Op pad met een wadwachter: ‘duizenden vogels en wij tweeën’
Het is nog donker als Anne Schumacher de kofferbak vollaadt. 18 liter water, eten voor een week, chocolade en een vogeltelescoop. Om 5 uur ’s ochtends stapt ze in de auto. Bestemming: Richel, een onbewoonde zandplaat ten oosten van Vlieland. 7 dagen lang bewaakt ze daar samen met collega Rene Kennis een van de belangrijkste natuurgebieden van Nederland.
Van natuurgids naar wadwachter
Schumacher kwam niet via de standaard wachtlijst in het wadwachterschap terecht. Ze werkte al als natuurgids op Schiermonnikoog, toen ze werd gevraagd iemand te vervangen. Inmiddels doet ze dit al 11 jaar. ‘En ik kom al 14 jaar in het Waddengebied,’ zegt ze.
Met een studie biologie aan Wageningen University op zak heeft ze een sterke basis. ‘Het helpt enorm om te begrijpen hoe ecosystemen werken. Maar op het wad leer je pas echt hoe de natuur zich gedraagt.’
Een week op een zandplaat
Een werkweek op Richel begint vroeg. Samen met haar collega Kennis vertrekt Schumacher om 5 uur ’s ochtends vanuit Ede naar Harlingen, waar ze op het schip Asterias stappen. Alles moet mee: eten, water en spullen voor het dagelijks leven. ‘Per persoon nemen we ongeveer 2 liter water per dag mee. Maar ook maaltijden, wc-papier en chocolade. En andere dingen waar je mogelijk zin in krijgt, of wat je nodig gaat hebben.’
De wadtoren is inmiddels comfortabel ingericht. ‘Toen ik begon als wadwachter was de toren minder ruim dan nu. Inmiddels is hij verbouwd en zijn er meer zit- en slaapplekken bij gekomen. Met een gasfornuis en een klein oventje redden we ons prima.’
Duizenden vogels
Richel is een hoogwatervluchtplaats. Dat betekent dat bij hoogwater duizenden vogels hier rusten. Scholeksters, sterns, lepelaars, kanoeten. ‘Soms wel tegen de honderdduizend aan,’ zegt Schumacher. ‘Dat maakt het gebied kwetsbaar. Achter de verbodsbordjes mag je echt niet komen.’
Het getij bepaalt de dag. Bij hoogwater zitten de wadwachters op de toren. ‘Dan gaan we graag even zwemmen om in beweging te blijven,’ vertelt Schumacher. Bij laagwater gaan Schumacher en Kennis de plaat op: afval ruimen, verstoringen noteren, nesten van de dwergstern zoeken voor onderzoek en drooggevallen bezoekers ontvangen. Ook zorgen ze voor suikerwater voor de uitgeputte hommels die langs komen vliegen.
Verwelkomen en beschermen
Regelmatig komen er mensen naar de wadtoren gelopen, vanaf droogvallende schepen. De wadwachters verwelkomen bezoekers en leggen uit waarom het gebied beschermd is. ‘De gesprekken lijken vaak op elkaar: mensen vinden het uitzicht prachtig en zijn nieuwsgierig naar ons werk.’ Met een telescoop laten Schumacher en Kennis zien wat er te ontdekken is: zeehonden op de westkant, lepelaars die foerageren. ‘Zo kunnen mensen de natuur beleven zonder die te verstoren.’
Een belangrijk deel van het werk is ook het registreren van verstoringen: drones, laagvliegende vliegtuigen, mensen die te dicht bij vogels komen. Alles wordt vastgelegd: welke soorten opvliegen, hoeveel uur voor of na hoogwater.
Nooit alleen, altijd voorbereid
Schumacher gaat nooit alleen naar Richel. Elke week zijn er 2 wadwachters op richel, en dat is niet voor niets. De dichtstbijzijnde hulp is ver weg. Bij een noodgeval kan het wel 45 minuten duren voordat de reddingsbrigade er is. Wadwachters volgen daarom een EHBO-cursus speciaal gericht op eerste hulp in de natuur: wat doe je als een bezoeker in een schelp stapt, of door een kwal gestoken wordt? ‘Als er iets met mij of Rene gebeurt, kunnen we elkaar helpen.’
Elke week wisselt het duo. Via een logboek en een appgroep dragen wadwachters de week aan elkaar over. Zo is Richel het hele seizoen bemand en weet elk nieuw duo precies wat er speelt op de plaat.
Het feestje in de wc
De avonden op Richel zijn stil en magisch. Bij hoogwater halen Schumacher en Kennis emmers zeewater om de wc door te spoelen, en soms zitten daarin lichtgevende algen: zeevonk. ‘Als het donker is, lopen we naar de kleine badkamer en sluiten we de deur. Als je je hand door de emmers haalt, lichten die op! Dat is echt een feestje.’
Natuur dichtbij brengen, zonder verstoring
De meeste bezoekers van Richel gaan zorgvuldig om met het gebied. Ze houden zich aan de regels, blijven voor de verbodsbordjes en maken gebruik van verrekijker of telescoop om dieren te bekijken. Toch komt het soms voor dat iemand te dicht bij de vogels komt of buiten het toegestane gebied loopt. ‘Dan spreken we ze aan,’ zegt Schumacher. ‘Maar liever voorkomen we het door mensen goed te informeren.’
Via blogs op de website van de Waddenzee en berichten op social media laten wadwachters zien wat er speelt op Richel. ‘Zo kunnen we mensen toch meenemen,’ legt Schumacher uit.
Op Instagramaccount @zandplaat_richel delen ze beelden van het leven op de zandplaat. ‘Van een wadpier tot een zeeduizendpoot: we laten zien hoe bijzonder het hier is. Zodat mensen het kunnen beleven, zonder er zelf naartoe te gaan.’ Want Richel is te bijzonder om te betreden en te bijzonder om onzichtbaar te blijven.