Kaderrichtlijn Water Maas: 'De teller staat op 83 procent'
Heugelijk nieuws: bij uitvoeringspakket KRW-6 is de schop in de grond. 'In de uiterwaard bij Buggenum is het een en al bedrijvigheid. Twee geulen zijn in aanleg en het ontstenen van een kilometer Maasoever is zo goed als klaar’. Aan het woord is projectmanager Chiel Lauwerijssen van Rijkswaterstaat.
Het werk wordt over de hele linie van dit contract dertig procent emissieloos uitgevoerd, voor minder uitstoot van CO2, roetdeeltjes en stikstof. Rijkswaterstaat heeft het Kaderrichtlijn Water-programma aangewezen als koploper voor schoon en duurzaam werken. 'Dus daar zetten we op in bij aanbestedingen’, aldus Lauwerijssen.
Elektrische schepen
‘Zo ook bij het recent gegunde realisatiecontract KRW-7. De betreffende aannemer beschikt over een uitgebreid emissieloos machinepark, waaronder elektrische schepen, wat momenteel nog een uitzondering is in de branche. Waardevol, want veel transport gebeurt over de rivier.’
Vistrappen
KRW-8 is dan weer een andersoortig contract, dat is toegespitst op het verbeteren van de vistrappen langs de stuwen in de Maas, waarvan de aanbesteding nu loopt. Haskoning heeft in de planstudie uitgezocht wat er op elke locatie nodig is om deze weer optimaal te laten functioneren en daar de ontwerpen voor gemaakt. Dat varieert van het aanbrengen van grote keien om de stroming in de vistrap te reguleren, tot aan complete vernieuwing van de bekkens en het inlaatwerk, zoals bij Linne en Lith.
Stroomopwaartse trek
Lauwerijssen: ‘Op die laatste plek wordt niet alleen de bestaande vistrap gerenoveerd, maar gaan we tevens een nieuwe tweede vispasssage bouwen. Die komt meer in het midden te liggen en dat is nodig omdat stroomopwaarts de vissen in bepaalde omstandigheden de ingang van de huidige vistrap moeilijk kunnen vinden. Die ligt naast de waterkrachtcentrale en daarmee helemaal aan de buitenkant van het stuw- en sluiscomplex.’
Building with nature
De grindsuppletie in de Grensmaas die in het najaar van 2025 werd uitgevoerd, is eveneens een nieuwe loot aan de stam. ‘Dit loopt mee als een van de pilotprojecten van het programma ResiRiver, dat is gericht op zogenoemde nature based solutions. Ofwel het inzetten van natuurlijke oplossingen om rivierproblemen aan te pakken.'
'Door monitoring vooraf en achteraf wil Rijkswaterstaat een goed beeld krijgen hoe het aangebrachte grind zich verspreidt en wat het uiteindelijke effect is op de aquatische ecologie in dit bijzondere stukje Maas. Ik blijf dat met interesse volgen.'
Helpende handen
'Het is al vaker gezegd, maar ik wil toch nog een keer benadrukken dat we onze partners hard nodig hebben om alle maatregelen voor het ecologisch herstel van de Maas voor elkaar te krijgen (zie overzichtskaart bij dit artikel). Natuurlijk zetten we zelf behoorlijk wat werk op de markt, maar de opgave is zo groot dat we alle koppelkansen moeten benutten. Daarom zijn we ook zo geholpen met grote gebiedsontwikkelingen als Meanderende Maas en de uiterwaardprojecten van Natuurmonumenten in datzelfde gebied.’
‘En niet te vergeten de inzet van de waterschappen bij de herinrichting van beekmondingen en aanleg van vismigratievoorzieningen om de verbinding tussen Maas en achterland te verbeteren. Zoals de aanstaande vislift bij het gemaal Keizersveer en een vertical slot vispassage bij gemaal Gewande. Resumerend zitten we alles bij elkaar nu op zo’n 83 procent van de KRW Maas-opdracht als gaat om uitgevoerde en gegunde maatregelen.’
Balans zoeken
'Wat we overigens merken is dat overheden soms conflicterende opgaven hebben’, vervolgt Lauwerijssen. ‘Langs de rivieren komen op een postzegel verschillende doelen samen: hoogwaterveiligheid, waterkwaliteit, natuur, zoetwaterbeschikbaarheid, landbouw, cultuurhistorie, recreatie en scheepvaart. Het is soms een hele uitdaging om met de verschillende gebiedpartners de opgaven in balans te brengen en elkaar te versterken.'
'Er zijn bijvoorbeeld regio’s waar elke druppel grondwater telt, maar waar ook riviernatuur moet komen om de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. Zoals bij Beugen en Oeffelt langs de Brabantse Maas, waar wij vanuit de KRW enkele grondwater gevoede geulen op de planning hebben staan.’
Compromis
‘De formele vaststelling daarvan was al vergevorderd. Maar op basis van overleg met betrekking tot voortschrijdend inzicht over verdroging, en een advies van Ecologische Autoriteit over de impact op het nabije Natura 2000-gebied, hebben we besloten de ontwerpen aan te passen en opnieuw in procedure te brengen'
'De geulen worden nu minder diep en krijgen een kleibodem, en één geul is komen te vervallen. Zo'n aanpassing is niet gemakkelijk, maar samen zijn we tot dit compromis gekomen, mét behoud van KRW-waarde voor het Rijk. En we hebben nog een plus toe kunnen voegen door een moerasbeek in het plan op te nemen, wat aansluit bij de KRW-doelen van het waterschap.'
Beroep op waterbouwers
Het uiteindelijke doel is een lang parelsnoer van natuurvriendelijke oevers, geulen en beken, afgewisseld met robuuste ecologische stepping stones zoals de Grensmaas, Ooijen-Wanssum en de meanderbogen langs de Bedijkte Maas.
‘Het is echter een puzzel om eind 2027 alle locaties gerealiseerd te hebben. We hebben immers nog een aantal klussen in de besluitvorming zitten en ook de grondverwerving vraagt nog de nodige aandacht. Maar één ding is zeker’, besluit Lauwerijssen: ‘de waterbouwers van Nederland gaan het druk krijgen met Kaderrichtijn Water de komende 1,5 jaar. Niet alleen bij de Maas, maar langs alle grote rivieren en meren van Nederland.'
Meer weten?
Kijk op de website Samenwerken aan riviernatuur voor alle KRW-maatregelen die bij de Maas in voorbereiding of uitvoering zijn.
