Basaltstenen krijgen nieuwe plek in versterkte dijk Marken
De afwerking van de dijk op Marken is in volle gang. Het plaatsen van zetstenen, de bovenste stenen aan de buitenzijde van de dijk, is in handen van steenzetter Serge Ligthart, die werkt namens aannemer Combinatie Hof op Marken.
‘We plaatsen de stenen nog steeds op dezelfde ambachtelijke wijze als mijn overgrootvader dat bijna 100 jaar geleden deed op de Afsluitdijk’.
Verhalen aan de eettafel
Aan de eettafel van de familie Ligthart ging het vroeger vaak over stenen. Mooie stenen, rotsstenen, gebroken stenen, puinstenen: alles wat vader Ligthart die dag op het werk was tegengekomen, kwam voorbij. Soms deed opa ook een duit in het zakje, want ook hij was steenzetter. Net als zijn vader, die in de jaren 30 nog meebouwde aan Afsluitdijk.
Lange tijd leek het erop dat de traditie na 3 generaties zou stoppen. Serge Ligthart wilde namelijk alles worden behalve steenzetter.
‘Na al die verhalen aan tafel had ik mijn buik vol van stenen.’ Maar bloed kruipt waar het niet gaan kan en dus werkt Ligthart 40 jaar later met zijn eigen steenzettersbedrijf aan de dijk van Marken, namens aannemer Combinatie Hof op Marken.
‘We zetten de basaltstenen die uit de oude dijk zijn gehaald terug op het talud. Op dezelfde ambachtelijke manier als mijn grootvader dat bijna 100 jaar geleden bij de Afsluitdijk deed.’
Vulkanisch gesteente uit Eifel
Basalt is zwaar, maar daardoor ook oersterk en slijtvast. De meeste stenen die nu uit de dijk op Marken komen, liggen er al meer dan een halve eeuw en zien er nog piekfijn uit.
‘Dit basalt is een zeer hard vulkanisch gesteente uit de Eifel’, vertelt Ligthart. ‘De typische zeskantige zuilen ontstaan als lava afkoelt. Die zuilen worden vervolgens gebroken tot handzame stenen.’
Het grootste deel van de oude basaltstenen van Marken kan dus opnieuw worden gebruikt. Toch moet de aannemer ook aanvullen. Dat komt onder meer doordat er in de oude dijk ook andere soorten steen zaten.
‘En die mogen van Rijkswaterstaat niet meer worden toegepast. Daarom vullen we de stenen aan, onder meer met basalt uit de Afsluitdijk, waar het talud grotendeels is vervangen door beton. Die stenen liggen op ons terrein in Harlingen.’ Zo krijgt basalt uit de dijk waaraan zijn overgrootvader meebouwde een 2e leven op Marken.
Een egale bekleding
In de oude dijk verschilden de basaltstenen bovendien flink van hoogte. ‘Dat kon toen, omdat ze op puinstenen stonden’, legt Ligthart uit. Tegenwoordig moeten de stenen zo’n 20 tot 30 cm lang zijn. Ze staan op een laag kleine kalksteentjes: de zogeheten korrel. ‘Die korrel passen we steeds aan de lengte van de basaltsteen aan. Uiteindelijk wil je een egale bekleding, zonder stenen die uitsteken.
Ook de dikte van de korrellaag luistert nauw. ‘Is de laag te dik dan stroomt het water te snel weg. Is hij te dun dan gat het juist te langzaam. In beide gevallen ontstaat er spanning in de dijk, en dat mag niet.’
Polygonaal zetten
Het zetten gaat volgens een vast procedé: steen selecteren, de korrel aanpassen aan de lengte van de steen en de steen zo tegen de andere steen aanleggen dat ze op minstens 3 punten elkaar raken.
‘Polygonaal leggen noemen we dat’, legt Ligthart uit. ‘Je rolt de steen als het ware in de holte die je er ervoor hebt gemaakt. En omdat we vaak van boven naar beneden werken, is de zwaartekracht je beste vriend.’
Al met al is het best een puzzel. ‘Maar als je die stenen netjes op elkaar aansluit, is dat enorm bevredigend’, zegt Ligthart. Het duurt doorgaans tot wel 2 jaar voordat iemand die kunst onder de knie heeft.
Ligthart: ‘Naast netheid willen we ook meters maken.’ Op Marken is dat geen vanzelfsprekendheid: de dijk is smal, waardoor er weinig ruimte is om te manoeuvreren. Toch maken de mannen van Ligthart een vak van 10 tot 15 m lang per dag klaar.
Op weg naar de vuurtoren
‘Inmiddels ligt meer dan de helft van het totale zetwerk erin’, zegt Ligthart tevreden. Dit is onder meer het deel langs de Westkade. Ook aan de Zuidkade ligt al een flink deel van het basalt.
Ligthart: ‘We werken gestaag toe naar de vuurtoren en sluiten de dijk daarna aan op de Noordkade. Als alles meezit bereiken we dat punt februari 2027. Als de dijk vervolgens in de loop van 2027 jaar helemaal gereed is, dan kan die er weer vele jaren tegenaan.’
Video Steenzetters op Marken: laatste fase dijkversterking Marken
In deze video vertellen omgevingsmanager Jessica de Vries en steenzetter Serge Ligthart over de dijkversterking en het werk van de steenzetters.