Podcasts Rijkswaterstaat

00:00:00 Bewoner Max Havelaar flat: "Het is echt een soort van magische grens, de snelweg, de ringweg, laat ik het zo zeggen." 00:00:09 Botte Jellema: En dan hebben we het over de Ring Amsterdam, de A10. Welkom bij de podcast van Rijkswaterstaat. Mijn naam is Botte Jellema. 00:00:17 Botte Jellema: Het is in 2020 30 jaar geleden dat de A10 om Amsterdam werd voltooid. Reden om even in te zoemen op deze weg die een paar unieke kenmerken heeft. De Ring is het grootste bouwwerk van Amsterdam en het is, net als de beroemde grachten indertijd, aangelegd als functionele infrastructuur rond de binnenstad. Een beetje minder romantisch, maar misschien wel net zo beeldbepalend. Ik spreek met Esther Reith. Zij is stedenbouwkundige van de gemeente Amsterdam. We zijn in een hoog gebouw vlak langs de Ringweg-West, het deel van de A10 tussen de Coentunnel en het knooppunt De Nieuwe Meer. Wat voor relatie heb je zelf met de ring A10 van Amsterdam? 00:00:57 Esther Reith: Ik woon in Amsterdam en ik woon ongeveer op een kilometer hemelsbreed afstand van de plek waar we hier zitten, aan de A10 West, richting de binnenstad. Dus ik woon binnen de Ring en als ik in bed lig, dan hoor ik 's nachts wel eens de auto's razen als de wind uit het westen komt. 00:01:19 Botte Jellema: Wat voor gedachtes horen daarbij? 00:01:21 Esther Reith: Dat vind ik het mindere punt van de A10. 00:01:26 Botte Jellema: Als je hem zo van boven bekijkt valt pas op hoeveel auto's en vrachtauto's er wel niet voorbijkomen. De continue aan- en afvoer van mensen en pakketjes voor de grootste stad van het land. Ik vraag Esther hoe zij de A10 ziet als stedenbouwkundige. 'Een fijne weg', noemt ze hem. 00:01:44 Esther Reith: Ik moet er niet aan denken dat al dat autoverkeer op het wegennet van Amsterdam zelf zit. Je ziet echt een ring van asfalt, van witte lijnen, van blauwe borden en vangrails en geluidschermen. Als je op de Ring zelf rijdt, dan ziet hij er eigenlijk overal hetzelfde uit, maar als je in de stad bent is dat natuurlijk niet zo. Als ik hier zo uit het raam kijk, dan zie ik echt een lange ring van asfalt. 00:02:15 Botte Jellema: Het is de Ring West waar wij op kijken. Ik ken mensen die er bang voor zijn. 00:02:20 Esther Reith: Waarom? 00:02:22 Botte Jellema: Dat ze er in de auto overheen moeten rijden. Weet je, zoals mensen ook bang zijn voor de periferie. 00:02:30 Esther Reith: Ja, dat kan ik me wel voorstellen, want ik ben zelf ook niet zo dol op autorijden, dus die emotie begrijp ik wel. Maar ik ken ook nog een verhaal, dat mensen het een attractie vinden, vooral kinderen. Er zijn kinderen in Amsterdam die het niet zo goed hebben en die niet zo vaak op de Ring komen. En als ze er dan op komen, dan is het net alsof ze naar een of ander pretpark gaan, door wat ze allemaal zien. 00:03:03 Botte Jellema: En hoe ziet voor haar een rondje om de stad eruit vanaf de A10? 00:03:06 Esther Reith: Dan gaan we van hier naar Noord en daar zie je dat de A10 heel duidelijk de scheiding is tussen het landschap van Waterland en het stedelijk gebied van Amsterdam-Noord, dus dat ligt echt heel scherp op de rand. En als je over die ringweg rijdt, dan zie je ook dat prachtige Waterland en dan ga je naar het Oosten onder het IJ door en dan kom je in Amsterdam-Oost. In het oostelijk deel van Amsterdam is het eigenlijk een heel afwisselend deel van groene gebieden en stadswijken. Daar gaat die weg op een talud hoog overheen, met allemaal onderdoorgangen zodat je goed van binnen naar buiten de Ring kunt komen. 00:03:54 Esther Reith: En dan kom je in Amsterdam-Zuid, het zuidelijk deel. Je gaat dus de Amstel over en komen we op de Zuidas en daar zie je dat snelweg en spoor een hele strakke bundeling hebben. Het ligt allemaal heel dicht tegen elkaar. Je hebt daar Station Zuid en dat maakt die plek zo bereikbaar, dat daar vanuit de geschiedenis al bedrijven vanzelf naartoe kwamen. Die zeiden: "Hier willen we zitten, dichtbij Schiphol, met een station en op de A10." 00:04:32 Esther Reith: Daar worden nu ook plannen voor gemaakt om de wegen van de A10 naar beneden te brengen, dus die gaan ondergronds. En dan gaat de stad er eigenlijk overheen, met een hoge verdichting. Vroeger was het bedacht als een zakelijk centrum. La Défense in Parijs is ook zo'n voorbeeld. Maar wat je nu al ziet is dat het een heel mooi gemixt stadscentrum wordt. Daar wordt ook gewoond, gewerkt en gerecreëerd, dus dat is de A10 Zuid en dan zijn we rond volgens mij. 00:05:14 Botte Jellema: De Ring A10 is een van de drukste wegen van het land. De weg fungeert een beetje als een enorme rotonde, waar je als automobilist of vrachtwagenchauffeur vrijwel altijd een stukje overheen rijdt wanneer je in Amsterdam moet zijn. Je moet er niet aan denken dat al dat verkeer door de stad zou gaan, maar de Ring heeft ook een nadeel. 00:05:32 Esther Reith: Ja, de hinder. Je hebt natuurlijk fijnstof, je hebt geluid, je hebt stank, dus er is echt wel wat overlast van die weg. Hij is heel dichtbij, dus hij ontsluit heel goed, maar de nabijheid betekent ook dat je er overlast van hebt. 00:05:55 Botte Jellema: Het is natuurlijk eigenlijk een enorm bouwwerk wat de binnenstad omsluit. Hoe zie jij, als stedenbouwkundige, dan die ringweg om zo'n stad? 00:06:06 Esther Reith: Ik zie hem fysiek als heel prettig, want het is ook een oriëntatiepunt, een herkenningspunt. Als je vanuit de stad naar buiten fietst dan weet je ongeveer waar je bent. Dan passeer je de ring, dan zie je hem en dan denk je: oh, ja, oké, ik moet nog zo lang fietsen. En andersom is dat natuurlijk ook zo, want je komt overal, waar je de stad in- of uitgaat, altijd die ring tegen, dus in die zin is die als oriëntatie heel belangrijk voor de stad geworden. 00:06:37 Botte Jellema: Wat doet dat met de bouw van de stad zelf? 00:06:41 Esther Reith: Dat beperkt ook, want die overlast waar we het net over hadden, dus geluidhinder en fijnstof, maakt ook dat je niet zo dicht op die weg kan bouwen. Dus je hebt rondom die weg ook heel veel stukken waar je eigenlijk zou willen dat de stad veel meer door zou gaan. Die fijne straten die wij kennen met een mix van functies. Bebouwing vrij dicht op elkaar en allemaal adressen aan de straten. Je zou willen dat, dat dan doorgaat maar daar zitten echt grote gaten tussen vanwege die geluidhinder en eigenlijk zou je willen dat je dat kunt opheffen. Dat je die stad gewoon lekker door kunt laten bouwen en dat die weg en die stad elkaar niet in de weg zitten. 00:07:26 Botte Jellema: Maar dat is nu dus wel zo. 00:07:27 Esther Reith: Ja, maar ik denk dat het wel steeds beter wordt, en dat komt natuurlijk omdat we proberen het geluid te verminderen. We krijgen misschien straks wel auto's die helemaal geen geluid meer geven en geen fijnstof meer uitstoten, dus qua milieu wordt het steeds beter. En we werken echt aan onze stad. De stad groeit, dus we moeten ook echt plekken vinden waar we kunnen bouwen. Dus die twee dingen, die gaan heel erg samen. 00:07:57 Botte Jellema: De A10 bepaalt voor een deel hoe Amsterdam eruitziet en ergens verbaast het me dat de Ring om de hoofdstad nog maar 30 jaar oud is. Het laatste deel dat werd gebouwd, ligt aan de andere kant van waar we nu zitten, het stuk bij de Zeeburgertunnel. De aanleiding dat dit in 1990 werd gerealiseerd, is bijzonder. 00:08:16 Esther Reith: Ja, de aanleiding daarvoor was dat Amsterdam Olympische stad wilde zijn. Die wilde de Olympische Spelen van 1992 naar Amsterdam halen. Dat was toen onder burgemeester Ed van Thijn. Je moet dan wel wat op orde hebben in je stad, als je de Olympische Spelen wilt organiseren. Dan moet je sportvoorziening hebben, zoals de ArenA. Je moet een plek hebben voor het Olympisch dorp, zoals Nieuw-Sloten was daar de locatie van, maar je moet ook goed bereikbaar zijn. En toen hebben ze dus besloten om die ring A10 rond te maken en het laatste stuk te maken. 00:08:54 Botte Jellema: Rijksweg 10 is de enige snelweg in Nederland die met hetzelfde wegnummer rond een stad gaat. Het is ook de enige ringweg in Nederland, die een snelweg is, die daadwerkelijk een ronde vorm heeft, of nou ja, ongeveer rond dan. Esther en ik zitten nu bij een deel dat al wat ouder is dan 30 jaar. 00:09:11 Esther Reith: Ja, vroeger was dat de Multatuliweg. In 1935 werd het algemeen uitbreidingsplan gemaakt: grote stadsuitbreiding aan de westkant van Amsterdam. Toen was daar een stadsweg gepland - dat heette toen een centuurparkweg - en die heette de Multatuliweg. Die lag gewoon gelijkvloers, want het was een stadsweg, en was helemaal verbonden met de rest van de stad. Later is daar een snelweg van gemaakt want de auto werd natuurlijk steeds belangrijker. De Einsteinweg werd het toen. 00:09:49 Botte Jellema: Zien we daar nog iets van? 00:09:51 Esther Reith: Ja, je ziet de Max Havelaar flats nog. Dat zijn die flats die echt pal langs de Ring staan, maar die stonden dus vroeger heel mooi langs die Parkweg maar ja, toen kwam die snelweg op die plek en die drukte eigenlijk die flats bijna weg. Als je daar op een balkonnetje staat, kan je de mensen op de snelweg nu een hand geven. 00:10:11 Botte Jellema: De stad houdt overal enige afstand tot de ring, maar ter hoogte van het Bos en Lommerplein lijkt alles wat te verdichten. Ik besluit om een kijkje te nemen en ik tref een bewoner van zo'n flat. 00:10:23 Botte Jellema: U woont in het beruchte gebouw, want eigenlijk heel Amsterdam kent het wel, dat ze dicht langs de snelweg staat. Hoe is het hier wonen? 00:10:29 Bewoner Max Havelaar flat: Het is hier eigenlijk best lekker wonen, want ik hoor helemaal niks van de snelweg. 00:10:33 Botte Jellema: Hoe kan dat? 00:10:35 Bewoner Max Havelaar flat: Ze hebben een ontwerpprijs gehad, waardoor ze een grote glazen gevel voor het gebouw gezet hebben, en die houdt al het geluid tegen. Ik hoor meer geluid van deze straatzijde dan van de snelwegzijde. Dus als er een knetterende scooter hier voorbij komt hoor ik die veel meer dan de achterzijde. 00:10:56 Botte Jellema: Deze bewoner blijkt toevallig bouwkundige te zijn. Hij weet veel van de geschiedenis van zijn bijzondere flat. 00:11:02 Bewoner Max Havelaar flat: Dit gebouw wilden ze eigenlijk slopen. Deze hele wijk was een vogelaarwijk zeg maar, de Kolenkitbuurt, beroemd, berucht en ze zijn gestart met dit gebouw. Ze wilden hem platgooien, maar volgens het bouwbesluit moet je vijf meter van de snelweg afbouwen en dat kon niet, want deze stond naast de snelweg. Dus ze konden alleen maar renoveren. Toen hebben ze dus die glazen gevel er voorgezet en die houdt al het geluid en fijnstof tegen. Vernuftige ventilatie zorgt ervoor dat iedereen een goede kwaliteit van leven heeft hier. 00:11:45 Bewoner Max Havelaar flat: Doordat de stad zich zo intens verhoudt tot deze snelweg, is er veel onderzoek naar gedaan. Esther denkt dat er geen weg is waar zoveel op gestudeerd is als de A10. 00:12:03 Esther Reith: Ja, dat is een vermoeden, maar ik denk wel dat, dat zo is. Ik ken heel veel mensen die op TU Delft hebben gestudeerd en afgestudeerd zijn op de A10. Het heeft heel veel ontwerpers, architecten, stedenbouwers en landschapsarchitecten geïnspireerd. Dat is waar we het net over hadden, dat niet zonder elkaar kunnen. Zo'n weg in zo'n stad zo met elkaar verweven. Dat fascineert natuurlijk ontwerpers, dus daar is al heel veel op gestudeerd. 00:12:40 Botte Jellema: Wat voor studies zijn het? Wat wordt er dan onderzocht? 00:12:42 Esther Reith: Er is onderzocht of je de weg kan ondertunnelen, of je hem kan overbouwen. Hier vlakbij, Bos en Lommerplein, is het echt uitgevoerd en wordt de weg echt overbouwd. De A10 Zuid, de Zuidas, waar natuurlijk heel veel kantoren en nu ook heel veel woningbouw is, is echt een hele belangrijke en hele bereikbare plek. Daar wordt gestudeerd op: hoe kan je de weg onder de grond krijgen, zodat die stad daar overdoor kan gaan. Ik kan me nog een studie herinneren van een grote hub hier ook vlakbij, bovenop de knoop bij de Lelylaan. 00:13:25 Botte Jellema: 'Hub' met een 'b' neem ik aan. 00:13:26 Esther Reith: 'Hub' met een 'b', ja. Dat is eigenlijk een hele grote bijenkorf, zo noemden de architecten dat toen, waar je de auto's achterlaat en dan met een nieuw vervoermiddel de stad ingaat. Het is heel erg nadenken, ook over: hoe gaan wij ons in de toekomst verplaatsen in de stad en wat voor een rol heeft die ringweg daar dan nog in? 00:13:49 Botte Jellema: Wat zijn de achterliggende gedachten bij de vragen die in die studies worden gesteld? 00:13:54 Esther Reith: Dat het gaat over de bereikbaarheid, dus hoe houden we de stad bereikbaar. Maar het gaat ook over: hoe kan de stad groeien en hoe kan je dat op een hele plezierige manier doen, zodat het ook een fijne plek is om te zijn. 00:14:10 Botte Jellema: De Ring heeft ook een mentaal component voor de inwoners. Je woont binnen de Ring of je woont buiten de Ring. Hoe zit dat? 00:14:21 Esther Reith: Ja, dat zit nog steeds in de hoofden van mensen. Als je dan vraagt aan heel veel mensen die erover nadenken om in de stad te gaan wonen: waar wil je dan wonen? Dan is het heel snel: binnen de Ring! En als je dan vraagt: waarom is dat dan? Wat zijn daar de redenen voor? Dan gaat het over dat attractieve leefmilieu wat je binnen de Ring hebt. Dus dan heb je leuke winkeltjes, koffietentjes, bibliotheek... 00:14:56 Botte Jellema: Bioscoop, theater... 00:14:57 Esther Reith: De kringloopwinkel. Alles lekker dicht bij elkaar, bijna echt op loopafstand. Elkaar veel ontmoeten op straat. Dat is het milieu waar mensen naar op zoek zijn. 00:15:08 Botte Jellema: Ik tref op straat een mevrouw die nu binnen de Ring woont, maar er ook buiten heeft gewoond. 00:15:12 Mevrouw op straat: Ik heb, denk ik, vier jaar buiten de Ring gewoond en daarna binnen de Ring. Het voelt wel alsof je veel dichter bij het centrum woont. Het voelt misschien een klein beetje als een ander stukje Amsterdam, maar ik wandel wel graag nog steeds hier. Ik vind ook dit ook nog steeds een leuke buurt om te zijn. 00:15:30 Botte Jellema: Maar merk je er wat van, dat mensen daar anders naar kijken? 00:15:32 Mevrouw op straat: Ja, dat sowieso. 00:15:34 Botte Jellema: Ik hoef m'n zin niet eens af te maken. 00:15:34 Mevrouw op straat: Ja, dat is waar, dat is toch een dingetje. Ook zelfs met advertenties voor huisgenoten staat er ook heel groot bij 'binnen de Ring, buiten de Ring'. Dat is toch gevoelsmatig een soort grens. En het voelt ook wel een klein beetje: dit meer een buitenstuk van de stad en dat... alsof het nog een beetje verlengde van het centrum is, terwijl het maar vijf minuten verschilt eigenlijk. 00:15:59 Botte Jellema: Ook de bouwkundige die in de flat aan de snelweg woont, kent het fenomeen binnen de Ring, buiten de Ring. 00:16:05 Bewoner Max Havelaar flat: Stel dat dit appartement, als het een koopappartement zou zijn, binnen de snelweg zou staan, dan is meteen een ton meer waard. 00:16:13 Botte Jellema: Een ton! 00:16:13 Bewoner Max Havelaar flat: Een ton meer waard. Maar omdat je net buiten de Ring zit, is het meteen een andere buurt en past het er gewoon minder goed. 00:16:24 Botte Jellema: En dat gaat over nog geen 100 meter ongeveer. 00:16:27 Bewoner Max Havelaar flat: Het is echt een soort van magische grens. De snelweg, de ringweg laat ik het zo zeggen. En ja, het slaat nergens op. Er is een huizentekort in Amsterdam en dit is een groot appartement en als het een koopappartement zou zijn, dan zou er echt een ton verschil in zitten. 00:16:45 Esther Reith: En de grap is, dat als je kijkt naar hoe wij bezig zijn om die stad steeds verder te verdichten, omdat er steeds meer mensen hier willen wonen, dat die gebieden van die mix van stedelijkheid, met al die functies zo dicht bij elkaar, zich steeds verder uitbreiden. En je hebt ook die gebieden nu buiten de Ring, dus dat denken van binnen en buiten de Ring, dat zit nog wel in de hoofden van mensen, maar dat is wel aan het veranderen. 00:17:16 Botte Jellema: Daar spelen jullie als stedenbouwkundige natuurlijk ook een rol bij. 00:17:18 Esther Reith: Ja, doordat je locaties zoekt waar je kunt gaan bouwen en dat je het dan op zo'n manier doet dat je dat milieu, wat mensen fijn vinden, probeert zoveel mogelijk uit te breiden. 00:17:35 Botte Jellema: Dat lijkt me heel vervelend voor jou als stedenbouwkundige, want elke keer is het weer: ik wil binnen de Ring wonen, er moeten meer huizen binnen de Ring komen. 00:17:43 Esther Reith: Ja, maar dat is inmiddels niet meer zo, want die ruimte is bijna op in de buurt van de Ring. Daar zijn nog ruimtes, maar dat is best moeilijk, want dan moet je echt wel wat zaken geregeld hebben. Die geluidhinder en die fijnstof en zo. Waar zit het hem nou in, hè? Ik denk dat het veel meer is, dat je wilt zorgen dat die gebieden goed op elkaar aangesloten zijn. Dus dat wat al prettig is, dat je met nieuwe plannen goed op die prettige gebieden aansluit. Dat je fijne fietsroutes hebt en fijne straten met winkeltjes eraan, of in ieder geval ruimtes waar die winkeltjes kunnen komen, en dat je niet grote gaten laat vallen, maar dat je probeert, dat al die gebieden een goede samenhang hebben. 00:18:29 Esther Reith: Dat daar zo'n ring tussen loopt, vind ik eigenlijk helemaal niet zo belangrijk. Ik vind het zelf mooi dat hij er is, maar als je het niet weet, misschien zie je hem wel helemaal niet. Die stad gaat gewoon door, die loopt gewoon door. Dat zou mijn ideaal zijn, dat de stedelijke gebieden goed aaneengesloten zijn, dat het prettig is op straat. Dan merk je hem helemaal niet. Dat zou mooi zijn. 00:19:04 Botte Jellema: En hoe zou je dat kunnen doen? 00:19:05 Esther Reith: Dat gaat erover, dat je als stadsplanners goed kijkt naar welke gebieden je op een goede manier op elkaar aansluit. Ik vind dat altijd moeilijk om in woorden uit te leggen. Daar heb ik dan het liefst een kaart bij. Ik heb een mooi boekje meegenomen waarin ik je dat kan laten zien. 00:19:25 Esther Reith: Als we hier naar buiten kijken, zo'n route die naar de Sloterplas loopt. Voor ons ligt de Sloterplas en je wilt eigenlijk dat je vanuit die Sloterplas naar het centrum kunt fietsen, langs een hele plezierige weg, zonder dat er echt gaten in zitten, donkere plekken. Stel je voor dat je hier vanmiddag om 17:30 uur fietst en er dan langs hele stukken helemaal geen lampjes branden, dan is dat heel onplezierig. Dus je wilt een soort aaneengesloten stuk stad hebben. Nou, daar gaat het om. Die plekken heel goed uit te kiezen en daar goeie dingen te doen. Voordeuren aan de straat zeg ik altijd, dat er ogen op straat zijn. Dat mensen je zien, dat jij gezien wordt en jij ziet andere mensen. Maar ook overdag dat het een fijne route is, dat het plezierig is om te zijn, dat er leuke functies zijn. Dat is wat wij allemaal fijn vinden volgens mij, en zo maak je een prettige stad. 00:20:39 Botte Jellema: Ik snap dat het belangrijk is voor het ontsluiten van de stad, maar ik had eerlijk gezegd verwacht dat je had gezegd: was hij maar weg, hadden we hem maar nooit gehad, hadden we maar, weet ik veel, misschien nog tien kilometer verderop gelegd, al dat verkeer in de stad. Maar dat is helemaal niet zo. 00:20:55 Esther Reith: Nee, helemaal niet. Ik hou wel van de Ring. 00:21:11 Botte Jellema: Ik vraag Esther om eens te fantaseren over de toekomst. Hoe zou de snelweg er over 70 jaar uitzien als hij 100 jaar bestaat? 00:21:19 Esther Reith: Dan zien we, denk ik, een ring waar nog steeds verkeer overheen gaat. Welk verkeer weet ik niet. Dat kennen we nu nog niet waarschijnlijk. 00:21:30 Botte Jellema: Misschien is het zelfrijdend, waarschijnlijk elektrisch, of... 00:21:33 Esther Reith: Dus alle nadelen die de Ring heeft zullen, denk ik, weg zijn. Tenminste dat hoop ik. 00:21:42 Botte Jellema: Ja, de stank en de stof en dat soort dingen. 00:21:49 Esther Reith: Al die gaten die er nu nog zijn langs die ringzone - omdat het zo moeilijk is om daar te bouwen - die zijn, denk ik, heel mooi opgevuld. Er is nog iets anders wat echt een kans is. We zien hier de Sloterplas en je ziet best veel groene stukken, en je zou daar een hele mooie groene ring van kunnen maken. Die loopt niet helemaal naast de Ring A10, maar het is een centuurgordel om de stad, met allemaal mooie plassen en parken. Als je die heel mooi met fietsroutes aan elkaar verbindt, dan wordt deze ringzone ook hele fijne plek om te wonen. Dus ik denk dat het ook echt mooier wordt straks. Groener, maar ook meer verstedelijking, dus dat kan heel goed naast elkaar. En een ring die er nog steeds is, als kenmerkend element, maar dan zonder alle nadelige dingen. 00:22:50 Botte Jellema: Wat een optimistische toekomstvisie. 00:22:52 Esther Reith: Ja, ik ben een positief mens. 00:23:01 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat, en deze keer hadden we een ontmoeting met Esther Reith. Zij is stedenbouwkundige van de gemeente Amsterdam, een aflevering die we maken omdat het in 2020 30 jaar geleden is dat de ringweg A10 bij Amsterdam werd voltooid. Bedankt voor het luisteren. 19 Ring A10.mp3

00:00:03 Wim Kos: Goedemorgen, meneer. De Visarend, we liggen op vertrek. Bijna de laatste trossen aan boord genomen. Heeft u toevallig nog een waterstand voor mij, meneer? 00:00:12 Botte Jellema : Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat. Deze aflevering gaat over de kustwacht. Mijn naam is Botte Jellema. Ik ben op bezoek bij kapitein Wim Kos op zijn schip de Visarend. Hij en zijn bemanning staan op het punt om weer op patrouille te gaan op de Noordzee. Hij neemt mannen mee die werken voor douane, marechaussee, politie, maar ook milieu-inspecties. Ik vraag Wim op de stijger om zijn schip te beschrijven. 00:00:47 Wim Kos: Het schip is 43 meter lang, zevenenhalf meter breed. Het heeft een tonnage van 250 en een hoogte van ongeveer vijftien meter, waar je tegenaan kijkt. Een senang detail is nog dat het schip ergens snel moet kunnen zijn. Het is uitgerust met twee Caterpillars van 3.000 pk elk, dus 6.000 pk in totaal. Dat maakt dat dit schip een snelheid van 23 knopen kan halen. 00:01:23 Botte Jellema : Ik ben er niet goed in thuis. Het klinkt als waanzinnig veel. 00:01:26 Wim Kos: Dat is aardig wat. Een garnalenkotter is bijvoorbeeld uitgerust met 300 pk. Wat grotere kotters zijn tot 2.000 pk uitgerust. Wij zijn met 6.000 uitgerust, dat kan wel eventjes het verschil maken. 00:01:50 Botte Jellema : De Porsche van de zee? 00:01:50 Wim Kos: We behalen geen snelheidsovertredingen, laat ik het daarop houden. 00:01:56 Botte Jellema : Achterop de Visarend staat ook een kleinere boot. 00:02:02 Wim Kos: Wij hebben een snelle RIB aan dek staan. 00:02:04 Botte Jellema : Wat is dat? 00:02:04 Wim Kos: Een snelle RIB is een go fast met een groot vermogen die wel 45 knopen kan halen. 00:02:16 Botte Jellema : Kunnen we even naar die RIB lopen? Ik ben wel heel benieuwd. 00:02:19 Wim Kos: We zullen de steiger oplopen en dan richting de RIB gaan. Let zo meteen even op bij de overstap van de steiger naar het schip, maak daar een grote stap. 00:02:29 Botte Jellema : Daar zit een gat. 00:02:31 Wim Kos: Het is niet heel groot, maar ik attendeer mensen er altijd graag op. 00:02:36 Botte Jellema : Je wil er niet tussen liggen. Dit is dus een heel belangrijk onderdeel van dit schip. 00:02:43 Wim Kos: We staan nu bij onze RIB die door middel van een kraan overboord wordt gezet. 00:02:50 Botte Jellema : Doe ik hem tekort als ik even oneerbiedig als landrot zeg dat het een rubberboot is? 00:02:55 Wim Kos: Ja, dan doe je hem wel tekort. Deze boot is uitgerust met een hoog vermogen. 00:03:04 Botte Jellema : Ik denk dat dit de schepen zijn die Rijkswaterstaat stuurt als bijvoorbeeld Greenpeace een boortoren bezet. Dan zien we ze in beeld. 00:03:12 Wim Kos: Klopt. Dan zijn die jongens ter plaatse. De RIB wordt ingezet om personeel van de handhavende diensten over te zetten naar de meldingsplaats, waar ze naartoe gedirigeerd zijn. 00:03:28 Botte Jellema : Als we hier het trappetje opgaan, kom je erbij. Kunnen we dat even doen? 00:03:29 Wim Kos: Ja, we gaan omhoog. 00:03:29 Botte Jellema : Op het achterdek betreden we een stalen steile trap. Dat is de toegang tot? 00:03:43 Wim Kos: De Rijksrederij 842: dat is de benaming van deze boot. We zullen eventjes aan boord stappen. 00:03:53 Botte Jellema : Wat heeft de RR-842 allemaal al gezien en meegemaakt? 00:04:00 Wim Kos: Deze boot wordt ingezet voor verschillende doeleinden: controles aan boord van vissersschepen, hij brengt mensen over van de Visarend naar het te controleren object. 00:04:15 Botte Jellema : Maar zijn er mensen gered met dit schip? 00:04:19 Wim Kos: Ook. We zijn op een melding af geweest van een catamaran die omgeslagen was en daarbij twee mensen te water lagen die gered moesten worden. Wij waren op dat moment in de omgeving van die melding en de RIB heeft eraan bijgedragen om die mensen aan boord te nemen. We varen bepaalde patrouilles onder de kust langs om te kijken of daar misschien illegale netten worden neergezet op grond van de visserijwetgeving. In deze situatie was er een melding vanaf de kustwacht om ter plaatse te komen bij die omgeslagen catamaran en twee mensen uit het water gepikt 00:05:02 Botte Jellema : Er zijn in ieder geval al twee mensen die hun leven te danken hebben aan dit schip? 00:05:05 Wim Kos: Dat kun je zo wel stellen. Dat klopt. 00:05:12 Botte Jellema : We gaan naar binnen. Dan betreden we het stuurhuis. 00:05:18 Wim Kos: Hier zijn we in het stuurhuis. 00:05:20 Botte Jellema : Voorin het stuurhuis is er een groot bedieningspaneel met plek voor drie mensen en één stoel in het midden. Dat is de kapiteinsstoel. 00:05:31 Wim Kos: Dat is de kapiteinsstoel. Hier houd ik het overzicht op de omgeving tijdens de vaart. Ik heb heb ook een stuurman ter beschikking, die hier regelmatig te vinden is. Tijdens de vaart moet ik ook een keer eten en dan neemt hij mijn plaats in om het schip vanuit deze plek te besturen. 00:05:57 Botte Jellema : Ik weet dat dit schip beginnen varen is in 2001. Dat is 17 jaar geleden. Ik kijk naar deze stoel, en dan denk ik: die is goed gebruikt. 00:06:07 Wim Kos: Dat kan je wel zeggen. 00:06:09 Botte Jellema : Maar hier zit altijd iemand in. 00:06:10 Wim Kos: Hier zit altijd iemand in. Dit schip wordt zes van de zeven dagen ingezet. Het zusterschip ook. De dekking is altijd gegarandeerd. Er zit zes dagen in de week iemand op deze stoel. Daarom kun je zien dat het leer wat barstjes heeft opgelopen. 00:06:34 Botte Jellema : Precies. Hoe ben je in deze stoel terechtgekomen? 00:06:45 Wim Kos: Het is alweer wat jaren geleden dat ik voor deze functie opteerde. Ik ben eerst nog kok-matroos geweest aan boord van een ander vaartuig, de Cor Boersma. Gaandeweg de jaren heb ik mezelf opgewerkt naar de functie van kapitein. 00:07:14 Botte Jellema : Hoeveel kapiteins beginnen er als kok-matroos? 00:07:22 Wim Kos: Ik denk niet veel, maar om ertussen te komen is dat wel de weg. Je doorloopt alle functies hier aan boord, met uitzondering van de machinistenfunctie van de ANWTK die in de machinekamer zit. Ik ben technisch onderlegd, maar niet zodanig dat ik daar alles van weet. Maar goed, daar hebben we dan ook de hoofdwerktuigkundige voor die mij daarin kan ondersteunen. Momenteel voel ik me hier als een vis in het water. 00:07:59 Botte Jellema : Als een visarend. 00:07:59 Wim Kos: Ja, als een visarend. 00:07:59 Botte Jellema : Zie je weleens visarends? 00:08:01 Wim Kos: Ik ben ze nog nooit op zee tegenkomen. 00:08:04 Botte Jellema : Ik moest het ook even opzoeken, maar ze zijn in principe niet in Nederland. In april, dus deze tijd van het jaar... 00:08:10 Wim Kos: Zou het wel kunnen dat ze nestelen. Ik heb weleens een nest gezien van een visarend op één of andere filmpje op YouTube. 00:08:21 Botte Jellema : Maar in het echt? 00:08:21 Wim Kos: In het echt ben ik ze nog nooit tegengekomen. 00:08:25 Botte Jellema : Voordat we afdwalen, je vertelde dat je bent begonnen als kok-matroos. Laten we nog één stapje eerder beginnen. Dat is ook niet een functie die veel mensen zomaar hebben. Wilde je altijd al varen of hoe is dat begonnen? 00:08:40 Wim Kos: Ik had al heel jong interesse voor het water. Ik schafte mijn eerste boot aan op zestienjarige leeftijd. Ik kocht al heel snel een andere boot. Ik kocht mijn boot voor de zee begin '80, omdat ik toen op zee wilde varen. 00:09:12 Botte Jellema : Waar gebeurde dit allemaal? 00:09:13 Wim Kos: Dat gebeurde vanuit de IJmuiden. Ik had een plezierjacht liggen in de haven van IJmuiden en daarmee viste ik wel eens op de Noordzee. Dan zag ik al die grote schepen gaan en wilde ik dat ook. Zo is dat geboren, en toen kwam er een functie vrij als kok-matroos en ben ik er ingestapt. 00:09:14 Botte Jellema : Bij welke organisatie was dat? 00:09:40 Wim Kos: Toen werkte ik voor het ministerie van Financiën. Daar was ik douaneambtenaar in combinatie met een nautische functie toen ik aan boord kwam: kok-matroos en douaneambtenaar. 00:09:53 Botte Jellema : Dat is curieus. 00:09:55 Wim Kos: Het is heel apart, maar in die tijd hadden we een dubbelfunctie. Dat was op zich niet heel vreemd, want je deed alle werkzaamheden en daarmee was je multifunctioneel op dat gebied. 00:10:10 Botte Jellema : Je staat heel dichtbij de baas van een schip, de kapitein. Dat kan bijna niet anders, omdat een schip maar zo groot is. 00:10:23 Wim Kos: Je bent hier op deze oppervlakte - wat ik net al schetste, 43 meter - met zoveel personen aan boord. Dit wordt je tweede familie en thuis. Je weet ontzettend veel van je collega's, haast nog meer dan dat ik van mijn eigen vrouw weet. Dat zegt toch wel wat. 00:10:46 Botte Jellema : Is dat niet een probleem? 00:10:47 Wim Kos: Nee, dat is niet een probleem. Ik kan dat prima scheiden. Op het moment dat we weer thuis zijn, verdiep ik me daar weer in. Maar op dit moment wil ik me inleven in deze familie hier aan boord. 00:11:12 Botte Jellema : Wat heb je met je bemanning allemaal meegemaakt? Zijn er momenten geweest die je nooit zal vergeten, waarbij jij dacht: hier ben ik toch de kapitein geweest die de beslissing heeft genomen? 00:11:24 Wim Kos: Ja. Dat zijn zaken waarvan je denkt: nu moet de RIB wel terugkomen. Een situatie die ik me kan herinneren - en vaker gebeurt op de Noordzee - is dat je overvallen wordt door de mist. Als de RIB dan vaart bij een object, moet je er heel dicht bij blijven om hem in de gaten houden. Je bent dan aangewezen op je radarscherm. Een RIB op een radarscherm is niet altijd een hele dikke echo. Dat zijn momenten dat ik zei: "Nu is tijd om terug komen, anders verliezen we jullie." Dan is het zaak dat daar gehoor aan wordt gegeven." 00:12:12 Botte Jellema : Wat is er anders bij mist op zee? 00:12:15 Wim Kos: Mist op zee kan weleens heel hardnekkig zijn. Je kunt spreken van een mistbank op het moment dat je erin vaart. Het is laaghangende bewolking en je ziet echt helemaal niks meer. Lucht, mist en water gaan in elkaar over. Dus het is één grijs vlak. Zo moet je het je voorstellen. 00:12:39 Botte Jellema : Dan ben je echt afhankelijk van die beeldschermen. 00:12:41 Wim Kos: Ja, je bent echt afhankelijk van die beeldschermen en het geluid. Je kan nog een mannetje buiten op voordek zetten met een portofoon om te zeggen of ze wat horen. Een RIB die daar dan vaart kan makkelijk onder je schip terechtkomen. In zo'n situatie zou je iemand aan dek kunnen zetten: één om te laten weten dat je er bent, en twee om te horen of er ergens een motorgeluid in de omgeving is. Zo sluit je dat soort onveilige situaties uit. 00:13:29 Botte Jellema : Niet alleen het weer zorgt voor minder leuke situaties op de Noordzee. Wim Kos en zijn bemanning maken echt van alles mee. 00:13:37 Wim Kos: Laatst hadden we een situatie waarin de kok de mededeling had gekregen om van boord te gaan omdat zijn termijn van zeven maanden erop zat. Hij kreeg te horen dat hij de volgende dag niet van boord kon, maar door moest varen naar Engeland. Die flipte helemaal. Hij bedreigde de overige bemanningsleden met een mes. De kapitein riep de hulp in van de kustwacht om aan boord te komen en die situatie met die persoon onder controle te krijgen. 00:14:25 Botte Jellema : Dit is een heftig incident. Zijn er nog meer dingen die je bijblijven? 00:14:30 Wim Kos: De ludieke acties van mensen die spontaan naar de Middellandse Zee willen varen in een rubberboot met een buitenboordmotor en een autowegenkaart voor hun neus. Dat is iets wat mij is overkomen ter hoogte van Scheveningen. Die man stapte in een hele kleine rubberboot met een buitenboordmotor en zou naar de Middellandse Zee gaan om richting Kroatië te kunnen varen. Hij had totaal geen inzicht in wat er allemaal op de Noordzee afspeelt. Het was prachtig, mooi weer, een gladde zee en hij had het idee: daar tuffen we eventjes naartoe. Toen zijn we ook met deze man in gesprek gegaan om dit woeste plan uit zijn hoofd te praten. Uiteindelijk is dat niet gelukt. Hij volhardde in zijn plannen. Hij is doorgevaren en uiteindelijk heeft hij het ergens bij de Zeeuwse eilanden moeten opgeven in verband met benzinegebrek. De reddingsboot heeft hem toen van het water geplukt. 00:15:50 Botte Jellema : Nu lees ik af en toe berichten in de krant waar jullie een rol bij spelen, bijvoorbeeld als er een grote drugsvangst is. Heb je dat recent nog meegemaakt? 00:15:59 Wim Kos: Ik heb dat een aantal keren meegemaakt hier aan boord. We hebben eens een zeiljacht naar binnen begeleid om de drugs uit het vaartuig te kunnen lossen. 00:16:01 Botte Jellema : Wist je dat er drugs aan boord waren? 00:16:01 Wim Kos: We hadden wat tips gekregen dat er op die locatie een schip verwacht zou worden waar vermoedelijk drugs aan boord zou zijn. Daar keken we al naar uit. 00:16:28 Botte Jellema : Dat lijkt me best lastig. Ik kan me voorstellen dat als je van dat schip afkomt, je toch wel de behoefte hebt om met de buitenwacht te spreken. Maar dat kan niet. 00:16:38 Wim Kos: Daar kun je niet over spreken. Je hebt het daar wel intern over, maar met de buitenwereld is dat niet altijd mogelijk. We kunnen iets vertellen, maar de details houden we voor onszelf om de tegenpartij niet in de kaart te spelen. 00:16:59 Botte Jellema : Wat is het mooiste wat je hebt meegemaakt als kapitein op dit schip? 00:17:04 Wim Kos: De samenhorigheid die wij hieraan boord hebben, is het mooiste wat je kunt hebben. Als je het over onze werkzaamheden hebt, zijn er verschillende zaken waar we best trots op zijn, zoals die drugsgerelateerde acties of die twee mensen die we onder die catamaran uit het water hebben gepikt. Maar dat is met dierenleed precies hetzelfde. Misschien heb je de foto's van de walvis voor de Hoek van Holland beneden in het verblijf zien hangen. Het scheepvaartverkeer werd daar stilgelegd omdat er een potvis in de buurt actief was. Gezamenlijk met de havendienst hebben we die potvis verdreven om in de Zuid het scheepvaartverkeer weer mogelijk te maken. 00:18:09 Botte Jellema : En het dier te redden. 00:18:09 Wim Kos: En het dier te redden, zodat die niet op de bulbsteven van één of andere grote bulkcarrier terechtkomt. 00:18:19 Botte Jellema : Nu nog een visarend te spotten, en dan is het compleet. 00:18:23 Wim Kos: Dat zou het hele verhaal compleet maken. Dat is mijn wens om die eens boven het schip te zien cirkelen. Dat is een prachtige vogel. 00:18:36 Botte Jellema : Dank je wel voor je verhaal. 00:18:36 Voice-over: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat. Bedankt voor het luisteren. Als je deze aflevering leuk of interessant vond, deel hem dan met vrienden, familie en collega's of schrijf een recensie in iTunes, zodat anderen deze serie ook kunnen ontdekken. Alvast bedankt! 5. kustwacht met recensie oproepje.mp3

00:00:00 Rein Koolen: We hebben die knal van die explosie ook gehoord. Eigenlijk is het een klap en verder niks. 00:00:06 Botte Jellema: Boem? 00:00:07 Rein Koolen: Dan hoor je het aan je ouders en dan weet je: o, dat zal de dijk zijn. 00:00:16 Botte Jellema: Je luistert naar de podcast van Rijkswaterstaat en mijn naam is Botte Jellema. Deze keer ontmoet ik Rein Koolen, inwoner van de Wieringermeerpolder. Nu, in het voorjaar van 2020, is het 75 jaar geleden dat deze polder onder water werd gezet door het dan bijna verslagen nazi-Duitsland. 00:00:34 Rein Koolen: Op die staander kun je precies zien de snelheid waarmee het water hier ook steeg. Dus dat is van min 1.80, ik denk dat je hier op min twee NAP zit, tot min 30 NAP, en dat is in een vrij korte tijd gegroeid. 00:00:55 Botte Jellema: Min 30 centimeter. 00:00:58 Botte Jellema: Aan de noordwestkant van het IJsselmeer, tussen Medemblik en Den Oever, waar de Afsluitdijk begint, ligt de Wieringermeerpolder. We zijn op de IJsselmeerdijk, bij De Wielen. 00:01:08 Rein Koolen: 21 augustus, dit jaar bestaat deze polder 90 jaar. Behoorlijk oud. Hier gaan we erin. 00:01:17 Botte Jellema: Rein Koolen heeft vrijwel zijn hele leven in de Wieringermeerpolder gewoond en gewerkt. Hij kwam er als baby van een paar weken in 1941. Hij had er een akkerbouwbedrijf en is nu met pensioen. Hij is ook de voorzitter geweest van het historisch genootschap Wieringermeer. We ontmoeten Rein op deze bijzondere plek op de dijk. 00:01:40 Rein Koolen: Hier kun je zien dat de buitendijk, die wijkt de zee in, want er is later een nieuwe dijk omheen gelegd en die begint hier en dan gaat die die kant op. Dan lopen we nu naar de oude stomp van de dijk. 00:01:57 Botte Jellema: De dijkweg maakt een kronkel om de twee binnendijkse plassen met water. De dijk zelf gaat er aan de buitenkant omheen. Hier gebeurde het, op zeventien april 1945. 00:02:08 Rein Koolen: Voor die tijd liep de dijk gewoon rechtdoor, er stonden ook op deze plek twee boerderijen, zoals langs die hele dijk staat, want iedereen die nu van Medemblik naar Den Oever rijdt, kan dat heel goed zien. De dijkweg kende een groot aantal boerderijen en er zijn er hier toen twee gesneuveld. Van een is de fundering nog teruggevonden en die andere, die hebben ze gewoon gesloopt. 00:02:45 Rein Koolen: Mijn vader werd bedrijfsleider op een staatslandbouwbedrijf. Daar hebben we ons gesetteld tot '45 en toen moesten we weg. 00:02:54 Botte Jellema: Dat was akkerbouw? 00:02:55 Rein Koolen: Dat was nog akkerbouw, dat was een gemengd bedrijfje, wat vee, koeien en zoals een akkerbouwbedrijf indertijd in elkaar stak, aardappelen, bieten, granen en vee. 00:03:07 Botte Jellema: Heeft u er herinneringen aan? U was hartstikke jong natuurlijk, maar heeft u herinneringen aan die oorlogsjaren hier, in deze polder? 00:03:14 Rein Koolen: Een paar dingen. Ik weet dat er bijvoorbeeld een vliegtuig was neergeschoten en toen vielen er wat brokken. Een oude tank of zo'n houten kist. Die viel op ons land. Dan weet je dat je pa erheen vliegt om te kijken en die probeert hem dan ook te verbergen en zo, dat zijn de herinneringen die je weet. De meeste herinneringen die ik nog heb, is eigenlijk toch de hongerwinter, van '44, '45. Dan ben je toch een jaar of vier en zie je die rij mensen voor die deur staan, dag na dag. 00:03:57 Botte Jellema: Waar kwamen die vandaan? 00:03:58 Rein Koolen: De Randstad, zeggen wij altijd maar, gewoon stedelingen van het Gooi tot nog wat dieper weg, maar toch wel de meeste mensen uit Amsterdam en noordelijker. 00:04:13 Botte Jellema: Hoe kwamen die hier? 00:04:15 Rein Koolen: Met fietsen, te voet, met bootjes, het Noord-Hollands kanaal is bijvoorbeeld ook bevaren geweest. Ze kwamen met hand karretjes, met alles wat bewegen kon en waar ze dan iets mee naar huis konden brengen. 00:04:35 Botte Jellema: Wat herinnert u zich daarvan? 00:04:37 Rein Koolen: Ik vond het een heel treurig en triest gezicht, want dan werd het bijvoorbeeld ook avond en dan stonden die mensen er nog. Het huis zat al vol met slapers en op een gegeven moment: hebben we niet een plek? Ja, in de stal, voor die koeien langs en achter die koeien langs, daar kon je ook wel liggen. 00:05:03 Botte Jellema: Dat herinnert u zich dat er plek gemaakt werd? 00:05:04 Rein Koolen: Ja, want ik weet nog van één man. Er was een open plek tussen die koeien, daar had hij zijn spulletjes neergelegd en toen had die koe naast hem, ik weet niet welke, links of rechts. Die had zijn jas kapot gevreten, die nacht. 00:05:17 Botte Jellema: Dat doen koeien, ja. 00:05:19 Rein Koolen: Ja, dus die was razend omdat zijn jas stuk was. 00:05:23 Botte Jellema: Maar dat is natuurlijk ook eigenlijk wel heel erg, in de winter. 00:05:25 Rein Koolen: Ja, ik neem aan dat hij hem toch wel aangetrokken heeft, nog, het restant. 00:05:30 Botte Jellema: Maar dat zijn van die dingen die je je dan herinnert, als jochie van vier, vijf. 00:05:34 Rein Koolen: Ja, dat is dat is heel bijzonder. We hebben de knal ook gehoord, van de explosie. We hadden ook geen voorbereidingen, we hoorden bij de groep van de treuzelaars. Je had mensen die al drie dagen van tevoren spullen wegbrachten, je had mensen die dus iets ertussenin deden en mensen die niks deden. En ik denk dat wij een beetje bij die laatste groep hoorden van nou, dat gaat toch niet gebeuren, maar dan is het ineens wel paniek. Vlug, vlug, vlug. 00:06:04 Botte Jellema: Wat gebeurde er met die klap? Wat weet je er nog van? 00:06:06 Rein Koolen: We hebben die knal ook gehoord, van de explosie. Eigenlijk is het een klap en verder niks. 00:06:12 Botte Jellema: Boem? 00:06:13 Rein Koolen: Dan hoor je het en vertel je het aan je ouders en dan weet je: o, dat zal de dijk zijn. 00:06:17 Botte Jellema: Dus dat wisten ze wel? 00:06:19 Rein Koolen: Ja, ze waren ook gewaarschuwd. 's morgens om zes uur zijn dus alle wijkhoofden de polder ingegaan en boodschappers uitgestuurd: om twaalf uur wordt die dijk opgeblazen of om kort over twaalf, en dat is ook gebeurd. Toen geloofden ze het ook pas en eigenlijk geloofden ze het na die klap nog niet. Dat heb ik ook later wel gehoord van mensen die hier dicht bij woonden, het water wilde eigenlijk helemaal niet stromen. 00:06:48 Botte Jellema: Het moest zijn weg nog een beetje vinden? 00:06:49 Rein Koolen: Water is wat dat betreft eigenhandig en eigenzinnig genoeg, dus die maken wel plek, dus dat is toen wel gebeurd en de meesten zijn pas gegaan toen je in kanalen en sloten waar je allemaal bij woonde, dat je denkt van: het gaat stromen. en dat maakte het... 00:07:05 Botte Jellema: Dat zag u ook? 00:07:06 Rein Koolen: Ja, dan zie je dus: dan is er iets fout en toen is iedereen eigenlijk pas echt in gaan pakken, ook de laatsten die zijn vertrokken, toen. 00:07:16 Botte Jellema: Jullie, dus? 00:07:17 Rein Koolen: Nee, dat waren er meer. Ik denk dat wij het eigenlijk reuze interessant vonden, want dan moest al dat spul, wat voor jou gewoon je leven was, op een wagen geladen en gestapeld worden op een manier dat er zoveel mogelijk op kon en dat al dat kroost er ook nog bij moest. Die koeien en die varkens, die hoorden ook mee, die kon je ook moeilijk laten verdrinken. Die werden er aan touwtjes achter gebonden. En ik weet van de kippen, er stond een tafel op, hadden ze om de poten gaas gemaakt en daar hadden ze dan de kippen onder gestopt, dus een soort kippenren van gemaakt. Dan ga je. Een soort helletocht, want het was toch wel bijna tien kilometer naar Medemblik, zijn wij gevlucht. 00:08:17 Rein Koolen: Op een gegeven moment zijn er koeien die zeggen: bekijk het maar, ik ben niet gemaakt om te lopen. Dan moest er iemand weer af om die koe een klap te geven, ik weet niet hoe je dat moest doen. Om hem weer aan de praat te krijgen, dat duurde heel lang voordat je dan ergens aankomt. Toen we aankwamen, stond het water al tot aan de weg, bij Medemblik, diezelfde dag nog, omdat het daar ook zo diep is. Toen mochten we naar een kamp, in een barak. Dan heb je weer een dak boven je hoofd, maar die herinneringen, die zijn er. Verder, ik heb me natuurlijk nooit zorgen hoeven maken over of er voedsel zou zijn of dat er onderdak zou zijn, want dat werd wel geregeld. 00:09:09 Botte Jellema: Het is dan nog maar zo'n tien jaar geleden dat de karavaan de bewoners de andere kant opreden, de polder in. In 1930 viel de Wieringermeerpolder droog en vanaf 1934 kwamen er dieren en gewassen op het land, en dat was de bedoeling. De polder was aangelegd om te zorgen voor meer landbouwgrond. De voedselproductie moest worden vergroot om tekorten te voorkomen en die waren er recent nog geweest, zoals tijdens de Eerste Wereldoorlog. 00:09:39 Botte Jellema: De drooglegging van de Wieringermeerpolder is onderdeel van de Zuiderzeewerken ofwel: het plan Lely. Ingenieur Cornelis Lely was de eerste die een technisch uitvoerbaar plan presenteerde, dat ervoor zorgde dat de IJssel kon afwateren en de kustlijn werd verkort. Het ging alleen wel veel geld kosten, maar het lukte Lely als minister van waterstaat om de plannen voor de gedeeltelijke inpoldering van de Zuiderzee erdoor te krijgen, juist omdat het een oplossing kon bieden voor de voedseltekorten in Nederland. 00:10:15 Rein Koolen: Een bepaalde rust zit erin. Ik weet van iemand, die woonde verder richting Medemblik ook, die waren al onderweg en toen kwamen ze op een wat hoger gebied. Toen dachten ze: allemaal hazen, man. 00:10:35 Botte Jellema: Waar kwamen die hazen vandaan? 00:10:36 Rein Koolen: Die vluchtten ook allemaal naar de hoogste plek, natuurlijk. Die beesten zijn ook niet achterlijk en op een gegeven moment, toen ze al wat verder waren, hebben ze gezegd, we gaan terug. We gaan kijken of we er niet een paar kunnen vangen. Zo werkt het. Dus paniek was er niet, want iedereen had ook wel door dat het stijgen van het water, dat kon je niet keren, maar het zou wel even duren voordat je er dus niet meer door kon waden. Op die manier is het gegaan. Dus die mensen gingen eerst nog wat hazen vangen en zo zijn er ook omgekeerd, omdat ze wat vergeten waren. Zulke dingen, zo werkt het. 00:11:15 Botte Jellema: Gingen jullie over de dijk, naar Medemblik? 00:11:18 Rein Koolen: Nee, wij zijn over de Kwelweg gegaan, de Robbenoordweg ligt iets verder van de dijk af. De Kwelweg was toen een klinkerweg ook. 00:11:29 Botte Jellema: Maar met koeien en varkens, dat gaat ook niet snel? 00:11:32 Rein Koolen: Nee, dat schiet helemaal niet op. Dan heb je uren werk voordat je dus een kilometer of tien verder bent, en dat is ook een beetje een probleem, want op een gegeven moment, dan beginnen die kinderen te jengelen, dat vee krijgt dorst en honger. Maar je moet verder en dat gebeurt dan ook wel, want dat water in het kanaal zie je toch wat sneller gaan stromen. En denk je: opschieten, dan zien we wel als we aangekomen zijn, hoe we dat verder oplossen. 00:12:03 Botte Jellema: Toen jullie aankwamen, zat het water jullie toen ook echt op de hielen? 00:12:07 Rein Koolen: Het wegdek, de Medemblikkersluisweg was dat, het wegdek, daar kwam het water al naartoe gekabbeld. De bermen zaten onder, die sloten zaten eronder en het land zat er ook onder en dat is iets, dat zal ik nooit vergeten. Aan de linkerkant van de Medemblikkersluisweg stond een perceel koolzaad en die bloemetjes stonden nog zo'n stukje boven het water uit. 00:12:37 Botte Jellema: Een centimetertje of vijf. 00:12:38 Rein Koolen: Ja, en dan weet je dus dat er daaronder al een hele bak water staat. 00:12:44 Botte Jellema: Die plant is al snel 60, 70 centimeter hoog. 00:12:45 Rein Koolen: Dat zag je gebeuren, maar dat is een beeld, dat vergeet ik niet. Wij hebben op zolder het één en ander achtergelaten en twee dagen later, toen we een bootje hadden, bleek dus dat alles gestolen was. Op veel plaatsen. Er is veel geroofd. 00:13:06 Botte Jellema: Door wie? 00:13:06 Rein Koolen: Nou, laat dat maar in het midden. 00:13:09 Botte Jellema: U geeft niet direct de Duitsers de schuld. 00:13:11 Rein Koolen: Nee. Heel Noord-Holland lag eigenlijk een beetje op apegapen, er zullen ook Duitsers bij geweest zijn, maar ik neem aan dat er ook anderen bij waren, want de meeste Duitsers hadden geen bootjes. 00:13:31 Botte Jellema: Je had een bootje nodig om bij jullie boerderij te komen, natuurlijk. 00:13:34 Rein Koolen: Daar werden de ramen ingeslagen en dan alles wat je naar boven gebracht had, werd dan meegenomen. Ja, dat is uitgebreid gebeurd en je had natuurlijk ook geen politiemacht, op dat moment, die zegt: we grendelen de boel af, we zorgen dat dat niet kan gebeuren. Alles was in de war. Dat was jammer. 00:13:57 Botte Jellema: Weet u nog hoe uw ouders daarop hebben gereageerd? U was zelf natuurlijk een kind, dus dan overkomt het je misschien wat meer. 00:14:06 Rein Koolen: Ik heb ze heel vaak later horen zeggen: ik begrijp niet dat ik dat toen niet meegenomen heb. Mijn moeder had het dan het over haar bruidsspullen, die brengen naar boven, die kunnen we later wel ophalen. Weg. Maar dat gold ook voor een aantal boeken, mijn moeder was een grote lezer. Neem die dan mee. Nee, eerst de kippen en de kinderen, de hond en de kat. De rest komt later. Daar hoorden we ze vaak over. 00:14:49 Rein Koolen: Toen wij aankwamen in Medemblik, was het vee de staatslandbouwbedrijven, dat werd verzameld in Medemblik. Maar wat dan? En toen is mijn vader, als één van de mensen die er ook werkten, met dat vee, over het IJsselmeer naar de Noordoostpolder gegaan, want daar was voer voor die koeien. Die is daar ook een aantal maanden gebleven, om voor het vee te zorgen. Toen is mijn moeder - die afspraak hebben ze denk ik gewoon gemaakt - naar Brabant teruggegaan naar de grootouders. Dus na een aantal maanden was ik weer Brabander. Niks mis mee. 00:15:30 Botte Jellema: Daar kwamen jullie oorspronkelijk vandaan, of in ieder geval uw moeder? 00:15:33 Rein Koolen: Ja, mijn vader ook kwam uit hetzelfde dorp. Nieuw-Vossemeer, dat is tegen Tholen aan. Dat is ook allemaal land onder water, want dat hebben ze in '53 weer meegemaakt. Toen kwam dat volk bij ons weer bivakkeren. 00:15:50 Botte Jellema: Dat was eigenlijk nog maar een paar jaar later. 00:15:52 Rein Koolen: Dat was wel kort erop. Dat is iets wat hoort bij het leven. 00:16:01 Botte Jellema: Meent u dat nou? Zegt u nou, die overstromingen...? 00:16:04 Rein Koolen: Die mogelijkheid. Als jij natuurlijk in zo'n polder gaat wonen... We hebben wel eens buitenlandse gasten gehad en die vinden het dan doodeng dat je, als die dijk weg is, dan vijf meter water hebt staan, dan kom je om. Heb je niet een bootje liggen, ergens? Nee. Ik denk dat die Nederlanders wat dat betreft wel wat gewend zijn. 00:16:33 Botte Jellema: Waarom deden de Duitsers dit? Dat is een vraag die eigenlijk nooit helemaal is beantwoord. Feit is dat aan het eind van de Tweede Wereldoorlog meerdere polders in Nederland onder water zijn gezet. Misschien zetten ze de Wieringermeer onder water omdat de bezetter vreesde voor luchtlandingen van geallieerden in de polder. Want je was op die manier zo bij de Afsluitdijk. Of ze hebben het gebruikt als drukmiddel om de Duitse troepen een vrije aftocht te kunnen geven naar Duitsland, na de bevrijding. Die aftocht kwam er. 00:17:03 Botte Jellema: Misschien is dat dus afgesproken, maar er is niets over op papier gezet. Hoe het ook zij, het opblazen van de dijk van de Wieringermeer wordt algemeen gezien als een zinloze, grote vernieling. Al een week later gaven de Amerikanen en de Russen elkaar een hand, toen het oostfront en het westfront elkaar ontmoetten, in Duitsland. Op vijf mei gaven de troepen in Nederland zich over. Binnen twee dagen staat hele polder onder water. De materiële schade is enorm. Ook gaat er 20.000 hectare aan gewassen verloren, voedsel dat men goed kon gebruiken in die tijd. Voor zover bekend is er bij de onder waterzetting zelf niemand om het leven gekomen. Ook het aantal boerderijdieren dat het niet heeft overleefd, valt mee. 00:17:50 Rein Koolen: Ik geloof maar een twintigtal runderen en een paar varkens. Nee, wat dat betreft zijn boeren wel zuinig op hun spullen. Want je neemt je neemt het waardevolle niet mee. 00:18:05 Botte Jellema: Nee. Om hoeveel koeien ging het bij jullie, bijvoorbeeld? 00:18:08 Rein Koolen: Ik denk een stuk of acht. Dat is te overzien. Op de dijk werden heel veel strohutten gebouwd, want die boeren hadden dan stro in de schuur en die wachten allemaal nog langer dan de rest. Die gingen pas toen ze natte voeten kregen. Maar ze hadden het stro al op de dijk gebracht en die koeien kon je gewoon ook op de dijk jagen. Dan hadden ze nog wat te eten. Bij de Oude Zeug was het ook druk. Dat is die haven, halverwege hier, de dijk, tot de knik. Die zaten daar en daar stonden ook nog wat bouwwerken, dus daar kon je ook wel overnachten. 00:18:47 Rein Koolen: Maar in strohutten ging het heel goed. Dat vee is wel goed terechtgekomen, gelukkig wel. Alleen het wild is natuurlijk omgekomen allemaal. Ik denk ook wel dat er wat huisdieren verongelukt zijn, omdat je de kat dan weer net niet kunt vinden. Maar het juiste aantal mensen, dat is gewoon niet bekend, want dat wordt wel vaker gevraagd. Hoeveel mensen waren er verborgen in zo'n polder? 00:19:15 Botte Jellema: Ondergedoken zaten. 00:19:18 Rein Koolen: Maar er waren Joodse mensen, er waren onderduikers die dus naar Duitsland uitgezonden werden en die stonden niet op een lijst. 00:19:29 Botte Jellema: Verzetsstrijder Adri de Graaf moest uit zijn onderduik komen om de evacuatie van zijn gezin uit de polder te regelen. Daarbij werd hij door de bezetter opgepakt en doodgeschoten. Of er andere onderduikers zijn verdronken, is niet bekend. Er is natuurlijk geen registratie geweest en zelfs al hadden de Duitsers iedereen die op de wegen, de polder uitkwam, tegengehouden, je kunt natuurlijk op meer plekken de polder uitkomen, naar het oude land. 00:19:58 Rein Koolen: Je kunt overal over die dijk klauteren, je hoeft niet naar die doorgang te gaan waar de weg ligt, waar je weet dat ze staan. Er zijn dus door die onderduikers ook veel, die eerste twee nachten al. Ik weet dat bij mijn schoonouders zaten ze dus in de schuur, in zo'n berg met hooi en dergelijke. Toen moesten ze in huis, want daar hadden ze spullen gelegd. Maar dat water stond zo hoog. Dus toen hebben ze de brandmuur dus opengebroken. Die hebben staan bikken met, ik weet niet, met hun blote handen, denk ik, bijna. Maar zo konden ze ook het huis weer in, daar de spullen halen die ze nodig hadden. 00:20:37 Rein Koolen: Op die manier hebben mensen zich een aantal dagen weten te redden, maar er voeren al heel snel zoveel bootjes rond en niemand die er meer op lette. De Duitsers hadden helemaal niks meer in de pap te brokkelen op gegeven moment, maar dan is het echt eind april. Daar had je geen last meer van. Toen verdwenen ook de NSB-mensen, want die waren ook al aan het vertrekken. Dus dat gevaar nam snel af en dan kun je dus ook makkelijker tevoorschijn komen. 00:21:10 Botte Jellema: Er staan bij het monument wat informatieborden met foto's. We zien een boerderij met een hoog dak, intact, maar zonder de muren onderin. Je kijkt er dwars doorheen. 00:21:21 Rein Koolen: Zo stond het erbij. 00:21:23 Botte Jellema: Stond jullie boerderij er ook zo bij, want dat beeld ken ik een beetje van...? 00:21:27 Rein Koolen: Zoiets zag het eruit. 00:21:29 Botte Jellema: De hele, zeg maar de onderste twee meter... 00:21:32 Rein Koolen: De stenen, de muren waren weg, het gebouw wat er voor stond was weg en delen van het dak waren ook weg. Maar de top was blijven staan en de spanten stonden bijna allemaal nog goed. De meesten zijn ook om dezelfde spanten herbouwd. Dat kun je bij de boerderij waar mijn zoon nu woont heel goed zien, want daar zitten op de hoogte waar het water geweest is, nogal wat beschadiging op die spanten. Waar dus blokken hout en rommel tegenaan heeft gebotst, tijdens die storm. Dat kun je goed zien. 00:22:10 Botte Jellema: Je kunt dat dus nog steeds in deze polder goed zien? 00:22:12 Rein Koolen: Ja, en verder is het gewoon weer keurig herbouwd. De schuren zijn het eerst herbouwd omdat daar de producten in opgeslagen moesten worden. Later zijn de woningen allemaal weer teruggezet. Ik weet nog dat de gemeente Wieringermeer bij de provincie Friesland heeft moeten smeken om die twee schepen met hout, want door die gaten spoelde er ook veel het IJsselmeer op. Veel westenwind dus dat kwam dan aan in Friesland. Die hebben dat verzameld, maar we wilden het eigenlijk wel terug hebben, dat is, geloof ik een uiteindelijk ook wel gelukt, merendeels. 00:23:00 Rein Koolen: Maar bij Medemblik ook, eindeloze grote bulten met rommel. Als je ziet wat er dus weg is van zo'n huis, houten delen blijven drijven. Ruiterstokken, ik weet niet of dat begrip je nog iets zegt? Vroeger had je zo'n vier of driepoot, zo dik, een meter of twee en een half lang. Die zaten aan elkaar. Boven stapelde je er hooi overheen of graan. Dat noemden wij ruiterstokken en bij iedere boerderij lag een bult van die stokken, die ze ieder jaar weer gebruikten. Alleen toen het onder water werd gezet, gingen die bulten drijven, dus die overal lagen ze. En kistjes, noem maar op. Niet te filmen. 00:23:49 Botte Jellema: Reins vader bleef bij de dieren in de Noordoostpolder. Rein zelf woonde een jaar met zijn moeder in Brabant. Er werd een nieuw stuk dijk om De Wielen heen aangelegd, twee plassen die inmiddels 30 meter diep waren geworden. De polder werd opnieuw leeggepompt. Op elf december 1945 viel de polder opnieuw droog. Toen konden ze terug. Rein als jochie van vier, eerst in een woonwagen op het erf, terwijl de boerderij opnieuw werd opgebouwd. Daar groeide Rein op. Hij kreeg verkering met een buurmeisje, hij nam de boerderij van zijn schoonvader daarover, ging samenwerken met zijn broers en bouwde een champignonbedrijf op, waar inmiddels 75 mensen werken. Nu is hij met pensioen. Maar hij woont nog altijd in de polder waar zijn vader in 1941 als pionier naartoe verhuisde: de Wieringermeer. 00:24:37 Rein Koolen: Toen wij terugkwamen hebben wij een jaar lang - tenminste, dat is mijn herinnering, dat is onvergetelijk - prachtig en heerlijk gespeeld tussen al die puinblokken, stenen en planken en alles wat je vinden kon, en dat mocht ook. Je bouwde kastelen van puin, zoals kinderen nu ook bouwen van LEGO blokken. Maar wij met puin blokken. Dat heb ik al zo vaak verteld: dat jaar groeiden de bomen bij ons niet. Er kwamen geen bladeren aan, die waren dus allemaal verdronken. Dat beeld en dat puin en de vrijheid, daar word je dus niet door gestrest, maar daar geniet je van. 00:25:29 Botte Jellema: Dat is inderdaad zo'n beeld wat je nooit vergeet, ook omdat je het verder natuurlijk nooit meer ziet. 00:25:34 Rein Koolen: Nee, dus je angst voor overstromingen is eigenlijk dan al weg. 00:25:38 Botte Jellema: Ja? 00:25:39 Rein Koolen: Ja, jawel. Hoe ik in werkelijkheid zou reageren als morgen die dijk plotsklaps zou verdwijnen, dat weet ik niet, maar ik heb een auto die behoorlijk snel is. 00:26:10 Botte Jellema: Je hoorde een aflevering uit de podcastserie over het werk van Rijkswaterstaat en deze keer hadden we een ontmoeting met Rein Koolen. Hij is inwoner van de Wieringermeerpolder en getuige van de onder waterzetting van 75 jaar geleden. Bedankt voor het luisteren. 15 Wieringermeer Mixdown 3.mp3