De groene omgeving van de nieuwe Gerrit Krolbrug: keuzes voor de toekomst

We stellen 5 vragen over het ontwerp van de groene omgeving van de nieuwe Gerrit Krolbrug aan Chris Janssen (landschapsarchitect bij BoschSlabbers) en Jan Rolf ten Hove (adviseur Bomen en Groen bij gemeente Groningen).

Wat zijn de grootste veranderingen die we straks gaan zien in de omgeving van de nieuwe Gerrit Krolbrug?

De omgeving van de nieuwe Gerrit Krolbrug komt er straks heel anders uit te zien. Janssen vertelt: ‘Het groen wordt meer 1 geheel, met meer afwisseling in typen beplanting, ruimtes en zicht. En met oog voor verblijven en natuur. Wegen en het kanaal worden verlegd en de oude rivier de Hunze wordt teruggebracht.’

‘De grootste veranderingen ga je zien aan de Ommelandzijde van de brug. Daar loopt de natuurlijke groene omgeving straks door tot aan het kanaal. Er komt veel afwisseling met bosjes, bomen en overgangen van water naar land. Het wordt een fijne plek om te recreëren of te wandelen.’

Een highlight is dat de oude rivier de Hunze straks voor een deel weer in ere hersteld wordt. Dat is een initiatief van het Groninger Landschap. De rivier de Hunze stroomde vroeger vanaf Drenthe, via de stad Groningen naar het Wad. Op dit moment zijn er alleen nog resten van die rivier in de omgeving van de Gerrit Krolbrug te zien, bijvoorbeeld de smalle sloot tussen het bedrijventerrein en het park.

Janssen vertelt: ‘Dat gaat veranderen. In het Hunzeboordpark ga je het riviertje de Hunze straks weer beter zien. Zo komt er weer een stukje historie terug. Door het stromende water, de flauwe oevers en de planten trekt het riviertje nieuwe soorten aan en draagt zo bij aan de ecologie. Het wordt een prachtige plek om langs te wandelen en fietsen of te verblijven. Je kunt straks ook op informatieborden lezen over de historie en de natuur langs de route. En een leuk weetje: vanaf de brug heb je straks mooi uitzicht over het nieuwe park.’

Hoe is het ontwerp tot stand gekomen?

Janssen legt uit: ‘We kijken eerst naar de geschiedenis en hoe bijzonder het gebied is. Vervolgens naar hoe het gebied zich ontwikkeld heeft en wat goed gaat en wat kan er beter kan.’

‘Interessant is dat hier veel samenkomt: het kanaal, de 2 verschillende kanten van de stad (drukke woonwijken tegenover een groen landschap), de vroegere rivier de Hunze en het landschap vanuit het noorden van de stad. Dat maakt deze plek veelzijdig.’

‘Zo maken we bijvoorbeeld het contrast tussen de stad- en Ommelandzijde groter door de Ommelandzijde een natuurlijker uiterlijk te geven en de stadzijde een parkachtig uiterlijk. Dit gebeurt vooral door het toepassen van beplanting waardoor de beleving tussen de 2 zijden interessanter wordt.’

‘Aan de Ommelandzijde sluiten we met het type beplanting aan op het Hunzeboordpark, waar al een plan voor lag. Zo maken we er een geheel van dat zorgt voor een fijne omgeving en goed is voor de natuur.’ Bij het ontwerp van de Ommelandzijde zijn landschapsarchitectbureau LAOS en het Groninger Landschap nauw betrokken geweest.’

Ook hebben Rijkswaterstaat en de gemeente allerlei ideeën en belangen van mensen en organisaties rondom de brug in kaart gebracht. Er zijn verschillende participatiemiddagen met de buurt geweest om ideeën op te halen.

Daarnaast zijn er gesprekken geweest met de school om te kijken hoe de school in het nieuwe ontwerp past. Hierbij is gekeken naar toegankelijkheid, zichtbaarheid, beleving en veiligheid, en hoe groen hier een fijne plek van kan maken. Er is ook gekeken naar de sociale veiligheid: een fietspad tussen veel bosjes lijkt misschien heel mooi, maar is in het donker geen fijne plek om te zijn.

Wat betekent dat voor de bestaande bomen en struiken?

Bij het maken van het nieuwe ontwerp vormden de bestaande bomen en struiken een belangrijk uitgangspunt. Ten Hove vertelt: ‘Het uitgangspunt is altijd: we willen zoveel mogelijk gezonde bomen en planten houden die er nu al staan. In mijn rol als Adviseur Bomen en Groen bij Stadsontwikkeling ben ik de advocaat van het groen in het nieuwe ontwerp.’

Veel bomen en struiken zullen dus blijven staan. Maar toch moet een deel van het huidige groen weggehaald worden. Hoe zit dat? Ten Hove: ‘Dat bekijken we met alle partijen heel kritisch: er moet echt een goede reden zijn om groen weg te halen, anders blijft het staan. In dit ontwerp is er een aantal redenen waarom we op bepaalde plekken groen weg moeten halen:

• Het ontwerp van de brug zelf. Door de nieuwe hoogte van de brug is een verhoogde weg nodig. Op die plekken kunnen we helaas niet het bestaande groen behouden.
• Het verleggen van het kanaal. Omdat het kanaal een stukje opschuift, komt er aan de stadszijde een stukje land bij waarop we nieuwe bomen planten. Aan de Ommelandzijde verdwijnt juist een deel van de bestaande grond en daarmee ook het groen dat hier aanwezig is.
• De nieuwe wegen en paden. Ook de wegen rondom de brug worden anders ingericht. Daarbij maken we steeds bewuste keuzes om zoveel mogelijk bomen te sparen. Op sommige plekken komen bijvoorbeeld rechte wanden naast de weg in plaats van een schuin aflopende helling (talud). Dat is efficiënter met de ruimte, waardoor er meer bomen kunnen blijven staan.
• De bouwwerkzaamheden. De aannemer heeft straks voldoende ruimte nodig om veilig te kunnen werken. Vooral aan de stadskant is die ruimte beperkt. Daarom kunnen sommige bomen daar niet blijven staan. De aannemer is verplicht om per boom kritisch te beoordelen wat nodig is. Ook hier geldt: we halen alleen weg wat echt weg moet.
• De vleermuizen aan de Ommelandzijde. Samen met natuurorganisaties willen we langs het fietspad aan de Ommelandzijde graag een dubbele bomenrij voor vleermuizen. Naast de bestaande bomenrij is daar geen ruimte voor, omdat er ook een onderhoudspad langs het water moet blijven. Daarom kiezen we ervoor om een deel van de bomenrij te vervangen en een deel te verplaatsen. Zo ontstaat ruimte voor een dubbele bomenrij voor de vleermuizen.’

Janssen vult aan: ‘Daarnaast kijken we naar de ecologische waarde van planten en bomen. Daarmee bedoelen we dat we kijken welke planten en bomen waardevol zijn voor de natuur.'

'Daarin zijn de huidige normen anders dan vroeger: we willen zoveel mogelijk planten die hier van nature groeien, inheemse soorten, want dat zorgt voor meer biodiversiteit. En we willen niet te veel van dezelfde soort bij elkaar, want dan is die groep gevoeliger voor de gevolgen van ziektes. Als we daar in het ontwerp rekening mee houden, wordt het gebied straks beter voor planten en dieren. Ook kan het beter tegen hitte, veel regen en ziektes.'

In totaal worden straks 96 bomen gekapt, 33 bomen verplant en 186 nieuwe bomen geplant. De nieuwe bomen verschillen in grootte (20/25cm en 40/45cm stamomtrek). Ten Hove: ‘Het weghalen van sommige bomen en struiken is zoals omschreven een noodzakelijk onderdeel van de realisatie van de nieuwe brug en de nieuwe groene omgeving van de brug. Maar alles wat we weghalen, compenseren we. Er komt minstens zoveel groen voor terug. En ook nog eens met meer variatie.’

Waarom worden niet alle bomen verplant?

Het verplanten van bomen klinkt als de ideale oplossing als op de ene plek bomen weg moeten en op de andere plek bomen bij komen. Toch kan dat niet altijd.

Ten Hove legt uit: ‘Dat heeft onder andere te maken met de huidige kwaliteit en toekomstverwachting van de boom. Elke boom is afzonderlijk door een specialistisch bureau beoordeeld. Op basis van conditie, leeftijd en soort is gekeken welke bomen geschikt zijn voor succesvolle verplanting. Daarbij kijken we niet alleen boven de grond, maar ook ondergronds.’

‘Liggen er kabels en leidingen in de buurt van de wortels, dan is het soms niet mogelijk om de boomwortels er heelhuids uit te krijgen. In totaal zijn 33 bomen geschikt om te verplanten, 96 bomen zijn daar helaas niet geschikt voor. We kijken daarbij dus echt naar de toekomst. Je kunt een boom nu wel verplanten, maar als hij daarna nog maar kort leeft is dat zonde. Dan planten we liever nieuwe bomen die het goed gaan doen en waar de generatie na ons ook plezier van heeft.’

Hoe wordt er verder voor natuur gezorgd bij de nieuwe omgeving van de Gerrit Krolbrug?

Janssen: ‘We willen een groene omgeving voor mens en dier. Daarom kiezen we voor veel inheemse planten en bomen, want daar heeft de natuur veel meer aan. Een voorbeeld: in de uitheemse plataan leven enkele tot tientallen verschillende soorten insecten. Maar in een inheemse eik kunnen wel honderden soorten insecten leven.’

‘Ook hebben we in het ontwerp rekening gehouden met de 5 V’s voor vogels: voedsel, voortplanting, veiligheid, variatie en verbinding. Er zijn bijvoorbeeld veel schuilplekken in de bosjes en we planten bewust struiken waar vogels van kunnen eten. Dus als je straks veel vogels hoort fluiten tijdens een wandeling door het park, weet je hoe dat komt.’

Ten Hove vult aan: ‘In overleg met verschillende belangengroepen zijn er extra faunapassages toegevoegd aan het ontwerp. Dat zijn dierenroutes onder onze wegen door, zodat dieren veilig van de ene kant naar de andere kant kunnen. Een ander leuk weetje: Als je over een paar jaar door de nieuwe groene omgeving loopt, kijk dan eens goed naar de houtwallen die je ziet. Die zijn gemaakt van de bomen die nu worden gekapt.’

En de vleermuizen komen ook hier weer om de hoek kijken: ‘Er worden voorafgaand aan de bouw van de nieuwe Gerrit Krolbrug vleermuizenkasten opgehangen, zodat vleermuizen op tijd een nieuwe plek kunnen vinden om te leven.’

Voor de toekomst

Ten Hove en Janssen zijn trots op het nieuwe ontwerp. Maar eerst moet de pleister eraf. Janssen: ‘Het doet nu even pijn, want eerst moet er groen weg. Maar we krijgen er straks veel meer voor terug: een afwisselendere, groenere omgeving, meer biodiversiteit, een fijne plek om te zijn voor omwonenden, fietsers en wandelaars en verschillende dieren. Voor de ontwikkeling en het behoud van de natuur is het belangrijk om te kijken naar de langere termijn.’

Ten Hove sluit af: ‘Zo is het. Het doet nu even zeer, maar we doen dit met het oog op de toekomst. Wat we straks terugkrijgen aan kwaliteit en biodiversiteit is vele malen groter dan wat we nu moeten loslaten.'