Podcasts Rijkswaterstaat

00:00:04 Rosalie Heins: Ecologen schrokken ervan hoeveel hagedissen ze daar toen hebben weggevangen. We hebben dichtheden gevonden van bijna 1000 dieren per hectare. Dat kennen we nog niet eens van natuurgebieden. 00:00:14 Voice-over (Botte Jellema): Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze keer ontmoet ik Rosalie Heins, adviseur ecologie bij Rijkswaterstaat. Je associeert Rijkswaterstaat misschien niet direct met natuur, maar... 00:00:28 Rosalie Heins: Stiekem zijn we de grootste natuurbeheerder van Nederland. 00:00:32 Voice-over (Botte Jellema): Dat gaat over de grote watergebieden zoals de Waddenzee, de Noordzee en het IJsselmeergebied. Kleiner dan dat, maar zeker niet weinig zijn ook al die bermen en wallen. De begroeiing is mooi om naar te kijken en voor de dieren fijn om te zijn, maar dat heeft voor Rijkswaterstaat ook een functie voor de veiligheid. Daar horen we in deze aflevering meer over en we horen over hoe sommige snelwegbermen grotere populaties aan beschermde dieren hebben dan natuurgebieden. Het is niet voor niets dat er een behoorlijk aantal ecologen in dienst is bij Rijkswaterstaat. 00:01:02 Rosalie Heins: We hebben wel eens geprobeerd te inventariseren, maar op een gegeven moment liepen we al heel gauw vast. Je hebt ecologen zoals ik en je hebt ecologen die heel veel weten van de vogels in het IJsselmeergebied, maar je hebt ook mensen die heel veel weten van alle macrofauna en onderzoek doen in het laboratorium over alle plankton die in het water zitten. Moeten we die dan ook bij de ecologen rekenen? Op een gegeven moment wisten we het niet meer. 00:01:25 Botte Jellema: Op hoeveel zat je toen ongeveer? 00:01:25 Rosalie Heins: Volgens mij zitten we op meer dan 100 ecologen inmiddels. 00:01:31 Voice-over (Botte Jellema): Hoewel er in de snelwegberm veel valt te zien, is het voor ons misschien niet de veiligste plek om af te spreken, nog afgezien van dat het er erg lawaaiig is. Dus kiezen we voor de wal van het Amsterdam-Rijnkanaal in de buurt van Houten, een plek waar proeven worden gedaan met beheer, inzaaien en soorten. 00:01:49 Rosalie Heins: Het loopt dwars door Utrecht heen. We zijn nu in het gebied ten zuiden van Utrecht. 00:01:55 Botte Jellema: Het is een fantastische omgeving hier. Heel veel groen. We lopen een beetje op de dijk. Ik wist niet eens dat een kanaal per se een dijk nodig had, maar dat is zo. Dit is veel meer een dijk voor dat water hier aan de andere kant zie ik nu. Het Amsterdam-Rijnkanaal heeft een bepaald waterniveau en kennelijk is dat lager dan het gebied hieromheen. Zo zie je nog weer eens wat. 00:02:19 Voice-over (Botte Jellema): De wal waar we lopen is voor het grootste deel net gemaaid. Daar zegt Rosalie straks nog wat meer over, maar er is ook een stukje waar nog lange grassen staan en niet alleen grassen, zo kunnen we zien. 00:02:31 Rosalie Heins: Dat is nu een uitdaging, want omdat het gemaaid is moet je even goed kijken, maar je ziet dat er behalve gras ook allerlei andere dingen staan. Wilde peen staat er, en smalle weegbree zie ik zo staan. 00:02:48 Botte Jellema: Je zei nog: vraag me niet om te determineren. 00:02:51 Rosalie Heins: Zonder bloemen maakt het het nog uitdagender. Ik ben geen vegetatiekundige. 00:02:56 Botte Jellema: Als ik daar nu kijk, zie ik volgens mij ook nog een klaver. 00:03:00 Rosalie Heins: Ik zie ooievaarsbek en smeerwortel staan. Verschillende soorten distels staan er nog. 00:03:05 Botte Jellema: Distels inderdaad. Dat lijken me scheuten van de bomen. 00:03:09 Rosalie Heins: Dat is de populier, die zich heeft lopen uitzaaien. Dat klopt. Als dat gemaaid wordt, is die weer weg. 00:03:15 Botte Jellema: Maar het is niet voor niks dat je hier zoveel verschillende soorten kan ontdekken, want dat hebben jullie hier expres gedaan. 00:03:24 Rosalie Heins: Sowieso proberen we al onze bermen een tot twee keer per jaar te maaien, wat meer kruidenrijk stimuleert, waarbij twee keer per jaar vaak het beste is, ecologisch gezien. 00:03:37 Botte Jellema: Voor wie dat niet weet: ten opzichte van bijvoorbeeld boerenland is dat substantieel minder. 00:03:41 Rosalie Heins: Wat je bijvoorbeeld ziet: het sportveldje om de hoek in de wijk wordt 24 keer per jaar gemaaid om dat mooi strak en grassig en kort te houden. Ecologisch gezien is het dan heel eenzijdig. Dan staat er één soort plant, misschien twee, en dat zijn grassen. Dat is niet helemaal waar ik als ecoloog warm van word. 00:04:03 Botte Jellema: Waarom zou je dat dan doen? Dat heeft een reden. 00:04:07 Rosalie Heins: Het heeft een reden. Om te beginnen, Rijkswaterstaat staat in eerste instantie ook voor veiligheid. Vanuit veiligheid is het slim als er op de dijken meer variatie in zit dan alleen grassen. Dat zijn we nu aan het onderzoeken. Als er meer soorten staan, zijn er bijvoorbeeld in een droge periode meer soorten die het overleven en dus niet afsterven, waardoor die dijken niet beschadigd en niet kaal worden. 00:04:32 Botte Jellema: Waterveiligheid heb je het dan over? 00:04:33 Rosalie Heins: Ja, waterveiligheid in dit geval. 00:04:36 Botte Jellema: Het is dus zo dat als je verschillende soorten hebt, een dijk daar steviger van wordt? De begroeiing zorgt ervoor dat een dijk sterker wordt? 00:04:44 Rosalie Heins: Dat is wat we onder meer hier aan het onderzoeken zijn. Ze zijn hier bezig met een proef waarbij we samenwerken met Wageningen Universiteit, waarbij bekeken gaat worden of dan daarmee de doorworteling beter wordt van het hele gebied. In droogteperiodes zullen er altijd een aantal soorten sterven, want die trekken het niet omdat het te droog is. Dat hebben we in 2018 helemaal mooi gezien met dat hele droge jaar. Dat zijn dingen waar we dan op voorbereid moeten zijn. Door meer diversiteit te hebben zijn er meer soorten die het simpelweg overleven. 00:05:14 Botte Jellema: Wat voor soorten hebben we het dan over? Doe ik het weer, vraag ik je naar soorten. Dat moet ik niet doen. Ik weet er niet veel van, maar van een distel weet ik: een distel wortelt heel diep. Dat is dan zo'n soort overlever. We weten dat distels heel lang in droogte kunnen overleven. 00:05:39 Rosalie Heins: Omdat je dus die planten hebt die allerlei verschillende niveaus en wortels hebben, kunnen ze van verschillende stukken nog maximaal al het vocht uit de bodem halen. Veel planten hebben verschillende overlevingsmechanismes om ervoor te zorgen dat ze minder vocht verliezen als het droog is. Op die manier, hoe meer soorten je hebt, hoe optimaler het gebied benut wordt. 00:06:02 Voice-over (Botte Jellema): Dat draagt bij aan de biodiversiteit. Hoe meer soorten er staan, hoe meer insecten erop afkomen. 00:06:08 Rosalie Heins: Dan heb je meer soorten. Daarmee dragen wij ons steentje bij aan die biodiversiteit van Nederland. 00:06:14 Botte Jellema: Is die biodiversiteit belangrijk voor Rijkswaterstaat? 00:06:17 Rosalie Heins: Een duurzame leefomgeving is heel belangrijk voor Rijkswaterstaat, en biodiversiteit is daar een onderdeel van. Dus dat maakt daar veel uit. 00:06:25 Voice-over (Botte Jellema): Verschillende soorten planten zorgen voor verschillende soorten insecten, die op hun beurt weer voor verschillende soorten andere dieren zorgen. Die wisselwerking tussen organismen is precies waar een ecoloog zich mee bezighoudt. 00:06:37 Rosalie Heins: Hoe meer biodiversiteit er is, hoe meer soorten er zijn en hoe meer soorten elkaar opeten, om hetzelfde voedsel concurreren, en elkaar daarmee in evenwicht houden. Er werkt niemand zo hard als die natuur om zichzelf continu in evenwicht te houden. 00:06:52 Botte Jellema: Misschien kunnen we nog heel even iets naar beneden lopen. Ik wil niet dat we struikelen. Dat is weer niet de bedoeling. Ik dacht: misschien kunnen we hier nog even wat dingen zien die hier groeien. Blijf daar gerust. Ik geloof dat ik iets betere schoenen aanheb. 00:07:12 Rosalie Heins: Dat is smeerwortel. Die bloeit en daar komen vaak veel bijen op af. 00:07:16 Botte Jellema: Dat is weer een uitloper van een boom volgens mij of een spruitig iets. Word je hier gelukkig van als je deze onderberm van het kanaal zo ziet? 00:07:29 Rosalie Heins: Het kan altijd beter in mijn ogen, maar ik word hier op zich al heel blij van dat er veel verschillende soorten staan. Het idee is dat we de bodem zo schraal mogelijk willen krijgen om zoveel mogelijk soorten te krijgen uiteindelijk. 00:07:46 Voice-over (Botte Jellema): Een van de dingen die Rosalie doet, is kijken hoe je het beste voor elkaar krijgt dat er verschillende planten gaan groeien. Daar heeft het maaien mee te maken. 00:07:57 Botte Jellema: Het zal misschien mensen dan verbazen dat je dan überhaupt nog maait. Misschien is een soort eerste idee of reactie erbij: dan maai je toch helemaal niet meer. 00:08:08 Rosalie Heins: Je moet wel maaien. In eerste instantie simpelweg: als je niet maait - we zagen het net - komen de bomen op, dus dan hebben we geen grassen meer. We willen geen bomen wat dat betreft in dit soort plekken, maar meer grassige vegetaties. Een grassige vegetatie kan heel kruidenrijk zijn. Dan is dus het idee dat we maaien en afvoeren. We maaien het. Dan laten we het twee tot vijf dagen liggen en daarna wordt het gras afgevoerd. Daarmee verschraal je die bodem. Zo haal je de voedingsstoffen uit de bodem. 00:08:37 Botte Jellema: Als het gras verrot, wordt dat bijna een soort van compost voor de bovenlaag? 00:08:43 Rosalie Heins: Ja, anders wordt het inderdaad compost. Wat je wil is: hoe schraler de bodem, hoe meer kruiden je krijgt. Andersom, een boer zal jaarlijks zijn grasland vaak bemesten, omdat die met name grassen wil hebben. Wij willen hier graag het omgekeerde. We willen niet alleen maar grassen, dus gaan we maaien en afvoeren. Daarmee wordt de bodem steeds schraler. Dat is een heel lang proces. Dat kan jaren duren, maar als je dat jaren volhoudt, werkt dat goed. Dat werkt dus het beste vaak met twee keer per jaar maaien. 00:09:15 Botte Jellema: Jullie doen dat op een heel specifiek moment, als ze net gebloeid hebben. 00:09:19 Rosalie Heins: Vanaf 15 juni mag er gemaaid worden en dat doen onze aannemers dan. Dat is ongeveer de periode dat veel planten vaak al zaad hebben gezet. Dan kan er gemaaid worden. Het ligt een beetje aan het jaar. Dan hebben we het zaad gezet, dan maaien we, en dan laten we het liggen. Dan kan het zaad er een paar dagen uitvallen. 00:09:52 Botte Jellema: Je wijst naar een streepje op de weg. 00:09:54 Rosalie Heins: Dit is een streepje op de weg. Dit betekent dat we bij één van de proefvakken staan. Dan kunnen de onderzoekers terugvinden: hier moeten we de metingen doen voor de vegetatieopnames om te meten hoeveel soorten er staan en hoe het groeit. Niet dat we nu hele grote verschillen zien, want omdat het dus net gemaait is, zien we niet zoveel. 00:10:17 Botte Jellema: Het dorre gras ligt er nog, maar dat is zo bruin dat dat heel ingewikkeld is om daar nog wat tussen te ontdekken. Dan zou je het bijna aan de bladeren of de steeltjes moeten zien, maar dat is toch ingewikkeld? 00:10:28 Rosalie Heins: Ja. We zijn hier aan het onderzoeken of het uitmaakt of je verschillende soorten inzaait van tevoren of niet. Of dat dat een meerwaarde heeft en hoeveel invloed beheer erop heeft. We hebben zulke grote bermen. Je kunt heel leuk massaal gaan inzaaien, maar heeft dat ook zin? Heeft het niet bijvoorbeeld veel meer zin om die bermen goed en op een goede manier te beheren? Wat is dan precies de goede manier? Daar hebben we nu de afgelopen jaren veel meer aandacht voor en dat zijn we nu hier onder meer aan het onderzoeken om te kijken: wat is dan de beste manier om zoveel mogelijk die biodiversiteit te stimuleren? 00:11:10 Rosalie Heins: Langs de snelwegen hebben we een aantal van dit soort proeven. Daar zijn we bijvoorbeeld aan het kijken: heeft het extra meerwaarde om gefaseerd te beheren? Daarbij laten we plukken gras staan. Vooral voor insecten heeft dat heel veel meerwaarde, want die insecten en hun voedsel maai je ook weg. Al die solitaire bijen hebben binnen een hele kleine straal van een paar 100 meter alles nodig het jaar rond. Ze moeten voedsel kunnen vinden, verblijfplaatsen, dat soort dingen. We zijn dus aan het kijken: heeft gefaseerd maaien op plekken een meerwaarde en krijgen we daarvan meer insecten? Dat lijkt redelijk hoopgevend te zijn. 00:11:54 Botte Jellema: Is dit een beetje een schrale berm? 00:11:57 Rosalie Heins: Nee. Smeerwortel alleen al is een indicatie dat het redelijk voedselrijk is. 00:12:05 Botte Jellema: Hier moet nog wat gebeuren? 00:12:06 Rosalie Heins: Ja, hier moeten we nog wat langer [onhoorbaar 00:12:10] voeren. Natuurontwikkeling is niet iets wat je vandaag op morgen regelt. Natuur is niet zo snel, dus je moet het even de tijd geven. Als ecologen denken wij niet in dagen of in jaren, maar in decennia voordat je het ergens over hebt. 00:12:29 Voice-over (Botte Jellema): Nog even over die bermen. 00:12:37 Botte Jellema: Wij zijn nu hier bij een berm van een kanaal, het Amsterdam-Rijnkanaal, maar dit is niet de enige berm- en groenstrook die Rijkswaterstaat heeft. Om alles wat Rijkswaterstaat heeft, ligt zo'n beetje een strook groen. 00:12:54 Rosalie Heins: Ik heb het heel even stiekem opgezocht van tevoren. We hebben ongeveer 3200 kilometer Rijksweg. Dat komt neer op globaal 1800 hectare aan bermen langs de wegen en ongeveer meer dan 1000 hectare langs de kanalen. We hebben het dan niet eens over de uiterwaarden, het open water of dat soort dingen. Dan heb je het over redelijk wat hectares. 00:13:22 Botte Jellema: Wat voor soort hectares zijn dat? Als autoweggebruiker zie ik het als de zijkant van een weg, maar het is meer dan dat. 00:13:33 Rosalie Heins: Het is veel meer. Omdat die bermen langs die wegen zitten, doorkruisen ze alle landschappen van Nederland en hebben we dus bijvoorbeeld in Limburg hele bijzondere bermen die vol met orchideeën staan, ook hele bijzondere populaties met orchideeën, maar hebben we in het Noorden van het land... 00:13:52 Botte Jellema: Koolzaad! Dat weet ik dan toevallig. 00:13:56 Rosalie Heins: Precies. We hadden hier in het midden van het land hele grote stukken met koolzaad. We zitten dwars door veenweidegebieden heen. Alle natuur van Nederland doorkruis je. 00:14:07 Botte Jellema: In ecologisch opzicht, wat zijn dat voor stukken natuur? 00:14:12 Rosalie Heins: Heel erg variërend. Er zitten dus hele rijke stukken bij die voor natuur minder interessant zijn, maar er zitten ook hele bijzondere stukken bij. Vooral bijvoorbeeld de snelwegen die dwars over de Veluwe gaan en over de Utrechtse Heuvelrug, die gaan dwars door heidevelden heen. Daar hebben we hele grote populaties met reptielen zitten, zoals zandhagedis en gladde slang. In 2015 is er een heel mooi voorbeeld geweest van dat we hagedissen, en reptielen überhaupt, hebben moeten wegvangen, omdat er wegwerkzaamheden waren langs de snelweg en daar de boel bij de A12 verbreed is. Daar schrokken ecologen van hoeveel hagedissen ze daar toen hebben weggevangen. We hebben dichtheden gevonden van bijna 1000 dieren per hectare. Dat kennen we nog niet eens van natuurgebieden. 00:14:57 Botte Jellema: Dat is heel bijzonder. 00:14:58 Rosalie Heins: Als je daar even heel simpel over nadenkt, is het ergens ook logisch. Het zijn hele rustige gebieden, er komt niemand, predatoren zitten er heel weinig. Het zijn hele lange linten waardoor ze elkaar niet heel erg beconcurreren en ondertussen is er een continue influx van insecten die meegevoerd worden met een snelweg waarschijnlijk. Dat maakt het heel interessant voor ze. 00:15:22 Botte Jellema: Is een auto of een vrachtwagen geen predator in zekere zin, dus vijanden? 00:15:29 Rosalie Heins: In zekere zin, maar voor zo'n hagedis valt dat mee. Een hagedis zal niet snel de snelweg helemaal oplopen. Hij gaat misschien op het eerste stukje zitten, vlak langs die heidestukken om op te warmen langs het asfalt, maar daar rij je niet met een auto. Dan heb je het over de eerste 20 centimeter. Daar ga je niet komen langs de snelweg. 00:15:48 Botte Jellema: Dan doe je iets verkeerd. 00:15:49 Rosalie Heins: Precies. Dan is er iets mis. Een snelweg oversteken zullen ze vervolgens ook niet heel snel gaan doen. Het is zo'n groot stuk met niks waar ze niks te zoeken hebben. Dat willen ze helemaal niet doen. 00:16:03 Botte Jellema: Dus dat valt wat mee. Er worden genoeg dieren aangereden trouwens. 00:16:08 Rosalie Heins: Er worden genoeg dieren aangereden, maar het feit dat er zulke hoge dichtheden aan hagedissen op dit soort plekken gevonden worden, geeft aan dat het op zich een goed gebied is waar ze goed kunnen overleven. 00:16:19 Botte Jellema: Wat doet Rijkswaterstaat eraan om dat in stand te houden? 00:16:23 Rosalie Heins: We hebben een verplichting eraan. Bijvoorbeeld die hagedissen, die zijn beschermd. Daarvoor maken wij, voordat wij aan het werk gaan, een protocol met hoe omgegaan moet worden met dit soort dieren. Er moeten vaak werkzaamheden uitgevoerd worden. Als je beheerswerkzaamheden gaat uitvoeren, let je er dus op dat je dat doet in een periode dat die hagedissen daar tegen kunnen. Dat is vaak als ze niet in winterslaap zijn, want dan zitten ze onder de grond en kunnen ze niet wegvluchten, maar ook niet als ze net hoogzwanger zijn of die jongen net uit hun eieren gekropen zijn. Vaak is dat dan bijvoorbeeld september, oktober dat je grotere werkzaamheden in dat soort gebieden in ieder geval start. 00:17:01 Voice-over (Botte Jellema): Wanneer je in de auto zit, kan je daar soms ook iets van zien. 00:17:05 Rosalie Heins: Wat bijvoorbeeld een hele leuk is: je hebt de A28 tussen Zeist en Amersfoort. Daar hebben we hele mooie heidebermen. Die doorkruisen daar de Utrechtse Heuvelrug. Als je goed kijkt, zie je een aantal plekken waarvan je denkt: wat is dat voor een open zandige plek? Zelfs als je achter het stuur zit, valt het op, al zou ik aanraden om met name op de bijrijdersstoel te zitten. 00:17:27 Botte Jellema: Dit is een tip voor de bijrijder, dus niet voor de bestuurders. 00:17:29 Rosalie Heins: Dan zie je open zandige plekken. Die hebben we daar expres gemaakt, want die zijn dus speciaal voor die zandhagedis aangelegd. Die zandhagedis wil zijn eieren leggen in open zand, dus wij hebben daar wat stukjes open gegraven, zodat ze daar hun eitjes kunnen leggen. Die eitjes die rijpen daar. Daar komen baby-hagedisjes uit. Rond augustus kruipen er allemaal kleine hagedisjes uit. Als je zo meteen in augustus langs die stukken rijdt, dan denk je: hier lopen nu baby-hagedisjes. Je ziet ze niet, maar je weet het: ze zijn er. Die moeten dan dus als de wiedeweerga een plekje gaan vinden in die bermen om al heel snel een beetje aan te vetten en daarna de winter in te gaan. Dat doen ze vaak in muizenholletjes en zo die in die bermen zitten. Dan zie je misschien de beesten zelf niet, maar als je dus zo'n open plek ziet kun je weten: ik ben hier in de buurt van hagedissen. 00:18:28 Rosalie Heins: We hebben een heel leger aan dieren en beesten die langs die snelwegen zitten, maar ook die eronder doorgaan, die eroverheen gaan. We hebben op plekken dassenburchten die in het talud zitten van de snelweg. 00:18:43 Botte Jellema: Is dat goed of verkeerd trouwens? 00:18:46 Rosalie Heins: Dat is goed in de gaten houden en zolang het voor geen problemen zorgt, laten we die beesten lekker zitten en heeft dat vaak alleen maar een meerwaarde. Die dassen willen hun holen maken boven de grondwaterstand, dus die zitten altijd een beetje in heuveltjes. Als je dan in bijvoorbeeld een heel laaggelegen gebied zit, dan is de grondwaterstand te hoog en kunnen ze daar geen holen maken. Dan precies juist in de talud van die snelweg hebben ze een plek. Een heel mooi voorbeeld is vlakbij Utrecht, aan de oostzijde van Utrecht. Dat is best een laaggelegen gebied. Daar zouden ze normaal gesproken helemaal geen plek kunnen vinden om een burcht te bouwen, maar omdat wij daar snelwegen hebben gemaakt, hebben ze ineens hele mooie plekken waar ze die burchten kunnen bouwen. Op die manier zie je dus weer dat daar een soort multifunctioneel gebruik in zit. 00:19:39 Botte Jellema: Hoeveel van jouw tijd bij Rijkswaterstaat breng jij door bij die zandheuveltjes, dat omgewoelde zand langs de A12 of zo'n berm als deze? 00:19:49 Rosalie Heins: Er zit een negatief verband tussen mijn werkervaring en mijn tijd buiten. Hoe meer werkervaring ik heb, hoe minder ik buiten ben helaas. Ik moet dat steeds meer uitbesteden aan andere mensen en ervoor zorgen dat ik zoveel mogelijk mensen binnen Rijkswaterstaat goed help om buiten op de goede manier te doen wat er moet gebeuren. 00:20:13 Botte Jellema: Ik zie dat als een probleem, want ik vind dat een ecoloog buiten moet zijn. 00:20:17 Rosalie Heins: Ik vind dat een ecoloog goed iedereen mee moet kunnen nemen in en moet kunnen laten zien wat de waarde is van wat we buiten hebben. Zo zie ik mijn werk heel erg, dus ik vind het op zich helemaal niet zo erg om voor mijn werk veel binnen te zijn. Dan doe ik dat in mijn vrije tijd. Dan ben ik buiten. 00:20:33 Botte Jellema: Dat doe je wel? 00:20:34 Rosalie Heins: Ja. Dan neem ik liever binnen mensen mee en mijn collega's laat ik zien: kijk hoe leuk de natuur is en hoe mooi we bezig zijn en wat een gaaf areaal we hebben. 00:20:46 Botte Jellema: Zo zie je het? 00:20:47 Rosalie Heins: Ja. Rijkswaterstaat is een hele grote organisatie. Dat betekent dat als wij iets doen, we heel veel voor elkaar kunnen krijgen. Dat betekent ook dat afwegingen zorgvuldig genomen moeten worden, want als we het verkeerd doen, dan doen we het ook op hele groot stukken verkeerd. Dat betekent dat het soms wat langer duurt voordat we dingen veranderen, maar als ze dan veranderen, heb je het ook over hectares en hectares aan natuur die we nog beter en nog mooier maken. Dat is mijn passie. 00:21:29 Voice-over (Botte Jellema): Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Deze keer hadden we een ontmoeting met Rosalie Heins. Zij is adviseur ecologie bij Rijkswaterstaat voor het gebied Midden-Nederland. Bedankt voor het luisteren.

Hugo Met Hugo. Nicole Met Nicole. Ben jij klaar? Hugo Nicole. Ja, ik ben klaar. Nicole Ik heb een prio rit. Ik heb op de A27 rechts, op 83.8. Hugo Ja. Iskander Hoe vind je het nou dat iedereen zo voor je aan de kant gaat? Hugo Ik vind het heerlijk. Net een jongensdroom. Maar ik ben niet getrouwd met mijn auto. Tijd voor een bakkie yoghurt. Iskander Even een power boost. Hugo Even een power boost. Ja. Ik ben echt van de andere generatie. Iskander Hoe heet dat bij jou dan Hugo? Hugo Gewoon ontbijt. Dag meneer. Weggebruiker Goedemorgen. Hugo Hoi, goedemorgen. Hoi, Hugo, Rijkswaterstaat. Weggebruiker Wat zeg je? Hugo Hugo, Rijkswaterstaat. Dat ben ik, zeg ik. Hoi, wat is er aan de hand? Hij doet het niet? Vrouw (introductie) Leuk dat je luistert naar alweer de tweede aflevering van deze nieuwe serie waarin we verschillende weginspecteurs van dichtbij volgen. Ook vandaag gaat Iskander weer op pad en hoor je bijzondere en ook heftige verhalen over situaties op de snelweg. Hij moest vroeg uit de veren, want vandaag rijdt hij mee tijdens de ochtenddienst van weginspecteur Hugo. In de omgeving Utrecht. Iskander Goedemorgen Hugo. Hugo Goedemorgen. Iskander We zijn er vroeg bij vandaag. Zes uur op de klok, zes uur in de ochtend. Hugo Ja. Iskander Wat gaan we nu als eerst doen? Hugo Wij gaan als eerste even, denk ik, ons inmelden. Iskander Ja. Hugo De porto check van is iedereen er? Iskander Oké. Hugo En ja. Iskander Eens even kijken of iedereen klaar staat voor de dienst. Voor de donderdagochtendspits gaat beginnen. Hugo Ja. Ja. Man Goedemorgen, hier de 3215 voor de portocheck. Man 3230 over. Hugo De portcheck. Man Ja goedemorgen, ik hoor je luid en duidelijk, over. Man Goedemorgen, de 3224 over. Man Ook goedemorgen, je komt luid en duidelijk, over. Man 3227 over. Hugo 3227 hoort u ook luid en duidelijk, over. Iskander Hugo, wie ben je precies? Hugo Ik ben Hugo. Ik werk al 22 jaar bij Rijkswaterstaat, getrouwd met Anja. Vandaag zijn we in de omgeving Utrecht, we zijn gestart in Utrecht. We rijden vandaag in gebied 121, dat is het gebied tussen Utrecht en Amersfoort. En tussen Utrecht en Hilversum, dat is eigenlijk mijn gebiedje voor vanochtend. Maar we kunnen ook alle kanten opgestuurd worden, want we weten nooit waar het gebeurt. Iskander En wat ga je er doen, wat is jouw voornaamste taak vandaag? Hugo Vandaag is de spits schouwen. Het belangrijkste is natuurlijk het beveiligen van alle incidenten die op de weg gebeuren. Iskander Zodat ze vlot en veilig van de weg af zijn, en weggebruikers weer goed op hun bestemming aan kunnen komen. Maar Hugo, het is nu erg vroeg, ik denk dat half Nederland nog op één oor ligt, rond de klok van zes, kwart over zes nu. Wat heb je zelf liever? Heb je zelf liever vroeg uit de veren. Kortom, dat je vroeg begint. Of heb je liever een late dienst, dat je rond de klok van 14:00 uur start? Hugo Nee. Het leuke vind ik eigenlijk de hele combinatie, omdat je heel goed je privéleven erop af kan stemmen. Nou vandaag hoef ik een halve dag te werken en ik ga straks mijn zoon ophalen op Schiphol. Dus ja, weet je, daar kan ik heel makkelijk mee... Iskander Dat is het voordeel dan weer hè, dat je dan weer in de ochtend vroeg begint? Hugo Ja, nou kijk, ook het feit is dat als je vroeg begint ben je twee uur, half drie klaar. Rond 3 á half 3 thuis. En soms heb je ook wel eens, s ‘ochtends, dat je even wil sporten of wat anders wil doen. Of even naar de dokter of een bezoekje hier en daar. Nou, dat kan ik natuurlijk hartstikke mooi doen als ik een avonddienst heb. Dan begin ik om 14:00 uur. Ja, dan heb je s ‘ochtends, doe je gewoon even lekker je dingetjes. En een keertje uitslapen is ook wel erg lekker. Iskander Ja, dat is dan het voordeel dan van een, in ieder geval van een weginspecteur zijnde, dat je geen negen tot vijf baan hebt. Maar dat je overdag ook een aantal uren hebt om wat voor jezelf te doen. Ontvangst van een melding Nieuwe opdracht, pechgeval, A28 links, 8.2D. Hugo Nou die accepteren we, dus daar gaan we heen. Iskander Is het pechgeval, een voertuig? Hugo Een voertuig op de toerit Den Dolder. Iskander Hoeveel kilometer moeten we rijden? Hugo Eh, nou, ik denk dat we een kilometertje of acht, negen moeten rijden. Iskander Kleine vijf minuten, zes minuten. Hugo Ja, zoiets. Iskander Ik ben benieuwd wat we aantreffen. Hugo We gaan het zien. Iskander Nou, we zijn er bijna. En wat ga je nu doen? Hugo Ik zet nu mijn zwaailicht aan, want ik ga een bijzondere verrichting doen. Mensen achter mij moeten wel weten wat er aan de hand is. Die denken, ik rijd door. Maar wij staan hier zo, kijk. We gaan even luisteren wat meneer te vertellen heeft. Dag meneer. Goedemorgen. Weggebruiker Hoi, goedemorgen. Hugo Hoi. Hugo, Rijkswaterstaat. Weggebruiker Wat zeg je? Hugo Hugo, Rijkswaterstaat, ben ik. Hoi, wat is er aan de hand? Hij doet het niet? Weggebruiker Daar ligt een voorwerp op de weg. Hugo Oh. Weggebruiker Ik ben de snelweg opgereden. En daar ligt een voorwerp en daar heb ik nu een klapband van. Hugo Een klapband. Oké. Dan ga ik heel snel dat eerst even oplossen. Weggebruiker Hij ligt zeg maar, tussen de invoegstrook en de hoofdrijbaan, volgens mij. Hugo Oké, we gaan even gauw de verkeerscentrale bellen. Met Hugo. Er schijnt iets op de weg te liggen. Ik heb het nog niet gezien. Wegverkeersleider Oké. Hugo Even een andere weginspecteur ook deze kant opsturen. Graag komende vanaf de hoofdrijbaan, vanaf Amersfoort. Dat hij even kan kijken wat er op de weg ligt. Want deze meneer heeft een lekkere band vanwege een voorwerp op de weg. Wegverkeersleider Oké, ja. Ik ga even kijken wie jouw kant op komt. Hugo We gaan even kijken hoe het hier is en wat we kunnen doen. Wegverkeersleider Is goed. Hugo Wil jij rijstrook 3 uit het verkeer halen? Wegverkeersleider Rijstrook 3 uit het verkeer halen? Hugo Ja. Wegverkeersleider Ja, gaan we doen. Hugo Oke, doei. Wegverkeersleider Doei, doei. Hugo Zie je hem liggen? Weggebruiker Ik zie hem daar liggen. Hij ligt op de, eigenlijk op de vluchtstrook van de invoegstrook. Hugo Ik kom even uit de auto. Blijf jij maar even zitten. Oh, hier. Hier ligt hij. Dit. Ja. Oké. Ehm. Wat er nu gaat gebeuren, er komt een berger aan. Die neemt je mee naar een veilige plaats. En daar moet je dan zelf even, of je band wisselen of wat anders doen. Maar je wordt even opgehaald. Weggebruiker Ja maar band wisselen, kan niet meer. Hugo Oke. We gaan nu iets van de snelweg afhalen. De meneer heeft het geraakt. Ik weet niet wat het is. Kijk eens wat hier ligt. Dat komt er niet zomaar. Iskander Oh joh. Wat moet het voorstellen, Hugo? Hugo Geen idee joh. Gewoon een groot zwaar uhmm… Iskander IJzer element lijkt het wel. Hugo IJzer element, ja. Iskander Wat is handig voor mij Hugo om te doen? Hugo Gaan maar even uit de auto in de berm staan. Zo, het gaat veel te hard. Blijf even staan. Ik moet even wat weghalen. Weggebruiker Ja hoor, is goed. Hugo Is die hier net? Nee. Is dit waar je overheen gereden bent? Weggebruiker Ja. Oké. Oké. Ja. Is goed. De auto staat inmiddels op de bergingsauto. De berger is nu de auto aan het opladen. Ja, je zou het eigenlijk moeten zien. Maar hier houdt de vluchtstrook op, dus de berger kan nu heel veilig de auto op het voertuig zetten. Het verkeer is stilgezet. Ik heb de eerste auto even aangesproken. Ik zeg joh, we staan hier stil omdat er een auto opgeladen moet worden. Mevrouw reageerde ook heel erg van, ja, helaas. Is even zo. We gaan instappen. Even kijken. We gaan eerst even de verkeerscentrale bellen. Jacqueline met Hugo. A28 links, 8.2. Wegverkeersleider Ja. Hugo Snelheidheidsmaatregel mag van de weg. Berger is weg. Ik ben weg. Iedereen is weg. Iskander Hoe was het nou Hugo? Er stond een pechgeval en opeens, bleek een simpel pechgeval toch uh..? Hugo Ja, dit had wel even iets meer voeten in de aarde. Iskander Kan je iets vertellen over de auto, want het is je tweede huis natuurlijk. Je ziet het misschien vaker dan je vrouw bij wijze van spreken. Hugo Ja. Ja. Ja. Ik ben niet getrouwd met mijn auto. Ik vind het een verschrikkelijk leuke wagen. Ja. Pick up. Het is toch een beetje stoer. Het is gewoon een leuke, mooie uitstraling die we hebben met deze auto. Ja, we zijn toch een beetje de helden van de weg zo. En dat vind ik leuk. Dat geeft ook een kleine boost aan mijn imago. Iskander Dat je er zo stoer uitziet Hugo? Hugo Haha ja, je voelt je toch comfortabel. Iskander En wat heb je allemaal voor spullen mee, het is een grote pick-up? Ik kijk even achter mij en zie een hoop achterin liggen. Het is niet een stuk asfalt wat je natuurlijk achter in de auto hebt liggen die je even op de weg kan plaatsen. Hugo Nou nee, het belangrijkste wat we bij ons hebben zijn natuurlijk onze kegels om de weg af te zetten. Dus je zet de auto neer en zet je kegels ervoor of er voorbij. De bezem en een schep om spullen zo snel mogelijk weg halen. Daarbij gebruik ik een handschoen. Wat hebben nog meer mee. Uhm, als weg vervuild is, kunnen we er een beetje sop opgooien of grit opgooien. Kattengrit, om olie te absorberen. Voor de rest hebben we aan boord wat levensreddende handelingen. Dus een EHBO-tas voor de pleisters en we hebben een brandblusser aan boord en wat veiligheidsdekens. Iskander Heb je wel eens een pleister moeten plakken? Je bent normaal voor een wegafzetting en veilige doorstroming, maar heb je ook wel eens pleisters moeten plakken? Hugo Ik heb in de 20 jaar dat ik bezig ben, is het op twee handen te tellen dat ik een pleister geplakt heb. Meestal is het toch zo, als er bloed bij komt kijken, komt er al heel gauw een ambulance. Iskander Denk je soms van hoe is het met de patiënt afgelopen in zo’n geval of denk je: door naar de volgende melding? Hugo Ik denk vaak door naar de volgende melding. Nou, door naar de volgende melding. Ik bedoel: dit is afgesloten eigenlijk. Je ontmoet iemand en je doet je best voor diegene. En hij gaat weer verder met leven en ik ook. Tuurlijk zijn er ongevallen dat je denkt. ik weet niet of die het gaat redden. Ja of nee. Je wilt het wel weten, maar ook dat is een emotionele belasting. In dit werk kom je heel veel dingen tegen en ik wil niet emotioneel belast worden. Dat klinkt misschien raar, maar op het moment dat ik bij een pechgeval sta en de bestuurder zegt: mijn auto is kapot en vorige week mijn koelkast, mijn man wil eigenlijk ook van mij af en mijn hond is ziek. Verzin het. Dan wordt ik meegetrokken in iets emotioneels van iemand. Ja, het ligt eraan. Ik ben ook mens en bij de één zou je zeggen: fijn voor je en bij de ander zeg je, ja mevrouw dat is wel heel wat erg. Laatst had ik een dame. Iskander Die had pech ofzo op de snelweg? Hugo Die was gestrand en had een mooie auto. Ik zeg joh: wat is hier aan de hand? Kom ik aan. Staat een voertuig op de vluchtstrook en persoon staat ernaast. Ik ga beveiligen en wachten op de berger. Ondertussen zeg ik: goedendag, alles goed met u? Ik begreep dat er geen brandstof meer aanwezig was. Klopt dat? Ja, dat klopt. Ik zeg, hoe komt dat nou? Op dat moment werd de persoon emotioneel en geeft aan dat ze een miskraam gehad en kom uit het ziekenhuis. Dat maken wij ook mee. Als je het over emotioneel hebt, dat is zoiets. Dan ga ik wel een gesprek aan met zo’n persoon en dan snap je dat iemand niet getankt heeft. Iskander Kun je dat vanuit jou, als mens en weginspecteur zijnde, begrijpen dat iemand niet getankt heeft? Want je maakt het wekelijks mee denk ik, dat iemand met een lege tank staat. En als half Nederland zegt, dit komt dit en daardoor. Maar je kan het denk ik wel begrijpen in zo’n situatie? Hugo Ik heb wel een beetje mensenkennis, dat ik zeg van ‘joh’. Heel simpel, over een lege tank kan ik een boek schrijven. Even de telefoon opnemen. Met Hugo. Wegverkeersleider Met Nicole, ben je klaar? Hugo ja, ik ben klaar? Wegverkeersleider Ik heb een prio rit. Op de A27 rechts bij 83.8 staat een voertuig stil en 100 meter verderop loopt de bestuurder met een hesje over de gesloten spitsstrook. Zou je met prio die kant op willen opgaan? Hugo Ja, we gaan met prio naar de A27 rechts 83.8. Wegverkeersleider Ja, daar staat het voertuig. Hugo Je hoort het aan de sirenes, wij zijn die kant op. Wegverkeersleider Ik spreek je zo. Doei. Hugo We rijden nu met gepaste snelheid met spoed naar de A27. Iskander Wat zou daar gebeurd zijn? Hugo Een auto die stil staat en een persoon is aan het wandelen. Als ik even denk aan de situatie waar het is, is het een afrit naar een pompstation. En is hij waarschijnlijk benzine halen. Maar we willen natuurlijk niet dat mensen op de snelweg gaan lopen. Iskander Hoe vind je het nou dat iedereen zo voor jou aan de kant gaat? Het is druk hier. Hugo Ik vind het heerlijk. Net een jongensdroom. Maar kijk eens hier. Hier is een ongeval. Iskander Er is een ongeval gebeurd ondertussen. Hugo Waar was dat? Heb je gezien waar het is? Iskander Bij hectometerpaaltje 1.8. Hugo 1.8. Iskander 1,8 links. Ja. Hugo Nou, die staan redelijk veilig. Staan helemaal op de vluchtstrook. Die moeten we wel even melden. Iskander Moet ik even bellen? Hugo Ja, als jij wilt bellen, graag. Want ik kan geen twee dingen tegelijk. Iskander Met Iskander, met wie spreek ik? Oh, Oscar. Er is een ongeval gebeurd op de A28 links bij 1.8. Ik zit in een prio rit met de weginspecteur, dus hij kan nu even niet bellen. Kun je het ongeval doorgeven aan de meldkamer Midden-Nederland. Oke, dankjewel. Hugo Oh, daar staat- ie. Oké. Iskander Geen benzine meer, waar we het eerder over hadden. Hugo Dat denk ik. Want hij is naar de pomp gelopen. Iskander Je ziet hoe gevaarlijk het kan zijn. Jij bent met sirenes onderweg, terwijl hier een man of vrouw naar beneden loopt om even een kannetje benzine te halen. Wat zou je in zo’n geval moeten doen, als je met pech staat? Hugo . Hij moet gewoon achter de vangrail gaan staan en 112 bellen. Of je pechhulp bellen en wachten op hulp. Iskander En niet zelf actie ondernemen en op de snelweg gaan lopen. Hugo Nooit zelf, altijd bij je vervoertuig blijven. Wij gaan achter de vangrail staan, bij de auto. Ik ga mijn kegels uit. Ik zet nu mijn kegels uit. We staan voor het pechgeval. De meneer of mevrouw is naar de benzinepomp gelopen. Wij gaan ondertussen het voertuig beveiligen door middel van kegels, zodat het verkeer op tijd gewaarschuwd wordt. Hugo Goedemorgen. Goedemorgen. Hoi, Hugo van Rijkswaterstaat. Weggebruiker Hoi, sorry natuurlijk dat ik u daarvoor in actie moet laten komen. Het is wel 30 jaar geleden. Geen benzine. Hugo Oké geen benzine, u heeft net benzine gehaald? Weggebruiker Ik wilde zo snel mogelijk weg, want ik dacht jullie zien dat natuurlijk. Hugo Ja, maar altijd bij de auto blijven meneer. Hoi Michelle met Hugo, de meneer gaat de auto tanken. Wil jij rijstrook drie eruit halen, zodat het verkeer iets beter in kan voegen. Geweldig, top, dankje. Ja, en dan starten. Door blijven starten. Hij doet het weer. U gaat verder tanken daar? Weggebruiker Ja. Hugo Ja? Wij komen er ook even heen. Weggebruiker Ik mag niet doorrijden denk ik? Hugo Je mag nu doorrijden, snelheid maken en invoegen. Dan zie ik je zo even bij de pomp. Iskander We lopen we nu weer terug naar de auto. Hugo Als ik mijn kegels bijna ingeladen heb, stap jij in. Koud, hè? Iskander Haha, ik blijf even staan hier dan, hè? Hugo Ja. Iskander Oké. Hugo Oké, get in. Rochella met Hugo. Zoals je gezien hebt, meneer heeft getankt. Ja, weet je, we staan er toch te wachten. Dus berger mag afbesteld worden. Ik heb wel gezegd dat hij gelijk moet gaan tanken. Dus ik ga even een gesprekje met hem aan. En alle kruizen mogen van de weg af. Wegverkeersleider Ja, even kijken hoor. Op rijstrook 3 en 4 van 83.5 tot 83.4. Hugo Geweldig. Wegverkeersleider Ik ga het eraf halen. Hugo Jij mag blijven. Dankjewel. Hoi, hoi. Iskander En wat ga je nu doen? Hugo Ik ga hem even vragen wat er nou aan de hand is. Ik ga hem wel even uitleggen wat hij had kunnen doen. Want dat is de winst die we nu nog kunnen halen. Ik ga mij even voorstellen. Ik ben Hugo van Rijkswaterstaat. Weggebruiker Excuses, dat is stom hé. Dat is 30 jaar geleden, maar ik ben gewoon ingestapt vanmorgen. Ik moest een beetje vroeg oppassen bij mijn dochter in Hilversum. Ja, helemaal niet meer naar dat ding gekeken. En hij piepte niet, hè. Ja, hij heeft een keer gepiept, denk ik. Zoveel kilometer geleden. Helemaal niet meer aan gedacht. Hugo Het is allemaal goed afgelopen. Ik zie dat u schuldbewust bent en dat is prima, maar wij zijn gewoon bezorgd. Want wij zien u langs de snelweg lopen. Er wordt heel veel gebeld, gelijk naar 112, want er loopt iemand langs de weg. Wat is de meneer aan het doen? Nou, wij zien een auto staan, dus wij denken, wij koppelen het waarschijnlijk hieraan. U komt uit een generatie dat je zegt van ik los het zelf wel op, maar hoe hebben wij het tegenwoordig opgelost? Wij rijden met sirene naar u toe, omdat het een gevaarlijke situatie is. En omdat iemand op de vluchtstrook loopt. Wij beveiligen het incident en zijn dus gestopt. Normaal gesproken was de politie hierheen gekomen. Die waren te druk. Die zijn niet gekomen en die hadden u dan aangesproken van blijf hier, wij nemen de auto mee. De auto brengen wij daarheen en dan bent u weer samen. Dus wat u altijd moet doen, als je langs de snelweg staat. Eerst eigen veiligheid, je vestje aan langs de weg. Bel je daarna 112 en geef je informatie door. Komen wij om u te beveiligen, dan wordt uw auto opgepikt en hier neergezet. En dan wordt alles in veiligheid gedaan. Ik wens u weer een hele fijne dag en gezelligheid met de kleinkinderen. Weggebruiker Dank u wel. Ja, dat gaat goed komen. Hugo Fijne dag. Hele schappelijke vent, zo schuldbewust. Ja, dan moet je het er niet in wrijven. Zorg dat je altijd alles goed afhecht. Ik heb hem een muis gegeven voor zijn kleinkinderen. Iskander Zo'n knuffeltje die in je auto ligt? Hugo Ja. Dan kun je zeggen, je beloont hem. Nee, je moet verder denken. Iedere keer als die man nu die muis ziet, zegt hij, ik moet tanken. Iskander Ja, mooi. Dat je toch zo'n positieve draai eraan kan geven. Dat je niet zo belerend bent van joh, ik geef hier een boete voor. Wat je eigenlijk niet kan, maar de politie natuurlijk wel. Maar dat je wel op een emotionele manier zegt van joh, dit kan inderdaad niet. Met nog een knuffel die je altijd in je auto hebt liggen voor kinderen normaal gesproken. Die kan hij aan zijn kleinkinderen geven. Hugo Tijd voor een bakje yoghurt. Iskander Ja, dat gebeurt ook? Hugo Ja, natuurlijk, dat hoort er ook bij. Kijk, wij werken van 06:00-14:00 uur. Dat kan je niet doen zonder de inwendige mens te versterken haha. Iskander Haha, zeker waar. Dan zou je ook elke keer terug moeten naar de kantine. Je doet het gewoon onderweg. Even stilstaan. Hugo Onderweg doen wij gewoon even… Iskander … een powerboot Hugo Ja, ik ben echt van de andere generatie. Iskander Ja, hoe heet dat bij jou dan Hugo? Hugo Haha, gewoon ontbijt. Iskander Heb je dat niet gedaan voor je dienst? Doe je dat juist als je begint of als je opstaat? Hugo S ‘ochtends eet ik gewoon even een boterhammetje en meestal om een uur 07:00 een bakje yoghurt als het kan. Iskander Ja, precies. Hugo Ja, je zit in je auto. Dus je eet er gewoon gedurende dag, maar wij hebben ook geen pauze. Van ons wordt verwacht dat je 8 uur inzetbaar bent. Als je dienst het toe laat, kun je even stoppen. Iskander Dus als het wat rustiger is, kun je nog even langs de kant staan en dan je yoghurt, met muesli volgens mij zoals ik het zie. Hugo Ja, ja. Iskander En heb je ook een vaste dienstmaaltijd dat je altijd mee hebt van joh, als ik dit niet mee heb, dan voel ik me niet goed? Hugo Nou, dat is wel leuk om te zeggen. Kijk, ik heb natuurlijk een koelbox in de auto. Daar heb ik natuurlijk flesjes water, flesjes drinken in. Ik heb altijd een thermoskan met heet water, dat ik thee kan zetten. Ik heb candy bars in de auto liggen. Dat als ik een dag… Meeste incidenten zijn binnen een half uur weg of sneller. Maar je kan ook wel eens twee uur bij een vrachtwagen staan… Iskander Die een klapband heeft bijvoorbeeld? Hugo Ja, ja, dat kan. Nah, een klapband is vrij snel te herstellen. Stel dat je staat bij een vrachtwagen die omgevallen is en die moet getakeld worden. Nou, dan gaat zo'n incident meestal drie á vier uur duren. Er zijn ook diensten die heel lang duren. Dan moet je toch zorgen dat je op die dag zelf supporting bent en zorgen dat je eten en drinken bij je hebt. Iskander Wat is in jouw ogen het mooiste aan jouw vak? Hugo Het is de veelzijdigheid wat je aan het doen bent. Ik vind het heerlijk als je zo'n groot incident hebt dat je alles moet regelen. Dus dat je de aannemer moet bellen, mensen moet aansturen. Praten met de politie, zoals: wat gaan we doen? Wat gaan we niet doen? Hoe loopt het? Wat gaan we doen? Wat gaan we niet doen? Hoe loopt het? Dat je als een team zo’n incident opgelost. Dat is echt gaaf. Iskander En wist je je vroeger al dat je weginspecteur wilde worden? De één wil natuurlijk astronaut worden. De ander wil arts worden. En toen jij een jaar of 3 á 4 was, ik dacht van joh, ik ga later in een gele pick-up rijden. De wegen veilig stellen. Hugo Uh, ik heb ook met autootjes gespeeld. En dat vond ik altijd machtig. Ik vind het gewoon leuk. Ik heb altijd heel veel met autootjes gespeeld. Dingen nadoen als we ergens heen gingen rijden. Iskander Als kind zijnde? Hugo Plattegrondjes, dingetjes. Ik heb zelfs nog toen ik iets ouder was... Ja, dan maakte je dat wel eens een botsing. Dat kleine, dat zat er al een beetje in. Een hamer. Iskander Een botsing met figuren neem ik aan hè. Met van die mini autootjes of echt..? Hugo Haha ja, met mini autootjes. Uiteraard. Dat moest zo echt mogelijk lijken. Dus ja, blijkbaar zit dat erin. Iskander Ja, zie dat de tijd vliegt. We zitten al meer dan drie uur in een auto. Hugo Nou, is het ook wel heel leuk als je met mij meegaat. Iskander Is dit ‘m? Hugo Ja, die heeft pech. Die gaan we door naar André sturen. Ik ga wel bellen met de verkeerscentrale dat er iemand staat. Wegverkeersleider Goedemorgen Hugo, met Bart. Hugo Goeiemorgen Bart met Hugo. Bart, op de A12 links bij 64.8. Daar staat een pechgeval. Ik ben voorbij gereden, want ik moet Hans aflossen. Maar zet er even een snelheid naast en kijk er even naar. Wegverkeersleider Ja, dat is goed. Maar goed, jij gaat niet keren of zo, neem ik aan? Hugo Nee, nee. Wegverkeersleider Oké, ik ga het gewoon bekijken. Dat kan ook zonder weginspecteur geborgen geworden. Hugo Oh, wacht even Bart. Ik heb hier bij de A12 bij 63.0 F-lus een pechgeval. Daar stop ik wel bij. Daar berging voor opstarten, alsjeblieft. We gaan even kijken wat er aan de hand is. Als jij berging opstart. Graag uit de auto en daarheen lopen. Iskander In de berm? Hugo Ja. Wegverkeersleider Oké, ik kan met de maatregelen niet veel doen. Ik zet sowieso een snelheid neer voor die Jaguar met pech. En die geldt dan ook voor de F-lus. Hugo Nee klopt, maar ik sta hier voor de berging. Even kijken wat er aan de hand is snel. Doei. Wegverkeersleider Oke, doei. Hugo Goedemorgen, heb je een klapband? Weggebruiker Ja. Ik kan niet meer rijden. Hugo Nee, luister. Het volgende. We staan niet heel lekker, zo in de bocht. Wil je even ophangen, dan kunnen we samen communiceren? Weggebruiker Sorry, dat is de service die ik aan het bellen om mij hier… Hugo Maar wij gaan het voor je regelen. Weggebruiker Oke top. Ik moet nu even ophangen. Ik ben met Rijkswaterstaat, ik bel straks. Hugo Wat een dag, hé? Weggebruiker Sjonge, ik ben heel onhandig. Hugo Nee, je bent niet onhandig. Je zit in een situatie die je niet kent. Dat is er aan de hand. We staan hier in een bocht, dat is gevaarlijk. We gaan even een stukje verderop staan, waar het weer recht is. We gaan niet invoegen, we blijven op de vluchtstrook rijden. We houden even contact en gaan we naast de invoeger staan. Een stukje verder. Dan komt een bergingsauto, daar word je opgezet. Dan word je naar een veilige plaats gebracht en dan komt de hulpdienst. Iskander Dan zie je dat je onderweg bent naar een pechgeval en dan zie je plotseling iets anders onderweg. Al twee dingen eigenlijk. Hugo Ja en dan ook prioriteiten stellen eigenlijk. Van hé dit is veel belangrijker als het andere. Iskander En dat zou je niet verwachten, dat je hier zou stranden. Zo langs de A12 bij knooppunt Rijnsweerd? Hugo Ja, bij knooppunt Lunetten. Ik ben van Rijkswaterstaat en zag je toevallig staan. Dan helpen wij gelijk, dat is mijn werk. Weggebruiker Ja dat is fijn, want ik wist eigenlijk niet wat ik moest doen. Je zei ik had 112 moeten bellen, maar ik dacht dat ik de Wegenwacht moest bellen. Ik vond het geen fijn punt. Hugo Ja, dus moest je eerst denken aan je eigen veiligheid. Weggebruiker Ja, maar er komt nu een bergingsauto? Hugo Ja, een bergingsauto. Weggebruiker Dat gaat dan allemaal nog wel even duren. Hugo Hoi met Hugo, de berger is ter plaatse. Kun je een snelheidsmaatregel plaatsen. Toppie, dankjewel. Berger Goedemorgen! Hugo Goedemorgen, hoi. Berger Hé maat. Hugo Hé kerel. Lekke band rechtsvoor. Daar zit de sleutel in, dus je kunt ‘m starten. Anders start- ie niet. Dan zet ik haar in je auto. Berger Ja, dat is goed. Hugo Ja, kom maar. Weggebruiker Bedankt hé Hugo. Hugo Fijne dag, groetjes en ik laat je over aan de goede zorgen van deze gozer. Weggebruiker Dank je wel! Berger Ik ga je zien. Hugo Ja, is goed. Doei. Vrouw De vrouw en haar auto zijn door de berger meegenomen naar een veilige plaats. Hiermee komen we aan het eind van de tweede aflevering. Volgende week hoor je weer een nieuw verhaal. Dan rijdt Iskander mee met weginspecteur Alyssa. Zij vertelt onder andere hoe het is om als vrouw in een mannenwereld te werken. Tot dan!

00:00:04 Speaker 1: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat en deze aflevering gaat over de toekomst van de snelweg. Mijn naam is Botte Jellema en vandaag zit ik in de auto bij Serge van Dam. En samen rijden we over de A16. Serge is dé man bij Rijkswaterstaat die werkt aan de toekomst van de snelweg. Waar gaat het heen met onze auto's, onze snelwegen en onze files? Serge legt het me haarfijn uit. Serge, waar neem je me mee naartoe precies, deze A16 op? 00:00:33 Speaker 2: Dit noemen we de CITS: de Cooperative Intelligent Transport Systems, de CITS-corridor. Dit is eigenlijk één van de stukken weg in Nederland waar we allerlei nieuwe technologieën uittesten. En we hebben ook dit stuk weg specifiek gekozen, omdat dat eigenlijk vanaf de Rotterdamse haven richting Antwerpen, ook richting Brabant en daarachter het Ruhrgebied, en daarachter weer naar Duitsland gaat. We doen op dit stuk weg allerlei testen waarmee we uitproberen hoe we moderne technologie ook echt in de praktijk kunnen inzetten. Dus één van de dingen die we testen hier is, zoals dat heet: Wifi-p. Een soort hele korte verbinding tussen je auto en andere auto's en tussen je auto en bijvoorbeeld wegwerkzaamheden. Waarmee we eigenlijk hele veilige, korte interactie kunnen hebben tussen voertuigen en de wegkant. En wij bijvoorbeeld kunnen waarschuwen van: "Let op, hier staat een wegwerkzaamheid". Of: "Let op, daar verderop staat een weginspecteur bij een ongeval". Zodat je nu eerst nog menselijke bestuurders, en op de lange termijn ook voertuigen rechtstreeks, kan voorzien van extra informatie. En kan zorgen dat je eigenlijk betere doorstroming, veiliger verkeer hebt. Alhoewel, we hebben nu de mazzel dat achter ons die brug dicht is. We hebben een lege weg. Dus het ziet er nu fantastisch uit. Maar wat we wel zien is: dat verkeer- en vervoersysteem, dat is nu nog eigenlijk vrij ouderwets. De meeste auto's die nu rondrijden hebben eigenlijk geen internetverbinding aan boord. Dat zit wel nu in veel nieuwe auto's, maar daar wordt het vaak voor entertainment en navigatie alleen gebruikt. Dus auto's praten nog niet met elkaar, terwijl ze dat technisch al wel zouden kunnen. 00:02:24 Speaker 1: Wat is het voordeel daarvan? Wat zou je daarmee kunnen bereiken? 00:02:27 Speaker 2: Eén van de meest mooie dingen die je zou kunnen creëren, is dat je eigenlijk een soort afstemming tussen voertuigen krijgt. En dat voertuigen voordat ze elkaar gezien hebben, van elkaar weten. Bijvoorbeeld een blinde bocht, van elkaar weten: "Let op, hier komt een ander voertuig aan". En in de stad, bijvoorbeeld een fiets waar zo'n systeem in zit, ook een andere auto kan waarschuwen van: "Let op, hier is een kwetsbare verkeersdeelnemer". Dus de eerste functie wat mij betreft is echt: verkeersveiligheid bevorderen. En daarna kun je langzamerhand, als voertuigen meer echt interactie gaan hebben, ontstaat er een soort onderhandeling. Van: "Als ik nou even hier iets harder ga en jij iets zachter, dan gaat het verkeer als geheel beter werken". En dat is wel echt verre toekomst, maar dat kan wel. 00:03:19 Speaker 1: Mag ik je heel even tussendoor iets vragen? Want we spreken elkaar een dag nadat in het nieuws was dat er voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis minder ongelukken met automobilisten waren dan er met fietsers waren. Of meer. Het is maar net hoe je het interpreteert want: misschien ook voor het eerst meer fietsers verongelukt zijn in het verkeer dan automobilisten. Want je hebt het even heel specifiek over die fiets dan. Waarom specifiek die fiets? 00:03:49 Speaker 2: Fietsers zijn natuurlijk kwetsbare verkeersdeelnemers eigenlijk. Dus als je valt met de fiets, ben je natuurlijk gelijk eigenlijk wel gewond. En als je een kleine aanrijding hebt in een auto, dan stap je er gewoon ongedeerd uit. De auto's zijn zo veilig geworden langzamerhand al dat: zeker aanrijdingen bij lagere snelheid leveren vaak nauwelijks verwondingen op. Voor de fiets, als je die cijfers goed bekijkt, zie je ook dat het vooral oudere verkeersdeelnemers zijn. Eigenlijk oudere mannen op e-bikes die tot de dodelijke slachtoffers zijn gaan behoren. Aan de ene kant is een e-bike een enorme vernieuwing die mensen ook soms langer mobiel houdt. In staat stelt langere afstanden af te leggen. Maar dat soort nieuwe technologie heeft ook zo'n soort rare keerzijde. 00:04:37 Speaker 1: Wat zou dan de communicatie tussen een fiets en een auto behelzen? O, we krijgen verkeersinformatie, niet onbelangrijk. Wat zou de communicatie tussen een fiets en een auto behelzen? 00:04:47 Speaker 2: Op lange termijn zou je kunnen voorstellen dat een fiets een baken aan boord heeft waarmee die aangeeft van: "Let op, hier ben ik". Dus alleen maar een soort boodschap naar zijn omgeving: "Hier rijdt een fiets". En als een auto dat oppakt, dan kan die auto dat signaal gebruiken eigenlijk om als een soort voorwaarschuwing vast te hanteren. Het is natuurlijk op de snelweg niet relevant, maar in de stad kan dat echt helpen. 00:05:13 Speaker 1: Het helpt in de stad misschien ook vooral de zelfrijdende auto? Want die heeft heel veel moeite met fietsers en voetgangers. 00:05:21 Speaker 2: Je ziet natuurlijk: die zelfrijdende auto's, die worden vooral nu getest in de woestijn in Amerika. Dat zijn grote steden in Arizona. 00:05:30 Speaker 1: Vierkant grid. Al die dingen. 00:05:30 Speaker 2: Vierkant grid, weinig voetgangers, eigenlijk weinig fietsers. Dus eigenlijk een relatief makkelijk, volledig auto-gericht verkeerssysteem. Dat maakt het wel echt lastiger om te voorspellen wanneer in Nederland we echt zelfrijdende auto's echt in de stad gaan zien. Want ik denk dat de stad, en zeker de Nederlandse stad, nou neem even Amsterdam: is echt moeilijk voor een zelfrijdende auto. Vooral omdat daar de fietser eigenlijk de baas is nu al. Dus de fietser die houdt zich aan geen enkele regel, vertoont onvoorspelbaar gedrag. En de auto moet zich aan alle regels houden en maar zien dat die zich dan ook nog kan verplaatsen. Dus je kan je voorstellen: op een Amsterdamse gracht heeft een zelfrijdende auto best wel een paar uur nodig om een paar 100 meter verder te komen. Nu nog. Aan de andere kant, hebben wij in Nederland weer zodanig hoge kwaliteit snelwegen dat je je ook zou kunnen voorstellen dat we soms veel eerder dan in sommige andere landen op onze snelwegen echt op bepaalde stukken echt zelfrijdende auto's gaan zien. Die zeggen van: "Van hier..." Bijvoorbeeld, we zijn nu bij de afrit Bergen op Zoom: "Vanaf hier tot aan de grens met België kan ik het echt helemaal zelf". Dat het voertuig zegt: "Je mag het stuur loslaten. Ik los het voor je op. En als jij niet bij de grens het stuur overneemt, dan zet ik hem bij Hazeldonk even op de parkeerplaats. Dan gaan we even kijken, wachten tot jij wakker bent. Daarna mag je het zelf weer gaan doen. Want dat stuk tot aan Antwerpen, dat kan ik nog niet". Bijvoorbeeld. Dat is echt denkbaar. Dus dat je bepaalde stukken netwerk combineert met bepaalde condities en met een bepaalde vaardigheid van de auto. En dat is ook waarmee we nu echt aan het werk zijn. Dus met de RDW en met het CBR en met Rijkswaterstaat. Natuurlijk ook met het ministerie. 00:07:12 Speaker 1: Wacht even hoor. Het Centraal Bureau voor Rijvaardigheid en de Rijksdienst Wegverkeer? 00:07:16 Speaker 2: Ja. Dus je komt eigenlijk in het gebied ergens tussen de wegbeheerder, de organisatie die de voertuig-goedkeuringen doet en de organisatie die de rijbewijzen uitgeeft. Daar ergens in het midden moet je een punt zetten. Dat je zegt van: "Maar dit is wat we eigenlijk voor die zelfrijdende auto..." Eigenlijk niet zozeer voor de auto, want van die auto is wel het type goedgekeurd. Je moet het regelen: je moet eigenlijk een soort rijbewijs voor de software gaan maken. 00:07:38 Speaker 1: Dat is grappig, want dat is inderdaad... Toen er een tijdje geleden voor het eerst een dodelijk ongeluk was met een zelfrijdende auto, barstte die discussie daar weer even over los. En toen kwam voor het eerst die discussie over rijbewijzen voor zelfrijdende auto's naar voren. 00:07:54 Speaker 2: Ja. Want je vraagt eigenlijk van, niet van de auto zelf, maar van de software in de auto, om menselijk gedrag te begrijpen en te kopiëren. Dus je vraagt van die auto uiteindelijk, als die verkeersdeelnemer moet worden, om voorspelbaar en veilig verkeersgedrag te gaan vertonen. Dus het gaat om rijgedrag. Dus voor mij is het toekomstbeeld toch wel een beetje, misschien volgend jaar rond deze tijd al: stapt er ergens bij een CBR-kantoor (waar je dat examen moet doen, waar je altijd met bibberende handjes dan de auto instapt) een examinator in een auto waar niemand achter het stuur zit. En die zegt: "Nou, we gaan eens een rondje rijden om gewoon dat uit te gaan proberen". En aan het eind niet de bestuurder de hand te schudden, maar de ontwikkelaars de hand te schudden. Van: "Ja, jullie hebben je rijbewijs gehaald". 00:08:43 Speaker 1: Of niet. 00:08:43 Speaker 2: Of niet. Niet voor het hele netwerk in Nederland, want dat is nog te vroeg. Maar misschien wel voor specifieke stukken snelweg. 00:08:53 Speaker 1: Van Bergen op Zoom naar Hazeldonk. 00:08:54 Speaker 2: Bijvoorbeeld. Nou weet ik niet of dit gelijk in aanmerking komt. Dit is natuurlijk best wel een moeilijk stuk snelweg. Maar dat is wel voorstelbaar: dat we daar naartoe gaan. En dan kun je langzamerhand, stap voor stap dat uit gaan breiden. Waarbij je zegt van: dus eerst specifieke stukken snelweg. Dan komt het hele netwerk in beeld. Dan provinciale wegen erbij. En uiteindelijk misschien ook wel bepaalde steden. En wat je ziet nu bij die ontwikkelaars is dat ze zeggen: "Je kan niet zo'n auto onvoorbereid ergens heen sturen. De software moet echt dat stuk weg kennen. En we moeten echt een 3D-grid hebben, zodat we geen verrassingen meer hebben in de snelweg. En dan kunnen we ons volledig richten op de interactie met het overige verkeer". 00:09:50 Speaker 1: Wat is het voordeel van al die automatisering die je beschrijft? 00:09:58 Speaker 2: Ik denk dat: voor ons als individuele bestuurders zou het heel lekker zijn. Kijk, ik zit nu het stuur vast te houden, dus ik moet twee dingen doen. Ik moet op de weg letten en met jou praten. Dat zijn hogere cognitieve taken, dus moeilijk om te combineren. En het zou best wel lekker zijn als ik op dit moment gewoon mijn armen over elkaar kon houden. En dan kon ik rustig praten en een beetje naar buiten kijken. 00:10:28 Speaker 1: Oké. Comfort. 00:10:29 Speaker 2: Ja, comfort en ook wel productiviteit. Mensen besteden toch heel veel tijd aan autorijden, veel mensen. En die tijd zou je ook anders kunnen benutten. Het risico wel daarvan is dat we dan ongelooflijk veel meer gaan rijden. Niet een beetje meer, maar echt heel veel meer. Omdat die tijd geen waardeverlies meer betekent, zou ik net zo goed in Oost-Groningen kunnen gaan wonen. Een hele grote boerderij kopen, en iedere dag 2 uur in de auto en 2 uur terug. 00:10:55 Speaker 1: Want het gaat toch automatisch, en je kan gewoon je documenten doornemen. 00:10:58 Speaker 2: Even onderweg naar huis een klein uiltje knappen, dat zou natuurlijk ook lekker zijn. Dan kom je een beetje uitgerust thuis aan. Een boterhammetje smeren. Het zou ook kunnen zijn dat je auto een soort campertje wordt. Waarom niet? Dan [onhoorbaar 00:11:14], dan ga ik 's avonds wel vast, laat ik me naar mijn volgende afspraak rijden. Het risico daarvan is natuurlijk, als we zoveel meer zouden gaan rijden: dat we met zijn allen heel comfortabel, op lange termijn continu in de file staan. En wat ik zelf wel heb: ik vind dat we een kans hebben. Als je kijkt naar, even praktisch: dit verkeerssysteem is eigenlijk niet heel erg houdbaar voor de lange termijn. Dat moet echt anders. Dus daar moeten we onze kinderen niet mee opzadelen, dat dat over 50 jaar nog op dezelfde manier zo gaat. We hebben echt een kans, denk ik, om het duurzamer te maken. Daar kan die technologie bij helpen. Om het efficiënter te maken. En om het ook echt heel veel veiliger te maken. Dan wil ik wel eens gekscherend zeggen: als we over 20 jaar of zo met zijn allen supercomfortabel altijd in de file staan, dan hebben we echt het verkeerde probleem opgelost. En dat risico zit er wel in. Er zit nog iets in. We hadden het net even, van tevoren over die dieselauto's. Als je kijkt naar steden en luchtkwaliteit, dan zie je toch dat heel veel steden steeds meer de auto's naar buiten duwen. Die maken fietsstraten en die verminderen het aantal parkeerplaatsen en die ontmoedigen echt om met die auto de stad in te komen. En op nationaal niveau zijn we toch eigenlijk nog steeds met zijn allen gewoon de wegen aan het verbreden en eigenlijk best wel autogebruik aan het stimuleren. Ook de manier waarop we kiezen om wonen en werken toch best wel ver van elkaar af neer te zetten. Dat leidt toch tot meer autogebruik. Dat gaat volgens mij de komende jaren botsen. Dat stedelijk beleid is dan al veel duurzamer dan eigenlijk het landelijk beleid. Dus dan kom je met zijn allen met 130 op die stad afgescheurd, en aan de rand van die stad werkt het niet meer, want je kan die stad eigenlijk niet meer in. Dus daar moeten we ook met elkaar over na gaan denken. Wat het betekent om toch nog de netwerken tussen de stad heel belangrijk te maken, de wegennetwerken vooral heel belangrijk te maken? Maar dat je ergens aan de rand van die stad, moet je dan toch die auto uit en op een andere manier je laatste kilometers gaan afleggen. En ik denk dat dat wel consequenties heeft. Misschien is het bijvoorbeeld over 10 jaar... Want soms liggen innovaties ook in andere hoeken dan je verzint. Misschien is het over 10 jaar wel heel gewoon om een vouwfietsje achterin de auto te hebben. Of als je een iets hippere gast bent: een geëlektrificeerd skateboard, om die laatste 2, 3 kilometer af te leggen. En dan ga je parkeren, bijvoorbeeld aan de rand van de stad, op plekken die veel minder ruimtelijke waarde hebben dan die schaarse ruimte in de binnenstad. Dat hebben we vroeger wel eens eerder geprobeerd. En ik denk toch dat dat soort oplossingen: die liggen wel voor de hand. Net als het delen van ritten. Dat hebben we allemaal wel eens eerder geprobeerd en wel eens eerder over gesproken. En eigenlijk moeten we dat nou ook gewoon eens een keer echt gaan doen. En daar kan ook digitalisering en die moderne platforms ons enorm bij helpen. Dan is het wel overigens van belang dat we niet zo'n soort Airbnb-probleem krijgen. Dat er ineens een platform is dat de condities dicteert. Dat zie je natuurlijk ook wel veel met Uber. Uber heeft dat ook voor taxi's heel erg laten zien. Er is ineens een platform waar je niet onderuit kan als aanbieder, wat als gebruiker op zich wel heel makkelijk is, en wat dan de condities en de manier waarop vraag en aanbod zich tot elkaar verhouden ineens gaat dicteren. Dus Uber bepaalt de prijzen, niet de lokale markt. Daar hebben partijen last van. Stel dat dat voor vracht echt een doorbraak betekent. Dan komt die sector nog meer in de problemen. En stel dat voor met elkaar meereizen er ineens een platform is. Daar hebben we aan de ene kant profijt van, maar aan de andere kant ben je ook dan een beetje je grip kwijt. Dus daar moeten we wel met elkaar over nadenken. Dat betekent wat mij betreft ook dat in ieder geval Rijkswaterstaat als wegbeheerder: als je het verkeer wilt blijven managen op de lange termijn, moet je ook nadenken over wat je rol dan is eigenlijk in die data-keten. Dus nu zie je dat veel verkeersinformatie of rechtstreeks of toch soms indirect afkomstig is van Rijkswaterstaat. Hier bijvoorbeeld: we rijden nu langs een bergingsauto, dat is de ANWB. Een man met een lekke voorband. Die bellen dan toch even naar de verkeerscentrale, en daarmee komt die melding in het systeem van Rijkswaterstaat terecht. En tegelijkertijd zijn hier waarschijnlijk ook wel Waze-gebruikers langsgereden die ook op hun app al hebben aangegeven: hier staat een voertuig stil. Dus dat is een andere data-keten, een andere informatieketen. Die hebben allebei waarde, maar die moeten we eigenlijk aan elkaar knopen. Dat is ook waar we ook nu heel intensief mee bezig zijn. Dat is voor ons eigenlijk het heel goed gaan begrijpen: hoe zien toekomstige data-ketens eruit? En wat is onze rol daarin? Dat moeten we nog wel wat beter kunnen. 00:16:24 Speaker 1: Serge is vol van alle ontwikkelingen die er nu al zijn. Maar sommige dingen moeten echt nog helemaal worden uitgedacht en dat is niet makkelijk. Hij vergelijkt dit met de film Back to the Future. 00:16:36 Speaker 2: Het grappige is in die film: het blijft een leuk concept om terug te kijken. Dingen als: de zichzelf strikkende Nike en het hoverboard. En dat waren natuurlijk allemaal uitvindingen die er niet echt zijn gekomen, die waren een beetje far out. Maar volgens mij, ergens in die film zie je ook dat Marty nog steeds uit een telefooncel een telefoontje pleegt. Dus ze hadden helemaal niet in beeld van: misschien is al die communicatie wel heel anders dan we tot nog toe bedacht hadden. Dus alles met touchscreens en tablets en telefoons hadden ze in '85 nog helemaal niet kunnen verzinnen. En als je vanaf hier nu 30 jaar vooruitkijkt, zullen we ook toch een beetje lachen om hoe we nu dingen doen. En dat je toch uiteindelijk zegt: "Weet je nog? In 2018, toen hadden we nog zo'n Apple-telefoon". Tegen die tijd zal Apple gewoon misschien wel weer helemaal verdwenen en vergeten zijn. Net zoals sommige merken die destijds ooit groot waren en nu helemaal verdwenen zijn. Dat is toch wel logisch. 00:17:39 Speaker 1: Of we hebben überhaupt geen telefoon meer. Dat we gewoon alleen nog een soort oortje in hebben of zo? 00:17:44 Speaker 2: Of een USB-aansluiting in je achterhoofd. Het zou maar zo kunnen. Maar dat, denk ik, moeten we beseffen. En daar hadden we het ook een beetje over. Het echt vooruitkijken naar, en krasse voorspellingen doen over: zo gaat de toekomst eruitzien, dat is gewoon heel erg moeilijk. Dus wat je veel beter kan doen, naar mijn idee, is: heel goed kijken naar de trends in het heden, en van daaruit lijnen doortrekken en kijken hoe die lijnen zich zouden kunnen ontwikkelen. En daarmee vind ik toch, als je naar infrastructuur kijkt: snelwegen leggen we toch wel aan met een horizon van 50, 80 jaar. Dat ligt er gewoon echt voor semi permanente eeuwigheid zowat. Auto's: geldt dat ook. In mindere mate. Ik was vorige week nog in de fabriek van BMW. En dan zie je ook hoe ongelooflijk knap het is om een moderne auto te bouwen. Een auto wordt ook wel gebouwd toch voor een levensduur van 15 tot 20 jaar. En zeker moderne auto's gaan eigenlijk steeds langer mee. Wat wel veranderd is, is dat ze niet die levensduur meer altijd in één land doorbrengen. Dus je ziet vaak dat oudere auto's een beetje geëxporteerd worden, vaak naar tweedewereldlanden eerst. Misschien uiteindelijk nog naar derdewereldlanden. Echt een tweede of een derde leven nog krijgen. Maar ook alleen al in Nederland blijft een auto vaak 15, 16, 17 jaar onderdeel van de vloot. En de meeste auto's die nu worden gebouwd, of eigenlijk op Tesla's na alle auto's, die krijgen als ze gebouwd worden één keer een softwarepakket mee. En behalve als daar echt een hele grote fout in zit, wordt dat gedurende de hele levensduur niet meer geüpdatet. En dat is wel iets om over na te denken. Van: "Ja, maar een auto nu de weg opsturen met software waar die het 15 jaar mee moet doen?" Dat zou je eigenlijk bij een computer of een tablet helemaal niet verzinnen. En dan zou je zeggen van: "Weet je? Als ik geen updates krijg, dan wacht ik wel even op de nieuwe versie. Waarom moet ik dan nu dit voertuig kopen?" Dat heeft natuurlijk ook te maken met dat die fabrikanten zeggen van: "Wij willen echt zeker weten dat het goed is. En daar gaan we niet meer aan rommelen". Maar dat is eigenlijk op lange termijn natuurlijk niet houdbaar. Je zal toch weer naar de situatie gaan... Ik moet even kijken. Moeten we hier erop? Je zal toch naar een situatie gaan dat ook voertuigfabrikanten die auto's veel vaker moeten gaan updaten. Alleen daar zijn ze nog helemaal niet op ingericht. Dus auto's die nu de weg op komen, zeg maar even een gloednieuwe Volvo, zagen we voor ons: die auto heeft gewoon nu al de software aan boord waarmee die in 2030 nog steeds rondrijdt. En dat betekent dat die auto dan nog dezelfde functionaliteit heeft, en niks meer dan nu. En dat leidt er ook toe, als je dan lijnen wilt doortrekken (we kwamen erop vanuit Back to the Future) dat de vervangingsgraad van die voertuigen eigenlijk heel bepalend is voor de snelheid waarmee we technologie in die voertuigen terecht zien komen. Natuurlijk, sommige informatiediensten gaan via je mobiele telefoon. Hartstikke nuttig, heel waardevol. Maar de echte vernieuwing komt toch met ingebouwde voertuigsystemen. En we zouden graag willen dat dat sneller gaat. Maar dat gaat nou eenmaal niet sneller dan de vervanging van het wagenpark. En ik denk: we zouden best wel eens verrast kunnen worden als er wetgeving komt over vergroening van voertuigen, dat toch de omloopsnelheid van het wagenpark toeneemt. Of als bijvoorbeeld de deeleconomie en [onhoorbaar 00:21:21] robottaxi's een veel grotere vlucht nemen dan we verwachten. Maar dat is dan nog niet altijd en overal. Dat is op delen van ons netwerk. En met name, wat ik me kan voorstellen, wat echt tot een andere situatie gaat leiden, is: vroeger had je op allerlei plekken lifters langs de weg staan. Dat is natuurlijk helemaal verdwenen, ook door de OV-studentenkaart. Maar het zou best wel eens kunnen dat je over een aantal jaren weer heel veel jonge mensen uit het openbaar vervoer ziet, die met een app tegen hele lage kosten met mensen mee kunnen rijden. Dat je weer een soort moderne lifter krijgt. En dat je daar dan ook zegt: "Daar moeten we dan wel even wat plekken voor inrichten waar je dat veilig kan doen". Waar je dus veilig mensen kan oppikken en afzetten. 00:22:04 Speaker 1: En daar komt Rijkswaterstaat weer in beeld. 00:22:06 Speaker 2: Ja. Dus dat zou wel eens verstandig kunnen zijn, om over dat soort voorzieningen na te denken. Waarbij je zegt van: eigenlijk is de snelweg nu vaak heel erg afgesloten, bewust, van andere modaliteiten. Dus op heel weinig plekken kan je met een fietspad in de buurt van de snelweg komen. Dat is ook bewust gedaan. Of dat je al wandelend op een plek kan komen waar je kan opstappen bij iemand, waar je mee kan rijden. Dat gebeurt allemaal op het andere wegennetwerk. Dat soort denken, dat soort effecten zouden best eens kunnen ontstaan. En ik denk ook dat we ons nog wel eens achter de oren moeten krabben van: wat hebben we nou allemaal nodig aan oplaad-infrastructuur of waterstof-infrastructuur of anderszins voor toch meer moderne voertuigen? 00:22:54 Speaker 1: Want daar wil ik dan tenslotte even naartoe. We rijden nu weer terug over diezelfde A16. Een bekend beeld: twee of drie rijbanen aan elke kant van de vangrail, een middenberm, verlichting erbij, natuurlijk de bebording. En dat is het beeld anno 2018 van een snelweg. Misschien niet heel erg veel anders dan het ergens in de jaren... Wat is het? 80 jaar geleden of zo is verzonnen. Wat zie jij dat er misschien zelfs wel op korte termijn aan het beeld van de snelweg gaat veranderen? 00:23:39 Speaker 2: Dat is een beetje ingewikkeld. Want alles wat we nu doen, de manier waarop de belijning is ingericht, de maten van de borden, hoeveel lantaarnpalen er staan, dus hoeveel verlichting er is, en hoe breed de rijstroken zijn: eigenlijk is dat allemaal ingericht op de menselijke bestuurder. En ik zeg wel eens: wat is de mens eigenlijk? Het is een soort dier dat net uit zijn reptielenstadium is, en fysiologisch eigenlijk helemaal niet in staat is om die snelheid van 130 kilometer per uur aan te houden. Dus dat kan alleen maar omdat we dat relatief prikkelarm en overzichtelijk hebben ingericht. Zijn wij in staat om een voertuig van 1.500 kilo met 130 kilometer per uur over zo'n lap asfalt te jagen. Daar zijn we natuurlijk eigenlijk niet voor uitgerust. En het lastige is: totdat we echt geen menselijke bestuurders meer hebben, zitten we toch een beetje vast aan deze manier van inrichten. Dus tenzij we echt op het punt komen (misschien in 2050 of '60 of '70) dat we zeggen: "Weet je? Autorijden? Als je dat leuk vindt, ga dat maar in Zandvoort doen. Want dat vinden we echt veel te gevaarlijk, dat mensen dat doen". Dan kom je op het punt dat je zegt: dan kunnen we het echt anders gaan inrichten. Dan mogen de rijstroken wat smaller. Dan hebben we misschien hele hoogwaardige gps, zodat je eigenlijk die lijnen er wel af kan halen. En dan kunnen die vangrails weg, want er zijn nooit meer aanrijdingen, of niemand raakt meer van de weg. Maar dan praat je over de hele verre toekomst. Dus zolang er menselijke bestuurders zijn, heb je al dit soort dingen nodig. 00:25:16 Speaker 1: Wacht even. Ik ga even fantaseren hoor. Want dan zeg je van: "Dan kan die vangrail weg. We hebben toch geen aanrijdingen". Dan denk ik van: "Dan maak er dan ook maar één grote baan van". En dan kun je, op het moment dat er wat meer verkeer aan de ene kant is, dan houd je wat meer stroken de ene kant op, en de andere keer wat meer stroken de andere kant op. Dat soort fantasieën. Is dat gek? 00:25:33 Speaker 2: Nee, het is niet gek om dit te fantaseren. Maar het is wel gek om er een tijdshorizon aan te hangen. Dus het zou ooit kunnen. Maar het is net zo far-fetched op dit moment zoals we een aantal jaren geleden droomden over vliegende auto's. Ja, er is een vliegende auto, maar we zijn nog nergens in de buurt van dat een keer echt grootschalig gaan zien. En datzelfde geldt hiervoor. Want het punt is natuurlijk ook dat: dingen weghalen kost ook geld uiteindelijk. Wij zien hier boven de weg die matrixborden hangen. Tot het moment dat je echt zeker weet dat iedereen via zijn auto een rood kruis kan zien, of dat je echt zeker weet dat iedereen dat heeft, heb je dat toch boven de weg nodig als je veilig een rijstrook wilt kunnen afkruisen. En dat is wel het punt. Dat we die transitiesnelheid en die transitie-opgaven, wij noemen dat de mixed fleet, dat is eigenlijk voor ons nu: wij zien dat we aan het begin staan van de opkomst van al die ontwikkelingen. Maar we zien toch dat voor ons die nieuwe realiteit eigenlijk wat ingewikkelder is dan de oude realiteit. Dus we moeten dingen erbij gaan doen en we kunnen de oude dingen nog niet loslaten. En dat blijft nog een hele tijd zo. En dat betekent eigenlijk dat alles wat we nu visueel doen, moeten we op niet al te lange termijn ook digitaal gaan doen voor voertuigen. We zullen op de één of andere manier een belangrijk deel van die visuele informatie ook digitaal beschikbaar moeten gaan stellen. En dat maakt ons werk eigenlijk voorlopig ingewikkelder, voordat het op lange termijn misschien makkelijker wordt. 00:27:13 Speaker 1: En dat houdt ook een klein beetje in dat de snelweg zoals die er nu uitziet: we kunnen er eigenlijk wel een beetje vanuit gaan dat de komende 20, 30 jaar daar op zich niet zo heel erg gek veel aan gaat veranderen? 00:27:21 Speaker 2: Ik denk dat daar nog niet zo heel veel aan gaat veranderen. Ik denk dat er wel iets bij komt: dat je meer connectiviteit gaat toevoegen. 00:27:31 Speaker 1: [onhoorbaar 00:27:30] waar je het eerder over had? 00:27:31 Speaker 2: Ja. En dat is ook een beetje het internet of things: alle voertuigen zullen best wel binnen nu en 15 jaar op één of andere manier connected zijn. Hetzij met een smartphone, hetzij met een on-board systeem. Waarmee je een veel beter beeld gaat krijgen van wat de verkeerssituatie eigenlijk is. En je dus ook eigenlijk wel al met elkaar toe kan werken naar: we weten ongeveer nu waar alle voertuigen rijden. Dat hoef je niet met naam en nummer te weten. Alleen maar: dit is een voertuig, het rijdt op die plek en gaat ongeveer die kant op. Dan kun je ook met kunstmatige intelligentie voorspellingen gaan doen. Heel fijnmazig: "Ik denk dat over een kwartiertje dit de verkeerssituatie is op dat stuk weg". En dan kun je eigenlijk met elkaar gaan nadenken. Dan zien we daar bijvoorbeeld in de voorspelling een file ontstaan. En dan wordt de sport om die voorspelling te gaan verslaan. Van: kunnen we iets doen? Kunnen we iets tweaken met zijn allen? Dat doe je niet alleen als wegbeheerder, maar dat moet je echt samen met verkeersinformatie-leveranciers doen. Kunnen we dan een beetje gaan tweaken, dat we die voorspelling kunnen verslaan? Dat zou eigenlijk het mooiste zijn. Dat je zegt van: dan kunnen we toch een beetje een soort file-preventie gaan doen met zijn allen. Dat vergt natuurlijk ook wel van mensen dat ze een beetje daaraan mee willen werken. En dat mensen het leuk vinden om te zeggen van: "Ik laat me een beetje coachen in mijn rijstijl". Of dat ze zeggen: "Ik zet het systeem gewoon aan en laat dat maar bepalen hoe hard we gaan rijden". Je hebt wel de kans dat dat soort dingen de inspanning die we van mensen vragen in het autorijden toch een beetje vergroot. Dat zal je zelf misschien ook wel eens hebben. Ik heb nu wel eens, dan heb ik een stuk gereden, en denk ik: "O, ja. Zijn we hier al?" En dan rijd je echt in je eigen hoofd dan mentaal eigenlijk op de autopilot al. Omdat je gewoon dat autorijden helemaal geautomatiseerd hebt, en met je hoofd met hele andere dingen bezig bent. Als je echt coöperatief met mensen wilt samen rijden, dan vergt dat toch dat mensen veel beter opletten. En ik weet niet echt of wij dat kunnen. Want voor veel automobilisten is dat uurtje of half uurtje naar huis gewoon ontspanning: even loskomen van de dag, even een beetje radio luisteren en even ongestoord in je neus peuteren. En dat is ook wat autorijden is voor mensen. En die human factor, daar moeten we ook heel nuchter over zijn. In moeilijke situaties is een uitgeruste goed opgeleide geconcentreerde chauffeur bijna nog onverslaanbaar voor een zelfrijdend systeem. Maar dat zijn we nou eenmaal vaak niet. We letten niet op, we zijn moe. We zijn geïrriteerd, afgeleid, gehaast. Al die dingen dragen niet echt bij aan een goede rijstijl. 00:30:29 Speaker 1: Zoals die snelweg is verzonnen, zoals die er nu ligt, is het eigenlijk zo gek nog niet eens. Omdat alles wat je nu hebt verteld, is uitvoerbaar op wat we nu hebben. 00:30:39 Speaker 2: Kijk, de infrastructuur fundamenteel aanpassen is natuurlijk heel duur. Die infrastructuur, dat snelwegennetwerk is grofweg sinds de jaren '60 ongeveer echt uitgerold over Nederland. Daar hebben we echt vele miljarden in geïnvesteerd. Dat allemaal nu omkatten is hartstikke duur. Dus je kan beter hebben dat de voertuigen zich aanpassen aan de infrastructuur, dan dat je de hele infrastructuur daarop moet gaan aanpassen. 00:31:09 Speaker 1: Dat je de software aanpast in plaats van de hardware? 00:31:11 Speaker 2: Ja. En wat je erbij kan doen, is natuurlijk wel dat je zegt van: nu is het vooral de fysieke infrastructuur, je kan daar wel een hele digitale laag overheen leggen die enorm kan helpen. Dus als wegbeheerder hebben we heel veel data over: wat die weg is en wat er op die weg gebeurt. Wat wij kunnen doen is: zorgen dat we dat heel hoogwaardig ontsluiten. Zodat eigenlijk iedereen die daar diensten mee kan leveren aan bestuurders, aan voertuigbouwer, aan kaartenmakers, daarmee aan de slag kan om toegevoegde waarde daarop te leveren. En dat kan enorm helpen. 00:31:47 Speaker 1: En omdat je daar dan ook baat bij kan hebben natuurlijk. 00:31:50 Speaker 2: Ja. Omgekeerd denk ik overigens dat het ook betekent dat wij als wegbeheerder ons echt klaar moeten maken voor het gebruiken van data uit voertuigen. Als al die voertuigen data gaan delen, ook over veiligheid bijvoorbeeld. Stel dat een auto vaststelt van: "Hier in deze afrit is het in de bocht een beetje glad. Want mijn ABS en ESP werden geactiveerd, de ruitenwisser is aan en het is 3 graden boven 0". Dan durf ik wel te beweren dat het misschien een beetje glad is. Als je zo'n melding binnenkrijgt, dan moet je er ook wat mee gaan doen. En dat vergt wel heel veel van je processen en de manier waarop je gladheidsbestrijding doet. Hoe mensen zo'n enorme hoeveelheid data moeten verwerken in een verkeerscentrale. Daar moet je je echt wel op gaan voorbereiden. En dat is, denk ik, de grootste opgave van die digitalisering. En er zit ook wel aan vast dat je dingen die we nu nog door mensen laten doen, heel repeterend werk, bijvoorbeeld het openen en sluiten van spitsstroken, dat moeten we natuurlijk gaan automatiseren. Dat type repeterend werk wat wel moet gebeuren, maar waarin toch hoge faalkansen zitten, dat moeten we echt op lange termijn gaan automatiseren. 00:33:08 Speaker 1: Als ik je zo hoor, dan zitten we in een transitieperiode. Dit lijkt me een onwijs interessante periode om het werk te doen wat jij doet. 00:33:17 Speaker 2: Ja, ik heb daar ook heel veel plezier in. Ik realiseer me ook: dit is niet over een paar jaar klaar. We staan eigenlijk pas aan het begin van die ontwikkelingen. Dus dat is voor mij wel weer het goede nieuws. Ik kan hier nog heel lang leuk werk aan hebben. En volgens mij moeten we ons dat ook realiseren: dat dit gewoon tijd kost. En dat je dus niet een radicale omslag in één keer hebt. Tenminste, ik zie die nog niet aankomen. En het is, volgens mij, ook de enige manier waarop we dat als Rijkswaterstaat kunnen doen. Dit is echt een transitie waarbij je iedere dag een stapje zet. En iedere dag iedere keer een kleine verbetering doorvoert. En als je dan na een paar jaar achterom kijkt, zeg je van: "Nu hebben we toch wel heel veel veranderd". En dus ik denk dat die continue verandering, dat is eigenlijk de focus die we allemaal in ons werk moeten hebben. Waarbij je ver vooruitkijkt. Maar dan ga je ook op een gegeven moment weer terug van: wat is dan nu de eerste stap? En dan, als je die afhebt: wat is de next step? Dat je niet jezelf opzadelt met een toekomstbeeld wat helemaal geen handelingsperspectief biedt. Ga nou gewoon aan de slag met het eerste wat je verder brengt. En dan stap voor stap zie je wel van: "Oké..." Soms doe je misschien iets waarvan je zegt achteraf: "Dat was niet per se nodig geweest". Maar de meeste dingen, zal je zien, die liggen dan in de lijn van die toekomstige ontwikkeling. En dan is het ook, zeg maar, onderdeel van je werk te maken. Dat is natuurlijk een beetje toch het dilemma van de organisatie. Het is ook een beheers- en een hele operationele organisatie die gewoon moet zorgen dat dit spul waar we rijden: dat moet iedere dag werken. En we zien nu een enorme bui aankomen. En wij hebben ook natuurlijk situaties waarin bijvoorbeeld op de Van Brienenoordbrug met harde wind al die vrachtwagens omwaaien. En dan moet het zo snel mogelijk worden opgeruimd. En dat is dan echt het allerbelangrijkste. 00:35:09 Speaker 1: Dank je wel. Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's. Of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt. 4. toekomst van de snelweg met recensie oproepje.mp3

00:00:00 Voice-over: Elk etmaal werd zes tot zeven miljoen kubieke meter water uit de polder naar het IJsselmeer gepompt, ruim 200 dagen achtereen. Nu, iets meer dan zeven maanden na het begin, is de polder Zuidelijk Flevoland, de vierde IJsselmeerpolder, officieel drooggevallen. 00:00:16 Botte Jellema: Dat was in 1968. Het was monumentaal, maar het was nog lang niet klaar. Er moest nog een vijfde IJsselmeer polder komen en een groot industrieterrein in het diepste deel van Zuidelijk Flevoland. Maar dat liep helemaal anders. Dit is het verhaal van een Rijkswaterstaat-medewerker die daar een grote rol in heeft gespeeld. 00:00:40 Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de Flevopolder, het grootste kunstmatige eiland ter wereld, en over één man die de ontwikkeling van dit gebied vanaf een paar jaar na de drooglegging helemaal heeft meegemaakt. 00:00:54 Mennobart van Eerden: Dat je dan dus aan het eind van je [onhoorbaar 00:00:57-00:00:58] en dan denk ik: hier sta ik als 'polderman'. Dat is ook weer grappig. 00:01:01 Botte Jellema: Mennobart van Eerden. Hij is ecoloog en senior adviseur Waterkwaliteit en Natuurbeheer bij Rijkswaterstaat, werkzaam in het gebied van Markermeer en de Flevopolders. 00:01:11 Mennobart van Eerden: Officieel is het één oktober. Dan is het game over. Het is al twee keer verlengd. 00:01:15 Botte Jellema: Zo te horen heb je daar niet zoveel zin in? 00:01:16 Mennobart van Eerden: Zin is een groot woord. Mijn hobby is mijn werk geworden. 00:01:25 Botte Jellema: Mennobart kent het hier als geen ander, al was het maar omdat hij hier al eind jaren '70 kwam werken. Een paar jaar voordat hij naar Lelystad kwam, was de Houtribdijk aangelegd, de dijk tussen Lelystad en Enkhuizen waardoor het Markermeer is ontstaan. Het was toen nog altijd de bedoeling om dit meer ook in te polderen. Maar nadat ingenieurs met dijken en pompen bijna een eeuw bezig waren geweest in het IJsselmeergebied, kwam de natuur terug. 00:01:51 Mennobart van Eerden: Kopmeeuwen en er vliegt een grote zilverreiger over het water. Die hadden we 20 jaar geleden helemaal niet. 00:01:57 Botte Jellema: We ontmoeten elkaar op de dijk tussen Lelystad en Almere met uitzicht over het Markermeer. Mennobart heeft een verrekijker bij zich, die hij er af en toe gedachteloos bij pakt. Hij is opmerkzaam voor alles wat er om ons heen gebeurt op deze zonovergoten dag. 00:02:12 Mennobart van Eerden: Bij de universiteit van Groningen ben ik opgeleid als dierecoloog. 00:02:17 Botte Jellema: Dierecoloog? 00:02:17 Mennobart van Eerden: Een dierecoloog houdt zich bezig met dieren en hun omgeving, en vooral omgeving in relatie tot voedsel. Dat was interessant voor Rijkswaterstaat, toen nog de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders, omdat ze iets wilde weten over het Markermeer in relatie tot natuur. Natuurwaarde was totaal onbekend in die tijd. 00:02:38 Botte Jellema: Straks meer over zijn onderzoek in het toen net ontstane Markermeer en over zijn bijzondere opdrachtgever, de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. We kijken over het Markermeer uit en zien die zilverreiger eroverheen scheren. 00:02:52 Mennobart van Eerden: Deze soort is in Nederland gaan broeden dankzij dit, in de polder gemaakte, nieuwe natuurgebied, de Oostvaardersplassen. Nu zijn we eraan gewend. Je vindt ze overal in Nederland. Maar dit is de motor voor die soort in Nederland geweest, omdat het natuurgebied zo bijzonder werd. Aanvankelijk was het bedoeld als industriegebied. 00:03:17 Botte Jellema: Ik dacht dat dat een mythe was, maar dat is dus echt zo? De Oostvaardersplassen hier aan de andere kant, was bedoeld als industrieterrein? 00:03:25 Mennobart van Eerden: Dat was Zuidelijk Flevoland. De polder die voor de Markerwaard werd aangelegd in 1968. 00:03:35 Botte Jellema: Ik denk niet dat iedereen dat helder voor ogen heeft. De Flevopolder is eigenlijk in twee delen opgedeeld. Het bovenste deel heet Oostelijk Flevoland en het onderste deel heet Zuidelijk Flevoland, met Almere, Nijkerk en Zeewolde. De dijk waar wij nu staat loopt dwars door de polder. 00:03:58 Mennobart van Eerden: De Oostvaardersplassen lag aan het Markermeer en dat zou Markerwaard worden. Wat nu het Oostvaardersplassengebied is, zo'n 6.000 hectare groot, was aanvankelijk voorbestemd als industriegebied tussen Lelystad en het toen al geplande Almere. Er zou via het Oostvaardersdiep een vaarweg blijven. Zo had men dat globaal op de kaart. Alleen de natuur zag zijn kans schoon om in dat laagste gedeelte van de polder een ongelooflijk rijk gebied te ontwikkelen. Het was geen zandgebied maar supervruchtbare bodem. Dus daar kreeg je een explosie van muggen en vissen en daarmee ook vogels die daarop af kwamen. Toen zei men: dat kunnen we niet in een industriegebied laten omwentelen, laten we dat anders plannen. 00:04:50 Mennobart van Eerden: Het is mooi om te zien hoe het hele verhaal van die polders zich ontwikkelde. De aanvankelijke bestemming veranderde omdat ook de maatschappij zich ontwikkelde en gedachten veranderden. Uiteindelijk kreeg dat gebied een andere bestemming. Het is natuurgebied geworden. Die ingenieurs moesten een totaal andere richting op. Stel je dat eens voor! Zij waren aanvankelijk bezig met: hoe moet de kavelafstand zijn? Hoe moet de ontwateringsdiepte zijn voor de landbouw en later eventueel voor bewoning of bedrijventerreinen. Zij werden geconfronteerd met: het moet natuur zijn, hoe groot moet dat zijn? Waar lopen de grenzen? Moeten we dan nog wat doen of niet? Zoveel aanpassingen ten opzichte van het oorspronkelijke plan dat je denkt: dat het mogelijk was. Dat het mogelijk was! Het wás mogelijk en het is allemaal gedocumenteerd, ook met wetenschappelijk onderzoek, met studies, met proeven. Uiteindelijk heeft dat geleid tot wat we nu zien. 00:05:52 Botte Jellema: Bij dat documenteren heeft Mennobart een grote rol gespeeld. We steken de weg over en lopen door een hek de Oostvaardersplassen in. 00:06:03 Mennobart van Eerden: Naar beneden. We dalen nou echt af tot de kern van waar het om gaat bij het maken van polders. Een polder is een laaggelegen gebied. Het is dus een droogmakerij. Het klinkt heel gek. Wij lopen nu naar een wetland, dus naar een moerasgebied, maar toch is het hydrologisch gezien, een minipolder in de polder. We zijn nu drieënhalve meter, misschien wel vier meter, naar beneden gelopen en we hebben hartstikke droge voeten. We lopen allebei op schoenen, niet met lieslaarzen. 00:06:33 Botte Jellema: Het wordt wel wat zompig hier en daar als je van het paadje afgaat. 00:06:38 Mennobart van Eerden: Dat klopt. Dat is zo bedacht. Maar op zich is het heel bijzonder dat je dankzij het pompen, de waterstanden reguleert op het niveau waarbij ze functioneel zijn. Voor de landbouw ligt dat veel lager dan voor de Oostvaardersplassen, waar we nu zijn. Dit was het allerlaagste gebied in die polder Zuidelijk Flevoland. Daarom is het tot ontwikkeling gekomen, zou het ook het laatst worden gekoloniseerd door mensen. Men begon altijd aan de hoge randen. Dus aan de randen van het oude land begint zo'n ontginning met tijdelijke landbouw. Je hebt een enorme landbouwkundig areaal gehad, wat ook weer betekenis had voor kiekendieven, ganzen en grote roofvogels als zeearenden. Die overwinterden er toen ook al. Het duurde tot 2006 voordat ze er gingen broeden. 00:07:33 Botte Jellema: Toen lag die er al 50 jaar. 00:07:35 Mennobart van Eerden: Ja, precies. Uitgerekend de eerste zeearend die ging broeden in Nederland, nadat die vele honderden jaren weggeweest was, vestigde zich in dit gebied. Dat geeft zo mooi aan dat het niet alleen om het terreintype gaat. Zo'n terreintype als we hier zien, met wilgen, riet, wat gras, open water, heb je op meer plaatsen in Nederland. Maar het feit dat het zo groot is en zo aaneengesloten, dat hebben we nergens. 00:08:10 Botte Jellema: Ja, op de wadden, maar daar hebben we weer geen riet. 00:08:11 Mennobart van Eerden: Precies. Dus dit is een zoetwatermoerasgebied wat zijn weerga niet kent. Hier hoor je een blauwborst. Je wordt helemaal blij van dat beestje. Die heeft een rood en blauw keeltje en er zit een klein wit stipje in. Heel mooi. Het zijn een beetje nachtegaalachtige klanken. Daaronder hoor je een achtergrondkoortje van kleine karekieten. Je hoort een enkele rietzanger en een tuinfluiter in het bosje. 00:08:54 Botte Jellema: Ik meen een kieviet in de verte te horen. 00:08:56 Mennobart van Eerden: Dat zou kunnen. Geweldig. Een beetje nachtegaalachtig zoals je kent uit allerlei parken en uit de duinen. Hier hoor je gekwetter, dat is een rietzanger. Ik weet niet of je microfoon dat allemaal pakt? Dat is zo rijk! We staan hier en hebben zomaar tien soorten zangvogels omdat je die gradiënten hebt. Je hoort groene kikkers op de achtergrond. Het is nu ook opeens warm geworden, dus alles reageert nu. 00:09:37 Botte Jellema: We volgen het pad tussen de bomen en de struiken tot we bij een vogelkijkhut aankomen. Je vergeet het bijna als je er bent, maar dit is een natuurgebied dat drie meter onder zeeniveau ligt en bemalen wordt. 00:09:52 Mennobart van Eerden: We staan hier achter een schot, als je iets door de knieën zakt, kijk je door dat gat heen. Ik zie een lisdodde en riet. Ik hoor ganzen op de achtergrond. Ik zie daar moerasandijvie. 00:10:03 Botte Jellema: Zwaluwtjes die er laag overheen scheren om de vliegjes op de pikken. 00:10:07 Mennobart van Eerden: Die zouden hier niet kunnen broeden als die overkapte hut er niet was. 00:10:11 Botte Jellema: Nee, dan waren ze hier misschien niet. Het waren boerenzwaluwen, toch? 00:10:14 Mennobart van Eerden: Ja. 00:10:14 Botte Jellema: Ik kom van een boerderij, dus dat weet ik toevallig wel. Prachtdieren zijn het. Kijk nou, die hangt hier gewoon op twee meter afstand van je. 00:10:22 Mennobart van Eerden: Ze zijn succesvol in het grootbrengen van hun jongen. Vroeger in de jaren '60 en '70 was er vandalisme en werd dat kapotgemaakt. Nu gaat het goed, zelfs op dit soort openbare plekken. Heel bijzonder. Langzamerhand is er wel degelijk een groter besef ontstaan van hoe waardevol, maar ook wel hoe kwetsbaar het is, mede door communicatie, tv, boeken, noem maar op. 00:10:49 Botte Jellema: Ook wel door een nationale discussie, volgens mij. Dat gaat ook over het sterven van hier geïntroduceerde dieren als heckrunderen, koningspaarden en edelherten tijdens strenge winters. Een complexe discussie waar we in deze aflevering niet op ingaan. Maar het is onderdeel van de vraag hoe we naar dit gebied kijken. Mennobart legt uit dat het hier nog het meest lijkt op een rivierbegeleidend moeras, maar dan zonder de natuurlijke waterpeilwisselingen die een rivier met zich meebrengt. Dat zou je kunnen stimuleren. 00:11:21 Mennobart van Eerden: Daar kan je heel ver in gaan, en dat deden we aanvankelijk hier bij de Oostvaardersplassen met een pomp en een wateraflaatwerk. Dat was bedacht door civiele ingenieurs. Zij zeiden: als je dit soort terreintype wil bewaren, dan heb je dat nodig. Later kwam die hele fase van: helemaal handen af en geen pomp en geen wateraanvoer meer, never nooit. Regenval en verdamping regelen dat wel. Je zag dat de waterfase in dat moeras ging domineren en daarmee zakken de natuurwaarde terug. Je kunt zeggen: dat is natuurlijk, maar je komt dan tot de essentie van: we zitten hier in Nederland in het diepste deel van één van de polders van het IJsselmeergebied. Dus als je toch die waarden wil dienen, doe het dan niet zo tuinierachtig dat je alles wil reguleren. Stel zoveel mogelijk randvoorwaarden in die dicht bij de natuur zijn, waarna de natuurlijke variatie er de charme aangeeft. 00:12:25 Mennobart van Eerden: Als het droog is en er is een hittegolf, wil ik zien dat het droog is en niet dat er nog steeds evenveel water staat. In het IJsselmeer is dat soms zo. Met die drie hele hete jaren van de afgelopen periode, wordt er al van tevoren wat water vastgehouden, omdat men weet: landbouw heeft straks water nodig, dus we gaan water tegenhouden. Voor de natuur is dat tegengesteld want je zou verwachten, omdat het heet is, dat er op grote schaal slikvlaktes of zandbanken droogvallen. Maar in feite zien we dat nog niet omdat we het Rijnwater wat daarin komt, tegen kunnen houden. Dan gaat die andere functie van waterpeilbeheer een beetje domineren. Ik zeg het nou even een beetje gechargeerd maar het is wel zo. 00:13:09 Botte Jellema: Het beheer van de Oostvaardersplassen is in 1996 van Rijkswaterstaat overgegaan naar Staatsbosbeheer. Heeft het jou nooit pijn gedaan want jij bent een bioloog van Rijkswaterstaat? 00:13:21 Mennobart van Eerden: Goed dat je dat zo zegt. Pijn gedaan niet. Ik heb altijd wel mijn kans gezien, ook in die rol. Je moet anderen kunnen overtuigen. Dat deed ik vaak door nog wat onderzoek aan te houden, ook al mocht het misschien niet omdat het niet onze corebusiness was. Als ik kijk naar 42 jaar Mennobart bij Rijkswaterstaat, houd ik mijn hart wel vast en denk ik: hoe zal het verdergaan? Maar goed, je kan het niet vasthouden, je moet het overgeven. Er is ook alle vertrouwen dat het, misschien anders dan ik ooit had gedacht, doorgaat. 00:14:04 Mennobart van Eerden: Het mooie van dit hele verhaal is dat het concept van 'samen op' en 'sterk zijn naar de toekomst' steeds helderder wordt. De behoefte aan integraliteit en de interactie met het publiek, zijn heel belangrijk. Maar het moet ook gedragen wordt. De overheid moet niet dicteren: dit moet gaan gebeuren of we moeten en zullen. Nee, we dragen de verantwoordelijkheid, ook als Rijkswaterstaat. Ik zat vanmorgen op de website kijken. Onder de tab 'Nieuws' zie ik nu drie, vier items staan: de houting terug bij een vispassage, de film over de Marker Wadden en nog een paar van die kleinere onderwerpen. Dat is allemaal natuur, natuur, natuur, allemaal specifiek, allemaal op ons superinteressante werkgebied. Daar gaat het over en we zijn er trots op. Het is niet alleen het strooien van zout of het garanderen van de veiligheid, maar het is ook dit. En dat is heel mooi om te zien. 00:15:17 Botte Jellema: Mennobart van Eerden kwam eind jaren '70 in dit gebied, in opdracht van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. Dat was de overheidsdienst die de nieuwe polders moest inrichten, een dienst die in 1989 opging in Rijkswaterstaat. Je bent hier, in één van de meest interessante periodes van dit gebied, bioloog geweest voor Rijkswaterstaat. Had je dat op één of andere manier bevroed toen je in Lelystad ging wonen. Je zal een jaar of 20 zijn geweest en je studeerde in Groningen Hoe was dat toen? Wat stelde je je daarbij voor? 00:15:57 Mennobart van Eerden: Dat was niet helemaal duidelijk, maar wel dat het heel boeiend zou zijn. Mijn hoogleraar destijds, Rudi Drent, hoorde dat ik die opdracht kreeg voor het Markermeer, het in kaart brengen van de natte natuur, ook kwantitatief. Hij dacht: oh, mijn hemel, Mennobart een goede student, gaat hieraan ten onder. Dat red hij niet, misschien moet hij het in het Lauwersmeer doen. Maar het was mijn opdracht en ik dacht: ik kan het niet maken om niet naar Lelystad te gaan, om niet het werk te doen wat ik moet doen in het Markermeer zelf. Later kwamen daar de Oostvaardersplassen en andere dingen bij. Het werd alleen maar meer. 00:16:31 Botte Jellema: Waarom zou je erin verzuipen? 00:16:33 Mennobart van Eerden: Omdat het te groot was. Hij was bang voor de fysieke schaal van 70.000 hectare Markermeer. Wat kun je daar nou doen? 00:16:42 Botte Jellema: Het is ook gigantisch, laten we wel wezen. Je hoogleraar zei toen: een goeie student, maar het is wel een beetje veel. Hij leeft waarschijnlijk niet meer. Als je hem nu tegen zou komen, wat zou je dan tegen hem zeggen? 00:16:58 Mennobart van Eerden: Dan word ik emotioneel. Ik denk dat het goed was zoals het ging. Ik had de durf om het te doen. Het was ook een kwestie van durf. Ik dacht: we gaan het doen, niet alleen, maar samen met mensen die er al waren en die bondgenoten werden. Dat was wel heel apart. Sorry voor het intermezzo. 00:17:21 Botte Jellema: Het is mooi, toch? 00:17:24 Mennobart van Eerden: Als ik terugdenk over die lange periode, was de essentie: ga daarheen waar het werkelijk gebeurt en doe daar je ding zo goed als je kan. Zet alles in, je kracht en wat je hebt meegekregen. Maar om dat te doen, was wel een life event. Ik kwam hier letterlijk alleen in een huis van de Rijksdienst. De Rijksdienst was, behalve dat ze van alles deden in die polder, ook de huiseigenaar. Ze wezen mij een huis aan: u woont nu daar. Ik kwam bij mijn ouders vandaan. Ik moest op één september beginnen en op vijftien september kreeg ik de sleutel. Ik heb niet opgebeld van: kan dat beter gematcht worden? Ik dacht: kennelijk gaat het hier zo en ik neem het zoals het komt. Het was iets wat ik van huis uit heb meekregen. Ik verbleef twee weken op de camping tot ik het huis in kon. Het was puur pionieren. 00:18:23 Mennobart van Eerden: Ik was los van Groningen en ik zat in Lelystad, bijna een place in the middle of nowhere. Hoewel het al behoorlijk in ontwikkeling was want het was al ruim twaalf, dertien jaar oud. Maar goed, ik was jong en had die pioniersgeest. De structuur waarin ik terechtkwam was een soort warm nest. Destijds waren het alleen mannen in die 'Rijksdienstwereld'. Wel wat vreemde mannen, die allemaal heel gedreven waren. Er reed een hydroloog rond op een motor, Wim Sieben. Die was nog in de Wieringermeer geweest. Hij was toen net zo oud als ik als ik nu ben. Als student zag ik hem daar opereren. Dat was heel apart. Jij bent geen gewone, dacht ik nog. Maar dat vonden ze van mij ook. 00:19:16 Mennobart van Eerden: We hadden wilde woensdagen en dolle dinsdagen. Je rapporteerde dan over je onderzoek aan elkaar. Tegelijk was het ook een soort test van: kan hij werkelijk doen wat hij zegt dat hij doet? Die mannen, van die serieuze waterstaatskundig ingenieurs, vaak met een snor, hoorden dan iets over biologie en over natuurwaarden. Zij vonden dat allemaal een beetje vakantieachtig. Er waren al eerder biologen geweest die muizen gingen tellen of kerkuilkasten plaatsen in boerderijen. Dat gebeurde ook allemaal. Wat goed was, dat bleef en wat minder goed was, dat werd niet afgeserveerd maar dan kreeg je een andere rol. Zo zat de structuur van die dienst in elkaar. 00:20:07 Mennobart van Eerden: Ik weid uit. Maar als jij mij vraagt: hoe kwam je nu binnen, dan denk ik: zo kwam ik binnen. Vrij eenzaam en alleen, maar wel in een soort groep, in een soort geborgenheid waarin er plaats was voor anders denken. Er kon ook veel. Als je een goed plan had, werd dat beloond, er was geld voor en je kon dingen doen. Toen ik voorstelde om vanuit de lucht vogels te tellen, keken ze wat vreemd, maar hebben ze dat gewoon geregeld. Sinds die tijd is dat zo gebleven. Ik heb wel drie serieuze aanvallen op dat programma gehad, maar dankzij het feit dat we doorgingen hebben we nu een hele dataset en kunnen we perfect laten zien hoe de dingen zijn veranderd, ook in relatie tot de genomen maatregelen. 00:20:53 Botte Jellema: Dat is eindeloos waardevol. 00:20:55 Mennobart van Eerden: Dat is waardevol. Dan denk ik: wow, wat mooi dat je me die kans gaf. Maar tegelijk hield ik ook het roer en de rug recht, zo typisch was ik wel. Ik was een beetje de eigenwijze Groninger. 00:21:17 Botte Jellema: Zullen we weer teruglopen? 00:21:18 Mennobart van Eerden: Ja. 00:21:31 Botte Jellema: Je hoorde Mennobart van Eerden, bioloog bij Rijkswaterstaat in het IJsselmeerpoldergebied. Hij gaat binnenkort met pensioen, na een heel leven in dit jongste stukje Nederland. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren.

00:00:00 Voice-over: 178 bruggen en viaducten moeten dringend worden opgeknapt of vervangen. 00:00:05 Botte Jellema: Nieuws in het NOS Journaal van augustus 2021. 00:00:10 Nieuwslezer: Veel bruggen die nu mankementen vertonen, zijn aangelegd in de jaren 60 en 70. De minister spreekt van een historisch grote hersteloperatie. 00:00:18 Cora van Nieuwenhuizen: In de tijd dat deze bruggen en viaducten werden gebouwd, was er nog veel minder verkeer. Je ziet ook dat het verkeer soms wel acht keer meer is geworden, vrachtverkeer soms wel vier keer zwaarder. Dat heeft ook gevolgen voor het onderhoud. Ze zijn eerder versleten dan destijds bij de bouw gedacht werd. 00:00:39 Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Naast de 178 bruggen en viaducten die dringend moeten worden opgeknapt, zijn er nog ruim 500 andere bruggen en viaducten in Nederland uit dezelfde bouwperiode die toe zijn aan vernieuwing. Het gaat om bruggen en viaducten, maar ook om sluizen en tunnels die zijn gebouwd in de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw, zoals de Van Brienenoordbrug in de A16, de Haringvlietbrug in de A29 en de Marijkesluis in het Amsterdam-Rijnkanaal, allemaal gebouwd in de wederopbouwjaren met de blik van toen op de toekomst van de ruimtelijke inrichting van Nederland. Het is tijd voor renovatie en vervanging vanwege veroudering, maar ook doordat ze steeds meer en steeds zwaarder verkeer te verwerken kregen. Zoals oud-minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen in het fragment zei: een gigantische klus en een forse investering waar Rijkswaterstaat de komende 15 tot 20 jaar mee bezig zal zijn. Maar waarom komen er zoveel bruggen en viaducten uit juist die periode in de geschiedenis? Hoe zijn ze tot stand gekomen en wat betekenen deze infrastructurele kunstwerken voor Nederland en ons leven hier? Ik probeer daar achter te komen door af te spreken met Anita Blom. 00:02:02 Anita Blom: Ik werk bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ik ben specialist naoorlogse bouw en stedenbouw en ik werk bij de afdeling Landschap, omdat wij vinden dat stedenbouw ook landschap is. 00:02:14 Botte Jellema: O, controversieel. 00:02:17 Anita Blom: Het is rood landschap. Je hebt groen landschap en je hebt rood landschap. 00:02:23 Botte Jellema: We ontmoeten elkaar bij zo'n typische brug uit de wederopbouwperiode: de Amsterdamsebrug, een brug over het Amsterdam-Rijnkanaal bij de hoofdstad. We kunnen er heel dichtbij komen. Dit is misschien een leuke plek om even te stoppen, want we staan er nu recht onder. Kun je beschrijven wat jij nu ziet? 00:02:40 Anita Blom: Dit is trouwens de eerste vaste verbinding tussen Amsterdam en Amsterdam-Noord, want voorheen - vóór 1957 - waren er alleen maar ponten over het IJ. Dit was echt de eerste vaste verbinding. Wat we hier zien, is een combinatie van staal en beton. Het is een betonnen ligger en de onderbouw is ook nog geklonken. Dat is staal. 00:03:10 Botte Jellema: Geklonken: bedoel je dan die bouten die ik daar zie of zijn dat geen bouten? 00:03:13 Anita Blom: Die bouten die je ziet. Het zijn wel bouten in feite. Het zorgt ervoor dat het staal aan elkaar zit. In die periode durfden ze namelijk nog niet te lassen als het ging over bruggen, want ze waren bang dat de belasting te groot zou zijn voor die lassen en dat die lassen heel snel zouden gaan doorbreken. 00:03:32 Botte Jellema: Lassen doen we nu wél. 00:03:33 Anita Blom: Lassen doen we nu wél, maar dat komt omdat we dat op een veel hogere temperatuur kunnen doen, waardoor ze betere materialen kunnen gebruiken. 00:03:41 Botte Jellema: Precies. Oké. Je ziet geklonken staal - zoals je dat noemt - en daar ligt beton op. 00:03:46 Anita Blom: Daar ligt een betonnen loper overheen, waar het verkeer dan overheen gaat. Het deel waar de fietser overheen gaat, is ook staal. 00:03:53 Botte Jellema: Over de Amsterdamsebrug gaan auto- en vrachtverkeer over een tweebaansweg. Er zijn stroken voor fietsers en voor voetgangers. Vanaf het water van het Amsterdam-Rijnkanaal is de brug zo'n 9 meter hoog. Het is een boogbrug van staal en overspant een kleine 90 meter. De brug is geopend in 1957. 00:04:14 Anita Blom: Vóór de oorlog werd er nauwelijks beton gebruikt in bruggen, omdat we die kennis niet voldoende hadden. Er werd nog heel weinig met beton gebouwd. Er werden vooral stalen bruggen gebouwd, zowel voor het spoor als voor de wegen. Dat werd dan wel gecombineerd, bijvoorbeeld als het over kleine bruggen gaat met houten liggers. Beton is pas voor het eerst gebruikt in de jaren 30 bij het Twentekanaal, maar dat waren niet zulke grote overspanningen. Pas vanaf halverwege de jaren 50 werd het normaal om het te gaan gebruiken voor bruggen en pas in de jaren 60 gingen ze de totale bruggen van beton maken, omdat ze toen voorgespannen beton konden gebruiken, waarin ze het ijzer, het staal hadden mee gegoten, waardoor ze eindelijk de krachtige bruggen hadden die ze nodig hadden voor het steeds zwaarder wordende verkeer. 00:05:12 Botte Jellema: Dit is een typisch voorbeeld van zo'n brug. 00:05:14 Anita Blom: Vóór de tweede wereldoorlog gebruikten ze vooral staal uit zijn geheel. 00:05:19 Botte Jellema: Dat zijn die typische industriële bruggen die ik een beetje in mijn hoofd heb. 00:05:25 Anita Blom: Die je nu soms nog wel bij spoorbruggen ziet. 00:05:29 Botte Jellema: Bij treinen zie ik ze veel. We horen schepen voorbijvaren en we horen het verkeer boven ons. Vooral als de bus - die vanuit de Indische buurt via deze brug naar Amsterdam-Noord rijdt - langskomt, dreunt de constructie van staal en beton. Naast het Amsterdam-Rijnkanaal ligt een fiets- en wandelpad. Dat lopen Anita en ik een stukje af, zodat we de brug van de zijkant kunnen bekijken. Daar zit er nog weer een typisch element in. Dat vermoed ik tenminste. Ik ben natuurlijk geen expert, maar ik vermoed dat dat een typisch element is. Dat is die grote boog. 00:06:02 Anita Blom: Dat is ook echt iets uit net vóór de Tweede Wereldoorlog, maar in de periode na de Tweede Wereldoorlog zie je dat heel veel. Dat zorgt ook weer voor verstijving van de brug. Je ziet dat zowel bij spoorbruggen als bij bruggen voor autoverkeer. Ik vind het een hele mooie constructie. Ik zou het heel jammer vinden als er op een gegeven moment geen enkele boogbrug meer was in Nederland. Het is zo typisch Nederlands, vind ik. 00:06:34 Botte Jellema: Is dat waar? 00:06:34 Anita Blom: Het is echt een soort interieurkunst - ze noemen bruggen ook kunstwerken - waar goed over nagedacht is, maar het had ook een andere oorzaak. Vroeger - tot 1965 - werd alles nog handmatig uitgerekend. Sommige dingen konden ze heel slecht berekenen. Hiervan konden ze door wiskunde makkelijker berekenen hoe die constructie moest lopen en hoe de krachten waren. Dat was heel goed te doen voor die mannen van Rijkswaterstaat om te berekenen: als we nu uitgaan van een brug die zo zwaar is en waar zoveel verkeer overheen moet, moeten we die boog sowieso maken. 00:07:25 Botte Jellema: Zo groot, zulk dik staal. Precies. Na 1965: is dat het moment dat de computers hun intrede maken? 00:07:36 Anita Blom: Zeker. 00:07:37 Botte Jellema: Dan kunnen er complexere berekeningen worden gemaakt, die je met wiskunde alleen misschien niet helemaal kan doen. 00:07:43 Anita Blom: Precies. 00:07:44 Botte Jellema: Dan worden bruggen met andere methodes berekend. 00:07:46 Anita Blom: Ja, en dat zie je bijvoorbeeld ook weer terug in de architectuur. In die periode voordat er echt makkelijk berekeningen met computers werden gemaakt, werd er altijd een beetje extra beton of een beetje extra staal gebruikt, om er maar voor te zorgen dat de constructie in ieder geval sterk genoeg was. 00:08:01 Botte Jellema: Het is misschien wel die marge waardoor deze en vergelijkbare bruggen het toch nog zo lang volhouden. Er zijn honderden bruggen, tunnels en sluizen gebouwd in de wederopbouwperiode, maar waarom gebeurde dat? Anita vertelt dat Nederland moest veranderen na de afloop van de Tweede Wereldoorlog in 1945. Dat begon bij de landbouw. 00:08:30 Anita Blom: In de oorlog hadden we natuurlijk honger geleden, maar ook liepen wij heel erg achter op het gebied van de landbouw. We hadden in de jaren 30 een landbouwcrisis gehad - die deel uitmaakte van de grotere economische crisis - en die boeren hadden nauwelijks geïnvesteerd. Na de Tweede Wereldoorlog is er enorm gerationaliseerd in de landbouw: veel grotere percelen, maar ook tractoren en andere machines. 00:09:02 Botte Jellema: Die die grotere percelen aankunnen, maar ook nodig hebben. 00:09:05 Anita Blom: Niet iedereen realiseert zich dat we van de Amerikanen Marshallhulp hebben gekregen om ons land weer op te bouwen. Dat was vooral het economisch opbouwen, maar daar moesten we wel iets voor terugdoen. De Amerikanen vroegen ons onder andere om hun landbouwmachines te kopen. 00:09:31 Botte Jellema: De Fords en de John Deeres. Ik probeer het snel even te bedenken. 00:09:38 Anita Blom: Caterpillar. 00:09:39 Botte Jellema: Die hele grote machines in ieder geval. 00:09:41 Anita Blom: Die hebben wij van de Amerikanen gekocht als een soort tegenprestatie voor het feit dat zij ons geld hadden geleend en voor een deel ook geschonken. 00:09:49 Botte Jellema: Zo begon de schaalvergroting in de landbouw. Met de grotere machines kon er efficiënter worden gewerkt. Er kwamen minder boerenbedrijven die per stuk groter waren. Boeren gingen opleidingen volgen en met die kennis verhoogden ze hun productie ook nog eens. Het droeg allemaal bij aan de voedselzekerheid en lagere voedselprijzen. De economie groeide. Er kwamen meer banen in de steden doordat er meer industrie kwam. Bij dat alles kwam meer logistiek kijken. Dat was in Nederland nog wel een probleem vlak na de oorlog. 00:10:20 Anita Blom: Vóór de oorlog hadden we 25 bruggen over de grote rivieren en in de oorlog zijn er daar 19 van vernield. 00:10:28 Botte Jellema: Dat is vrijwel allemaal. 00:10:29 Anita Blom: Vrijwel allemaal, sommige zelfs twee keer. Sommige aan het begin van de oorlog - dat hebben de Nederlanders zelf gedaan om de Duitsers tegen te houden - en aan het eind van de oorlog ofwel door een bombardement van de geallieerden ofwel doordat de Duitsers ze onklaar maakten. Die moesten in eerste instantie natuurlijk vooral hersteld worden. Dat werd gedaan door of bruggen te kannibaliseren, - zoals dat zo mooi heet - namelijk één brug uit elkaar halen en dan van twee bruggen één brug maken, maar natuurlijk pas nadat die bruggen hersteld waren, konden ze met nieuwe bruggen aan de gang. Ook met het aantal auto's ging het de eerste jaren na de oorlog natuurlijk nog niet zo hard, want tijdens de oorlog is dat enorm afgenomen. Ik heb dat nog even opgezocht. Vóór de oorlog waren er 140.000 auto's. Na de oorlog waren er 11.000 auto's. Dat was enorm afgenomen. 00:11:23 Botte Jellema: Dat wist ik niet eens. 00:11:24 Anita Blom: Dat was natuurlijk allemaal door de Duitsers in beslag genomen. 00:11:27 Botte Jellema: Het gaat altijd over die fietsen. 00:11:30 Anita Blom: In 1951 waren er alweer 250.000 auto's. Je ziet wel dat het toeneemt, maar in 1970 waren er 2,5 miljoen. In 20 jaar is het vertienvoudigd. Nu rijden er 8,9 miljoen auto's rond in Nederland. 00:11:49 Botte Jellema: Zo is het gekomen dat in deze periode zoveel bruggen, tunnels en viaducten zijn gebouwd. 00:11:54 Anita Blom: Toen zijn die bruggen er gekomen, want we leven natuurlijk in een waterrijk land, ook met die nieuwe polders die aangelegd werden. Die moesten ook allemaal grote verkeersbruggen en later spoorbruggen krijgen. Dat gaat wel hard. Er is ook wel een hele grote ingreep geweest na de Watersnoodramp in Zuidwest-Nederland, in Zeeland. 00:12:17 Botte Jellema: In 1953. 00:12:18 Anita Blom: In 1953 was dat. Toen hebben ze een nieuw plan gemaakt voor Zeeland, want Zeeland was een achtergebleven provincie. Ze hebben toen ook meteen gekeken van: we moeten zorgen dat we daar minder kust hebben, zodat er minder dijken nodig zijn, zodat er ook minder dijken onderhouden hoeven te worden. We moeten de kustlijn verkleinen, maar dan heb je wel dammen nodig. 00:12:41 Botte Jellema: Niet meer omheen elk eilandje een dijk leggen, maar één dijk voor al die eilandjes. 00:12:46 Anita Blom: Ja, aan de westkant van Nederland. Als je dan die dammen gaat neerleggen, leg er dan meteen een weg overheen. Ze wilden meer wegen Noord-Zuid hebben, maar dat kan je niet alleen maar aan de Noordzee doen. Dat moet je op verschillende plaatsen doen. Bovendien liggen die eilanden ook niet allemaal alleen maar in het westen. Ook daar zijn enorm veel nieuwe bruggen aangelegd. Eén van die bruggen is bijvoorbeeld de Zeelandbrug. Die hebben wij zelf tot rijksmonument uit de wederopbouwperiode aangewezen. Dat was natuurlijk een hele bijzondere brug, ten eerste omdat die zo lang was, - 5,2 kilometer - maar ook omdat die zo prachtig is. Het is echt een architectonisch topwerk - vind ik - met die prachtige mooie bogen en die hele lange overspanningen. Dat is een kunstwerk. 00:13:37 Botte Jellema: De Zeelandbrug tussen Noord-Beveland en Schouwen-Duiveland is opgenomen in het Beschermingsprogramma Wederopbouw 1959-1965 en is in 2015 een rijksmonument geworden. Dan mag je er ook niet meer aan komen. 00:13:50 Anita Blom: Dat is dan inderdaad altijd wat er gezegd wordt. Wij hopen juist dat er wél aangekomen wordt, dat er goed onderhoud wordt gepleegd, maar wij zeggen ook wel: je kan niet iets voor de eeuwigheid bewaren en altijd zo houden zoals het is. In een woning waar vroeger met hout gestookt werd, kan je ook niet verplichten dat die mensen een open haard moeten blijven houden. Je moet best wel vernieuwing willen toelaten, maar het is aan de andere kant ook wel mooi dat je een stukje geschiedenis voor de toekomst wil behouden. 00:14:29 Botte Jellema: Veel van de bruggen zijn wat vorm betreft niet uniek genoeg om monument te worden. Sommige bruggen hebben om andere redenen juist weer wél die status, zoals de John Frostbrug bij Arnhem vanwege de oorlogsgeschiedenis, maar dat bruggen en viaducten uit de wederopbouwperiode van grote betekenis zijn geweest voor heel Nederland, is wel duidelijk. Deze bruggen en viaducten zijn nu aan vervanging of restauratie toe. Anita Blom werkt bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, dus dringt zich de vraag op: vindt zij dat sommige moeten worden gekoesterd als wederopbouwerfgoed? 00:15:11 Anita Blom: Er zijn veel mensen die denken dat wij alleen op architectuurkenmerken letten, - of iets esthetisch van belang is of dat er een belangrijke architect aan heeft gewerkt - maar wij zien de laatste jaren en zeker na de Tweede Wereldoorlog in de afweging of we iets gaan aanwijzen als rijksmonument juist steeds meer aandacht voor het cultuurhistorische: in welke historische context is het gemaakt of voor welke verandering of vernieuwing staat zoiets? 00:15:43 Botte Jellema: Juist. Bedoelt u daarmee ook: wat heeft die brug dan betekend - bijvoorbeeld zo'n Amsterdamsebrug, om die maar even te noemen - voor de wijk, de Indische buurt die hierachter ligt? Moet ik het dan in die categorie zoeken? 00:15:52 Anita Blom: Ja, of het idee van: het is de eerste vaste oeververbinding met Amsterdam-Noord. In die zin heeft die betekenis, maar gaat het dan om de vormgeving? Volgens mij niet echt, maar je zou hem wel op deze plaats willen behouden. 00:16:11 Botte Jellema: Ik realiseer me niet altijd hoe belangrijk bruggen zijn in Nederland wanneer ik over eentje rijd, fiets of wandel en ik realiseer me ook niet dat voor veel mensen van alles moet zijn veranderd wanneer er eentje werd gebouwd. 00:16:25 Anita Blom: Vroeger was het natuurlijk zo dat die rivieren en die kanalen echt obstakels waren, maar de mensen reisden ook niet zo ver. Ze werkten meestal waar ze woonden. Al die bruggen hebben het ook heel makkelijk gemaakt om Nederland door te reizen. Die betekenis is het vooral: het verbinden van plekken die vroeger misschien veel moeilijker bereikbaar waren. 00:16:51 Botte Jellema: Tot slot: hoe ziet Anita de toekomst van de ruimtelijke inrichting van Nederland? Ze denkt dat we een interessante opgave hebben. 00:16:59 Anita Blom: Wij hadden vorige week een discussie bij de gemeente Amsterdam over de uitbreiding van het aantal bewoners in Amsterdam Nieuw-West. Toen heb ik ook de vraag gesteld: zou je niet moeten nadenken over wat deze stad aan capaciteit kan hebben voordat je maar denkt: we moeten blijven doorbouwen, we moeten blijven doorbouwen, we moeten blijven doorbouwen? Dan denk ik soms ook wel eens over die infrastructuur. Je kan natuurlijk heel moeilijk zeggen: de ene dag mag de auto met een even getal de weg op en de andere dag de andere. 00:17:39 Botte Jellema: Is dat in Singapore of waar is dat? 00:17:40 Anita Blom: Ja. Dat gaan we misschien niet zo snel doen, maar we moeten wel steeds blijven nadenken: welke capaciteit hebben we nu echt nodig en waar lopen we tegen de grenzen aan? Dat geldt ook voor autoverkeer en wegverkeer en voor bruggen. Je kan niet overal maar wegen aanleggen. Ik ben zelf dan maar overgestapt op een elektrische auto. Daar was ik vreselijk trots op, maar ook daar kan je niet zeggen: u moet nu overstappen op de elektrische auto. 00:18:10 Botte Jellema: Dat kan niet en bovendien is een elektrische auto nog steeds een auto. 00:18:13 Anita Blom: Dat is weer een echte hang-up van mij: ik vind dat vervoer van beesten - varkens die naar Italië gaan en als ham weer worden teruggestuurd - vreselijk. Daar moeten we echt mee ophouden. We moeten ook nadenken over: hoe richten we onze logistiek in Nederland in en willen wij zo'n belangrijk logistiek land blijven of moeten we proberen onze economie of economische groei ergens anders vandaan te halen dan dat heen-en-weergesleep van plastic en dieren en alle materialen waarvan ik denk: hebben we het nu wel zo nodig? 00:18:55 Botte Jellema: Dat zijn mooie en grote vragen en het is goed om daar eens een keer goed over na te denken. 00:18:59 Anita Blom: Hugo moet zich echt ook bezighouden met die ruimtelijke inrichting van Nederland. 00:19:12 Botte Jellema: Je hoorde Anita Blom, senior specialist wederopbouw en naoorlogse stedenbouw bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren.

00:00:03 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Deze aflevering gaat over vuurtorens. Wie kent ze niet? Onze vuurtorens. Iconische bouwwerken aan de zee, die nog altijd aangaan zodra het donker wordt. Mijn naam is Botte Jellema, en ik ga langs bij René Vas. Hij is een museum begonnen in de oude vuurtoren van Hoek van Holland. Hij is misschien wel de grootste vuurtorenkenner van Nederland. Al 36 jaar beheert René deze toren. Als vrijwilliger, want deze vuurtoren is buiten gebruik. Waar komt die fascinatie vandaan? 00:00:38 René Vas: Toen ik heel klein was, ging ik met mijn ouders kamperen op Terschelling. Ik zeg altijd heel mooi: "Ik heb het licht gezien op de Brandaris." Echt letterlijk. Ik ben gefascineerd geraakt door alles wat met vuurtorens te maken heeft. Dat is een beetje uit de hand gelopen, ben ik bang. Ik vind het nog steeds een enorm hoog kippenvelgehalte hebben; als ik op de duinen achter de Brandaris sta, en het licht ontsteekt. Dat is het ultieme vuurtorengevoel. Dat ving mij op hele jonge leeftijd. Ik begon dingen te verzamelen van vuurtorens. Ik heb me nooit toegelegd op souvenirtjes, beeldjes en dingetjes, maar op de originele spullen. Ik wilde al snel zo'n echte lamp. Ik heb mensen echt de kop gek gezeurd. Op een gegeven moment kwam er zo'n lamp, en dan wil je ook een ander type. 00:01:26 René Vas: Zo ontstond een kleine verzameling. Op een zeker moment hoorde ik van sloopplannen van de oude Hoekse vuurtoren. Die vuurtoren waar je nu in rondloopt. Toen dacht ik: slopen? Inmiddels was de automatisering toegeslagen, dus bijna alle vuurtorens waren dicht voor publiek. Je kon nergens meer kijken. Dat ultieme vuurtorengevoel, of het licht zien op de Brandaris, was er niet meer bij. Toen dacht ik: waarom slopen? Waarom stel je die vuurtoren niet open voor publiek? Toen ben ik in mijn enthousiasme brieven gaan schrijven, want zo ging dat nog. Allereerst naar de Rijkskustverlichting op Scheveningen. Ik heb die mensen echt de kop gek gezeurd. Later naar de deelgemeente Hoek van Holland, gemeente Rotterdam. 00:02:07 René Vas: Ik heb twee jaar lang dezelfde tijd brieven geschreven en belletjes gepleegd. Toen was ik zestien, en belde de voorzitter van de deelgemeente mij op, met letterlijk de mededeling: "We worden nu doodziek van je, kom maar eens praten." Toen mocht ik mijn verhaal doen voor de voltallige gemeenteraad. Ik heb me nooit gerealiseerd dat ze misschien ook wel eens "nee" zouden kunnen zeggen, want ik was vastbesloten: dit gaat lukken. 00:02:32 Botte Jellema: Wat gaat dan lukken? Wat was jouw idee? 00:02:34 René Vas: Mijn idee was om mijn kleine verzameling neer te zetten in de vuurtoren, en die open te stellen voor publiek. 00:02:41 Botte Jellema: Kende je deze trouwens? 00:02:41 René Vas: Ik kende de toren wel, omdat wij hier altijd bramen gingen plukken in de duinen. Ik ging dan met mijn ouders mee. We gingen eens kijken. 00:02:51 Botte Jellema: Je kende de buitenkant, niet de binnenkant? 00:02:52 René Vas: Nee, niet de binnenkant. Uiteindelijk ben ik met het zeuren op een gegeven moment ook binnen terechtgekomen. Toen bleek dat de toren 23 jaar achterstallig onderhoud had, en de verf als lappen papier aan de wanden hing. 00:03:07 Botte Jellema: Wat dacht je toen je dat zag? 00:03:09 René Vas: Ik wil die toren gebruiken. Ik heb me nooit gerealiseerd hoe ernstig het was. In het lichthuis zelf lag een dikke laag - misschien wel 20 centimeter - vogelpoep. De deuren van de uitbouw waren eruit gevallen, waardoor vogels hier af en aan konden vliegen. Ze hebben zich hier lekker genesteld, en de boel vol gescheten. Het heeft me niets geïnteresseerd. Ik heb het allemaal opgeruimd. Ik kreeg van de gemeente, schrik niet, 200 euro subsidie. Ze zeiden: "Laat maar eens wat zien." Richt maar een tentoonstelling in. Die 200 euro deerde me niks. Nu zeggen mensen: "Dat is een schijnbedrag." Dat maakt me niks uit. Ik heb mijn vader zo gek gekregen om samen, in drie maanden tijd, de hele binnenkant van de vuurtoren te schilderen. Met 200 euro. 00:03:56 René Vas: Toen heb ik de Rijkskustverlichting gevraagd om hulp. Dat ging niet zo makkelijk als ik dacht. Ook daar dachten ze: daar heb je die zeikerd weer. Uiteindelijk heb ik een brief geschreven naar de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat, Smit-Kroes. Daar werd ik uitgenodigd. 00:04:13 Botte Jellema: Rijkswaterstaat hebben we het dan inmiddels over. 00:04:14 René Vas: Uiteindelijk heeft de directeur-generaal gezegd: "Wij maken een pakket, dat gaat op transport naar Hoek van Holland, en jij gaat je tentoonstelling inrichten." Ik kon dus de deur openzetten. Dat deed ik in mijn schoolvakantie, ik was immers slechts zeventien. Het trok in één week tijd tussen de 5000 en 6000 mensen. Toen zei de gemeente: "Dat moesten we maar eens permanent doen." Dat is inmiddels 36 jaar geleden, en volledig uit de hand gelopen. 00:04:42 Botte Jellema: Sindsdien ben jij vuurtorenbeheerder. 00:04:45 René Vas: Ja, faroloog noemen ze het ook wel heel mooi. 00:04:47 Botte Jellema: Mooi. 00:04:51 René Vas: Vuurtorenbeheerder, ja. 00:04:52 Botte Jellema: Kunnen we boven kijken? 00:04:53 René Vas: Natuurlijk kunnen we boven kijken. 00:04:56 Botte Jellema: Ik ben toch wel heel nieuwsgierig geworden. We gaan nu 30 meter omhoog, langs een wenteltrap. 00:05:11 René Vas: Je ziet door de hele vuurtoren een enorme collectie van historisch vuurtorenmateriaal. Wij gebruiken deze vuurtoren nu om mensen te laten zien hoe het in de loop der jaren allemaal gebeurd en gedaan is. Wat er allemaal bij bedacht is. Inmiddels staan we op de tweede etage. Dan zie je ook meteen dat mensen hier ook geslapen hebben. 00:05:35 Botte Jellema: Bedstedenachtige... 00:05:37 René Vas: Ja, er staan twee besteden in. Ik vind dat altijd mooi als ik hier met een groep rondloop. We hebben het tegenwoordig over Arbo en over arbeidsomstandigheden. Die mensen sliepen in een ijzeren vuurtoren, die in de wintermaanden ijskoud, en in de zomermaanden een oven is, zo warm. 00:05:57 Botte Jellema: Stoken of koelen heeft niet zoveel zin? 00:06:00 René Vas: Nee. Dat gietijzer neemt zo de buitentemperatuur aan. 00:06:04 Botte Jellema: Als het vriest, heb je echt ijspegels... 00:06:06 René Vas: Dan heb je ijs aan de wanden. Die mensen hebben hier de hele dag en nacht gewerkt. Ze wisselden elkaar af. Daarom is die bestede er. Boven zat een man op wacht. Die bleef vier uur op wacht zitten. Na vier uur werd hij afgelost door zijn collega. Dan ging de man van wacht weer slapen. Zo losten ze elkaar af. Dan hadden ze het onderhoud van het licht. Ze noemden dat mooi: het aansteken en in stand houden van het kustlicht. En 's ochtends: het blussen van het kustlicht. Daarop volgde het onderhoud. 00:06:40 Botte Jellema: Blussen suggereert dat er open vuur was? 00:06:42 René Vas: Ja. We noemen het in Nederland niet voor niets vuurtoren. Die oude naam zit er nog steeds in. Dat kun je mooi op de Brandaris zien. Daar zitten gedenkstenen in. Op de Brandaris staat dat hij in 1835 is omgebouwd tot kustlamplichttoren. Dat is het officiële woord. Ik zie dit niet ingeburgerd raken. We houden het op vuurtoren. Dat is uit de oudheid afkomstig. Eeuwenlang was het open vuur de enige vorm van licht en waarschuwing voor de scheepvaart. Ik zeg eeuwenlang... Wij liepen in Nederland natuurlijk een beetje achter de feiten aan. Pas in 1851 hebben wij het open vuur vaarwel gezegd. Het laatste open vuur brandde op Schiermonnikoog. Engeland en Frankrijk waren bij uitstek de vuurtorenlanden, waar heel veel ontwikkelingen vandaan kwamen. 00:07:33 René Vas: Daar hebben wij in Nederland wel gebruik van gemaakt. Uiteindelijk kregen wij ook de lenzen van Fresnel, en de moderne olielampen, et cetera. Zoveel jaar later. Wij hadden in een rap tempo een achterstand in te halen. De toenmalige koning had bedacht dat dit binnen 50 jaar moest gebeuren. Dat is de reden dat wij in Nederland veertien gietijzeren vuurtorens erbij kregen. 00:07:57 Botte Jellema: Waarvan dit er één is. 00:07:58 René Vas: Waarvan dit er één is. Het bijzondere daaraan is: het merendeel staat er nog. De meeste functioneren ook nog. We hebben er daarnaast, overigens, nog achttien voor Nederlands-Indië gebouwd. Het bijzondere aan al die vuurtorens, is dat ze allemaal verschillend zijn. Het gekke is dat eigenlijk vrijwel alle torens ontworpen zijn door één man, Quirinus Harder. Deze toevallig niet, omdat Quirinus Harder in die tijd al overleden was. Zijn opvolger en naaste medewerker, meneer A.C. van Loo, heeft deze toren ontworpen. Ze zijn allemaal anders. Zelfs IJmuiden, dat in hetzelfde jaar twee vuurtorens kreeg, kreeg twee verschillende torens. Die leken in uiterlijk op elkaar, maar waren toch qua diameter en hoogte verschillend. Dat is heel bijzonder. 00:08:41 René Vas: Je ziet het hier aan de binnenkant: gietijzeren platen die allemaal verschillend zijn, omdat de toren taps toeloopt. Alles zit met 20 duizend bouten en moeren aan elkaar geschroefd. Dat is best knap. 00:08:54 Botte Jellema: Je ziet die bouten inderdaad zitten. Je zou hem bij wijze van spreken morgen weer uit elkaar kunnen schroeven. 00:08:58 René Vas: Dat is ook gebeurd. Ik noemde net beneden al even de vuurtoren van Vlieland; die bestaat uit het oorspronkelijke bovenstuk van de buitentoren van IJmuiden. De havenmond van IJmuiden werd rond 1909 aangepast. In diezelfde periode hadden ze op Vlieland een nieuwe vuurtoren nodig. Men vond dat het lage licht van IJmuiden nog lager moest worden. Ze hebben de drie bovenste verdiepingen, inclusief het lichthuis, eraf geschroefd, naar Vlieland getransporteerd, en daar als vuurtoren in gebruik genomen. Zo zijn er meer voorbeelden. Er zijn torens verplaatst. Dat was, overigens, ook het idee achter zo'n ijzeren toren. Het is een Engels idee. Engeland liep natuurlijk voorop met de industriële revolutie. Daar komt dat gietijzer ook vandaan. 00:09:43 René Vas: In 1840 kreeg een ingenieur de opdracht om een verplaatsbare vuurtoren te maken voor Jamaica. Dat is gebeurd. Die vuurtoren staat er nog steeds. Dat is de toren van Amédée. Die is zes keer verplaatst. 00:10:00 Botte Jellema: Dat is het prototype? 00:10:02 René Vas: Die stond aan de basis van de gietijzeren vuurtorens. Waarom gietijzer? 00:10:09 Botte Jellema: Ja, dat vraag ik me ook af. Ze staan bij zee. Het is altijd nat, en het waait altijd. Als er iets gaat roesten... 00:10:17 René Vas: Daar heeft men natuurlijk wel over nagedacht. Het is niet zomaar gietijzer. Dit is gietijzer met een heel hoog koolstofgehalte. Dat vormt, als het ware, een bescherming voor het ijzer. Je hoort hoe solide dat klinkt. 00:10:32 Botte Jellema: Hoe dik zijn de wanden? 00:10:33 René Vas: Drie centimeter dik. Voordat dit doorgeroest is... Je ziet dat de verf afbladdert. Dat gebeurt door de zeer agressieve zeelucht, en tegenwoordig zelfs chemicaliën.... 00:10:45 Botte Jellema: Hitte en kou. Het krimpt, en het zet uit. 00:10:47 René Vas: Absoluut. Dat betekent dat er wel eens verf kan afbladderen. Dan krijg je een kale plek. Je krijgt dan een soort oppervlakteroest, maar dat dringt er niet echt in. 00:10:59 Botte Jellema: Een beetje zoals dat ook met aluminium zo is? 00:11:00 René Vas: Ja, zelfs de roest. Dat is wel heel grappig; als je nu tussen de platen kijkt, zie je een naad zitten. Die moet wel waterdicht afgedicht worden. Als je die platen uit elkaar zou kunnen halen, zie je aan de binnenkant een soort gootje lopen. Als je op zo'n flens kijkt, zit er een gootje in. Wanneer die platen op elkaar gezet werden, werd daar ijzercement tussen gedaan. Dat was gewone cement, maar met ijzervijlsel erdoorheen. De bedoeling was dat dit ging roesten. Die vuurtoren werd in tien maanden tijd gebouwd. Dat was heel knap. Hij werd eigenlijk twee keer gebouwd. Die hele verdieping waar je nu in staat, werd in de fabriekshal opgebouwd. Daar werd hij weer helemaal uit elkaar gehaald. Er kwam een inspecteur van het loodswezen kijken of alles volgens bestek was, en netjes aansloot. 00:11:48 René Vas: Was het goed, dan werd de hele boel weer uit elkaar gehaald. Dan ging hij naar de plaats van bestemming, en werd hij weer in elkaar gezet. Twee weken lang werd hij zo, kaal, neergezet. Dan gingen de naden roesten. Die roestten dicht. Dat zette uit, en je kreeg een waterdichte afdichting. Hij werd vervolgens twee keer gemenied, en twee keer geschilderd. En dan kon hij in bedrijf gesteld worden. In tien maanden tijd. Dat is best knap. Iemand heeft mij ooit gevraagd: "Heb je wel eens foto's gezien van een gietijzeren vuurtoren in aanbouw?" Dat heb ik nog nooit gezien. Je ziet: er is altijd nog wat te leren. Ik heb dat nog nooit gezien. Ik zou ook niet weten hoe ze dit gedaan hebben. Dat fascineert wel. Hoe zijn ze toch in staat geweest om zulke zware elementen door duinzand te vervoeren, en met de hulpmiddelen van toen in elkaar te zetten? 00:12:36 Botte Jellema: Misschien met een stoommachine, maar veel verder waren we toen ook niet. 00:12:41 René Vas: Zeg het maar. Ik heb geen idee, maar dat is best interessant, natuurlijk. 00:12:44 Botte Jellema: Zeker. We staan slechts halverwege, of misschien nog niet eens. 00:12:48 René Vas: Nee. 00:12:48 Botte Jellema: Kunnen we nog een stukje naar boven? 00:12:50 René Vas: We kunnen nog naar boven. Zal ik voorgaan? 00:12:51 Botte Jellema: Graag. Ga me voor. 00:13:06 René Vas: Hier sta je echt halverwege. Als je beneden aan de toren staat, lijkt het een heel klein torentje. Hoe meer je naar boven gaat, hoe kleiner de wereld ineens wordt. Als je eenmaal boven staat, valt het toch wel tegen. 00:13:18 Botte Jellema: Dertig meter. 00:13:19 René Vas: De toren is 30 meter. Je ziet op deze verdieping een stukje geschiedenis van deze vuurtoren. Hij heeft een nogal bewogen geschiedenis. Hij markeerde oorspronkelijk de monding van wat uiteindelijk de grootste haven ter wereld ging worden. In de jaren '70 is dit licht gedoofd, omdat voor de vuurtoren vier kilometer land, en uiteindelijk de Maasvlakte, werd aangelegd. 00:13:48 Botte Jellema: Je hebt hier een kaart van deze omgeving. Misschien kun je me even laten zien waar we nu staan? 00:13:53 René Vas: Dit dorp, waar de toren staat, noemen we Hoek van Holland. Het was heel vroeger letterlijk De Hoek van Holland. Je kunt hier een kaart zien uit 1673. Dan zie je hier dat puntje. Dat is De Hoek van Holland. Dat was niks anders dan een woest duinlandschap. Meer niet. De zeevarenden bereikten Rotterdam via de oude Maas. Dat ligt hier onder. Die oude Maas verzandde op een gegeven moment, waardoor de doorvaart naar Rotterdam steeds moeilijker werd. Al vroeg in de negentiende eeuw bestond het idee van een doorgraving, om De Hoek van Holland af te steken. Uiteindelijk is dat doorgegaan, en hebben ze een doorgraving gemaakt. Je ziet het op dit plaatje. Dat is ongeveer in 1860, 1870. Je kreeg een doorgraving, die uiteindelijk de nieuwe Rotterdamse Waterweg werd. 00:14:49 René Vas: Wat we nu de Nieuwe Waterweg noemen. De naam Hoek van Holland bleef voortbestaan. Het dorp wat uiteindelijk ontstond, is in de eerste plaats ontstaan door mensen van Rijkswaterstaat. Die kwamen hier wonen omdat ze belast waren met die doorgraving. Mensen die ook echt gingen graven, gingen hier wonen. Op een gegeven moment werd er een spoorlijntje aangelegd. De spoorwegen kwamen hier, dus er kwamen mensen van de spoorwegen. Zo ontstond uiteindelijk het dorp Hoek van Holland. Zoals ik zei: deze vuurtoren is buiten dienst gesteld in 1974, omdat de Maasvlakte werd aangelegd. 00:15:34 Botte Jellema: Kunnen we nog verder naar boven? 00:15:35 René Vas: Ja, zeker. 00:15:36 Botte Jellema: Het wordt al wat krapper. 00:15:49 René Vas: Je kunt je best indenken hoe mensen hier gewerkt hebben. Elke etage had ook een functie. We stonden eerst bij de bedsteden. De verdieping waar we net vandaan kwamen, was het magazijn. Hier staat een werkbank, dus dit was de werkplaats. Er staan hier nog een aantal meubelstukken, die echt uit die tijd komen. Ik ben heel blij dat ze er nog staan. In veel vuurtorens zijn ze inmiddels gesloopt, omwille van, bijvoorbeeld, de mobiele telefonie. Om plaats te maken voor apparatuur. Dat vind ik heel jammer, omdat dit meubelstukken zijn die ter plaatse door een meubelmaker gemaakt zijn. Daar zijn geen tekeningen van. Er werd gewoon gezegd: ik heb een werkbank, kast, of bureau nodig. Regel dat. 00:16:30 Botte Jellema: Dat ging helemaal met hout, zaag, schroeven en bouten. Of lijm. 00:16:35 René Vas: Ja. Het is er ook niet uit te tillen. Het is hier ter plaatse gebouwd. Bij die kast waar we net vandaan kwamen, in het magazijn, zag je dat de kast de vorm van de toren heeft. Hij loopt schuin naar boven toe, en de achterwand is rond. Die past precies in de ronding van de toren. Hij past ook op geen enkele andere verdieping. Dat past precies bij de toren. Op deze verdieping staat de werkbank gelukkig nog. Hier is het misschien leuk om iets over de vuurtorenwachter te vertellen. De vuurtorenwachter was natuurlijk niet een onbelangrijk persoon. In de tijd dat deze vuurtoren gebouwd werd, was er nog steeds permanent toezicht nodig bij het licht. Het licht moest altijd paraat zijn. Dat was zo belangrijk, omdat er mensenlevens vanaf hingen. 00:17:23 René Vas: Dat realiseer jij je als je straks boven bij de optiek staat. Het moest in topconditie zijn, want mensen navigeerden erop. Er was niks anders. Communicatie was heel moeizaam. Dat ging met vlaggen of seinlampen. Later kregen ze hier een slingertelefoon, waarmee je het postkantoor kon opbellen. Dat was het wel een beetje. De vuurtorenwachter had dus oorspronkelijk alleen toezicht over het licht. Het in stand houden van het licht, het onderhoud, et cetera. Zijn tweede taak, die hij er stilletjes aan bij kreeg, werd steeds belangrijker. Dat was het uitkijk houden naar zee, en eventueel actie ondernemen als er wat gebeurde. De Nederlandse kustwacht is opgericht in 1885. Dat was als gevolg van een scheepsramp, op 5 juli 1882. 00:18:15 René Vas: Drie jaar daarvoor was een marineschip uit Amsterdam vertrokken. Dat was Zijner Majesteit Rammonitor de Adder, een schip van een type dat eigenlijk niet zeewaardig was, omdat het een heel laag vrijboord had. Er stak slechts een heel klein stukje boven water uit. Met een zware bepantsering, en een grote geschutstoren, was het een vrij zwaar, log schip. Dat schip was eigenlijk niet zeewaardig. 5 juli 1882 was een mooie zomerdag. Men moest de verlofgangers in Hellevoetsluis aflossen, dus ze dachten: we kunnen wel even buitenom. Via de Noordzee naar Hellevoetsluis. Dat ging goed, tot aan Katwijk, toen de wind steeds meer ging aantrekken. Het schip nam steeds meer water over, en kwam uiteindelijk bij Scheveningen, laat in de avond, in de problemen. 00:19:03 René Vas: Iedereen zag het vanaf de kust. In-de-buurt-vissende Scheveningse vissers wilden hun netten niet in de steek laten. Iedereen zag dat het schip steeds meer in de moeilijkheden kwam. Uiteindelijk werden er noodsignalen gegeven. Niemand ondernam iets. Het schip is omgeslagen en gezonken, waarbij 66 man zijn omgekomen. De complete bemanning, inclusief de loods. Dat heeft zo ontzettend veel indruk gemaakt, dat - al heeft het nog drie jaar geduurd - de Nederlandse kustwacht in het leven werd geroepen. Omdat dit niet meer mocht gebeuren, stelde men een permanente uitkijk aan de Nederlandse kust in. Dat werd opgedragen aan de vuurtorenwachters, want die zaten toch al boven. 00:19:48 René Vas: Zij moesten die taak steeds meer uitvoeren. Het werd een steeds belangrijkere taak. Het licht vergde toch nog heel veel onderhoud en toezicht, zodat van uitkijk soms niet zo veel terechtkwam. Er gebeurde nog wel eens iets. Vergelijk je dat met nu, dan zijn we zoveel verder. De techniek is zo ontzettend verbeterd, dat de vuurtorenwachters - we noemen ze in de volksmond nog steeds zo - in aantal wat zijn teruggebracht. Officieel moeten we spreken van zeeverkeersdienstmedewerker. Zij zitten er puur alleen nog voor de uitkijk, en voor de communicatie met de schepen. De uitkijk gaat niet meer zozeer zoals je op die foto daar ziet - met een grote verrekijker en een mooie strooien hoed op - maar met radars, moderne communicatieapparatuur, et cetera. 00:20:40 René Vas: Daar is wel wat veranderd. We noemen ze nog vuurtorenwachters, maar ze hebben eigenlijk niet zo veel meer met het licht te maken. Dan vraag jij je misschien af: waarom het licht dan nog brandt? Dan kun je het net zo goed uitdoen. Je moet een vuurtoren heden ten dage eigenlijk zien als een back-up. We zijn volledig afhankelijk van techniek, elektronica, satellieten. Stel je voor dat er iets gebeurt, of dat er een storing op een schip is, dan kun je altijd nog terugvallen op de oude markering en bebakening. Dat is de reden dat de vuurtorens er nog steeds zijn, en dat we toch die betonning, en dergelijke, nog nodig hebben. Helemaal onbelangrijk is het niet, maar het wordt wel steeds ouderwetser. 00:21:26 Botte Jellema: Zullen we nog een stukje naar boven? 00:21:38 René Vas: Hier krijg je een aardige indruk van waar de vuurtorenwachter vier uur per nacht zat. Dit is de uitkijk. Die heeft, bijna rondom, kleine patrijspoorten. Deze kunnen ook open, en waren bedoeld om de verrekijker naar buiten te kunnen steken. Ze zijn met opzet klein, omdat het hier niet te veel mocht afkoelen. Van oudsher was dit bekleed met vurenhout. De luiken zaten over de trap heen. Er stond een klein houtkacheltje. 00:22:06 Botte Jellema: Het is echt een werkplaats? 00:22:09 René Vas: Ja. Hier hield hij uitkijk. Je zit hier vlak onder het licht. Hij keek naar zee. Ik zei net al: heel veel ontwikkelingen kwamen voor ons uit het buitenland. Het gietijzer uit Engeland, de lenzen uit Frankrijk, olielampen kwamen uit Zwitserland, enzovoort. Wij hebben ook ons steentje bijgedragen. Eén van de belangrijkste bijdragen was de komst van de elektrische gloeilamp. Wij waren het allereerste land ter wereld dat gloeilampen ging gebruiken op vuurtorens. Ik heb hier een hele grote collectie. Vanaf het allereerste begin - een prototype uit 1917 - tot aan het allerlaatste type. 00:22:47 Botte Jellema: Gigantische glazen bollen. 00:22:49 René Vas: Ja, enorm. De meest bekende is die met een diameter van 30 centimeter, en een verbruik van 70 volt, 60 ampère, en 4200 watt. 00:23:01 Botte Jellema: Tweeënveertighonderd watt; dat zijn tegenwoordig drie, vier stofzuigers? 00:23:04 René Vas: Ja. Misschien wel twee wasmachines. In de eerste plaats is de technische dienst van 's Rijks Kustverlichting op Scheveningen - wie anders, zou ik haast zeggen - begonnen met gloeilampen. En wie anders dan Philips in Eindhoven ging daaraan meewerken. Samen zijn ze gekomen tot een gloeilamp die naar vorm en vermogen geschikt was voor het gebruik in de optische toestellen van vuurtorens. Welke vuurtoren, anders dan de Brandaris op Terschelling, kreeg vanaf 1920 als eerste ter wereld gloeilampen? Daarom kreeg die lamp de bijnaam Brandarislamp. Nu zijn we weer zover dat ook die vermogens terug moeten. Over lichtsterktes wordt al gediscussieerd. Is dat nog nodig? 00:23:55 René Vas: Vuurtorenlicht is gemiddeld op 29 zeemijl te zien. Dat is om en nabij 50 kilometer ver. Is dat nog nodig in deze tijd? Nee, eigenlijk niet. Het kan minder, en het kan ook met LED. 00:24:10 Botte Jellema (voice over): We gaan verder omhoog, en René brengt me naar de belangrijkste plek in de vuurtoren. 00:24:16 René Vas: Dit heet officieel de kuip van het lichthuis. We staan hier onder het licht, en je kijkt in de optiek. Je ziet de olielamp. Dit is de installatie hij in 1893 opgezet is. Dit ziet er heel indrukwekkend uit. 00:24:35 Botte Jellema: Het is moeilijk te beschrijven. Ik denk dat jij je een olielamp moet voorstellen zoals je die tegenwoordig misschien kent van tuincentra, en dan keer 20. 00:24:49 René Vas: Ja, hij is wat groter. 00:24:51 Botte Jellema: Hij is wat groter. 00:24:51 René Vas: Dit is het hart van de toren. Hier gaat het allemaal om. 00:24:56 Botte Jellema: Alles wat we tot nu toe op al die verdiepingen hebben gezien, draait uiteindelijk hierom. 00:25:02 René Vas: Ja. Daar word je - althans dat heb ik - stil van. Omdat ik me realiseer dat het hele gebouw waarin we nu rondlopen - een 30 meter hoge toren - gebouwd is om een lampje te laten branden. Meer niet. Daar komen bouwkundigen, technici, wetenschappers bij kijken. Alleen om een lichtje te laten branden. Waar uiteindelijk mensenlevens vanaf hangen. Daar word je stil van. Hoeveel mensen zullen er behouden aangekomen zijn? 00:25:33 Botte Jellema: Blij zijn geweest dat... 00:25:34 René Vas: Dan kom je misschien wel een beetje op dat romantische gevoel, wat je bij een vuurtoren hebt. Zo'n eenzame vuurtorenwachter, met een grijs baardje - ik ga daar steeds meer op lijken - en een pijp, die koper poetst. En een beetje met een verrekijker naar zee kijkt. In de verte schepen voorbij ziet gaan, en anoniem hulp biedt. Daar word je een beetje nostalgisch van. Een romantisch gevoel geeft dat. Zo kijk ik ook naar de vuurtoren. Aan de andere kant: je kunt het heel mooi zeggen... Jo van Wallenburg, de oud-commissaris van het loodswezen op Terschelling zei altijd heel mooi: "Het is het versteend vertrouwen." Het is een punt van vertrek, maar ook van thuiskomst. Dat geldt niet alleen voor zeevarenden, maar ook voor de mensen die hier rondom de vuurtoren wonen. 00:26:24 René Vas: Je realiseert je soms niet hoe de vuurtoren bekeken wordt. Toen ik hier weer op de toren kwam, heb ik de vlaggenmast erop laten zetten. De vlag was er afgehaald, omdat de mast waar hij aan vast zat, nogal bouwvallig was geworden. Er kwam een mooie mast op te staan, en ik heb voor het eerst de Nederlandse vlag uitgehangen. Op een zeker moment hing er een briefje aan het hek geprikt met een punaise, van een mevrouw die er ontroerd door was. Omdat dit haar allereerste beeld was, toen ze na de oorlog teruggekomen was in Hoek van Holland. Dat realiseer jij je niet. Ik heb er alleen een mast op laten zetten, en een vlag opgehangen. Meer niet. Dat mensen daar ontroerd van raken, vind ik leuk. Dat de vuurtoren zo leeft. 00:27:06 René Vas: Dan bekijk je het op een hele andere manier. Daarom zeg ik ook: je moet er toch niet aan denken dat de Brandaris verdwijnt? Dat kan helemaal niet. Dat kan niet. 00:27:17 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's. Of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt.

Koen Krowinkel: Als je ziet hoeveel soorten hier gebruik van maken, dan kan ik wel echt zeggen dat dit ecoduct in ieder geval echt een doorslaand succes is. Botte Jellema: Een succesvol natuurgebiedje boven op een snelweg. Samen met Koen Krowinkel, adviseur Natuur en Landschap bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland, ben ik op het ecoduct over de A73 bij Swalmen, Midden-Limburg. Het is een plek waar geen mensen mogen komen. Dit ecoduct heeft net een opknapbeurt gekregen. Koen laat me dit gebied zien, en vertelt me hoe hij en zijn collega's een succes van dit ecoduct hebben gemaakt. Koen Krowinkel: Wat je ziet, is dat er 32 keer een haas voor de camera gelopen heeft, dat er een das 6 keer heeft gelopen, een ree 12 keer, een vos 5 keer, steenmarters, vossen, en natuurlijk ook wilde zwijnen. Botte Jellema: Dat is voor de camera, dus dat is nog niet eens het totaal wat over het ecoduct is gegaan, dat is alleen wat je hebt gezien met de camera. Koen Krowinkel: Dit is inderdaad alleen maar wat je in die twee weken voor de camera hebt gezien. Dat geeft wel aan dat die soorten het allemaal gebruiken. Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Rijkswaterstaat noemt zichzelf natuurbeheerder. Met een goede reden, want al met al heeft Rijkswaterstaat een groot deel van Nederland in beheer. Toen besloten werd rijksweg A73 op de oostoever van de Maas aan te leggen, was er ook de opdracht om de verloren gegane natuur te compenseren, en dat ook goed te beheren. Als onderdeel daarvan zijn er ecoducten over de snelweg gekomen. Het ecoduct Waterloo bij Swalmen is het grootste exemplaar, en het is een succes. In deze aflevering hoor je hoe dat is gelukt. Koen neemt me mee het terrein op, eerst aan de oostkant van de snelweg. Koen Krowinkel: Een ecoduct is eigenlijk een viaduct voor dieren, daarom noemen we dat een ecoduct. Het is een passage over een snelweg heen, zodat dieren van a naar b kunnen trekken. Het is echt gebouwd voor wild. Botte Jellema: Aan de bovenkant groen, heel simpel gezegd, in plaats van de viaducten die grijs zijn aan de bovenkant. Koen Krowinkel: Je zult straks ook zien dat we hem volledig als natuur hebben ingericht. Als je hier rondloopt heb je niet het idee dat je langs en op een snelweg loopt. Je loopt hier echt in een oase van groen. Het is heel sereen en rustig hier. Je hoort de vogels ook al kwetteren. Botte Jellema: Ik hoor wel een klein beetje de A73 in de verte. Koen Krowinkel: Straks, op het ecoduct, hoor je het echt een stuk minder. Botte Jellema: Nou, neem me mee. Je hebt het hek nu opengemaakt voor ons, maar mag je normaal gesproken hier komen? Koen Krowinkel: Nee, het is niet voor mensen bedoeld. Wel voor onderhoud, daarom zit er ook de poort in, waar wij doorheen zijn gelopen. We hebben in het verleden wel toestemming gegeven om een voorziening te maken, zodat we er overheen kunnen wandelen. Dat zullen we straks ook zien. Aan weerskanten van de A73 zijn trappen gebouwd, en een smalle doorgang op het ecoduct, zodat je op het ecoduct op een klein strookje mag wandelen, om toch van a naar b te komen. Dat doen we zolang er nog geen edelhert over dit ecoduct heen komt. Dit ecoduct hebben we gebouwd voor een aantal doelsoorten, één van die doelsoorten is het edelhert. Dat is ook het grootste zoogdier dat we hier hebben. Botte Jellema: Heb je hem hier weleens gezien? Koen Krowinkel: Nee, ik heb hem hier nog niet gezien. Hij komt hier ook nog niet voor, maar het ecoduct is dus voorbereid op de trek van die soort. Botte Jellema: Hoe groot is zo'n dier ongeveer, trouwens? Koen Krowinkel: Een edelhert is wel zo lang als een mens. Die kan toch wel 1.80 tot 2 meter groot worden. Botte Jellema: Wouw! Koen Krowinkel: Ja, het zijn echt gigantische dieren, inderdaad. Botte Jellema: Dat zou heel mooi zijn. Koen Krowinkel: Ze zitten veel op de Veluwe. In de Weerterbossen zitten ze ook. Je moet eigenlijk een groot raamwerk van groen zien aan te leggen, waar die dieren zich comfortabel bij voelen om doorheen te trekken. Een ecoduct van 50 meter breed zoals deze, dat is een groot, breed ecoduct, dat is voor een edelhert voldoende breed om overheen te trekken. Als je ze kleiner maakt, wordt het voor die soort al wat lastiger. Botte Jellema: En er moeten geen mensen bij zijn, dan komen ze ook niet. Koen Krowinkel: Nee, het mag dus niet verstoord worden. Reeën zijn over het algemeen iets minder schuw, die hebben hier ruimte genoeg om te migreren. Straks zal ik je ook wat wildwissels laten zien. Botte Jellema: Neem me mee, ik heb een soort tour hier. We lopen over een pad waar zo te zien onlangs nog een soort graafmachine of rups [onhoorbaar 00:04:40] langs is geweest. Koen Krowinkel: Goed dat je dat ziet, Botte. Hier heeft tot twee weken geleden een lichte rupskraan gewerkt, omdat wij, als Rijkswaterstaat, ProRail helpen. ProRail wil graag de Maaslijn die van Roermond naar Nijmegen loopt, elektrificeren en verdubbelen. Nu loopt er nog een naoorlogs diesel spoortje. Dan moeten ze het spoorbed ook verbreden. In het spoorbed komen veel levendbarende hagedissen voor, die ze dus zullen moeten wegvangen en een nieuw onderkomen moeten geven. Koen Krowinkel: Wij hebben ons ecoduct aangeboden om daar een leefgebied voor die levendbarende hagedissen te creëren. We hebben hele vlakken afgegraven om een mooi zandbad je te krijgen waar die levendbarende hagedis zich comfortabel bij voelt. Lekker warm, zonnetje op het zuiden, en lekker op het schrale zand. Botte Jellema: Wie zou hier niet willen wonen? Koen Krowinkel: Ja, precies. Ik neem je daar even mee naar toe. O, hier zien we ineens spontaan een wildwissel. Botte Jellema: Je wijst naar een soort... Het is een spoortje, een soort klein spoortje. Het ziet er bijna uit als een greppeltje, maar het is niet diep genoeg daarvoor. Koen Krowinkel: Nee, het is helemaal platgetrapt door wild. Wild heeft ook z'n gewoontes en zoekt vaak de makkelijkste weg om voedsel te vinden, of rustplaatsen, of schuilplekken. Dat zijn eigenlijk ook allemaal een soort van kleine snelwegen waar ze gebruik van maken, waar ze zich veilig bij voelen als er gevaar dreigt, zodat ze snel kunnen schuilen. Botte Jellema: Wat voor dieren zijn dat dan, die daar langskomen? Koen Krowinkel: Gewoontedieren, zou ik bijna zeggen. Een das is iemand die altijd wel dezelfde plekjes heeft. Hij heeft zijn vaste plaats waar hij mestputjes heeft om naar de wc te gaan en zijn territorium af te bakenen. Die neemt vaak dezelfde routes. Reeën doen dat ook. Die kennen gewoon zo'n gebied van binnen en van buiten. Ze zijn heel territoriaal, leven vaak op dezelfde plek, redelijk honkvast. Een das heeft dat ook wel. Die hebben eigenlijk gewoon hun eigen vaste wandelroutes die ze aflopen, om te foerageren bijvoorbeeld. Ik vertelde je al over het afgraven van de grond voor ProRail, voor de levendbarende hagedis, ik neem je ook even mee naar een hoekje waar heel veel dassenactiviteit is. Die zitten hier ook heel veel Botte Jellema: Is er een kans dat we er dadelijk een zien? Koen Krowinkel: Nee, een das niet. Er is wel een kleine kans als we over het ecoduct heen gaan, wat we straks zullen doen, dat we dan sporen van een bever zien. Er is ook een beverhol waar op dit moment de bever ook inzit. Ik heb hem vorige week gezien. Hij maakte een dreigend geluid naar mij. Die was dus wel aanwezig. Botte Jellema: Het hele gebied dat bij het ecoduct hoort, is zo'n tien hectare groot. Belangrijk onderdeel van de ecoducten zijn de aanleidende percelen, zoals Koen ze noemt. Dat zijn de op- en afritten voor het ecoduct, die het eruit laten zien als een heuvel in het landschap. Koen Krowinkel: Zoals je ziet, hier is een poel aangelegd en ontworpen, met daarin brem en grove den. Er is ook den gekapt, om ook weer leefgebied te maken voor die levendbarende hagedis. Andere soorten profiteren er ook van. Ik heb hier in de bomen vuurgoudhaantjes zien zitten, dat zijn toch wel heel mooie soorten. Wat je ook ziet is dat er fruitbomen gepland zijn, die zijn er niet spontaan ontstaan. Botte Jellema: Ik ontmoet je op een iets wat frisse voorjaarsdag, maar het staat in bloei! Koen Krowinkel: Ja, mooi, hè. Botte Jellema: Meerdere bomen hier om ons heen staan in bloei. Koen Krowinkel: Als je bedenkt dat - als het niet meer gaat vriezen - elk bloemetje in feite een vrucht kan worden, dan kun je je voorstellen dat hier veel peren en appels gaan groeien, en die vallen op de grond. Het is ook een beetje gedaan aan om die omnivoren, wat een das bijvoorbeeld is, hier zo comfortabel mogelijk te laten leven en migreren. Dieren trekken hier, ze wonen hier eigenlijk ook, als je het zo bekijkt. Botte Jellema: Het is hier prachtig, het is hier echt prachtig. Tien hectare zeg je, maar het ziet eruit alsof ik... Hoe ziet het eruit eigenlijk? Ik bedoel, ik hoor de snelweg, maar verder waan ik me zo ongeveer ergens op de Veluwe. Koen Krowinkel: Dat gevoel heb ik hier ook altijd. Het straalt wel rust uit. Je hebt open delen, je hebt gesloten delen met aanplant van bos. Je hebt solitaire fruitbomen, poelen heb je hier. Je hebt geleidende structuren, je hebt braamhorsten waar bijvoorbeeld everzwijnen heel graag onder baden. Dat zie je straks ook. Botte Jellema: Wat is een braamhorst? Koen Krowinkel: Een braamhorst is een hele grote berg met bramen. Botte Jellema: Juist, ja. Koen Krowinkel: Die ondoordringbaar is. Kleine zoogdieren, zoals konijnen en hazen... Botte Jellema: Die zitten daar veilig. Koen Krowinkel: Die voelen zich daar heel prettig en comfortabel. Daar komt een vos, of een wolf bijvoorbeeld, niet in. Botte Jellema: Het gebied wordt actief onderhouden, anders zouden er binnen de kortste keren overal bomen staan, en dat is niet de bedoeling. Voor de grote dieren die passeren, zoals herten en reeën, moet er open terrein zijn. Die blijven in stroken op het terrein liggen, in rillen, zoals Koen ze noemt. Koen Krowinkel: Wat ik daarstraks zag, toen ik hier aan het wachten was, is dat je al ziet dat die hopen met dennentakken - die rillen, zoals we dat noemen - in gebruik worden genomen door allerlei dieren, en hermelijnen en marterachtige die daar in kruipen. We hebben ze zo laten neerleggen dat de dieren geleid worden van het ecoduct af, over de rijksweg. Er zit een opening in het ecoduct, qua rasters, zodat die dieren automatisch naar de juiste, veilige plek geleid worden om de rijksweg over te steken. Botte Jellema: Hoe doe je dat precies? Ik bedoel, richtingaanwijzers neerzetten heeft natuurlijk niet zoveel zin. Is dat dan hoe de bomen liggen? Koen Krowinkel: Je legt ze eigenlijk in een soort van V, een soort van trechter, waar je ze min of meer doorheen geleid. Met een geleidende structuur help je ze eigenlijk al die kant op te lopen. Je kunt ook overal losse hoopjes leggen, ze vinden hun weg toch wel, maar dit helpt wel. Dat doen we ook vaak met stobbenwallen. Stobben zijn wortels van bomen. Als een boom afgezaagd wordt, dan laat je vaak of de wortel zitten, of de stobbe laat je zitten. Er zijn ook locaties waar je die uit de grond trekt. Het zijn grote blokken houten wortels, en die leg je ook op rillen neer in een geleidende structuur richting het ecoduct. Dat zal je straks ook zien. Koen Krowinkel: Met alles wat je bouwt, net zoals je huis thuis, zul je er ook onderhoud aan moeten plegen. Doe je dat niet, dan neemt de natuurlijke successie bij het ecoduct zijn vlucht. Als je hier helemaal niets doet, dan zal uiteindelijk alles een gesloten bos, een gesloten beplanting, worden. Dan haken bepaalde soorten af. Sommige soorten hebben gewoon openheid nodig, zeker naar en op het ecoduct toe. Bijvoorbeeld voor een doelsoort als een ree, daarvoor moet het midden gewoon open zijn. Die willen vrij uitzicht kunnen hebben om naar de overkant te kunnen lopen. Die zal minder makkelijk door die bossages heen sluipen, dus het is heel belangrijk dat er deels open gebied blijft, deels gesloten gebied. Dat kan alleen maar door er actief in te beheren. Botte Jellema: Je zou ergens kunnen zeggen van: laat de natuurlijk gewoon zijn gang gaan, maar dan doet het ecoduct niet wat het moet doen? Koen Krowinkel: Nee, het is eigenlijk een soort toegangspoort naar de andere kant van de snelweg. Je krijgt maar één keer een kans om dat ding te bouwen en om dat aan te leggen. Dan wil je het zo aantrekkelijk maken voor zoveel mogelijk soorten. Dat betekent dat je ook verschillend beheer hierop hebt. Je moet hier poelen beheren, je moet het riet er uithalen om het watervoerend te houden. Het gras moet openblijven, dus er zal af en toe ook gemaaid moeten worden. Of begraasd. Het dennenbos zal eruit gehaald moeten worden, omdat dat redelijk monotoon is en weinig biodiverse is. Natuurlijk zitten er ook soorten die daarvan profiteren. Botte Jellema: Maar er zijn andere soorten die daar weer niets aan hebben. Koen Krowinkel: We wilde het banket hier voor een zo breed mogelijk publiek maken, dat is wat we eigenlijk doen. Zo leg je van alles op tafel, om zoveel mogelijk soorten aan te trekken en dus ook te laten migreren, en ook met elkaar te laten uitwisselen. Botte Jellema: Kunnen we verder lopen? Koen Krowinkel: Zeker. Botte Jellema: De A73 is zestien jaar geleden geopend en is daarmee één van de jongste snelwegen van het land. In 2003 werd begonnen met de aanleg. Hier bij Swalmen ging de eerste schop de grond in. Tussen Echt en Venlo ligt de weg ten oosten van de Maas. Daar is veel discussie over geweest, want dit traject was het beste voor het ontsluiten van Limburgse woongebieden en bedrijven, maar ging wel ten koste van veel natuur. Koen Krowinkel: Dat de A73 er kwam, dat wisten we, maar of die nou op de west- of de oostoever van de Maas gelegd zou worden, dat heeft nog heel lang geduurd. Botte Jellema: Ik herinner me die discussie, inderdaad. Koen Krowinkel: Dat was steeds oost-west, oost-west. Botte Jellema: In 1995 besloot het kabinet over het traject: het moest de westoever worden. Toenmalig minister De Boer, van VROM, wilde dat, omdat de aanleg aan de andere kant een 'brutale aantasting van de natuur zou betekenen', zoals ze zei. Een dag later nam de Tweede Kamer een motie aan dat het toch de oostoever moest worden. Het verschil tussen voor- en tegenstemmers was één stem. Landelijke en regionale milieugroepen probeerden het te voorkomen, tot aan de Raad van State toe, maar ze verloren het. In 2001 besloot de Raad van State dat de aanleg op de oostoever door kon gaan. Er werd wel afgesproken dat er compensatie voor de schade aan de natuur zou komen. Het ecoduct bij Swalmen is daar onderdeel van. Koen Krowinkel: Er zijn hier bijvoorbeeld mierensoorten ontdekt, die verplaatst moesten worden. Die zijn ook gecompenseerd, naar andere plekken gebracht. Er zijn hele grote natuurgebieden bij Meerlebroek, tegen de Duitse grens aan, hectares landbouwgrond zijn daar omgevormd tot natuur, dit perceel bijvoorbeeld. Zover en zo goed als het kon, zijn overal langs de A73 percelen ingericht en aangesloten op bestaande natuur. Botte Jellema: De nieuwe snelweg onderbrak ook de natuurlijke trek van veel dieren. Bij de aanleg van de A73 is geprobeerd om de dieren toch zoveel mogelijk te helpen. Koen Krowinkel: Om je een idee te geven: de rijksweg A73-zuid, dat is vanaf het knooppunt Vonderen - helemaal in het zuiden bij Echt, Maasbracht - tot aan Venlo, daar liggen bijvoorbeeld 25 kleinwildtunnels onder. Voor dassen, en vossen eventueel. Botte Jellema: Dat zijn een soort buizen? Koen Krowinkel: Ja, dat zijn grote betonnen vierkanten buizen. Die zijn een meter hoog, bij ongeveer twee, tweeënhalve meter breed. Daar kun je als mens doorheen kruipen. Ik zou dat absoluut niet doen, dat is hartstikke onveilig. Het zijn vrij grote wildtunnels. Er zijn ook tunnels, dat is gewoon een betonnen buis van 50 centimeter doorsnee waar ze doorheen gaan, bijvoorbeeld. Botte Jellema: Voor verschillende dieren die daar dan toch de snelweg kunnen kruisen? Koen Krowinkel: Ja, inderdaad. Botte Jellema: Het ecoduct is onderdeel van dat plan om zoveel mogelijk natuur te compenseren voor de aanleg van de snelweg A73? Koen Krowinkel: Ja, dat is het onderdeel van dat plan. Er zijn in dat plan, voor de A73-zuid, 3 ecoducten gebouwd. Twee smallere ecoducten van 25 meter breed, en deze grote, Waterloo, van 50 meter breed. Dat is best wel veel ecoduct, maar zoals ik al zei: er is ook best wel veel natuur verloren gegaan door de aanleg van die A73. Ik kan echt wel zeggen dat we dat heel netjes gecompenseerd hebben. Er zijn compensatieplannen voor geschreven, met beheerplannen. Wat we nu hebben aangelegd, is één van de onderdelen van het hele systeem. Koen Krowinkel: Als je ziet hoeveel soorten hier gebruik van maken, dan kan ik wel echt zeggen dat dit ecoduct in ieder geval echt een doorslaand succes is. Wij monitoren dit nog steeds tweejaarlijks, om aan te tonen van: ja, je hebt wel wat vernietigd, maar komen die soorten ook terug? Een collega van mij houdt dat in de gaten en die laat dat tweejaarlijks, een week lang, monitoren. Ik heb ook wat meegenomen. Botte Jellema: Je hebt papier bij je. Dat is gewoon dieren tellen? Koen Krowinkel: Ja, dat is dieren tellen. Dat is met een wildcamera. Botte Jellema: Het is dus meer dan tellen, het is ook even vastleggen. Koen Krowinkel: Het is ook vastleggen, en dan kun je dus goed zien wat voor soorten hier gebruik van maken, van 3 mei tot en met 16 mei, dat zijn twee aaneengesloten weken. In 2022 heeft een telling van het ecoduct Waterloo plaatsgevonden. Wat je ziet, is dat er, bijvoorbeeld, 32 keer een haas voor de camera gelopen heeft, dat er een das 6 keer gelopen heeft, een ree 12 keer, een vos 5 keer, steenmarters, vossen, en natuurlijk ook wilde zwijnen. Botte Jellema: Dat is voor de camera, dus dat is nog niet eens het totaal wat over het ecoduct is gegaan, dat is alleen wat je hebt gezien met de camera. Koen Krowinkel: Dat is maar wat je hebt gezien voor de camera, in die twee weken inderdaad. Dat geeft wel aan dat die soorten het allemaal gebruiken. We hebben nu alleen maar naar de zoogdieren gekeken, maar je wilt niet weten hoeveel vogels en vleermuizen, en amfibieën en reptielen er gebruik van maakten. Botte Jellema: Die zie je misschien niet eens. Koen Krowinkel: Insecten natuurlijk ook. Zonder insecten zijn er ook weer geen vogels, want die eten dat. Botte Jellema: Nu lopen we ineens weer door een soort grasweide, met wat distels en dergelijke. Het zijn echt allemaal verschillende soorten landschapjes die je hier hebt gemaakt. Een beetje bos, je hebt struiken. Dan is er dat afgegraven zand voor de reptielen die hier komen, de hagedissen, en dennenbos inderdaad. Althans, daar is nu weer wat minder van over, maar die deed het ook iets té goed. Koen Krowinkel: Hier is de brem weer in bloei. Botte Jellema: Een prachtige, geel bloeiende struik, alsof die vol met heldergele vlinders zit. Koen Krowinkel: De distelvinken komen hier op, putters in de volksmond. Die vinden het heel heerlijk om daarvan te eten. Botte Jellema: Ik kan dat niet eens allemaal benoemen, maar dit ziet er ook weer uit als iets waar fruit of vruchten aan komen. Koen Krowinkel: Je kunt je dus voorstellen dat bij zo'n ontwerp van een ecoduct - heel veel mensen realiseren zich dat niet - het is een hele wereld op zich: hoe richt je een ecoduct in? Wat is de hellingshoek van de aanlopende percelen, bijvoorbeeld? Botte Jellema: Dat maakt allemaal uit? Koen Krowinkel: Dat maakt allemaal uit. Hoe dik is het grondpakket dat je opbrengt? Wat voor grond breng je op, voor welke vegetatie die je erop wilt hebben? Waar zet je welke bomen neer? Waar wil je iets wel, of waar wil je iets niet hebben? Botte Jellema: We lopen naar het midden van het ecoduct. Aan de overkant van de heuvel - zoals ik hem ervaar - zien we in de verte water: de plassen van Beesels Broek, een oude Maasarm. Achter ons, op nog geen twee kilometer afstand, de Duitse grens. Daar zijn uitgestrekte wouden, een gigantisch natuurgebied. Dit ecoduct verbindt, voor de dieren, het Maasdal met deze wouden. Botte Jellema: Ik vind het eigenlijk best bijzonder dat Rijkswaterstaat, een organisatie die ik toch associeer met wegen, vaarwegen, kunstwerken, civieltechnische werken zeg maar, dat die hier een heel gebied aan natuur beheert. Jouw werk eigenlijk. Koen Krowinkel: Ik heb altijd gezegd dat het geen core business is van ons. Wij zijn geen natuurbeherende organisatie zoals Staatsbosbeheer of het Limburgs landschap, maar dat wordt het wel steeds meer. Wij voelen ons daar wel steeds meer verantwoordelijk voor. Het is zelfs zo dat we nu, als RWS, ook gewoon durven uit te spreken dat we natuurbeheerder zijn. Als je het puur qua getallen bekijkt, zijn wij eigenlijk de grootste natuurbeheerder van Nederland, want qua oppervlakte, met de bermen erbij en de Noordzee en de Waddeneilanden, noem maar op, hebben wij het grootste areaal aan natuur in heel Nederland. Koen Krowinkel: Het is natuurlijk niet waar onze ontstaansgeschiedenis ligt. Wij zijn van huis uit weg- en waterbouwers. Alleen, de wereld verandert om ons heen, en we zullen ook meer rekening met de omgeving en met de natuur moeten houden. In die zin is dat wel veranderd, én aan het veranderen, doordat we hier ook die verantwoordelijkheid in nemen inderdaad. Botte Jellema: We gaan nu echt offroad, mensen. Het is dus ook duidelijk dat hier normaal gesproken geen mensen komen. Koen Krowinkel: Nee, hier komen geen mensen. Botte Jellema: We lopen echt door een soort gras dat, zo te zien, nog niet eerder is belopen. Botte Jellema: We komen aan de andere kant, aan de westkant van de heuvel van het ecoduct. Voor ons een poel ter grootte van een forse vijver. Koen Krowinkel vertelt dat hij hier onlangs een bijzondere ontdekking deed. Het ecoduct is niet alleen een plek waar dieren voorbijkomen, er verblijft nu ook een dier. Botte Jellema: Hij verwijst naar: kijk, hier er zit een gat in de grond. Een vrij groot gat ook. Koen Krowinkel: We zitten nou bij het oeverhol van de bever, ongeveer vijf meter van de poel af. Ik zie hem er niet inzitten, maar hij zit hier in het oeverhol, omdat hij hoog en droog wil zitten. Door de hevige regenval heeft de poel zich nog meer gevuld, is het waterpeil omhoog gegaan, is zijn oeverhol nat geworden, dus daar zal hij niet meer zo gauw in zitten. Dit gat, wat je hier ziet, was er vorige week niet. Het dak van het oeverhol is ingestort, omdat het zo nat is, en instabiel is geraakt. Waarschijnlijk, als je hierop gaat staan, dan zakt het ook in. Botte Jellema: Dat gaan we niet doen. Koen Krowinkel: Onderin de oever daar, in het water, heeft hij helemaal hierheen gegraven. Hier zit hij misschien ook nog, maar daar zat hij vanochtend. Botte Jellema: Die hele tunnel gebouwd? Koen Krowinkel: De hele tunnel gebouwd. Die pijpen kunnen soms wel 15 tot 30 meter lang zijn. Botte Jellema: O, wouw. Koen Krowinkel: Hier zit die bever, die zwemt hier rond, die knaagt hier eindeloos. Botte Jellema: Om het gat van de bever heen dat vol water staat. Nu zie ik ook, de vijver staat vol met riet dat nu nog dor is van het vorige seizoen, maar de nieuwe scheuten staan al onderin. We lopen om de vijver heen, we struikelen bijna. Koen Krowinkel: Kijk, mooie hoefafdrukken. Verschillende soorten, verschillende maten. Die bever stapt daar uit zijn vijver, hij loopt hier naar beneden en glijdt hier op zijn buik. Over de beverglijbaan - zo noemen ze dat - glijdt hij hier naar beneden. Botte Jellema: Wij lopen nu vanaf de poel een soort dijkje af. Koen Krowinkel: Teennagel afdrukjes zie je hier duidelijk staan. Hij loop daar naartoe, maar hij loopt ook naar deze locatie toe. Kijk, hier zie je dus wat die bever allemaal doet. Hier eet hij alles op. Botte Jellema: Daar liggen kaalgevreten takjes. Koen Krowinkel: Dit is niet het begin van een burcht, dat zou hij niet op zo'n locatie doen. Daar is deze poel ook te klein voor, maar hier gaat hij dus rustig eten. Je ziet daar verse knaagsporen, bij die wilgen. Ik vind het altijd een beetje de wateringenieur van de natuur, hij helpt ons hier om de boomopstanden een beetje in toom te houden. Hier ben ik blij met de bever. Botte Jellema: Je hoeft zelf niet meer te snoeien. Koen Krowinkel: Nee, precies Je ziet ook echt duidelijk de tanden hierin. Botte Jellema: Dat is best een dikke stam die hij daar doorgezaagd heeft. Koen Krowinkel: Ja, stammen met een diameter van 40, 50 knaagt hij makkelijk door. Botte Jellema: Centimeter. Koen Krowinkel: Grote bomen, inderdaad. Botte Jellema: Wat me opvalt, is hoe actief dit ecoduct wordt beheerd, bijna als een landschapstuin. Rijkswaterstaat onderhoudt dit, net zoals ze de viaducten en bruggen onderhouden, maar er is wel een verschil, zegt Koen. Koen Krowinkel: Groen laat zich niet dwingen, groen is dynamisch. Bij het bouwen van een betonnen ecoduct kun je van tevoren een prognose maken: dit is de levensduur. Met groen is het heel lastig in te schatten. Dat hangt echt van heel veel standplaats factoren af: de hoeveelheid water die iets krijgt, slaat het aan of niet. Het is dus altijd maar kijken: wat wordt het? Natuur is dynamisch. Beton en asfalt is statisch. Dat is beter te programmeren, en beter op te onderhouden. We zijn nu inmiddels aan het kijken hoe wij onderhoudscyclussen - variabel en vast - op dit soort elementen kunnen toepassen. Dat is inderdaad wel iets van de laatste jaren. Botte Jellema: Ook met een doel, bijvoorbeeld om dat edelhert hier nog een keer te krijgen. Koen Krowinkel: Dat is natuurlijk het grotere, bigger picture noem ik het maar even. Botte Jellema: Je krijgt direct een glimlach. Koen Krowinkel: Ja, ik ben heel blij dat we dat hier wel voor dat doelsoort gebouwd hebben. Je bouwt een snelweg ook voor de toekomst. Je gaat geen eenbaansweg neerleggen als je weet dat je meer verkeer krijgt. Zo doe je dat ook met een ecoduct: je kijkt vooruit. Wat is de ontwikkeling in het land? Waar wil natuurbeherend Nederland naartoe? Daar haken wij gewoon op aan, als dat kan. Het hangt van heel veel zaken af: kun je de grond krijgen? Heb je budget? In dit geval was het goed geregeld, omdat het gekoppeld is aan een tracébesluit. Daar zit gewoon een wettelijke verplichting aan vast, zo werken wij tegenwoordig ook gewoon. Bij de verbreding van de A2 Het Vonderen-Kerensheide geldt dat net zo, met net zoveel zorg omgaan. De lessen die we hier geleerd hebben, nemen we daar weer mee naartoe. Botte Jellema: Kan ik je om een verwachting vragen, wanneer je het eerste edelhert hier voor je camera hebt? Koen Krowinkel: Ik zei al: natuur laat zich niet dwingen. Ik hou er wel van een voorspelling te doen. Ik schat binnen nu en tien jaar. Dat is een heel voorzichtige, ruime voorspelling, maar als je kijkt: de wolf is ook al in de buurt gesignaleerd. Die migreert, legt ook al grote stukken af. Edelherten zijn iets honkvaster, die hebben ook grote leefgebieden nodig. Die grote leefgebieden zitten op de Veluwe. Die zitten hier ook in het Reichswoud. Botte Jellema: Het Duitse gebied waar je naar wijst. Koen Krowinkel: Daar zitten ze ook, in die buurt. In die zin zou het ook wel sneller kunnen gaan, als er vanuit de buren nog wat edelherten overkomen. Maar er moet wel iets naartoe te trekken zijn. Als zo'n Maasdal niet groot genoeg is qua leefgebied, een aaneengesloten natuurgebied - het is best gefragmenteerd - kan het zijn dat er een individu naartoe gaat, maar dat de soort op de lange termijn niet standhoudt. Het moeten robuuste eenheden zijn, dat is hier wel het geval. Het zou dus zomaar kunnen. Botte Jellema: Wie weet. Als het lukt, kom ik over tien jaar een keertje terug. Koen Krowinkel: Daar hou ik je aan. Dan gaan we ze bekijken. Botte Jellema: Dank je wel, Koen. Koen Krowinkel: Graag gedaan, bedankt voor je interesse. Botte Jellema: Je hoorde Koen Krowinkel, adviseur Natuur en Landschap bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland. Mocht je nieuwsgierig zijn geworden: je mag op het ecoduct komen, op het wandelpad, maar dat mag tot Koen daar het zo gewilde edelhert spot. In de auto kan je het ecoduct in de A73 herkennen aan de kleine lettertjes Waterloo boven de weg. Botte Jellema: Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Als je dit een leuke aflevering vindt, laat dan een review en een sterrenbeoordeling achter in je podcast app. We vinden het ook heel fijn als je hem deelt op je sociale media, zodat andere mensen er ook over horen. Bedankt voor het luisteren.

Momenteel geen uitgeschreven tekst beschikbaar

22 Files (2).mp3 00:00:00 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Niet één automobilist mopperde op het wachten. Iedereen reed geduldig mee in de langzaam voortkruipende, telkens weer stilstaande file. 00:00:07 Dame: Hoeveel kilometer heb je in totaal? 00:00:10 Respondent: Op dit moment 2175. Dat zijn alle files op alle A- en N-wegen. Dat is een absoluut record. 00:00:19 Botte Jellema: Van de zonnige pinksterdag in 1955, toen de eerste file in Nederland stond, tot de besneeuwde januaridag in 2019, toen er meer dan 2.000 kilometer file in ons land stond. Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. Deze aflevering gaat over de geschiedenis van de file. Afgelopen jaar waren ze er nauwelijks door de coronacrisis, maar de files lijken elk jaar nog te groeien. We zijn er niet blij mee, maar dat sentiment is wel eens anders geweest. Was die eerste file echt op die pinksterdag in 1955? De ANWB heeft de eerste file voor een commercial een keer nagemaakt in 2008. 00:01:03 Commercial maker: Een stuk of 30 auto's. We hebben 100 figuranten, en moeten allemaal in de kleding gezet worden uit 1955. 00:01:09 Botte Jellema: Het is historicus van de ANWB, Hans Buiter, die zegt dat hij geen direct bewijs heeft gevonden voor deze mythische eerste file van Nederland die zou hebben gestaan bij knooppunt Oudenrijn, toen nog een rotonde aan de zuidwestkant van Utrecht. Hans weet nog hoe deze plek eruitzag in zijn jeugd. 00:01:26 Hans Buiter: Ik zat op de achterbank bij mijn ouders. Als we naar het zuiden reden- we gingen altijd op vakantie in Frankrijk - was er een grasveld met een paar koeien erop. Dat kan ik me nog goed herinneren. 00:01:40 Botte Jellema: In het midden? 00:01:41 Hans Buiter: In het midden, ja. Koeien graasden op Oudenrijn. Dat was een vast markeringspunt. 00:01:47 Voice-over (Botte Jellema): Oudenrijn was het eerste knooppunt van autosnelwegen in Nederland en oorspronkelijk was het een rotonde. Hans neemt ons mee terug in de tijd naar de jaren '50, toen de eerste snelwegen werden aangelegd en het daar al snel ook druk werd. 00:02:07 Hans Buiter: Aan de ene kant kwam dat omdat het aantal personen- en vrachtauto's toenamen. In 1950 ongeveer waren er pakweg 150.000 auto's. Al snel waren dat 200.000 auto's en in 1960 een half miljoen personenauto's. Je kreeg een grote toename van het verkeer. Je kreeg vooral ook dat automobilisten bij voorkeur - als ze de gelegenheid hadden voor hun route - over de autosnelweg reden. Dat was sneller, maar vooral ook veiliger. 00:02:26 Botte Jellema: Personenauto's werden in de jaren '50 vooral gebruikt in het weekend en tijdens vakanties. 00:02:31 Hans Buiter: Daar danken we nog steeds de term 'zondagsrijder' aan. 00:02:42 Botte Jellema: Een ochtend- en avondspits bestond nog niet, maar behalve de andere momenten waarin ze voorkwamen, werden files toen ook anders beleefd. In de jaren '50 waren auto's en snelwegen het toonbeeld van moderniteit. Als je meer wil weten over die eerste snelwegen en hoe die ontstonden, luister dan even naar aflevering drie van deze podcastserie. Probeer het je voor te stellen: voor 1954 moest je van Amsterdam naar Utrecht rijden over smalle wegen door kleine dorpen. 00:03:09 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Wie van Amsterdam naar Utrecht wilde, moest tot voor kort gebruik maken van de beruchte weg langs de Vecht. Over een afstand van maar 38 kilometer telt die weg liefst 126 gevaarlijke bochten, waarvan zelfs tien zeer gevaarlijke zoals onder andere in het dorp Abcoude. 00:03:24 Botte Jellema: Het Polygoonjournaal laat beelden zien van een grote vrachtwagen die langs kinderen op fietsen manoeuvreert door smalle dorpsstraten. 00:03:31 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Voor Amsterdam en Utrecht en voor het hele land, was het van vitaal belang dat hierin verandering kwam. Die verandering is thans gekomen met de ingebruikneming van de vijf kilometer kortere Rijksweg nummer 2 en de nieuwe brug over de Amstel in Amsterdam. 00:03:45 Botte Jellema: In 1954 is de A2 geopend. Die sloot aan op de toen al bestaande A12, met die rotonde bij Oudenrijn. Dat was één jaar voordat die legendarische eerste file daar zou hebben gestaan. 00:03:58 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Tweemaal zo snel als voorheen. Dat wil zeggen in een half uur kan men nu van Amsterdam naar de Domstad rijden over een veilige, kaarsrechte weg die niet meer gekruist wordt door wegen op gelijk niveau. 00:04:08 Botte Jellema: Toen in '55 had je voor het eerst een echte kruising hier. 00:04:14 Hans Buiter: Ja, en had je voor het eerst omvangrijke noord-zuid stromingen die oost-west stromen sneden. De eerste mogelijkheid tot de congestie was in mondjesmaat ook al in '39 al gebeurd. Daarna vanaf '54 kon het pas echt losgaan hier. Dat komt aan de ene kant doordat die weg er lag, die trok verkeer naar zich toe, dat is altijd met wegen. Ten tweede komt het door de toenemende welvaart in Nederland, dus door 200.000 personenauto's. Ook heel opmerkelijk, voor het eerst ook weer de stromen Duitsers die naar Nederland trokken. Wanneer trokken de Duitsers naar Nederland? In de zomervakantie, maar daarnaast ook vooral tijdens mooie weekenden in het voorjaar: Pasen, Hemelvaart en bij uitstek Pinksteren. Waarom Pinksteren? Tijdens Pinksteren hadden mensen min of meer drie dagen vrij. Of op z'n minst tweeënhalve dag. De vrije zaterdag bestond nog niet, maar wel de vrije zaterdagmiddag, dus dan had je tweeënhalve dag om ergens naartoe te gaan. 00:05:16 Botte Jellema: Alles was dus aanwezig voor een eerste opstopping op de snelweg. Als in 1957 de Velsertunnel wordt geopend, meldt het Polygoonjournaal het volgende: 00:05:28 Nieuwslezer Polygoonjournaal: Een twintigtal bezitters van oude auto's was op het idee gekomen om op de eerste zondag na de opening een ritje te maken door de Velsertunnel. Ze waren daartoe al vrij vroeg op stap gegaan en konden ongehinderd passeren. In de namiddag zouden ze onherroepelijk zijn vastgelopen, omdat bijna 40.000 bezitters van nieuwe auto's op hetzelfde idee waren gekomen. Het resultaat was een complete chaos. Op de aanvoerwegen die op zo'n drukte niet berekend zijn, liep het verkeer volkomen vast. Niet één automobilist mopperde op het wachten. Iedereen reed geduldig mee in de langzaam voortkruipende, telkens weer stilstaande file. 00:06:03 Botte Jellema: Maar hoe zit dat nu met die beruchte eerste file bij Oudenrijn in 1955? Hans heeft in diverse archieven gezocht naar een melding ervan. 00:06:11 Hans Buiter: Artikelen over de eerste omleidingen op Oudenrijn vind ik in 1955, bij een voetbalwedstrijd Nederland-Zwitserland. Volgens mij was Zwitserland op dat moment regerend wereldkampioen. Niet meer. 00:06:25 Botte Jellema: Ik heb dat niet paraat. 00:06:27 Hans Buiter: Ik heb het ook niet paraat. Laat ik niet speculeren. 00:06:30 Botte Jellema: Het maakt ook niet uit. Het was druk vanwege voetbalwedstrijden. 00:06:33 Hans Buiter: Het was druk vanwege voetbalwedstrijden. De eerste omleiding vanwege pinksterdrukte kom ik tegen in '57. In het voorjaar van '57, begin mei, zeiden ze dat vanwege de drukte van de voorgaande jaren op Oudenrijn het nodig was om allerlei maatregelen te nemen. Dus in '56 was het hier al vastgelopen. Het lijkt logisch dat het in '55 ook al gebeurd is, want op dat moment was Oudenrijn al een jaar in bedrijf als kruising. Het is allemaal een beetje indirect. Er is geen persbericht de wereld ingegaan. Nu hebben we de eerste file op Oudenrijn. 00:07:14 Botte Jellema: Er is dus een beetje een debat over of het toen is geweest. 00:07:17 Hans Buiter: Ja. In ieder geval, wat ik zeg als mensen mij vragen of dit de eerste files waren: dit waren per definitie niet de eerste files. Alleen, dit zouden goed de eerste files op een autosnelweg geweest kunnen zijn. 00:07:39 Botte Jellema: Zo gingen we de jaren '60 in met een modern fenomeen: files op de snelwegen. Die eerste files waren een bezienswaardigheid. 00:07:47 Hans Buiter: Mensen gingen massaal naar die files kijken. Er zijn heel mooie foto's van viaducten - viaduct Welgelegen bijvoorbeeld - over de A2, waar mensen massaal naar het vastlopend verkeer keken. Het was sowieso al een feest om mensen massaal te zien rijden, maar blijkbaar nog feestelijker om ze te zien stilstaan. 00:08:17 Botte Jellema: In de jaren '60 ontstond het eerste woon-werkverkeer op de snelwegen en daarmee dus de avond- en ochtendspits. Dat bracht nieuw werk met zich mee. Om automobilisten te waarschuwen voor filevorming schafte de rijkspolitie open sportwagens aan: Porsche cabrio's. Deze Porsche-groep heeft bestaan vanaf begin jaren '60 tot in de jaren '90. De eerste agenten die erin mochten rijden, moesten een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben. Als teken daarvan moesten ze minstens 25 jaar getrouwd zijn en bij voorkeur kinderen hebben. Rob van Rees is oud-agent van de Porsche-groep en vertelt in het tv-programma 'Andere Tijden' over deze open sportwagens. 00:08:58 Rob van Rees: Ze waren fantastisch, alleen al vanwege het feit dat die heel goed achteruit kon rijden. Normaal gesproken ga je alleen maar vooruit, maar wij moesten achteruit om bij de start van de file te kunnen blijven. Je had het voordeel dat jouw collega aan het stuur zat en rustig achteruit reed, terwijl jij aan de andere kant in de auto ging staan om het aankomende verkeer af te zwaaien. 00:09:18 Interviewer 2: Hoe ging dat? 00:09:19 Rob van Rees: Dat ging heel simpel. Je ging in de auto staan en dan kon je twee dingen doen: je kon zo op de stoel gaan staan en dan zwaaide je het verkeer af. Als het goed ging, remde men heel rustig af, maar soms had je ook mensen die terug zwaaiden omdat ze dat een sympathiek gebaar vonden. Vervolgens knalden ze achterin op die file. Dat was niet de bedoeling. Je moest rustig je snelheid minderen. Je correspondeerde met het verkeer door middel van je handen. 00:09:58 Botte Jellema: Het past bij mijn beeld van de jaren '60: auto's in wulpse vormen, nieuwe kaarsrechte wegen waar je tot voor kort onvoorstelbare snelheden kon rijden, en een Rijkspolitie in Porsche cabrio's. Dan is het niet erg om af en toe stil te staan, maar de lol gaat er in de loop van de tijd een beetje vanaf. In de jaren '70 hebben we die avond- en ochtendspitsen en begint de file onderdeel te worden van de dagelijkse sleur. 00:10:24 Hans Buiter: In de jaren '70 werd die file massaal en ook min of meer een maatschappelijk item. Ik kan me het nummer 'File' van André van Duin nog herinneren: zoveel 1000 wielen in de file. Dat is, denk ik, een sentiment uit de jaren '70. 00:10:49 Voice-over (Botte Jellema): Het feest was er af. Files zijn een probleem. Er wordt aldoor meer asfalt aangelegd, maar elke nieuwe rijstrook zorgt automatisch voor meer verkeer en binnen de kortste keren staat er weer evenveel file als voorheen. Het aantal auto's in Nederland neemt in de jaren '80 toe tot ruim vijf miljoen. Er was niet tegenop te asfalteren. 00:11:09 Hans Buiter: Pas in de jaren '80 werd het een politiek item. Naar aanleiding van het McKinsey rapport 'Afrekenen met Files' werd er een heel offensief ingezet om de congestie tegen te gaan. 00:11:28 Botte Jellema: In de jaren '90 komen er nieuwe plannen ter bestrijding van de files. 00:11:31 Minister Maij-Weggen: We gaan wat doen op de wege op het gebied van carpoolstroken en speciale stroken voor het vrachtverkeer. 00:11:38 Botte Jellema: Minister Maij-Weggen van Verkeer opent in 1993 de eerste carpoolstrook. 00:11:43 Nieuwslezer 2: Minister Maij die over het verkeer gaat, moest vanochtend vroeg uit bed om de carpoolstrook te openen. 00:11:50 Botte Jellema: Al na een week zijn er twijfels over of het werkt. De strook wordt nauwelijks gebruikt en de files tussen Muiden en Diemen zijn alleen maar langer geworden. Er gaan verhalen dat mensen het saboteren door te doen alsof ze aan het carpoolen zijn met een pop op de bijrijdersstoel. Een jaar later verandert de carpoolstrook in een wisselstrook voor al het verkeer. Het experiment mislukt, mede door weerwerk van de autolobby. Daarna wordt er ook in de jaren '90 al gepleit voor rekeningrijden ter bestrijding van de files. De lobby is daar fel op tegen en het is er niet gekomen. Elk jaar staat er meer file in Nederland. Dan lijkt het soms alsof we ons erbij hebben neergelegd. 00:12:29 Hans Buiter: In de jaren '90 vond een deel van de beleidsmakers de files heel problematisch. Ik heb een heel mooi essay Tracy Metz gelezen in de jaren '90. Ze haalt aan dat een deel van mensen het best fijn vonden om in de file te staan. Voor forenzen met name was dat een vast moment: ze luisterden de krant, aten hun boterhammen, en sommige scheerden zich zelfs in de file. 00:13:01 Botte Jellema: De A2 die in 1954 openging tussen Amsterdam en knooppunt Oudenrijn, is tien jaar geleden verbreed tot twee keer vijf rijstroken. 00:13:11 Hans Buiter: Inmiddels is het concept: je moet kunnen doorrijden. In 2021 lukt dat heel aardig, zelfs in de spits. Waar ik eerder bijvoorbeeld de spits op de A12 meed, kan ik nu - met dank aan corona - doorrijden. 00:13:30 Botte Jellema: In 2020 - het jaar van de coronacrisis - stond er in Nederland bijna 70 procent minder file. Maar de kantoren beginnen nu - aan het begin van de zomer van 2021 - langzaam weer vol te stromen. Zo ontstaat er langzaamaan weer een ochtend- en een avondspits met weer files voor knooppunt Oudenrijn. 00:14:06 Botte Jellema: Je hoorde Hans Buiter, historicus bij de ANWB. Ik ontmoette hem op een plek waar we uitzicht hadden op knooppunt Oudenrijn, waar waarschijnlijk met Pinksteren in 1955 de eerste file van Nederland heeft gestaan, maar waar de laatste waarschijnlijk nog niet heeft gestaan. Dit was een aflevering van de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat, met dank aan Andere Tijden van de NTR en de VPRO voor archieffragmenten. Bedankt voor het luisteren.

00:00:02 Rick Hoeksema: Ik ben het liefst op de zee. Als je de mazzel hebt, dat je in een kanootje gaat, of je hebt een zeilboot, dan kun je ook heel veel van die zeehonden zien. Die zijn vaak nieuwsgierig, komen achter je aan. We hebben de gewone zeehond en de grijze zeehond, die zijn verschillend. De grijze zeehond is wat forser en heeft ook meer een hondensnuit. Het blijft een zeehond, hoor. Het is ook hartstikke gaaf als je die achter je boot aan hebt, maar die zijn wat voorzichtiger. Als ik ze achter mijn boot aan heb, dan hoor ik het verschil meestal wel, want als ik naar ze wil kijken, dan gaan ze al onder water. Als ik een filmpje wil maken van een grijze zeehond, pak ik mijn mobieltje, draai ik dat zo om en zo gauw ik omdraai, dan zijn ze weg. 00:00:58 Botte Jellema: Dus je moet je hoofd voor je houden. Als je je camera naar achteren richt, dan vang je ze op? 00:01:03 Rick Hoeksema: Klopt. Ja, dat zijn de grijze zeehonden. 00:01:05 Botte Jellema: Je kajakt hier dus ook? 00:01:07 Rick Hoeksema: Ik kano hier ook, ja. 00:01:15 Botte Jellema: Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema, en in deze aflevering hoor je mijn ontmoeting met Rick Hoeksema. 00:01:23 Rick Hoeksema: Ik zit vooral op het natuurbeheer en de natuurmonitoring van de Waddenzee. 00:01:29 Botte Jellema: Ik heb met Rick afgesproken op zo'n beetje het noordelijkste puntje van het Friese vasteland, aan de zeekant van de dijk, bij het plaatsje Moddergat. 00:01:38 Rick Hoeksema: Dat is natuurlijk ook wel de plek waar je moet zijn als je over de Waddenzee gaat vertellen. We zitten hier tegenover twee van de Waddeneilanden, als je hier over de dijk kijkt, dan zie je Schiermonnikoog liggen. 00:01:56 Botte Jellema: En de kenmerkende rode vuurtoren, die daar staat op het eiland. 00:01:59 Rick Hoeksema: Gaaf, hè? Dan een stuk water, en dan heb je Ameland liggen. 00:02:07 Botte Jellema: We kunnen hier op een pad dat eigenlijk de Waddenzee inloopt, daar kunnen we naartoe en dat komt omdat dit, tenminste, zo heb ik dat altijd geleerd, dat dit een kwelder is. 00:02:20 Rick Hoeksema: Dat klopt, dit is een kwelder. Eigenlijk was de Waddenzee veel groter. 00:02:27 Botte Jellema: Wij hebben die dijken er doorheen aangelegd. 00:02:28 Rick Hoeksema: Dat is het hele verhaal. Je bent hier ook heen gereden, dan rij je steeds kronkel, kronkel en iedere keer kom je weer een dijkje tegen. Daar ga je overheen. Dit is de laatste dijk, maar daarvoor hebben ze dan toch nog weer kwelderwerken liggen en die kwelderwerken: je ziet ook die paaltjes. Daar zit dennenhout doorheen gevlochten en dat is bedoeld om het slib vast te houden. Vroeger groeiden die kwelders ook en dan had je echt landaanwinning. Nu is het ook heel veel natuur. Waar we nu gaan lopen, dat is echt puur natuurgebied, dus die kwelders worden echt voor natuur behouden. 00:03:12 Botte Jellema: We lopen op een geasfalteerd pad dat de zee in strekt tussen een soort weilanden, een soort polder, maar dan één die buitendijks ligt. 00:03:19 Rick Hoeksema: Dit is eigenlijk het grootste echt wilde natuurgebied nog, in Nederland. Je hebt natuurlijk heel veel natuur nog, in Nederland. Dat zijn natuurlijk kleinere stukken, de Veluwe is hartstikke groot, maar de Waddenzee, die is echt helemaal natuurlijk. Dat water stroomt in en uit met het getij en dat is gewoon echt gaaf. Daar heb je als mens ook geen invloed op. Kijk hier, een dode eend. 00:03:55 Botte Jellema: Is het eend? Of is het een eend geweest? Dat is ook de natuur, dat er dode dieren liggen. 00:04:04 Rick Hoeksema: Wist je dat de Waddenzee zo groot is als 50 procent van het oppervlak van de Nederlandse landnatuur? 00:04:16 Botte Jellema: 50 procent van de landnatuur van Nederland, dat is veel, lijkt mij? Maar het is ook een gigantisch gebied. 00:04:24 Rick Hoeksema: Het is echt heel erg groot en mensen vergeten dat vaak en dus als natuurbeheerder van dat wad, is het ook heel ingewikkeld om dat allemaal goed te volgen en in de vingers te krijgen. Dat is wel een hele mooie uitdaging, waar Rijkswaterstaat mee bezig is. 00:04:45 Botte Jellema: Wat is de positie van Rijkswaterstaat ten opzichte van het wad? Van wie is het wad, krijg je dan bijna als vraag? 00:04:57 Rick Hoeksema: Het wad is op zich van het Rijk, dat is van ons allemaal en Rijkswaterstaat beheert dat voor het Rijk. Wij hebben vanuit Natura 2000 de verantwoordelijkheid om daar het natuurbeheer te doen. 00:05:16 Botte Jellema: Kun je even kort uitleggen wat Natura 2000 is? 00:05:18 Rick Hoeksema: Natura 2000, dat is een richtlijn vanuit Europa en... O, kijk de ganzen, daar. Wauw. Die formatie. 00:05:29 Botte Jellema: Je hoort ze ook. Zuidwaarts. 00:05:37 Rick Hoeksema: Ja, die denken: het gaat over Natura 2000, wegwezen. 00:05:42 Botte Jellema: Ze vliegen de verkeerde kant op. Ze zouden in dit jaargetijde naar het noorden moeten. Daar komen ze wel uit. 00:05:49 Rick Hoeksema: Dat gaat helemaal goed komen. Maar Natura 2000, dat is in 2017 verankerd in de wet dat RWS eerst van daaruit het natuurbeheer doet voor de Waddenzee, dus we stellen vanuit Natura 2000 een beheerplan op voor de Waddenzee en voor de Eems Dollard. Dat doe je samen met alle organisaties die meedoen met het beheer van de Waddenzee. Dan let je goed op of je dat ook voor elkaar krijgt, of je de doelen die je stelt, of je die ook haalt. 00:06:31 Botte Jellema: Jullie hebben er ook een website bij en die heb ik even bekeken. Eén van de dingen die daar op staat, als ik me niet vergis, was: we proberen er eigenlijk vooral zoveel mogelijk vanaf te blijven. Klopt dat? 00:06:40 Rick Hoeksema: Ja, dat is ook wat ik net zei. Het is eigenlijk de grootste wildernis nog van Nederland en het is eigenlijk niet eens alleen van Nederland, want het is werelderfgoed, de Waddenzee. UNESCO-werelderfgoed en dat wil eigenlijk zeggen dat hier in een gebied lopen dat echt superuniek is. Het behoort eigenlijk tot de grootste getijdengebieden van de wereld, die nog helemaal volstrekt natuurlijk zijn. 00:07:15 Botte Jellema: Met getijdengebied wordt dan bedoeld dat het bij laagwater ook gedeeltelijk droog komt te staan? Ik zeg droog, maar ik kijk nu naar een enorme plas met blubber, eigenlijk. 00:07:29 Rick Hoeksema: Prachtig, hè? 00:07:30 Botte Jellema: Ja, vind je dat mooi? 00:07:31 Rick Hoeksema: Ik vind dit echt geweldig, ja. 00:07:32 Botte Jellema: Je bent een man van de zee, je bent ook oud biologieleraar, heb ik begrepen, dus hier kwamen wel veel dingen bij elkaar, want dat betreft. 00:07:42 Rick Hoeksema: Dat is echt superleuk hieraan, om voor zoiets moois te mogen werken, vanuit RWS, dat is natuurlijk supergaaf. 00:08:00 Botte Jellema: Rick kent dit gebied goed en op twee manieren. In de eerste plaats vanwege zijn werk bij Rijkswaterstaat en in de tweede plaats omdat kanoën in de natuur een passie van hem is. Hij vaart veel op de grote wateren met zijn kano en dan komt hij toevallig ook wel eens in het gebied waar hij werkt, de Waddenzee. 00:08:16 Rick Hoeksema: Ik heb een zee kano ik maak heel graag lange tochten op de zeeën, dan neem ik alles mee en dan maak ik grote tochten. Ik heb ook wel een expeditie gemaakt langs de hele kust van Zweden, van Noorwegen tot Finland. 00:08:38 Botte Jellema: Van zeg maar de grens van Zweden, Noorwegen onderin en dan na de grens van Zweden, Finland bovenin, de Oostzee, is dat? 00:08:45 Rick Hoeksema: Dat klopt, helemaal bovenin, ter hoogte van Lapland, dan ga je richting de poolcirkel. 00:08:50 Botte Jellema: Nou kan ik nooit zo goed inschatten hoe groot dat is, omdat ik gewoon geen idee heb, maar dat moet een gigantische afstand zijn. 00:08:58 Rick Hoeksema: 2400 kilometer. 00:09:01 Rick Hoeksema: Wauw. In een kajak? 00:09:01 Rick Hoeksema: In een zee kajak, een traditionele Greenland kajak. Dat is zo één waar de Inuit ook mee voeren, maar die maakten hem echt van hout en met zeehondenhuiden en dit is een polyester variant daarvan. Het is een hele fijne kano maar je zit heel dicht bij het water. Hij is niet zo groot. Je moet echt heel goed nadenken over wat je allemaal meeneemt. Ik had altijd voor een dag of vijf, zeven water en proviand mee. Dan zit je heel dicht bij de natuur. Dus de zeehonden om je heen. Ja, prachtig. 00:09:39 Botte Jellema: De hele tijd dat zoute water om je heen. 00:09:42 Rick Hoeksema: Ja, heerlijk. Als ik nu hier weer loop, dan voel je je meteen weer anders. Maar volgens mij hebben heel veel mensen dat, hoor, als ze de zee zien en de weidsheid, dat dat dan gewoon goed voelt. 00:09:58 Botte Jellema: Ja, precies, maar kun je dat beschrijven, wat dat voor jou is dan, als je dit zo hier ziet? 00:10:03 Rick Hoeksema: Dit geeft mij gewoon echt heel veel ruimte, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik in de Waddenzee, in dit gebied, nog het minst gevaren heb. Dus ik ga nu, omdat het coronatijd is, ga ik in Nederland een grote tocht doen, dan ga ik van België naar Duitsland varen en dan ga ik ook de hele Waddenzee over. 00:10:27 Botte Jellema: Dan kom je er doorheen. Dat is ook geen geringe afstand, lijkt me. Hoeveel kilometer is dat? 00:10:33 Rick Hoeksema: Ergens rond de 550 kilometer. 00:10:37 Botte Jellema: Ten opzichte van die 2400, is dat een makkie. 00:10:39 Rick Hoeksema: Maar de zee is altijd uitkijken. Je moet echt altijd heel goed voorbereid zijn, heel goed opletten. Het blijft zee. 00:10:58 Botte Jellema: We treffen het met het weer. Het is rustig, de zon schijnt en we kunnen ver kijken en het is stil. De vooravond op het wad, ongeveer een kilometer buiten de zeedijk, er zijn een paar andere mensen op deze plek om de hond uit te laten, of zichzelf, en Rick en ik zijn onder de indruk van de weidsheid en de natuur. Het is wel een hele verantwoordelijkheid om dit gebied te beheren. 00:11:19 Rick Hoeksema: Dat behoud van die wilde natuur van de Waddenzee, dat is wel echt een uitdaging waar Rijkswaterstaat zich voor in wil zetten. 00:11:32 Botte Jellema: En waarom is dat zo'n uitdaging? 00:11:34 Rick Hoeksema: Er zijn natuurlijk ook dingen die niet goed gaan in de Waddenzee. Er zijn bijvoorbeeld vogelsoorten, zoals de noordse stern en de visdief, en die gaan achteruit in hun broedsucces. Dat komt omdat in de kwelders de nesten niet tot goed broedsucces komen. Er zijn er ratten, vossen. Het probleem is dan dat mensen met ideeën komen om kunstmatige eilanden aan te gaan leggen in de Waddenzee als broedgelegenheid voor die vogels en dat... 00:12:11 Botte Jellema: Waar de ratten en de vossen niet kunnen komen. 00:12:13 Rick Hoeksema: Dat zijn natuurlijk hartstikke mooie ideeën, alleen moet je dat wel afwegen tegen de natuurlijkheid die je nu hebt van de Waddenzee. 00:12:23 Botte Jellema: Als je een niet natuurlijk eiland gaat aanleggen in de Waddenzee, dan grijp je wel in en dat hadden we net gezegd, dat is iets wat je eigenlijk niet wilt. 00:12:30 Rick Hoeksema: Nee, en dat is ook wat eigenlijk indruist tegen waarom het werelderfgoed geworden is. Je wil die natuurlijke dynamiek behouden. 00:12:39 Botte Jellema: Dit pad is ooit aangelegd, maar als het er nu niet lag, was het er niet gekomen? 00:12:42 Rick Hoeksema: Dan was het er niet aangelegd. Nee, klopt en dat is echt een puzzel en een uitdaging waar we mee zitten. Dus daar willen we echt in goed gesprek met iedereen die mooie plannen heeft, kijken of we ook buiten of aan de binnenkant van de dijk, de landkant, of we daar geen oplossingen kunnen vinden. De Waddenzee is door dat indijken steeds kleiner geworden. Het zou natuurlijk heel mooi zijn als je dit soort plannen kunt realiseren, terwijl je het allemaal een beetje ruimer maakt. 00:13:19 Botte Jellema: De zeedijk is natuurlijk noodzakelijk, maar het is ook een grote ingreep. Waar dat land en de zee vroeger organisch in elkaar overgingen, doorsnijdt nu een dijk op deltahoogte het gebied. Met een goede reden, maar als je erover nadenkt, is het een enorme verandering in de Wadden. 00:13:35 Botte Jellema: Nu niet meer ingrijpen. Dat is volgens mij een goed streven. Tenminste, het klinkt goed, maar we hebben al heel wat uitgevreten met de Waddenzee. We hebben er een Afsluitdijk doorheen aangelegd, ik zie zelfs daar nu een boorplatform in de verte. 00:13:51 Rick Hoeksema: Ja, die staat wel in de Noordzee. 00:13:53 Botte Jellema: Die staat in de Noordzee. Die staat niet in de Waddenzee, maar ik weet ook dat er gas gewonnen wordt onder de Waddenzee, met schuin geboorde dingetjes, of zo. Ik weet niet precies hoe ze dat... 00:14:02 Rick Hoeksema: Nee, maar er gebeurt van alles. Er wordt gevist. 00:14:03 Botte Jellema: En we hebben natuurlijk die enorme zeedijk aangelegd. 00:14:07 Rick Hoeksema: Dat zijn echt hele grote ingrepen geweest en de geulen, die veranderen nu nog steeds naar aanleiding van het aanleggen van de Afsluitdijk. 00:14:20 Botte Jellema: Oké, nu nog, bijna 100 jaar later? Even uit mijn hoofd, 1932. 00:14:29 Rick Hoeksema: Ja, zoiets. 00:14:33 Botte Jellema: Het schiet al op, hoor. 00:14:37 Rick Hoeksema: Heel veel mensen beseffen dat niet, want die zien dus nu dat er heel veel veranderingen zijn in dat deel van de Waddenzee. Die geulen zijn eigenlijk te groot voor die situatie. Dus die geulen die zijn nog aan het opvullen, dus daar wordt het ondieper nog. Dat gaat voorlopig nog door en eigenlijk moet je zeggen dat de veranderingen die wij als mens hebben gedaan met dat soort grote dijken, dat die de komende tijd meer verandering veroorzaken dan de zeespiegelstijging. 00:15:25 Botte Jellema: We stappen over een soort... Dat is wel stijl, inderdaad, maar het gaat goed en hier is nog weer een soort piertje aangelegd dat de zee insteekt. 00:15:42 Rick Hoeksema: Het is een klein strekdammetje. Vlak daarnaast dan kunnen we ook wel gewoon in het slik lopen. 00:15:48 Botte Jellema: Daar hebben andere mensen ook afgelopen. Het voelt voor mij een klein beetje alsof er ijs ligt. Even uitproberen. Hier zijn al andere mensen geweest. Dat zal wel houden. 00:16:00 Rick Hoeksema: Je ziet er ook allemaal schelpjes in, dit gaat goed hè? 00:16:04 Botte Jellema: Dit gaat zeker goed. 00:16:05 Rick Hoeksema: Maar hier is een diep stukje. Wel gaaf, hè, dit? Dit is gewoon puur natuur. Zo gauw ik water zie, dan ga ik wel een beetje kijken, of ik nog kleine jonge visjes zie, of krabbetjes of een garnaaltje. 00:16:28 Botte Jellema: Het is misschien nog even te ondiep, hè? 00:16:30 Rick Hoeksema: Ja, dat zou best kunnen, hoor. Ze noemen de Wadden ook wel de kraamkamer. 00:16:39 Botte Jellema: Ik had wel het idee dat dat voor vogels was. 00:16:43 Rick Hoeksema: Nee, het is op zich ook voor vissen, maar voor vogels, want dat is wel een ding. Kijk, hier wordt het echt niet diep, je moet ook uitkijken dat je geen water in je schoenen krijgt, dat is niet de bedoeling. Maar als je het hebt over de vogels, het werelderfgoed Waddenzee is eigenlijk vanwege de vogels op zijn minst uitgekozen. Er zijn twaalf miljoen vogels internationaal afhankelijk van de Waddenzee. Dus die komen hier om te eten en door te vliegen naar hun plek, waar ze dan weer gaan broeden. 00:17:21 Rick Hoeksema: Ik heb een keer op een landkaart gezien dat er echt zo'n hele streep te trekken is, langs, laten we zeggen, de westkust van Europa, beginnend bij Noorwegen, en dan zo helemaal naar beneden, dan overstekend bij Denemarken, Denemarken langs, en dan zit je al in het Waddengebied, eigenlijk. Dan de Wadden, en dan zo langs de Nederlandse kust naar beneden en dan via Frankrijk helemaal tot in Afrika. 00:17:43 Rick Hoeksema: Tot in Afrika en van die flyway, zoals die genoemd wordt, zijn twaalf miljoen vogels - dat zijn er echt waanzinnig veel, dat is uit onderzoek gekomen - afhankelijk van de Waddenzee, dus als die er niet zou zijn... Dat is echt giga, dat zijn getallen, die heb je niet voor zomaar een natuurgebied. 00:18:10 Botte Jellema: Echt heel bijzonder, en wat halen die vogels uit de Waddenzee? 00:18:14 Rick Hoeksema: Bij laag water, dan komen de platen droog te vallen, op de randen van waar het droogvalt, zitten ze te azen op de kleinere kokkeltjes en wad pieren en die halen ze eruit, en dat is dus waar ze op uit zijn. 00:18:33 Botte Jellema: Ik zie af en toe in mijn ooghoeken wat bewegen. 00:18:37 Rick Hoeksema: Je ziet daar ook die spoortjes, en dat is van de schelpen. Daar zie je er ook eentje, daar zag je ook een beweging in het water en dan zie je ze. 00:18:50 Botte Jellema: Maar wacht even... 00:18:50 Rick Hoeksema: Die wandelen, die hebben een voet, die voet wordt uit de schelp geperst en dan trekken ze zich naar voren. 00:19:00 Botte Jellema: Dit is de eerste keer in mijn leven dat ik dat zie, dat heb ik nooit geweten. Een wandelende schelp. 00:19:10 Rick Hoeksema: Je ziet hier echt van alles, je ziet ook luchtbelletjes. 00:19:15 Botte Jellema: Daar ontsnapt wat methaan, denk ik dan. 00:19:16 Rick Hoeksema: Zeewier. 00:19:16 Botte Jellema: Wat is dat? Boven een schelp is er een wolkje in het water? Oké, hier ook. O, daar ook. 00:19:27 Rick Hoeksema: Daar zit vast onder een piertje in het wad. Maar je hoort ze wel, hè, de vogels? Daar verderop, daar zie je ze, daar zitten ze ook. Dat is aan de rand van het water, waar voedsel valt te halen. 00:19:51 Botte Jellema: Zo zittend op mijn hurken daar aan het einde van een klein strekdammetje zie ik van dichtbij hoeveel leven er in die modder zit en ben ik ineens bang om nog een stap te zetten, want wat vertrap ik? Ik begrijp nu goed waarom Rijkswaterstaat van dit gebied af wil blijven. Het is het grootste natuurgebied dat we hebben, een gebied dat zich uitstrekt van Den Helder tot diep in Denemarken, een gebied dat bovendien ook nog een belangrijke functie heeft voor de waterveiligheid van ons land. Maar omdat we er nooit vanaf zijn gebleven, is er vanaf blijven dus een verandering. Hoe doe je dat? Soms begint het simpel, zoals met een pilot van Rijkswaterstaat, om kadavers te laten liggen. 00:20:38 Rick Hoeksema: Walviskadavers worden eigenlijk altijd opgeruimd en dat moet Rijkswaterstaat ook doen. 00:20:43 Botte Jellema: Het is ook een soort evenement, als er een walvis aanspoelt, meestal. De media is er dan bij, er worden foto's gemaakt, mensen staan eromheen. 00:20:51 Rick Hoeksema: Op zich is het natuurlijk ook wel logisch, zo'n heel groot beest op het strand. Dat is natuurlijk niet echt fris, het gaat stinken, maar hier in de Wadden hebben we ons altijd wel erover verbaasd en ook kregen we er steeds meer moeite mee, omdat als zo'n dier hier op een vrij onbewoonde plaat aanstrandt, om hem dan ook weg te halen. Nu was er vorig jaar in november een dwergvinvis gestrand, op Rottumerplaat. Toen hadden we zoiets ook samen met... 00:21:28 Botte Jellema: Daar, bij Lauwersoog. 00:21:31 Rick Hoeksema: Toen hadden we zoiets samen met de andere beheerders, met het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, hebben we overlegd: zullen we deze unieke kans gewoon benutten en eens kijken of we hem kunnen laten liggen. 00:21:47 Botte Jellema: Hoe groot is zo'n dwergvinvis? 00:21:50 Rick Hoeksema: Een dwergvinvis kan veertien meter worden, maar dit was nog een jonkie, die was wat kleiner, een meter of drie, drieënhalf. 00:22:00 Botte Jellema: Dat is toch een flinke vis, hoor. Ik ga het even anders doen. 00:22:15 Rick Hoeksema: Dan moet je snel beslissen. Maar meestal heb je het protocol. LNV kijkt eerst of hij onderzocht moet worden. 00:22:24 Botte Jellema: LNV is het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij? 00:22:28 Rick Hoeksema: Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Die zijn ervoor verantwoordelijk zolang het dier nog leeft. Als die doodgaat, gaan ze eerst kijken of het onderzocht moet worden. Het kan ook zijn dat je ervan wil leren of die plastic opgegeten heeft of waar die aan doodgegaan is, of die ziek was. Die interesse was er bij deze dwergvinvis niet en toen hebben we gedacht: het is eigenlijk veel waardevoller om deze te laten liggen en dan te gaan monitoren, kijken wat er gebeurt. 00:22:56 Botte Jellema: November zei je, dus we zijn nu twee, op een week na, vier maanden verder. 00:23:00 Rick Hoeksema: Ja, eerst zwol die op en hij kan ook ontploffen. Je moet er dan niet in gaan poeren, daar zijn hele nare filmpjes van te zien. Maar deze hebben we natuurlijk met rust gelaten en nu is die een beetje aan het indrogen en we waren natuurlijk ook heel benieuwd wat erop afkomt aan aaseters, want eigenlijk is dit natuurlijk de missing link in het ecosysteem van de Waddenzee. Want we zeggen wel: dit is natuurlijk helemaal natuurlijk, maar als je van die hele grote beesten iedere keer eruit haalt, dan gaat er ook een hele hoop voedsel verloren voor top predatoren die daar dus niet aan kunnen zitten. 00:23:47 Botte Jellema: En wie zijn dat dan? 00:23:49 Rick Hoeksema: Daar waren we dus heel erg benieuwd naar. Tot nu toe zijn het eigenlijk vooral vogels. Het is ook wel logisch, op Rottumerplaat heb je geen grote predatoren. 00:23:59 Botte Jellema: Nee, die kunnen er niet komen. 00:24:00 Rick Hoeksema: Nee, je hebt daar geen everzwijnen of vossen, maar je hebt er een paar konijntjes lopen en die kijken wel naar het kadaver, maar die komen er niet aan. Maar de eerste bezoeker was een ekster en we hebben kraaien gehad en een mantelmeeuw, zilvermeeuwen en dat is ook wel heel gaaf, want dat is toch de grootste meeuwensoort, die is daar op afgekomen en dat is wel een indrukwekkend grote meeuw. We hebben nog stiekem de hoop dat er nog een arend op af komt. We blijven natuurlijk nog even monitoren, dus het kan nog gebeuren. 00:24:44 Botte Jellema: Het is de eerste ook nog maar, ik bedoel: als ze op een gegeven moment weten: daar liggen ze wel eens. 00:24:50 Rick Hoeksema: Dat klopt, dat zou zomaar kunnen. We hebben wel een buizerd gehad, die is wezen kijken, maar we weten niet helemaal zeker of die voor de walvis kwam of voor de vogels die daar weer omheen zaten, maar het is wel heel erg gaaf en je merkt ook dat de publieke opinie gewoon heel erg voor deze pilot is, want dat wil je natuurlijk ook weten: hoe valt dit? Maar mensen zeggen gewoon: vroeger waren we over dood hout in het bos. Dat vonden we allemaal maar niks, weet je wel, dat moest eruit, opgeruimd worden, het bos moest netjes zijn. 00:25:28 Botte Jellema: Dat doen we niet meer. 00:25:28 Rick Hoeksema: Nee, dat is veranderd en dat is ook stap voor stap gegaan. Dus hier en daar een skelet van een walvis hebben liggen, op het strand. Dat is misschien over tien jaar ook gewoon. 00:25:40 Botte Jellema: Ze hebben bij de dwergvinvis ook een camera opgesteld die ieder uur een foto maakt. Je kunt het timelapse-filmpje hiervan vinden als je googelt op: pilot walvis kadaver. Je kunt wel van de Waddenzee af willen blijven, maar is dat eigenlijk wel mogelijk? Is bijvoorbeeld de stijging van de zeespiegel niet een enorme bedreiging voor dit gebied? Rick is daar best optimistisch over. 00:26:03 Rick Hoeksema: Kijk, de zeespiegelstijging is natuurlijk echt iets wat serieus aandacht vraagt. Maar de Waddenzee, doordat daar een natuurlijke getijdenbeweging is, groeit voorlopig nog mee met de zeespiegel en dat is natuurlijk eigenlijk echt supergaaf, dat dat gebeurt. 00:26:19 Botte Jellema: Dus de zee stijgt een beetje, hij is nu al een beetje gestegen, maar de Waddenzee is eigenlijk navenant meegestegen? 00:26:26 Rick Hoeksema: Klopt. 00:26:26 Botte Jellema: Dus er is meer sediment afgezet, er is meer zand blijven liggen. Dus eigenlijk heeft deze hoogte te maken met zo'n beetje de hoogte van de zeespiegel? 00:26:39 Rick Hoeksema: Ja, dat houdt elkaar in evenwicht. Dus als die zeespiegel wat stijgt, dan blijft er uiteindelijk wat meer slik liggen en dan groeit het dus wat harder mee. En daar zitten natuurlijk grenzen aan. Dus als die zeespiegel echt gaat versnellen, dan kom je in de problemen en dan gaat hij langzaam: dan gaat het verwateren, dan verdwijnen de platen langzaam. Maar dus als je het hebt over van als wij natuur willen herstellen en je doet dat aan de binnenkant, aan de landkant, dan zou je dus ook het land daar weer wat mee kunnen laten groeien met de zeespiegelstijging en dat is natuurlijk wel heel erg veel waard. Je kunt wel de dijken steeds hoger leggen, maar als je het land mee kan laten groeien nog, dan zit je sowieso alweer hoger met je land. 00:27:33 Botte Jellema: Hoe ga je dat doen? 00:27:35 Rick Hoeksema: Er is een experiment, dat heet de dubbele dijk. Dat is ook een prachtig project en dat is door de provincies uitgevoerd. 00:27:43 Botte Jellema: Is dat bij Delfzijl? Daar ben ik geweest. Ik heb het gezien. 00:27:46 Rick Hoeksema: Dat is echt een wereld project. 00:27:54 Botte Jellema: Je kunt er meer over horen in aflevering veertien in deze serie met de titel: Kleirijperij. 00:27:58 Rick Hoeksema: Als je dat vaker zou kunnen doen en op grotere schaal, dan ben je echt heel erg leuk bezig, want dan hoef je de buitendijk niet op te hogen. Dan leg je aan de binnenkant nog een dijk neer. 00:28:10 Botte Jellema: Een soort reserve dijk, bijna. 00:28:12 Rick Hoeksema: Een soort reserve dijk. Als dan het water echt heel hoog wordt, dan mag het over de eerste dijk heen en dat gebied daartussen, daar laat je het getij weer toe en dan hoogt dat ook op. 00:28:26 Botte Jellema: Ja, want als je daar zeewater in laat stromen, dan laat je ook kleine deeltjes mee stromen en dat is sediment wat zich weer daar kan afzetten, dus wordt het daar automatisch weer een beetje hoger. En daar zouden dan die vogels - want zo kwamen we er eigenlijk op - daar zouden die vogels dan misschien ook kunnen nestelen? 00:28:44 Rick Hoeksema: Daar zou je inderdaad moeten kijken of je daar dan ook nestgelegenheid krijgt en de uitdaging zit hem erin, doordat dat dus heel erg dichtslibt, dat dat vaak tijdelijke oplossingen zijn. Dus als je het slim doet - dat heet dan wisselpolders - dan wissel je steeds af. Dan heb je een tijd een gebied wat echt prachtig is voor de natuur, met pioniersplanten en tureluurs die daar kunnen broeden, massaal, dat is echt prachtig, alleen op een gegeven moment, dan slibt het dicht en dan wordt het eigenlijk weer interessant voor de boer. 00:29:22 Rick Hoeksema: Die lef moet je dus hebben. Dat je zegt: ik pak zulke grote stukken en dat heet dan wisselpolders en dan laat je dat groeien en dan pak je een volgend stuk, wat je weer opnieuw laat begaan. Maar als tijdelijke oplossing hebben we nu ook een hele leuke, want ik heb samen met collega Denise Roffel - dat is onze ecoloog voor de broedvogels - zijn we broedpontons aan het uitproberen. Dat is wel heel erg tof, want die ideeën waar we het nu over hebben, dat kost tijd, maar die broedpontons dachten we in een keer: als we dat nu snel gaan regelen, dan kunnen we misschien nog voor het broedseizoen twee van die pontons neerleggen. 00:30:07 Botte Jellema: Oké, een ponton ken ik als iets wat ingezet wordt bij bijvoorbeeld bouwwerken, waar bijvoorbeeld machinerie op kan staan. Dat zijn drijvende dingen. Hoe zetten jullie die dan in? 00:30:19 Rick Hoeksema: Wat we gedaan hebben is, we hebben twee oude praams, dat zijn een soort dekschuiten, opgekocht. Die worden op het moment schoongespoten en helemaal opgeknapt, zodat ze er weer een paar jaar tegen kunnen. Daar komt dan een schelpenlaag overheen en klein grind, gresbuizen en een klein hekje. Dat is dan de ideale plek voor visdiefjes en noordse sterns, om daarop te gaan broeden. 00:30:55 Botte Jellema: Dat hekje is tegen de vossen, neem ik dan aan. 00:30:57 Rick Hoeksema: Nee. Ja, ook, vossen, ratten, maar het is ook dat de kleine pulletjes er niet af kukelen. 00:31:06 Botte Jellema: Dan denk ik: misschien, als je mazzel hebt, nestelen daar twaalf stelletjes op? 00:31:12 Rick Hoeksema: Weet je, het is natuurlijk een druppel, maar we voelden ons echt met de handen op de rug en dat voelde niet goed. 00:31:21 Botte Jellema: Dit is wat je wel kon doen. Eilanden aanleggen, dat kan niet. 00:31:25 Rick Hoeksema: Dit kan. Het kan ook zijn dat het net even een impuls is, waardoor die populatie gewoon weer meer body krijgt, want er zijn ook wel plekken in de Waddenzee waar ze best wel zouden kunnen nestelen, maar waar ze nu niet zitten. 00:31:39 Botte Jellema: Nee, en dat is dan omdat de populatie te klein is. 00:31:42 Rick Hoeksema: Waarschijnlijk, maar dat gaan we ontdekken. 00:31:55 Botte Jellema: Toen ik de afspraak met je maakte om hier naartoe te gaan, toen dacht ik: o, die arme Waddenzee, waar gas onder geboord wordt en waar de zeespiegel stijging allemaal is en dat is een bekend verhaal, dat er minder vogels zijn hier, dus dat wordt waarschijnlijk gewoon een moeilijk verhaal over hoe het hier heel slecht gaat. Maar als ik jou zo hoor... Die zeespiegelstijging, daar paste de zee zich tot nu toe in ieder geval nog steeds een beetje op aan. We laten het allemaal een beetje meer gebeuren. We laten de boel een beetje met rust en bijvoorbeeld zo'n dwergvinvis laten liggen, is eigenlijk best een positief verhaal. 00:32:34 Rick Hoeksema: De Waddenzee is sowieso natuurlijk een fantastisch mooi natuurgebied. En wat eigenlijk de uitdaging is nu met de Waddenzee, we willen die natuurlijk zo mooi, natuurlijk mogelijk houden en we zijn eigenlijk vooral aan het kijken: wat zijn de dingen die het verstoren? Je kunt proberen het hele systeem helemaal te begrijpen, maar je kunt ook kijken van waardoor wordt het verstoord? 00:32:59 Botte Jellema: Zo'n walvis weghalen is eigenlijk ook verstoren. Wat zijn nog meer van die voorbeelden? 00:33:04 Rick Hoeksema: Je hebt heel veel dingen, hoor. Ze moeten baggeren om de vaargeulen open te houden, anders kun je niet meer naar de eilanden komen of dan kunnen de vissersschepen niet naar buiten toe. Dat is natuurlijk ook iets waarover nagedacht wordt, hoe je dat kunt veranderen en zo min mogelijk kan doen. Dus misschien andere schepen, daar wordt echt serieus over nagedacht, de schepen zelf ook. Waterstof wordt heel erg gepromoot, want schepen zelf, die vervuilen de lucht nogal. 00:33:43 Botte Jellema: Die stookolie, dat is niet het schoonste spul. 00:33:45 Rick Hoeksema: Die pluim, dat kun je zo zien. Dus waterstof, dat is iets wat gepromoot wordt. Je hebt natuurlijk visserij in de Waddenzee, de zandwinning, die wordt stopgezet in 2022, dat is volgend jaar, dus dat is heel snel. Dat is iets wat al heel lang was en in de rest van Nederland was dat al stopgezet, in dit soort gebieden en nu wordt dat hier ook afgebouwd, dus dat is ook een vorm van verstoring, wat je eigenlijk niet wil. 00:34:23 Botte Jellema: Wanneer ga jij je zeekajak reis maken langs de Nederlandse kust? 00:34:29 Rick Hoeksema: Ik ben nu nog volop in training en het plan is om ergens in mei, als het een gunstige periode is met het weer, om dan van start te gaan. 00:34:39 Botte Jellema: Dus stel: je doet het dit jaar in mei, dus 2021, en dan doe je het nog een keer in... wat zullen we zeggen? Over 20 jaar, 2041, dat is een mooi eind, maar goed. Als je dan met je kajak over de Waddenzee gaat, wat zie je dan? Hoe ligt de Waddenzee er dan bij als het aan jou ligt? 00:35:00 Rick Hoeksema: In het ideale beeld, ik denk ook het ideale beeld van RWS, dat de Waddenzee nog wat meer ruimte gekregen heeft. Dus dat ik misschien met mijn kanootje op een paar plekken de dijk door kan varen naar een binnen meertje of naar een binnen gebied, waar boeren en natuur meerwaarde hebben gevonden. Dat soort dingen, daar hoop je wel op, ja. 00:35:29 Botte Jellema: Dat is wel een mooi beeld, dat je over 20 jaar met je kajak door de dijk vaart. 00:35:36 Rick Hoeksema: Dat is natuurlijk bizar, onvoorstelbaar nu, maar er zijn wel mensen ook die daarover nadenken, al, om dat soort dingen te doen. Het kan ook voor plaatsjes aan de binnenkant gewoon een enorme meerwaarde hebben, als je van daaruit direct naar buiten kan. Het is niet alleen maar natuur, ook voor de mensen kan het heel leuk uitpakken. Dat zou ik dus echt heel erg gaaf vinden, als het die kant op gaat. 00:36:23 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat, en deze keer ontmoette ik Rick Hoeksema, werkzaam bij Rijkswaterstaat Noord-Nederland en hij monitort de Waddenzee. Bedankt voor het luisteren.