. Dat was het 87 jaar geleden en dat wordt het ook nu weer met bijvoorbeeld die eerder genoemde levelblocks. We hebben even bij het Waddencentrum geparkeerd en dan lopen we onder een klein tunneltje door vanaf de parkeerplaats en dan ligt er zo eentje, zo'n levelblock. Versterking Afsluitdijk, 2019 tot 2023, dat is de periode van waar het project in principe loopt. 00:18:06 Joost van de Beek: We staan hier naast het Afsluitdijk Wadden center. Vandaag wel een bijzondere dag. Het is precies vandaag een jaar geleden dat het afstand Afsluitdijk Wadden center geopend is. Initiatief van de provincie Friesland en ook vanuit Rijkswaterstaat kan je hier ook heel veel informatie vinden over het project. We staan inderdaad hiernaast het eerste levelblock. Deze is al tijdens de aanbesteding door Level gemaakt en dit is het eerste exemplaar van het levelblock. 00:18:35 Botte Jellema: Ik zou niet weten hoe je dit zou kunnen omschrijven. Het beste is om hier toch maar even naartoe te gaan uiteindelijk, maar het houdt het midden tussen basaltblokken en iets wat de Transformers zouden hebben uitgevonden. 00:18:46 Joost van de Beek: Zoiets. Het heeft heel veel hoeken. Van bovenaan lijkt meer een soort kruisvorm, maar er zitten heel veel schuine kanten aan en ze vallen als je ze plaatst als een soort dakpannen in elkaar. In het midden zit een groot gat. Het gat zit er om twee redenen in. Eén is voor als we straks op de dijk liggen en de komt met een storm water kan, dan kan de kracht van het water er weer uit. 00:19:12 Botte Jellema: Spuit het dan omhoog? 00:19:13 Joost van de Beek: Ik heb het nog niet gezien met storm. 00:19:18 Botte Jellema: Dat zou best een spectaculair gezicht kunnen worden dan? 00:19:20 Joost van de Beek: Ja, maar als er zo'n storm is, zou ik zorgen dat ik hier niet ben. 00:19:23 Botte Jellema: Nee, dan wil je hier niet zijn. 00:19:24 Joost van de Beek: En het gat kan je ook gebruiken om hem te grijpen. Dus dan is het ook voor het plaatsen van de blokken. Dat is een speciaal ontwikkelde grijparm en die pakt hem beet en daar kan je hem ook plaatsen. 00:19:35 Botte Jellema: Vraag mij een tekening van een dijk te maken en ik zet wat vloeiende lijnen op papier. Ik teken een gladde dijk. Joost legt me uit dat dat niet zo'n goed idee is. 00:19:44 Joost van de Beek: Uiteindelijk als je zo'n storm hebt, we sterken de dijk voor een storm die eens in de 10.000 jaar voorkomt, dan is het water meters hoger dan dat het nu staat. Waar we nu staan, staat dan onder water en daar komen we nog een keer golven overheen van nog twee meter hoger. Op het moment dat jij een gladde dijk zou hebben, zouden die golven allemaal de dijk overslaan. Dan heb je beton en daarna krijg je de dijk zelf van keileem en van binnen zand. Die gaan een bres slaan in de dijk en uiteindelijk heb je dan een gat in de dijk. 00:20:15 Botte Jellema: Mijn dijk is weg. 00:20:16 Joost van de Beek: Jouw dijk is weg. 00:20:17 Botte Jellema: Dat wordt helemaal niks. 00:20:18 Joost van de Beek: En wat je probeert is, dat noemen we dan met ruwheid, de ruwheid van de dijkbekleding, dat die levelblocks allemaal van die gekke hoeken hebben, dan kan het water ertussen en kan weer omhoog. 00:20:31 Botte Jellema: Het kost heel veel energie om daar doorheen, overheen, te komen. Dat is het idee? 00:20:36 Botte Jellema: Ja, dat de energie van de golven wordt opgevangen door de stenen en daardoor krijg je dat de golven gebroken worden en de energie er uitgehaald wordt grotendeels door die levelblocks. Dan krijg je nog steeds een soort restgolf die over de dijk heen gaat. Bij de quatroblocks zitten er ribbels. Dus dan worden door die ribbels worden ook nog een keer de golven tegenhouden. En dan gaat er nog een heel klein beetje water bij zo'n storm over de dijk heen. We bouwen die dijk dat die daar tegen kan. 00:21:09 Botte Jellema: Een ander voorbeeld van hedendaags state of art ingenieurschap is de planning van dit project. 00:21:15 Joost van de Beek: Het is werken met de winkel open en meerdere winkels. 00:21:19 Botte Jellema: Een snelweg eroverheen. 00:21:20 Joost van de Beek: Precies. 00:21:21 Botte Jellema: Het IJsselmeer dat leeg wil. 00:21:22 Joost van de Beek: Precies, dus spuisluizen moeten in bedrijf blijven. Dus wat gaan doen is: we gaan eerst de nieuwe spuisluizen bouwen. Dan kunnen we de oude blijven gebruiken. Dan op het moment dat de nieuwe spuisluizen er zijn, kunnen we de bestaande spuisluizen stuk voor stuk opknappen. Maar tegelijkertijd ook, als we die nieuwe spuisluizen bouwen, is het nog steeds een waterkering. Dus dat betekent wel dat de buitenkant van onze bouwput gewoon nog steeds een waterkering is. Dus dat stelt ook heel hoge eisen aan hoe wij die bouwput vormgeven. Dat de waterveiligheid gegarandeerd blijft en de hele wegverbinding moet ook in stand blijven. 00:22:02 Botte Jellema: Heel even over die waterkering dan, want het is dus niet dat je daar even een damwand je in kan trillen in die Waddenzee? 00:22:10 Joost van de Beek: Nee. 00:22:11 Botte Jellema: Hoe gaat dat eruitzien? 00:22:11 Joost van de Beek: Onder andere een soort dubbele damwand wat je gaat maken met heel stevige kwaliteit staal. Die moet een bepaalde hoogte hebben, een bepaalde sterkte hebben, want hij moet op elk moment dat er een storm aankomt er tegen kunnen. 00:22:29 Botte Jellema: Dus eigenlijk ben je een soort deltawerkje aan het bouwen om een deltawerk te kunnen bouwen? 00:22:34 Joost van de Beek: Ja, klopt. De dijk moet blijven functioneren, we moeten het water kunnen blijven afvoeren, maar ook de wegverbinding moet in stand blijven. We hebben hier geen omrijroute beschikbaar. Bij andere situaties kan je nog zeggen: we sluiten de weg af en je moet iets omrijden, maar de omrijroute is hier via Enkhuizen en Lelystad als je van Den Oever naar Harlingen wil. Dus de weg moet openblijven. Dat betekent dat we de grootste verbouwing sinds de aanleg van de Afsluitdijk gaan doen. Ondertussen moet wel de kering in bedrijf blijven, het water moeten we kunnen blijven afvoeren en de wegverbinding moet in stand blijven. Alles hangt met alles samen in de planning en dat maakt het wel een behoorlijk spannende puzzel. 00:23:25 Botte Jellema: Vijfenzeventig duizend levelblocks. Een verhoging van de dijk van gemiddeld twee meter. Meer dan 800 mensen zijn er aan het werk en er is een tijdelijk kantoor opgetrokken waar een middelgroot bedrijf drie keer in past. Eind 2022 moet het klaar zijn en dan kan de Afsluitdijk, ooit bedacht door waterbouwkundig ingenieur Cornelis Lely, een superstorm van eens in de 10.000 jaar weerstaan. Wat voor persoon is Lely voor jou? 00:24:01 Joost van de Beek: Een lastige vraag. Ik moet zeggen: hoe langer ik aan het project werk en zelfs vandaag heb ik nog een moment gehad, dat je ziet hoe ontzettend slim het in elkaar zit. En dat is natuurlijk niet alleen Lely, maar dat is ook Lawrens en het hele team van ingenieurs die eraan gewerkt heeft. En dat je nog steeds geconfronteerd wordt met: daar is toen ook aan gedacht. Dat is wel grappig of heel inspirerend en mooi om te zien dat je dat je toendertijd, waarbij echt alles nieuw was, alles uitgevonden moest worden, We hadden geen computers om dingen uit te rekenen. We hebben nu hebben we hele ingewikkelde computermodellen we hebben een Deltagoot om dingen te testen. Toendertijd moest alles ontwikkeld worden en was nieuw. Dan word je nog zo vaak, zelfs op de dag van vandaag nog, verrast door: daar is toen ook aan gedacht. 00:25:00 Botte Jellema: Kun je een voorbeeldje geven? 00:25:02 Joost van de Beek: Een voorbeeld is, misschien heel technisch, maar waar we het vandaag over hadden, was het moment dat golven op de spuisluizen slaan moet het water ook weg. En er zijn toen al voorzieningen getroffen om dat water weer terug te laten slaan. Dat is misschien een heel technisch detail, maar dat is waar we nu ook inderdaad bij het bouwen van de nieuwe sluizen naar aan het kijken zijn van: hoe kunnen we ook die krachten weer afdragen? Dus er zitten zoveel kleine details in. Het is zo'n slim en doordacht ontwerp. Dat is wel bijzonder. 00:25:42 Botte Jellema: Daar zit wel wat bewondering in dan dus voor Lely en de zijnen? 00:25:46 Joost van de Beek: Ja, heel veel. Ook omdat ik zie met wat voor techniek en kennis en een grote apparatuur, maar ook veel verder in kennisontwikkeling, we nu af en toe ons hoofd breken over de vraagstukken. En daar af en toe nu echt de slimste mensen van de TU en van de aannemer en van de RWS bij elkaar moeten halen om problemen op te lossen. Dat hebben zij toen ook allemaal gedaan, maar zonder computers en zonder alle modellen en alle kennis die wij nu hebben. Dus dat is wel heel bijzonder. En daarnaast wat ook heel veel bewondering voor heb, is de arbeiders die de Afstluitdijk aangelegd hebben. Nu hebben we allemaal hele mooie machines en gebeuren heel veel dingen geautomatiseerd. Maar daar is elke basaltblok wat in die Afsluitdijk zit over 32 kilometer met de hand daar neergelegd. 00:26:43 Joost van de Beek: Dus elke steen is vakmanschap en die moet je erin gooien en je haalt hem er niet meer uit. En dat zijn basaltblokken. Die zijn niet gelijk. Ze zijn allemaal zeshoekig, maar niet gelijkvormig. Dus op het oog moet je die steen zo plaatsen, dat die in één keer goed is. En zo is die metershoge dijk, over 32 kilometer, op die manier steen voor steen met de hand gezet. Dat natuurlijk een soort vakmanschap, wat wij nu niet meer kennen. Nu kunnen we geautomatiseerd per vierkante meter het van een pallet afhalen en zetten we het op de dijk met grote machines, maar dat is uiteindelijk steen voor steen met de hand gemaakt. Dat is niet voor te stellen. 00:27:28 Botte Jellema: Dan krijg je er vanzelf respect voor, als je je realiseert hoe dat moet zijn geweest. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat en deze keer hadden we een ontmoeting met Joost van de Beek. Hij is de projectmanager voor het versterken van de Afsluitdijk bij Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt. 10. Afsluitdijk meesterwerk in de stijgers.mp3

00:00:00 Bewoner Max Havelaar flat: "Het is echt een soort van magische grens, de snelweg, de ringweg, laat ik het zo zeggen." 00:00:09 Botte Jellema: En dan hebben we het over de Ring Amsterdam, de A10. Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. 00:00:17 Botte Jellema: Het is in 2020 30 jaar geleden dat de A10 om Amsterdam werd voltooid. Reden om even in te zoemen op deze weg die een paar unieke kenmerken heeft. De Ring is het grootste bouwwerk van Amsterdam en het is, net als de beroemde grachten indertijd, aangelegd als functionele infrastructuur rond de binnenstad. Een beetje minder romantisch, maar misschien wel net zo beeldbepalend. Ik spreek met Esther Reith. Zij is stedenbouwkundige van de gemeente Amsterdam. We zijn in een hoog gebouw vlak langs de Ringweg-West, het deel van de A10 tussen de Coentunnel en het knooppunt De Nieuwe Meer. Wat voor relatie heb je zelf met de ring A10 van Amsterdam? 00:00:57 Esther Reith: Ik woon in Amsterdam en ik woon ongeveer op een kilometer hemelsbreed afstand van de plek waar we hier zitten, aan de A10 West, richting de binnenstad. Dus ik woon binnen de Ring en als ik in bed lig, dan hoor ik 's nachts wel eens de auto's razen als de wind uit het westen komt. 00:01:19 Botte Jellema: Wat voor gedachtes horen daarbij? 00:01:21 Esther Reith: Dat vind ik het mindere punt van de A10. 00:01:26 Botte Jellema: Als je hem zo van boven bekijkt valt pas op hoeveel auto's en vrachtauto's er wel niet voorbijkomen. De continue aan- en afvoer van mensen en pakketjes voor de grootste stad van het land. Ik vraag Esther hoe zij de A10 ziet als stedenbouwkundige. 'Een fijne weg', noemt ze hem. 00:01:44 Esther Reith: Ik moet er niet aan denken dat al dat autoverkeer op het wegennet van Amsterdam zelf zit. Je ziet echt een ring van asfalt, van witte lijnen, van blauwe borden en vangrails en geluidschermen. Als je op de Ring zelf rijdt, dan ziet hij er eigenlijk overal hetzelfde uit, maar als je in de stad bent is dat natuurlijk niet zo. Als ik hier zo uit het raam kijk, dan zie ik echt een lange ring van asfalt. 00:02:15 Botte Jellema: Het is de Ring West waar wij op kijken. Ik ken mensen die er bang voor zijn. 00:02:20 Esther Reith: Waarom? 00:02:22 Botte Jellema: Dat ze er in de auto overheen moeten rijden. Weet je, zoals mensen ook bang zijn voor de periferie. 00:02:30 Esther Reith: Ja, dat kan ik me wel voorstellen, want ik ben zelf ook niet zo dol op autorijden, dus die emotie begrijp ik wel. Maar ik ken ook nog een verhaal, dat mensen het een attractie vinden, vooral kinderen. Er zijn kinderen in Amsterdam die het niet zo goed hebben en die niet zo vaak op de Ring komen. En als ze er dan op komen, dan is het net alsof ze naar een of ander pretpark gaan, door wat ze allemaal zien. 00:03:03 Botte Jellema: En hoe ziet voor haar een rondje om de stad eruit vanaf de A10? 00:03:06 Esther Reith: Dan gaan we van hier naar Noord en daar zie je dat de A10 heel duidelijk de scheiding is tussen het landschap van Waterland en het stedelijk gebied van Amsterdam-Noord, dus dat ligt echt heel scherp op de rand. En als je over die ringweg rijdt, dan zie je ook dat prachtige Waterland en dan ga je naar het Oosten onder het IJ door en dan kom je in Amsterdam-Oost. In het oostelijk deel van Amsterdam is het eigenlijk een heel afwisselend deel van groene gebieden en stadswijken. Daar gaat die weg op een talud hoog overheen, met allemaal onderdoorgangen zodat je goed van binnen naar buiten de Ring kunt komen. 00:03:54 Esther Reith: En dan kom je in Amsterdam-Zuid, het zuidelijk deel. Je gaat dus de Amstel over en komen we op de Zuidas en daar zie je dat snelweg en spoor een hele strakke bundeling hebben. Het ligt allemaal heel dicht tegen elkaar. Je hebt daar Station Zuid en dat maakt die plek zo bereikbaar, dat daar vanuit de geschiedenis al bedrijven vanzelf naartoe kwamen. Die zeiden: "Hier willen we zitten, dichtbij Schiphol, met een station en op de A10." 00:04:32 Esther Reith: Daar worden nu ook plannen voor gemaakt om de wegen van de A10 naar beneden te brengen, dus die gaan ondergronds. En dan gaat de stad er eigenlijk overheen, met een hoge verdichting. Vroeger was het bedacht als een zakelijk centrum. La Défense in Parijs is ook zo'n voorbeeld. Maar wat je nu al ziet is dat het een heel mooi gemixt stadscentrum wordt. Daar wordt ook gewoond, gewerkt en gerecreëerd, dus dat is de A10 Zuid en dan zijn we rond volgens mij. 00:05:14 Botte Jellema: De Ring A10 is een van de drukste wegen van het land. De weg fungeert een beetje als een enorme rotonde, waar je als automobilist of vrachtwagenchauffeur vrijwel altijd een stukje overheen rijdt wanneer je in Amsterdam moet zijn. Je moet er niet aan denken dat al dat verkeer door de stad zou gaan, maar de Ring heeft ook een nadeel. 00:05:32 Esther Reith: Ja, de hinder. Je hebt natuurlijk fijnstof, je hebt geluid, je hebt stank, dus er is echt wel wat overlast van die weg. Hij is heel dichtbij, dus hij ontsluit heel goed, maar de nabijheid betekent ook dat je er overlast van hebt. 00:05:55 Botte Jellema: Het is natuurlijk eigenlijk een enorm bouwwerk wat de binnenstad omsluit. Hoe zie jij, als stedenbouwkundige, dan die ringweg om zo'n stad? 00:06:06 Esther Reith: Ik zie hem fysiek als heel prettig, want het is ook een oriëntatiepunt, een herkenningspunt. Als je vanuit de stad naar buiten fietst dan weet je ongeveer waar je bent. Dan passeer je de ring, dan zie je hem en dan denk je: oh, ja, oké, ik moet nog zo lang fietsen. En andersom is dat natuurlijk ook zo, want je komt overal, waar je de stad in- of uitgaat, altijd die ring tegen, dus in die zin is die als oriëntatie heel belangrijk voor de stad geworden. 00:06:37 Botte Jellema: Wat doet dat met de bouw van de stad zelf? 00:06:41 Esther Reith: Dat beperkt ook, want die overlast waar we het net over hadden, dus geluidhinder en fijnstof, maakt ook dat je niet zo dicht op die weg kan bouwen. Dus je hebt rondom die weg ook heel veel stukken waar je eigenlijk zou willen dat de stad veel meer door zou gaan. Die fijne straten die wij kennen met een mix van functies. Bebouwing vrij dicht op elkaar en allemaal adressen aan de straten. Je zou willen dat, dat dan doorgaat maar daar zitten echt grote gaten tussen vanwege die geluidhinder en eigenlijk zou je willen dat je dat kunt opheffen. Dat je die stad gewoon lekker door kunt laten bouwen en dat die weg en die stad elkaar niet in de weg zitten. 00:07:26 Botte Jellema: Maar dat is nu dus wel zo. 00:07:27 Esther Reith: Ja, maar ik denk dat het wel steeds beter wordt, en dat komt natuurlijk omdat we proberen het geluid te verminderen. We krijgen misschien straks wel auto's die helemaal geen geluid meer geven en geen fijnstof meer uitstoten, dus qua milieu wordt het steeds beter. En we werken echt aan onze stad. De stad groeit, dus we moeten ook echt plekken vinden waar we kunnen bouwen. Dus die twee dingen, die gaan heel erg samen. 00:07:57 Botte Jellema: De A10 bepaalt voor een deel hoe Amsterdam eruitziet en ergens verbaast het me dat de Ring om de hoofdstad nog maar 30 jaar oud is. Het laatste deel dat werd gebouwd, ligt aan de andere kant van waar we nu zitten, het stuk bij de Zeeburgertunnel. De aanleiding dat dit in 1990 werd gerealiseerd, is bijzonder. 00:08:16 Esther Reith: Ja, de aanleiding daarvoor was dat Amsterdam Olympische stad wilde zijn. Die wilde de Olympische Spelen van 1992 naar Amsterdam halen. Dat was toen onder burgemeester Ed van Thijn. Je moet dan wel wat op orde hebben in je stad, als je de Olympische Spelen wilt organiseren. Dan moet je sportvoorziening hebben, zoals de ArenA. Je moet een plek hebben voor het Olympisch dorp, zoals Nieuw-Sloten was daar de locatie van, maar je moet ook goed bereikbaar zijn. En toen hebben ze dus besloten om die ring A10 rond te maken en het laatste stuk te maken. 00:08:54 Botte Jellema: Rijksweg 10 is de enige snelweg in Nederland die met hetzelfde wegnummer rond een stad gaat. Het is ook de enige ringweg in Nederland, die een snelweg is, die daadwerkelijk een ronde vorm heeft, of nou ja, ongeveer rond dan. Esther en ik zitten nu bij een deel dat al wat ouder is dan 30 jaar. 00:09:11 Esther Reith: Ja, vroeger was dat de Multatuliweg. In 1935 werd het algemeen uitbreidingsplan gemaakt: grote stadsuitbreiding aan de westkant van Amsterdam. Toen was daar een stadsweg gepland - dat heette toen een centuurparkweg - en die heette de Multatuliweg. Die lag gewoon gelijkvloers, want het was een stadsweg, en was helemaal verbonden met de rest van de stad. Later is daar een snelweg van gemaakt want de auto werd natuurlijk steeds belangrijker. De Einsteinweg werd het toen. 00:09:49 Botte Jellema: Zien we daar nog iets van? 00:09:51 Esther Reith: Ja, je ziet de Max Havelaar flats nog. Dat zijn die flats die echt pal langs de Ring staan, maar die stonden dus vroeger heel mooi langs die Parkweg maar ja, toen kwam die snelweg op die plek en die drukte eigenlijk die flats bijna weg. Als je daar op een balkonnetje staat, kan je de mensen op de snelweg nu een hand geven. 00:10:11 Botte Jellema: De stad houdt overal enige afstand tot de ring, maar ter hoogte van het Bos en Lommerplein lijkt alles wat te verdichten. Ik besluit om een kijkje te nemen en ik tref een bewoner van zo'n flat. 00:10:23 Botte Jellema: U woont in het beruchte gebouw, want eigenlijk heel Amsterdam kent het wel, dat ze dicht langs de snelweg staat. Hoe is het hier wonen? 00:10:29 Bewoner Max Havelaar flat: Het is hier eigenlijk best lekker wonen, want ik hoor helemaal niks van de snelweg. 00:10:33 Botte Jellema: Hoe kan dat? 00:10:35 Bewoner Max Havelaar flat: Ze hebben een ontwerpprijs gehad, waardoor ze een grote glazen gevel voor het gebouw gezet hebben, en die houdt al het geluid tegen. Ik hoor meer geluid van deze straatzijde dan van de snelwegzijde. Dus als er een knetterende scooter hier voorbij komt hoor ik die veel meer dan de achterzijde. 00:10:56 Botte Jellema: Deze bewoner blijkt toevallig bouwkundige te zijn. Hij weet veel van de geschiedenis van zijn bijzondere flat. 00:11:02 Bewoner Max Havelaar flat: Dit gebouw wilden ze eigenlijk slopen. Deze hele wijk was een vogelaarwijk zeg maar, de Kolenkitbuurt, beroemd, berucht en ze zijn gestart met dit gebouw. Ze wilden hem platgooien, maar volgens het bouwbesluit moet je vijf meter van de snelweg afbouwen en dat kon niet, want deze stond naast de snelweg. Dus ze konden alleen maar renoveren. Toen hebben ze dus die glazen gevel er voorgezet en die houdt al het geluid en fijnstof tegen. Vernuftige ventilatie zorgt ervoor dat iedereen een goede kwaliteit van leven heeft hier. 00:11:45 Bewoner Max Havelaar flat: Doordat de stad zich zo intens verhoudt tot deze snelweg, is er veel onderzoek naar gedaan. Esther denkt dat er geen weg is waar zoveel op gestudeerd is als de A10. 00:12:03 Esther Reith: Ja, dat is een vermoeden, maar ik denk wel dat, dat zo is. Ik ken heel veel mensen die op TU Delft hebben gestudeerd en afgestudeerd zijn op de A10. Het heeft heel veel ontwerpers, architecten, stedenbouwers en landschapsarchitecten geïnspireerd. Dat is waar we het net over hadden, dat niet zonder elkaar kunnen. Zo'n weg in zo'n stad zo met elkaar verweven. Dat fascineert natuurlijk ontwerpers, dus daar is al heel veel op gestudeerd. 00:12:40 Botte Jellema: Wat voor studies zijn het? Wat wordt er dan onderzocht? 00:12:42 Esther Reith: Er is onderzocht of je de weg kan ondertunnelen, of je hem kan overbouwen. Hier vlakbij, Bos en Lommerplein, is het echt uitgevoerd en wordt de weg echt overbouwd. De A10 Zuid, de Zuidas, waar natuurlijk heel veel kantoren en nu ook heel veel woningbouw is, is echt een hele belangrijke en hele bereikbare plek. Daar wordt gestudeerd op: hoe kan je de weg onder de grond krijgen, zodat die stad daar overdoor kan gaan. Ik kan me nog een studie herinneren van een grote hub hier ook vlakbij, bovenop de knoop bij de Lelylaan. 00:13:25 Botte Jellema: 'Hub' met een 'b' neem ik aan. 00:13:26 Esther Reith: 'Hub' met een 'b', ja. Dat is eigenlijk een hele grote bijenkorf, zo noemden de architecten dat toen, waar je de auto's achterlaat en dan met een nieuw vervoermiddel de stad ingaat. Het is heel erg nadenken, ook over: hoe gaan wij ons in de toekomst verplaatsen in de stad en wat voor een rol heeft die ringweg daar dan nog in? 00:13:49 Botte Jellema: Wat zijn de achterliggende gedachten bij de vragen die in die studies worden gesteld? 00:13:54 Esther Reith: Dat het gaat over de bereikbaarheid, dus hoe houden we de stad bereikbaar. Maar het gaat ook over: hoe kan de stad groeien en hoe kan je dat op een hele plezierige manier doen, zodat het ook een fijne plek is om te zijn. 00:14:10 Botte Jellema: De Ring heeft ook een mentaal component voor de inwoners. Je woont binnen de Ring of je woont buiten de Ring. Hoe zit dat? 00:14:21 Esther Reith: Ja, dat zit nog steeds in de hoofden van mensen. Als je dan vraagt aan heel veel mensen die erover nadenken om in de stad te gaan wonen: waar wil je dan wonen? Dan is het heel snel: binnen de Ring! En als je dan vraagt: waarom is dat dan? Wat zijn daar de redenen voor? Dan gaat het over dat attractieve leefmilieu wat je binnen de Ring hebt. Dus dan heb je leuke winkeltjes, koffietentjes, bibliotheek... 00:14:56 Botte Jellema: Bioscoop, theater... 00:14:57 Esther Reith: De kringloopwinkel. Alles lekker dicht bij elkaar, bijna echt op loopafstand. Elkaar veel ontmoeten op straat. Dat is het milieu waar mensen naar op zoek zijn. 00:15:08 Botte Jellema: Ik tref op straat een mevrouw die nu binnen de Ring woont, maar er ook buiten heeft gewoond. 00:15:12 Mevrouw op straat: Ik heb, denk ik, vier jaar buiten de Ring gewoond en daarna binnen de Ring. Het voelt wel alsof je veel dichter bij het centrum woont. Het voelt misschien een klein beetje als een ander stukje Amsterdam, maar ik wandel wel graag nog steeds hier. Ik vind ook dit ook nog steeds een leuke buurt om te zijn. 00:15:30 Botte Jellema: Maar merk je er wat van, dat mensen daar anders naar kijken? 00:15:32 Mevrouw op straat: Ja, dat sowieso. 00:15:34 Botte Jellema: Ik hoef m'n zin niet eens af te maken. 00:15:34 Mevrouw op straat: Ja, dat is waar, dat is toch een dingetje. Ook zelfs met advertenties voor huisgenoten staat er ook heel groot bij 'binnen de Ring, buiten de Ring'. Dat is toch gevoelsmatig een soort grens. En het voelt ook wel een klein beetje: dit meer een buitenstuk van de stad en dat... alsof het nog een beetje verlengde van het centrum is, terwijl het maar vijf minuten verschilt eigenlijk. 00:15:59 Botte Jellema: Ook de bouwkundige die in de flat aan de snelweg woont, kent het fenomeen binnen de Ring, buiten de Ring. 00:16:05 Bewoner Max Havelaar flat: Stel dat dit appartement, als het een koopappartement zou zijn, binnen de snelweg zou staan, dan is meteen een ton meer waard. 00:16:13 Botte Jellema: Een ton! 00:16:13 Bewoner Max Havelaar flat: Een ton meer waard. Maar omdat je net buiten de Ring zit, is het meteen een andere buurt en past het er gewoon minder goed. 00:16:24 Botte Jellema: En dat gaat over nog geen 100 meter ongeveer. 00:16:27 Bewoner Max Havelaar flat: Het is echt een soort van magische grens. De snelweg, de ringweg laat ik het zo zeggen. En ja, het slaat nergens op. Er is een huizentekort in Amsterdam en dit is een groot appartement en als het een koopappartement zou zijn, dan zou er echt een ton verschil in zitten. 00:16:45 Esther Reith: En de grap is, dat als je kijkt naar hoe wij bezig zijn om die stad steeds verder te verdichten, omdat er steeds meer mensen hier willen wonen, dat die gebieden van die mix van stedelijkheid, met al die functies zo dicht bij elkaar, zich steeds verder uitbreiden. En je hebt ook die gebieden nu buiten de Ring, dus dat denken van binnen en buiten de Ring, dat zit nog wel in de hoofden van mensen, maar dat is wel aan het veranderen. 00:17:16 Botte Jellema: Daar spelen jullie als stedenbouwkundige natuurlijk ook een rol bij. 00:17:18 Esther Reith: Ja, doordat je locaties zoekt waar je kunt gaan bouwen en dat je het dan op zo'n manier doet dat je dat milieu, wat mensen fijn vinden, probeert zoveel mogelijk uit te breiden. 00:17:35 Botte Jellema: Dat lijkt me heel vervelend voor jou als stedenbouwkundige, want elke keer is het weer: ik wil binnen de Ring wonen, er moeten meer huizen binnen de Ring komen. 00:17:43 Esther Reith: Ja, maar dat is inmiddels niet meer zo, want die ruimte is bijna op in de buurt van de Ring. Daar zijn nog ruimtes, maar dat is best moeilijk, want dan moet je echt wel wat zaken geregeld hebben. Die geluidhinder en die fijnstof en zo. Waar zit het hem nou in, hè? Ik denk dat het veel meer is, dat je wilt zorgen dat die gebieden goed op elkaar aangesloten zijn. Dus dat wat al prettig is, dat je met nieuwe plannen goed op die prettige gebieden aansluit. Dat je fijne fietsroutes hebt en fijne straten met winkeltjes eraan, of in ieder geval ruimtes waar die winkeltjes kunnen komen, en dat je niet grote gaten laat vallen, maar dat je probeert, dat al die gebieden een goede samenhang hebben. 00:18:29 Esther Reith: Dat daar zo'n ring tussen loopt, vind ik eigenlijk helemaal niet zo belangrijk. Ik vind het zelf mooi dat hij er is, maar als je het niet weet, misschien zie je hem wel helemaal niet. Die stad gaat gewoon door, die loopt gewoon door. Dat zou mijn ideaal zijn, dat de stedelijke gebieden goed aaneengesloten zijn, dat het prettig is op straat. Dan merk je hem helemaal niet. Dat zou mooi zijn. 00:19:04 Botte Jellema: En hoe zou je dat kunnen doen? 00:19:05 Esther Reith: Dat gaat erover, dat je als stadsplanners goed kijkt naar welke gebieden je op een goede manier op elkaar aansluit. Ik vind dat altijd moeilijk om in woorden uit te leggen. Daar heb ik dan het liefst een kaart bij. Ik heb een mooi boekje meegenomen waarin ik je dat kan laten zien. 00:19:25 Esther Reith: Als we hier naar buiten kijken, zo'n route die naar de Sloterplas loopt. Voor ons ligt de Sloterplas en je wilt eigenlijk dat je vanuit die Sloterplas naar het centrum kunt fietsen, langs een hele plezierige weg, zonder dat er echt gaten in zitten, donkere plekken. Stel je voor dat je hier vanmiddag om 17:30 uur fietst en er dan langs hele stukken helemaal geen lampjes branden, dan is dat heel onplezierig. Dus je wilt een soort aaneengesloten stuk stad hebben. Nou, daar gaat het om. Die plekken heel goed uit te kiezen en daar goeie dingen te doen. Voordeuren aan de straat zeg ik altijd, dat er ogen op straat zijn. Dat mensen je zien, dat jij gezien wordt en jij ziet andere mensen. Maar ook overdag dat het een fijne route is, dat het plezierig is om te zijn, dat er leuke functies zijn. Dat is wat wij allemaal fijn vinden volgens mij, en zo maak je een prettige stad. 00:20:39 Botte Jellema: Ik snap dat het belangrijk is voor het ontsluiten van de stad, maar ik had eerlijk gezegd verwacht dat je had gezegd: was hij maar weg, hadden we hem maar nooit gehad, hadden we maar, weet ik veel, misschien nog tien kilometer verderop gelegd, al dat verkeer in de stad. Maar dat is helemaal niet zo. 00:20:55 Esther Reith: Nee, helemaal niet. Ik hou wel van de Ring. 00:21:11 Botte Jellema: Ik vraag Esther om eens te fantaseren over de toekomst. Hoe zou de snelweg er over 70 jaar uitzien als hij 100 jaar bestaat? 00:21:19 Esther Reith: Dan zien we, denk ik, een ring waar nog steeds verkeer overheen gaat. Welk verkeer weet ik niet. Dat kennen we nu nog niet waarschijnlijk. 00:21:30 Botte Jellema: Misschien is het zelfrijdend, waarschijnlijk elektrisch, of... 00:21:33 Esther Reith: Dus alle nadelen die de Ring heeft zullen, denk ik, weg zijn. Tenminste dat hoop ik. 00:21:42 Botte Jellema: Ja, de stank en de stof en dat soort dingen. 00:21:49 Esther Reith: Al die gaten die er nu nog zijn langs die ringzone - omdat het zo moeilijk is om daar te bouwen - die zijn, denk ik, heel mooi opgevuld. Er is nog iets anders wat echt een kans is. We zien hier de Sloterplas en je ziet best veel groene stukken, en je zou daar een hele mooie groene ring van kunnen maken. Die loopt niet helemaal naast de Ring A10, maar het is een centuurgordel om de stad, met allemaal mooie plassen en parken. Als je die heel mooi met fietsroutes aan elkaar verbindt, dan wordt deze ringzone ook hele fijne plek om te wonen. Dus ik denk dat het ook echt mooier wordt straks. Groener, maar ook meer verstedelijking, dus dat kan heel goed naast elkaar. En een ring die er nog steeds is, als kenmerkend element, maar dan zonder alle nadelige dingen. 00:22:50 Botte Jellema: Wat een optimistische toekomstvisie. 00:22:52 Esther Reith: Ja, ik ben een positief mens. 00:23:01 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat, en deze keer hadden we een ontmoeting met Esther Reith. Zij is stedenbouwkundige van de gemeente Amsterdam, een aflevering die we maken omdat het in 2020 30 jaar geleden is dat de ringweg A10 bij Amsterdam werd voltooid. Bedankt voor het luisteren. 19 Ring A10.mp3

00:00:03 Wim Kos: Goedemorgen, meneer. De Visarend, we liggen op vertrek. Bijna de laatste trossen aan boord genomen. Heeft u toevallig nog een waterstand voor mij, meneer? 00:00:12 Botte Jellema : Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Deze aflevering gaat over de kustwacht. Mijn naam is Botte Jellema. Ik ben op bezoek bij kapitein Wim Kos op zijn schip de Visarend. Hij en zijn bemanning staan op het punt om weer op patrouille te gaan op de Noordzee. Hij neemt mannen mee die werken voor douane, marechaussee, politie, maar ook milieu-inspecties. Ik vraag Wim op de stijger om zijn schip te beschrijven. 00:00:47 Wim Kos: Het schip is 43 meter lang, zevenenhalf meter breed. Het heeft een tonnage van 250 en een hoogte van ongeveer vijftien meter, waar je tegenaan kijkt. Een senang detail is nog dat het schip ergens snel moet kunnen zijn. Het is uitgerust met twee Caterpillars van 3.000 pk elk, dus 6.000 pk in totaal. Dat maakt dat dit schip een snelheid van 23 knopen kan halen. 00:01:23 Botte Jellema : Ik ben er niet goed in thuis. Het klinkt als waanzinnig veel. 00:01:26 Wim Kos: Dat is aardig wat. Een garnalenkotter is bijvoorbeeld uitgerust met 300 pk. Wat grotere kotters zijn tot 2.000 pk uitgerust. Wij zijn met 6.000 uitgerust, dat kan wel eventjes het verschil maken. 00:01:50 Botte Jellema : De Porsche van de zee? 00:01:50 Wim Kos: We behalen geen snelheidsovertredingen, laat ik het daarop houden. 00:01:56 Botte Jellema : Achterop de Visarend staat ook een kleinere boot. 00:02:02 Wim Kos: Wij hebben een snelle RIB aan dek staan. 00:02:04 Botte Jellema : Wat is dat? 00:02:04 Wim Kos: Een snelle RIB is een go fast met een groot vermogen die wel 45 knopen kan halen. 00:02:16 Botte Jellema : Kunnen we even naar die RIB lopen? Ik ben wel heel benieuwd. 00:02:19 Wim Kos: We zullen de steiger oplopen en dan richting de RIB gaan. Let zo meteen even op bij de overstap van de steiger naar het schip, maak daar een grote stap. 00:02:29 Botte Jellema : Daar zit een gat. 00:02:31 Wim Kos: Het is niet heel groot, maar ik attendeer mensen er altijd graag op. 00:02:36 Botte Jellema : Je wil er niet tussen liggen. Dit is dus een heel belangrijk onderdeel van dit schip. 00:02:43 Wim Kos: We staan nu bij onze RIB die door middel van een kraan overboord wordt gezet. 00:02:50 Botte Jellema : Doe ik hem tekort als ik even oneerbiedig als landrot zeg dat het een rubberboot is? 00:02:55 Wim Kos: Ja, dan doe je hem wel tekort. Deze boot is uitgerust met een hoog vermogen. 00:03:04 Botte Jellema : Ik denk dat dit de schepen zijn die Rijkswaterstaat stuurt als bijvoorbeeld Greenpeace een boortoren bezet. Dan zien we ze in beeld. 00:03:12 Wim Kos: Klopt. Dan zijn die jongens ter plaatse. De RIB wordt ingezet om personeel van de handhavende diensten over te zetten naar de meldingsplaats, waar ze naartoe gedirigeerd zijn. 00:03:28 Botte Jellema : Als we hier het trappetje opgaan, kom je erbij. Kunnen we dat even doen? 00:03:29 Wim Kos: Ja, we gaan omhoog. 00:03:29 Botte Jellema : Op het achterdek betreden we een stalen steile trap. Dat is de toegang tot? 00:03:43 Wim Kos: De Rijksrederij 842: dat is de benaming van deze boot. We zullen eventjes aan boord stappen. 00:03:53 Botte Jellema : Wat heeft de RR-842 allemaal al gezien en meegemaakt? 00:04:00 Wim Kos: Deze boot wordt ingezet voor verschillende doeleinden: controles aan boord van vissersschepen, hij brengt mensen over van de Visarend naar het te controleren object. 00:04:15 Botte Jellema : Maar zijn er mensen gered met dit schip? 00:04:19 Wim Kos: Ook. We zijn op een melding af geweest van een catamaran die omgeslagen was en daarbij twee mensen te water lagen die gered moesten worden. Wij waren op dat moment in de omgeving van die melding en de RIB heeft eraan bijgedragen om die mensen aan boord te nemen. We varen bepaalde patrouilles onder de kust langs om te kijken of daar misschien illegale netten worden neergezet op grond van de visserijwetgeving. In deze situatie was er een melding vanaf de kustwacht om ter plaatse te komen bij die omgeslagen catamaran en twee mensen uit het water gepikt 00:05:02 Botte Jellema : Er zijn in ieder geval al twee mensen die hun leven te danken hebben aan dit schip? 00:05:05 Wim Kos: Dat kun je zo wel stellen. Dat klopt. 00:05:12 Botte Jellema : We gaan naar binnen. Dan betreden we het stuurhuis. 00:05:18 Wim Kos: Hier zijn we in het stuurhuis. 00:05:20 Botte Jellema : Voorin het stuurhuis is er een groot bedieningspaneel met plek voor drie mensen en één stoel in het midden. Dat is de kapiteinsstoel. 00:05:31 Wim Kos: Dat is de kapiteinsstoel. Hier houd ik het overzicht op de omgeving tijdens de vaart. Ik heb heb ook een stuurman ter beschikking, die hier regelmatig te vinden is. Tijdens de vaart moet ik ook een keer eten en dan neemt hij mijn plaats in om het schip vanuit deze plek te besturen. 00:05:57 Botte Jellema : Ik weet dat dit schip beginnen varen is in 2001. Dat is 17 jaar geleden. Ik kijk naar deze stoel, en dan denk ik: die is goed gebruikt. 00:06:07 Wim Kos: Dat kan je wel zeggen. 00:06:09 Botte Jellema : Maar hier zit altijd iemand in. 00:06:10 Wim Kos: Hier zit altijd iemand in. Dit schip wordt zes van de zeven dagen ingezet. Het zusterschip ook. De dekking is altijd gegarandeerd. Er zit zes dagen in de week iemand op deze stoel. Daarom kun je zien dat het leer wat barstjes heeft opgelopen. 00:06:34 Botte Jellema : Precies. Hoe ben je in deze stoel terechtgekomen? 00:06:45 Wim Kos: Het is alweer wat jaren geleden dat ik voor deze functie opteerde. Ik ben eerst nog kok-matroos geweest aan boord van een ander vaartuig, de Cor Boersma. Gaandeweg de jaren heb ik mezelf opgewerkt naar de functie van kapitein. 00:07:14 Botte Jellema : Hoeveel kapiteins beginnen er als kok-matroos? 00:07:22 Wim Kos: Ik denk niet veel, maar om ertussen te komen is dat wel de weg. Je doorloopt alle functies hier aan boord, met uitzondering van de machinistenfunctie van de ANWTK die in de machinekamer zit. Ik ben technisch onderlegd, maar niet zodanig dat ik daar alles van weet. Maar goed, daar hebben we dan ook de hoofdwerktuigkundige voor die mij daarin kan ondersteunen. Momenteel voel ik me hier als een vis in het water. 00:07:59 Botte Jellema : Als een visarend. 00:07:59 Wim Kos: Ja, als een visarend. 00:07:59 Botte Jellema : Zie je weleens visarends? 00:08:01 Wim Kos: Ik ben ze nog nooit op zee tegenkomen. 00:08:04 Botte Jellema : Ik moest het ook even opzoeken, maar ze zijn in principe niet in Nederland. In april, dus deze tijd van het jaar... 00:08:10 Wim Kos: Zou het wel kunnen dat ze nestelen. Ik heb weleens een nest gezien van een visarend op één of andere filmpje op YouTube. 00:08:21 Botte Jellema : Maar in het echt? 00:08:21 Wim Kos: In het echt ben ik ze nog nooit tegengekomen. 00:08:25 Botte Jellema : Voordat we afdwalen, je vertelde dat je bent begonnen als kok-matroos. Laten we nog één stapje eerder beginnen. Dat is ook niet een functie die veel mensen zomaar hebben. Wilde je altijd al varen of hoe is dat begonnen? 00:08:40 Wim Kos: Ik had al heel jong interesse voor het water. Ik schafte mijn eerste boot aan op zestienjarige leeftijd. Ik kocht al heel snel een andere boot. Ik kocht mijn boot voor de zee begin '80, omdat ik toen op zee wilde varen. 00:09:12 Botte Jellema : Waar gebeurde dit allemaal? 00:09:13 Wim Kos: Dat gebeurde vanuit de IJmuiden. Ik had een plezierjacht liggen in de haven van IJmuiden en daarmee viste ik wel eens op de Noordzee. Dan zag ik al die grote schepen gaan en wilde ik dat ook. Zo is dat geboren, en toen kwam er een functie vrij als kok-matroos en ben ik er ingestapt. 00:09:14 Botte Jellema : Bij welke organisatie was dat? 00:09:40 Wim Kos: Toen werkte ik voor het ministerie van Financiën. Daar was ik douaneambtenaar in combinatie met een nautische functie toen ik aan boord kwam: kok-matroos en douaneambtenaar. 00:09:53 Botte Jellema : Dat is curieus. 00:09:55 Wim Kos: Het is heel apart, maar in die tijd hadden we een dubbelfunctie. Dat was op zich niet heel vreemd, want je deed alle werkzaamheden en daarmee was je multifunctioneel op dat gebied. 00:10:10 Botte Jellema : Je staat heel dichtbij de baas van een schip, de kapitein. Dat kan bijna niet anders, omdat een schip maar zo groot is. 00:10:23 Wim Kos: Je bent hier op deze oppervlakte - wat ik net al schetste, 43 meter - met zoveel personen aan boord. Dit wordt je tweede familie en thuis. Je weet ontzettend veel van je collega's, haast nog meer dan dat ik van mijn eigen vrouw weet. Dat zegt toch wel wat. 00:10:46 Botte Jellema : Is dat niet een probleem? 00:10:47 Wim Kos: Nee, dat is niet een probleem. Ik kan dat prima scheiden. Op het moment dat we weer thuis zijn, verdiep ik me daar weer in. Maar op dit moment wil ik me inleven in deze familie hier aan boord. 00:11:12 Botte Jellema : Wat heb je met je bemanning allemaal meegemaakt? Zijn er momenten geweest die je nooit zal vergeten, waarbij jij dacht: hier ben ik toch de kapitein geweest die de beslissing heeft genomen? 00:11:24 Wim Kos: Ja. Dat zijn zaken waarvan je denkt: nu moet de RIB wel terugkomen. Een situatie die ik me kan herinneren - en vaker gebeurt op de Noordzee - is dat je overvallen wordt door de mist. Als de RIB dan vaart bij een object, moet je er heel dicht bij blijven om hem in de gaten houden. Je bent dan aangewezen op je radarscherm. Een RIB op een radarscherm is niet altijd een hele dikke echo. Dat zijn momenten dat ik zei: "Nu is tijd om terug komen, anders verliezen we jullie." Dan is het zaak dat daar gehoor aan wordt gegeven." 00:12:12 Botte Jellema : Wat is er anders bij mist op zee? 00:12:15 Wim Kos: Mist op zee kan weleens heel hardnekkig zijn. Je kunt spreken van een mistbank op het moment dat je erin vaart. Het is laaghangende bewolking en je ziet echt helemaal niks meer. Lucht, mist en water gaan in elkaar over. Dus het is één grijs vlak. Zo moet je het je voorstellen. 00:12:39 Botte Jellema : Dan ben je echt afhankelijk van die beeldschermen. 00:12:41 Wim Kos: Ja, je bent echt afhankelijk van die beeldschermen en het geluid. Je kan nog een mannetje buiten op voordek zetten met een portofoon om te zeggen of ze wat horen. Een RIB die daar dan vaart kan makkelijk onder je schip terechtkomen. In zo'n situatie zou je iemand aan dek kunnen zetten: één om te laten weten dat je er bent, en twee om te horen of er ergens een motorgeluid in de omgeving is. Zo sluit je dat soort onveilige situaties uit. 00:13:29 Botte Jellema : Niet alleen het weer zorgt voor minder leuke situaties op de Noordzee. Wim Kos en zijn bemanning maken echt van alles mee. 00:13:37 Wim Kos: Laatst hadden we een situatie waarin de kok de mededeling had gekregen om van boord te gaan omdat zijn termijn van zeven maanden erop zat. Hij kreeg te horen dat hij de volgende dag niet van boord kon, maar door moest varen naar Engeland. Die flipte helemaal. Hij bedreigde de overige bemanningsleden met een mes. De kapitein riep de hulp in van de kustwacht om aan boord te komen en die situatie met die persoon onder controle te krijgen. 00:14:25 Botte Jellema : Dit is een heftig incident. Zijn er nog meer dingen die je bijblijven? 00:14:30 Wim Kos: De ludieke acties van mensen die spontaan naar de Middellandse Zee willen varen in een rubberboot met een buitenboordmotor en een autowegenkaart voor hun neus. Dat is iets wat mij is overkomen ter hoogte van Scheveningen. Die man stapte in een hele kleine rubberboot met een buitenboordmotor en zou naar de Middellandse Zee gaan om richting Kroatië te kunnen varen. Hij had totaal geen inzicht in wat er allemaal op de Noordzee afspeelt. Het was prachtig, mooi weer, een gladde zee en hij had het idee: daar tuffen we eventjes naartoe. Toen zijn we ook met deze man in gesprek gegaan om dit woeste plan uit zijn hoofd te praten. Uiteindelijk is dat niet gelukt. Hij volhardde in zijn plannen. Hij is doorgevaren en uiteindelijk heeft hij het ergens bij de Zeeuwse eilanden moeten opgeven in verband met benzinegebrek. De reddingsboot heeft hem toen van het water geplukt. 00:15:50 Botte Jellema : Nu lees ik af en toe berichten in de krant waar jullie een rol bij spelen, bijvoorbeeld als er een grote drugsvangst is. Heb je dat recent nog meegemaakt? 00:15:59 Wim Kos: Ik heb dat een aantal keren meegemaakt hier aan boord. We hebben eens een zeiljacht naar binnen begeleid om de drugs uit het vaartuig te kunnen lossen. 00:16:01 Botte Jellema : Wist je dat er drugs aan boord waren? 00:16:01 Wim Kos: We hadden wat tips gekregen dat er op die locatie een schip verwacht zou worden waar vermoedelijk drugs aan boord zou zijn. Daar keken we al naar uit. 00:16:28 Botte Jellema : Dat lijkt me best lastig. Ik kan me voorstellen dat als je van dat schip afkomt, je toch wel de behoefte hebt om met de buitenwacht te spreken. Maar dat kan niet. 00:16:38 Wim Kos: Daar kun je niet over spreken. Je hebt het daar wel intern over, maar met de buitenwereld is dat niet altijd mogelijk. We kunnen iets vertellen, maar de details houden we voor onszelf om de tegenpartij niet in de kaart te spelen. 00:16:59 Botte Jellema : Wat is het mooiste wat je hebt meegemaakt als kapitein op dit schip? 00:17:04 Wim Kos: De samenhorigheid die wij hieraan boord hebben, is het mooiste wat je kunt hebben. Als je het over onze werkzaamheden hebt, zijn er verschillende zaken waar we best trots op zijn, zoals die drugsgerelateerde acties of die twee mensen die we onder die catamaran uit het water hebben gepikt. Maar dat is met dierenleed precies hetzelfde. Misschien heb je de foto's van de walvis voor de Hoek van Holland beneden in het verblijf zien hangen. Het scheepvaartverkeer werd daar stilgelegd omdat er een potvis in de buurt actief was. Gezamenlijk met de havendienst hebben we die potvis verdreven om in de Zuid het scheepvaartverkeer weer mogelijk te maken. 00:18:09 Botte Jellema : En het dier te redden. 00:18:09 Wim Kos: En het dier te redden, zodat die niet op de bulbsteven van één of andere grote bulkcarrier terechtkomt. 00:18:19 Botte Jellema : Nu nog een visarend te spotten, en dan is het compleet. 00:18:23 Wim Kos: Dat zou het hele verhaal compleet maken. Dat is mijn wens om die eens boven het schip te zien cirkelen. Dat is een prachtige vogel. 00:18:36 Botte Jellema : Dank je wel voor je verhaal. 00:18:36 Voice-over: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt! 5. kustwacht met recensie oproepje.mp3

00:00:00 Rein Koolen: We hebben die knal van die explosie ook gehoord. Eigenlijk is het een klap en verder niks. 00:00:06 Botte Jellema: Boem? 00:00:07 Rein Koolen: Dan hoor je het aan je ouders en dan weet je: o, dat zal de dijk zijn. 00:00:16 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat en mijn naam is Botte Jellema. Deze keer ontmoet ik Rein Koolen, inwoner van de Wieringermeerpolder. Nu, in het voorjaar van 2020, is het 75 jaar geleden dat deze polder onder water werd gezet door het dan bijna verslagen nazi-Duitsland. 00:00:34 Rein Koolen: Op die staander kun je precies zien de snelheid waarmee het water hier ook steeg. Dus dat is van min 1.80, ik denk dat je hier op min twee NAP zit, tot min 30 NAP, en dat is in een vrij korte tijd gegroeid. 00:00:55 Botte Jellema: Min 30 centimeter. 00:00:58 Botte Jellema: Aan de noordwestkant van het IJsselmeer, tussen Medemblik en Den Oever, waar de Afsluitdijk begint, ligt de Wieringermeerpolder. We zijn op de IJsselmeerdijk, bij De Wielen. 00:01:08 Rein Koolen: 21 augustus, dit jaar bestaat deze polder 90 jaar. Behoorlijk oud. Hier gaan we erin. 00:01:17 Botte Jellema: Rein Koolen heeft vrijwel zijn hele leven in de Wieringermeerpolder gewoond en gewerkt. Hij kwam er als baby van een paar weken in 1941. Hij had er een akkerbouwbedrijf en is nu met pensioen. Hij is ook de voorzitter geweest van het historisch genootschap Wieringermeer. We ontmoeten Rein op deze bijzondere plek op de dijk. 00:01:40 Rein Koolen: Hier kun je zien dat de buitendijk, die wijkt de zee in, want er is later een nieuwe dijk omheen gelegd en die begint hier en dan gaat die die kant op. Dan lopen we nu naar de oude stomp van de dijk. 00:01:57 Botte Jellema: De dijkweg maakt een kronkel om de twee binnendijkse plassen met water. De dijk zelf gaat er aan de buitenkant omheen. Hier gebeurde het, op zeventien april 1945. 00:02:08 Rein Koolen: Voor die tijd liep de dijk gewoon rechtdoor, er stonden ook op deze plek twee boerderijen, zoals langs die hele dijk staat, want iedereen die nu van Medemblik naar Den Oever rijdt, kan dat heel goed zien. De dijkweg kende een groot aantal boerderijen en er zijn er hier toen twee gesneuveld. Van een is de fundering nog teruggevonden en die andere, die hebben ze gewoon gesloopt. 00:02:45 Rein Koolen: Mijn vader werd bedrijfsleider op een staatslandbouwbedrijf. Daar hebben we ons gesetteld tot '45 en toen moesten we weg. 00:02:54 Botte Jellema: Dat was akkerbouw? 00:02:55 Rein Koolen: Dat was nog akkerbouw, dat was een gemengd bedrijfje, wat vee, koeien en zoals een akkerbouwbedrijf indertijd in elkaar stak, aardappelen, bieten, granen en vee. 00:03:07 Botte Jellema: Heeft u er herinneringen aan? U was hartstikke jong natuurlijk, maar heeft u herinneringen aan die oorlogsjaren hier, in deze polder? 00:03:14 Rein Koolen: Een paar dingen. Ik weet dat er bijvoorbeeld een vliegtuig was neergeschoten en toen vielen er wat brokken. Een oude tank of zo'n houten kist. Die viel op ons land. Dan weet je dat je pa erheen vliegt om te kijken en die probeert hem dan ook te verbergen en zo, dat zijn de herinneringen die je weet. De meeste herinneringen die ik nog heb, is eigenlijk toch de hongerwinter, van '44, '45. Dan ben je toch een jaar of vier en zie je die rij mensen voor die deur staan, dag na dag. 00:03:57 Botte Jellema: Waar kwamen die vandaan? 00:03:58 Rein Koolen: De Randstad, zeggen wij altijd maar, gewoon stedelingen van het Gooi tot nog wat dieper weg, maar toch wel de meeste mensen uit Amsterdam en noordelijker. 00:04:13 Botte Jellema: Hoe kwamen die hier? 00:04:15 Rein Koolen: Met fietsen, te voet, met bootjes, het Noord-Hollands kanaal is bijvoorbeeld ook bevaren geweest. Ze kwamen met hand karretjes, met alles wat bewegen kon en waar ze dan iets mee naar huis konden brengen. 00:04:35 Botte Jellema: Wat herinnert u zich daarvan? 00:04:37 Rein Koolen: Ik vond het een heel treurig en triest gezicht, want dan werd het bijvoorbeeld ook avond en dan stonden die mensen er nog. Het huis zat al vol met slapers en op een gegeven moment: hebben we niet een plek? Ja, in de stal, voor die koeien langs en achter die koeien langs, daar kon je ook wel liggen. 00:05:03 Botte Jellema: Dat herinnert u zich dat er plek gemaakt werd? 00:05:04 Rein Koolen: Ja, want ik weet nog van één man. Er was een open plek tussen die koeien, daar had hij zijn spulletjes neergelegd en toen had die koe naast hem, ik weet niet welke, links of rechts. Die had zijn jas kapot gevreten, die nacht. 00:05:17 Botte Jellema: Dat doen koeien, ja. 00:05:19 Rein Koolen: Ja, dus die was razend omdat zijn jas stuk was. 00:05:23 Botte Jellema: Maar dat is natuurlijk ook eigenlijk wel heel erg, in de winter. 00:05:25 Rein Koolen: Ja, ik neem aan dat hij hem toch wel aangetrokken heeft, nog, het restant. 00:05:30 Botte Jellema: Maar dat zijn van die dingen die je je dan herinnert, als jochie van vier, vijf. 00:05:34 Rein Koolen: Ja, dat is dat is heel bijzonder. We hebben de knal ook gehoord, van de explosie. We hadden ook geen voorbereidingen, we hoorden bij de groep van de treuzelaars. Je had mensen die al drie dagen van tevoren spullen wegbrachten, je had mensen die dus iets ertussenin deden en mensen die niks deden. En ik denk dat wij een beetje bij die laatste groep hoorden van nou, dat gaat toch niet gebeuren, maar dan is het ineens wel paniek. Vlug, vlug, vlug. 00:06:04 Botte Jellema: Wat gebeurde er met die klap? Wat weet je er nog van? 00:06:06 Rein Koolen: We hebben die knal ook gehoord, van de explosie. Eigenlijk is het een klap en verder niks. 00:06:12 Botte Jellema: Boem? 00:06:13 Rein Koolen: Dan hoor je het en vertel je het aan je ouders en dan weet je: o, dat zal de dijk zijn. 00:06:17 Botte Jellema: Dus dat wisten ze wel? 00:06:19 Rein Koolen: Ja, ze waren ook gewaarschuwd. 's morgens om zes uur zijn dus alle wijkhoofden de polder ingegaan en boodschappers uitgestuurd: om twaalf uur wordt die dijk opgeblazen of om kort over twaalf, en dat is ook gebeurd. Toen geloofden ze het ook pas en eigenlijk geloofden ze het na die klap nog niet. Dat heb ik ook later wel gehoord van mensen die hier dicht bij woonden, het water wilde eigenlijk helemaal niet stromen. 00:06:48 Botte Jellema: Het moest zijn weg nog een beetje vinden? 00:06:49 Rein Koolen: Water is wat dat betreft eigenhandig en eigenzinnig genoeg, dus die maken wel plek, dus dat is toen wel gebeurd en de meesten zijn pas gegaan toen je in kanalen en sloten waar je allemaal bij woonde, dat je denkt van: het gaat stromen. en dat maakte het... 00:07:05 Botte Jellema: Dat zag u ook? 00:07:06 Rein Koolen: Ja, dan zie je dus: dan is er iets fout en toen is iedereen eigenlijk pas echt in gaan pakken, ook de laatsten die zijn vertrokken, toen. 00:07:16 Botte Jellema: Jullie, dus? 00:07:17 Rein Koolen: Nee, dat waren er meer. Ik denk dat wij het eigenlijk reuze interessant vonden, want dan moest al dat spul, wat voor jou gewoon je leven was, op een wagen geladen en gestapeld worden op een manier dat er zoveel mogelijk op kon en dat al dat kroost er ook nog bij moest. Die koeien en die varkens, die hoorden ook mee, die kon je ook moeilijk laten verdrinken. Die werden er aan touwtjes achter gebonden. En ik weet van de kippen, er stond een tafel op, hadden ze om de poten gaas gemaakt en daar hadden ze dan de kippen onder gestopt, dus een soort kippenren van gemaakt. Dan ga je. Een soort helletocht, want het was toch wel bijna tien kilometer naar Medemblik, zijn wij gevlucht. 00:08:17 Rein Koolen: Op een gegeven moment zijn er koeien die zeggen: bekijk het maar, ik ben niet gemaakt om te lopen. Dan moest er iemand weer af om die koe een klap te geven, ik weet niet hoe je dat moest doen. Om hem weer aan de praat te krijgen, dat duurde heel lang voordat je dan ergens aankomt. Toen we aankwamen, stond het water al tot aan de weg, bij Medemblik, diezelfde dag nog, omdat het daar ook zo diep is. Toen mochten we naar een kamp, in een barak. Dan heb je weer een dak boven je hoofd, maar die herinneringen, die zijn er. Verder, ik heb me natuurlijk nooit zorgen hoeven maken over of er voedsel zou zijn of dat er onderdak zou zijn, want dat werd wel geregeld. 00:09:09 Botte Jellema: Het is dan nog maar zo'n tien jaar geleden dat de karavaan de bewoners de andere kant opreden, de polder in. In 1930 viel de Wieringermeerpolder droog en vanaf 1934 kwamen er dieren en gewassen op het land, en dat was de bedoeling. De polder was aangelegd om te zorgen voor meer landbouwgrond. De voedselproductie moest worden vergroot om tekorten te voorkomen en die waren er recent nog geweest, zoals tijdens de Eerste Wereldoorlog. 00:09:39 Botte Jellema: De drooglegging van de Wieringermeerpolder is onderdeel van de Zuiderzeewerken ofwel: het plan Lely. Ingenieur Cornelis Lely was de eerste die een technisch uitvoerbaar plan presenteerde, dat ervoor zorgde dat de IJssel kon afwateren en de kustlijn werd verkort. Het ging alleen wel veel geld kosten, maar het lukte Lely als minister van waterstaat om de plannen voor de gedeeltelijke inpoldering van de Zuiderzee erdoor te krijgen, juist omdat het een oplossing kon bieden voor de voedseltekorten in Nederland. 00:10:15 Rein Koolen: Een bepaalde rust zit erin. Ik weet van iemand, die woonde verder richting Medemblik ook, die waren al onderweg en toen kwamen ze op een wat hoger gebied. Toen dachten ze: allemaal hazen, man. 00:10:35 Botte Jellema: Waar kwamen die hazen vandaan? 00:10:36 Rein Koolen: Die vluchtten ook allemaal naar de hoogste plek, natuurlijk. Die beesten zijn ook niet achterlijk en op een gegeven moment, toen ze al wat verder waren, hebben ze gezegd, we gaan terug. We gaan kijken of we er niet een paar kunnen vangen. Zo werkt het. Dus paniek was er niet, want iedereen had ook wel door dat het stijgen van het water, dat kon je niet keren, maar het zou wel even duren voordat je er dus niet meer door kon waden. Op die manier is het gegaan. Dus die mensen gingen eerst nog wat hazen vangen en zo zijn er ook omgekeerd, omdat ze wat vergeten waren. Zulke dingen, zo werkt het. 00:11:15 Botte Jellema: Gingen jullie over de dijk, naar Medemblik? 00:11:18 Rein Koolen: Nee, wij zijn over de Kwelweg gegaan, de Robbenoordweg ligt iets verder van de dijk af. De Kwelweg was toen een klinkerweg ook. 00:11:29 Botte Jellema: Maar met koeien en varkens, dat gaat ook niet snel? 00:11:32 Rein Koolen: Nee, dat schiet helemaal niet op. Dan heb je uren werk voordat je dus een kilometer of tien verder bent, en dat is ook een beetje een probleem, want op een gegeven moment, dan beginnen die kinderen te jengelen, dat vee krijgt dorst en honger. Maar je moet verder en dat gebeurt dan ook wel, want dat water in het kanaal zie je toch wat sneller gaan stromen. En denk je: opschieten, dan zien we wel als we aangekomen zijn, hoe we dat verder oplossen. 00:12:03 Botte Jellema: Toen jullie aankwamen, zat het water jullie toen ook echt op de hielen? 00:12:07 Rein Koolen: Het wegdek, de Medemblikkersluisweg was dat, het wegdek, daar kwam het water al naartoe gekabbeld. De bermen zaten onder, die sloten zaten eronder en het land zat er ook onder en dat is iets, dat zal ik nooit vergeten. Aan de linkerkant van de Medemblikkersluisweg stond een perceel koolzaad en die bloemetjes stonden nog zo'n stukje boven het water uit. 00:12:37 Botte Jellema: Een centimetertje of vijf. 00:12:38 Rein Koolen: Ja, en dan weet je dus dat er daaronder al een hele bak water staat. 00:12:44 Botte Jellema: Die plant is al snel 60, 70 centimeter hoog. 00:12:45 Rein Koolen: Dat zag je gebeuren, maar dat is een beeld, dat vergeet ik niet. Wij hebben op zolder het één en ander achtergelaten en twee dagen later, toen we een bootje hadden, bleek dus dat alles gestolen was. Op veel plaatsen. Er is veel geroofd. 00:13:06 Botte Jellema: Door wie? 00:13:06 Rein Koolen: Nou, laat dat maar in het midden. 00:13:09 Botte Jellema: U geeft niet direct de Duitsers de schuld. 00:13:11 Rein Koolen: Nee. Heel Noord-Holland lag eigenlijk een beetje op apegapen, er zullen ook Duitsers bij geweest zijn, maar ik neem aan dat er ook anderen bij waren, want de meeste Duitsers hadden geen bootjes. 00:13:31 Botte Jellema: Je had een bootje nodig om bij jullie boerderij te komen, natuurlijk. 00:13:34 Rein Koolen: Daar werden de ramen ingeslagen en dan alles wat je naar boven gebracht had, werd dan meegenomen. Ja, dat is uitgebreid gebeurd en je had natuurlijk ook geen politiemacht, op dat moment, die zegt: we grendelen de boel af, we zorgen dat dat niet kan gebeuren. Alles was in de war. Dat was jammer. 00:13:57 Botte Jellema: Weet u nog hoe uw ouders daarop hebben gereageerd? U was zelf natuurlijk een kind, dus dan overkomt het je misschien wat meer. 00:14:06 Rein Koolen: Ik heb ze heel vaak later horen zeggen: ik begrijp niet dat ik dat toen niet meegenomen heb. Mijn moeder had het dan het over haar bruidsspullen, die brengen naar boven, die kunnen we later wel ophalen. Weg. Maar dat gold ook voor een aantal boeken, mijn moeder was een grote lezer. Neem die dan mee. Nee, eerst de kippen en de kinderen, de hond en de kat. De rest komt later. Daar hoorden we ze vaak over. 00:14:49 Rein Koolen: Toen wij aankwamen in Medemblik, was het vee de staatslandbouwbedrijven, dat werd verzameld in Medemblik. Maar wat dan? En toen is mijn vader, als één van de mensen die er ook werkten, met dat vee, over het IJsselmeer naar de Noordoostpolder gegaan, want daar was voer voor die koeien. Die is daar ook een aantal maanden gebleven, om voor het vee te zorgen. Toen is mijn moeder - die afspraak hebben ze denk ik gewoon gemaakt - naar Brabant teruggegaan naar de grootouders. Dus na een aantal maanden was ik weer Brabander. Niks mis mee. 00:15:30 Botte Jellema: Daar kwamen jullie oorspronkelijk vandaan, of in ieder geval uw moeder? 00:15:33 Rein Koolen: Ja, mijn vader ook kwam uit hetzelfde dorp. Nieuw-Vossemeer, dat is tegen Tholen aan. Dat is ook allemaal land onder water, want dat hebben ze in '53 weer meegemaakt. Toen kwam dat volk bij ons weer bivakkeren. 00:15:50 Botte Jellema: Dat was eigenlijk nog maar een paar jaar later. 00:15:52 Rein Koolen: Dat was wel kort erop. Dat is iets wat hoort bij het leven. 00:16:01 Botte Jellema: Meent u dat nou? Zegt u nou, die overstromingen...? 00:16:04 Rein Koolen: Die mogelijkheid. Als jij natuurlijk in zo'n polder gaat wonen... We hebben wel eens buitenlandse gasten gehad en die vinden het dan doodeng dat je, als die dijk weg is, dan vijf meter water hebt staan, dan kom je om. Heb je niet een bootje liggen, ergens? Nee. Ik denk dat die Nederlanders wat dat betreft wel wat gewend zijn. 00:16:33 Botte Jellema: Waarom deden de Duitsers dit? Dat is een vraag die eigenlijk nooit helemaal is beantwoord. Feit is dat aan het eind van de Tweede Wereldoorlog meerdere polders in Nederland onder water zijn gezet. Misschien zetten ze de Wieringermeer onder water omdat de bezetter vreesde voor luchtlandingen van geallieerden in de polder. Want je was op die manier zo bij de Afsluitdijk. Of ze hebben het gebruikt als drukmiddel om de Duitse troepen een vrije aftocht te kunnen geven naar Duitsland, na de bevrijding. Die aftocht kwam er. 00:17:03 Botte Jellema: Misschien is dat dus afgesproken, maar er is niets over op papier gezet. Hoe het ook zij, het opblazen van de dijk van de Wieringermeer wordt algemeen gezien als een zinloze, grote vernieling. Al een week later gaven de Amerikanen en de Russen elkaar een hand, toen het oostfront en het westfront elkaar ontmoetten, in Duitsland. Op vijf mei gaven de troepen in Nederland zich over. Binnen twee dagen staat hele polder onder water. De materiële schade is enorm. Ook gaat er 20.000 hectare aan gewassen verloren, voedsel dat men goed kon gebruiken in die tijd. Voor zover bekend is er bij de onder waterzetting zelf niemand om het leven gekomen. Ook het aantal boerderijdieren dat het niet heeft overleefd, valt mee. 00:17:50 Rein Koolen: Ik geloof maar een twintigtal runderen en een paar varkens. Nee, wat dat betreft zijn boeren wel zuinig op hun spullen. Want je neemt je neemt het waardevolle niet mee. 00:18:05 Botte Jellema: Nee. Om hoeveel koeien ging het bij jullie, bijvoorbeeld? 00:18:08 Rein Koolen: Ik denk een stuk of acht. Dat is te overzien. Op de dijk werden heel veel strohutten gebouwd, want die boeren hadden dan stro in de schuur en die wachten allemaal nog langer dan de rest. Die gingen pas toen ze natte voeten kregen. Maar ze hadden het stro al op de dijk gebracht en die koeien kon je gewoon ook op de dijk jagen. Dan hadden ze nog wat te eten. Bij de Oude Zeug was het ook druk. Dat is die haven, halverwege hier, de dijk, tot de knik. Die zaten daar en daar stonden ook nog wat bouwwerken, dus daar kon je ook wel overnachten. 00:18:47 Rein Koolen: Maar in strohutten ging het heel goed. Dat vee is wel goed terechtgekomen, gelukkig wel. Alleen het wild is natuurlijk omgekomen allemaal. Ik denk ook wel dat er wat huisdieren verongelukt zijn, omdat je de kat dan weer net niet kunt vinden. Maar het juiste aantal mensen, dat is gewoon niet bekend, want dat wordt wel vaker gevraagd. Hoeveel mensen waren er verborgen in zo'n polder? 00:19:15 Botte Jellema: Ondergedoken zaten. 00:19:18 Rein Koolen: Maar er waren Joodse mensen, er waren onderduikers die dus naar Duitsland uitgezonden werden en die stonden niet op een lijst. 00:19:29 Botte Jellema: Verzetsstrijder Adri de Graaf moest uit zijn onderduik komen om de evacuatie van zijn gezin uit de polder te regelen. Daarbij werd hij door de bezetter opgepakt en doodgeschoten. Of er andere onderduikers zijn verdronken, is niet bekend. Er is natuurlijk geen registratie geweest en zelfs al hadden de Duitsers iedereen die op de wegen, de polder uitkwam, tegengehouden, je kunt natuurlijk op meer plekken de polder uitkomen, naar het oude land. 00:19:58 Rein Koolen: Je kunt overal over die dijk klauteren, je hoeft niet naar die doorgang te gaan waar de weg ligt, waar je weet dat ze staan. Er zijn dus door die onderduikers ook veel, die eerste twee nachten al. Ik weet dat bij mijn schoonouders zaten ze dus in de schuur, in zo'n berg met hooi en dergelijke. Toen moesten ze in huis, want daar hadden ze spullen gelegd. Maar dat water stond zo hoog. Dus toen hebben ze de brandmuur dus opengebroken. Die hebben staan bikken met, ik weet niet, met hun blote handen, denk ik, bijna. Maar zo konden ze ook het huis weer in, daar de spullen halen die ze nodig hadden. 00:20:37 Rein Koolen: Op die manier hebben mensen zich een aantal dagen weten te redden, maar er voeren al heel snel zoveel bootjes rond en niemand die er meer op lette. De Duitsers hadden helemaal niks meer in de pap te brokkelen op gegeven moment, maar dan is het echt eind april. Daar had je geen last meer van. Toen verdwenen ook de NSB-mensen, want die waren ook al aan het vertrekken. Dus dat gevaar nam snel af en dan kun je dus ook makkelijker tevoorschijn komen. 00:21:10 Botte Jellema: Er staan bij het monument wat informatieborden met foto's. We zien een boerderij met een hoog dak, intact, maar zonder de muren onderin. Je kijkt er dwars doorheen. 00:21:21 Rein Koolen: Zo stond het erbij. 00:21:23 Botte Jellema: Stond jullie boerderij er ook zo bij, want dat beeld ken ik een beetje van...? 00:21:27 Rein Koolen: Zoiets zag het eruit. 00:21:29 Botte Jellema: De hele, zeg maar de onderste twee meter... 00:21:32 Rein Koolen: De stenen, de muren waren weg, het gebouw wat er voor stond was weg en delen van het dak waren ook weg. Maar de top was blijven staan en de spanten stonden bijna allemaal nog goed. De meesten zijn ook om dezelfde spanten herbouwd. Dat kun je bij de boerderij waar mijn zoon nu woont heel goed zien, want daar zitten op de hoogte waar het water geweest is, nogal wat beschadiging op die spanten. Waar dus blokken hout en rommel tegenaan heeft gebotst, tijdens die storm. Dat kun je goed zien. 00:22:10 Botte Jellema: Je kunt dat dus nog steeds in deze polder goed zien? 00:22:12 Rein Koolen: Ja, en verder is het gewoon weer keurig herbouwd. De schuren zijn het eerst herbouwd omdat daar de producten in opgeslagen moesten worden. Later zijn de woningen allemaal weer teruggezet. Ik weet nog dat de gemeente Wieringermeer bij de provincie Friesland heeft moeten smeken om die twee schepen met hout, want door die gaten spoelde er ook veel het IJsselmeer op. Veel westenwind dus dat kwam dan aan in Friesland. Die hebben dat verzameld, maar we wilden het eigenlijk wel terug hebben, dat is, geloof ik een uiteindelijk ook wel gelukt, merendeels. 00:23:00 Rein Koolen: Maar bij Medemblik ook, eindeloze grote bulten met rommel. Als je ziet wat er dus weg is van zo'n huis, houten delen blijven drijven. Ruiterstokken, ik weet niet of dat begrip je nog iets zegt? Vroeger had je zo'n vier of driepoot, zo dik, een meter of twee en een half lang. Die zaten aan elkaar. Boven stapelde je er hooi overheen of graan. Dat noemden wij ruiterstokken en bij iedere boerderij lag een bult van die stokken, die ze ieder jaar weer gebruikten. Alleen toen het onder water werd gezet, gingen die bulten drijven, dus die overal lagen ze. En kistjes, noem maar op. Niet te filmen. 00:23:49 Botte Jellema: Reins vader bleef bij de dieren in de Noordoostpolder. Rein zelf woonde een jaar met zijn moeder in Brabant. Er werd een nieuw stuk dijk om De Wielen heen aangelegd, twee plassen die inmiddels 30 meter diep waren geworden. De polder werd opnieuw leeggepompt. Op elf december 1945 viel de polder opnieuw droog. Toen konden ze terug. Rein als jochie van vier, eerst in een woonwagen op het erf, terwijl de boerderij opnieuw werd opgebouwd. Daar groeide Rein op. Hij kreeg verkering met een buurmeisje, hij nam de boerderij van zijn schoonvader daarover, ging samenwerken met zijn broers en bouwde een champignonbedrijf op, waar inmiddels 75 mensen werken. Nu is hij met pensioen. Maar hij woont nog altijd in de polder waar zijn vader in 1941 als pionier naartoe verhuisde: de Wieringermeer. 00:24:37 Rein Koolen: Toen wij terugkwamen hebben wij een jaar lang - tenminste, dat is mijn herinnering, dat is onvergetelijk - prachtig en heerlijk gespeeld tussen al die puinblokken, stenen en planken en alles wat je vinden kon, en dat mocht ook. Je bouwde kastelen van puin, zoals kinderen nu ook bouwen van LEGO blokken. Maar wij met puin blokken. Dat heb ik al zo vaak verteld: dat jaar groeiden de bomen bij ons niet. Er kwamen geen bladeren aan, die waren dus allemaal verdronken. Dat beeld en dat puin en de vrijheid, daar word je dus niet door gestrest, maar daar geniet je van. 00:25:29 Botte Jellema: Dat is inderdaad zo'n beeld wat je nooit vergeet, ook omdat je het verder natuurlijk nooit meer ziet. 00:25:34 Rein Koolen: Nee, dus je angst voor overstromingen is eigenlijk dan al weg. 00:25:38 Botte Jellema: Ja? 00:25:39 Rein Koolen: Ja, jawel. Hoe ik in werkelijkheid zou reageren als morgen die dijk plotsklaps zou verdwijnen, dat weet ik niet, maar ik heb een auto die behoorlijk snel is. 00:26:10 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat en deze keer hadden we een ontmoeting met Rein Koolen. Hij is inwoner van de Wieringermeerpolder en getuige van de onder waterzetting van 75 jaar geleden. Bedankt voor het luisteren. 15 Wieringermeer Mixdown 3.mp3