Vleermuisvriendelijke verlichting

Vleermuisvriendelijke verlichting (Batlamp)

Vleermuizen zijn gevoelig voor lichtverstoring. Zowel bij hun verblijfplaatsen, op vliegroutes als in hun jachtgebied. Vooral straatverlichting kan leiden tot pijnlijke verblinding bij deze nachtdieren.

Het blauwe en ultraviolette licht dat straatlantaarns uitstralen nemen vleermuizen zeer sterk waar. Daarom heeft Rijkswaterstaat een vleermuisvriendelijke batlamp laten ontwikkelen. Deze is toegepast langs de A74: een wereldprimeur.

Video over de Batlamp

Vleermuizen zijn gevoelig voor lichtverstoring. Zowel bij hun verblijfplaatsen, op vliegroutes als in hun jachtgebied. Vooral straatverlichting kan leiden tot pijnlijke verblinding bij deze nachtdieren. Het blauwe en ultraviolette licht dat straatlantaarns uitstralen nemen vleermuizen zeer sterk waar. Daarom heeft Rijkswaterstaat een vleermuisvriendelijke Batlamp laten ontwikkelen.

We hebben bij projecten meer dan eens te maken met de aanwezigheid van vleermuizen. Aangezien vleermuizen beschermde diersoorten zijn, leidt de plaatsing van storende verlichting bij hun leefgebied tot een overtreding van de Wet Natuurbescherming.

Uitdaging bij A74

In 2012 stelden aanwezige vleermuizen Rijkswaterstaat voor een behoorlijke uitdaging bij de aanleg van de A74. Bij het plaatsje Tegelen werd een ecoduct aangelegd, waarvan één van de uitlopen een nieuwe gemeentelijke weg ging kruisen. Om de sociale veiligheid te waarborgen was daar openbare verlichting nodig, maar standaard wegverlichting verblindt de vleermuizen, schrikt ze af en verstoort ze in hun leefomgeving.

Ooggevoeligheid en lichttechniek

Op zoek naar oplossingen verzochten we consultancybedrijf LEDexpert en de Zoogdiervereniging onderzoek te doen naar een vleermuisvriendelijke manier van verlichten. Deze organisaties achterhaalden een onderzoeksrapport over de lichtgevoeligheid van vleermuisogen voor verschillende lichtkleuren. Inzet werd het vinden van een kleurspectrum dat voor mensenogen onderscheidend licht oplevert en tegelijkertijd voor vleermuisogen niet storend is.

Lichthinder voor vleermuizen kan aanzienlijk worden beperkt door de toepassing van amberkleurig UV-vrije ledlampen (de Batlamp), lagere lichtmasten en een scherpe afsnede van de lichtinval.

Human-Bat Response Ratio

De Human-Bat Response Ratio geeft een indruk van de relatie tussen ‘hoe goed mensen kunnen zien en hoeveel lichthinder een lamp voor vleermuizen veroorzaakt’. Veldonderzoek toonde aan dat bij een Human-Bat Response Ratio groter dan 40 er geen significante invloed is tussen verlichten op buitengebiedniveau en het vlieggedrag van vleermuizen.

Batlamp: amberkleurige ledlamp

De Batlamp: een amberkleurige, UV-vrije ledlamp

Uit het onderzoek kwam naar voren dat ogen van vleermuizen vooral gevoelig zijn voor blauw en ultraviolet licht en veel minder voor oranje en rood. Op basis van deze onderzoeksresultaten heeft LEDexpert een amberkleurige, UV-vrije ledlamp ontwikkeld: de Batlamp. De lamp is vervolgens uitgebreid getest in een veldproef.

Slimme innovatieve maatregelen

Gezien de positieve resultaten besloten we deze nieuwe lamp in te zetten bij het ecoduct bij de A74. Om de lichthinder, voor vleermuizen en andere soorten die gebruik zouden maken van het ecoduct, tot een absoluut minimum te beperken, zijn nog een aantal aanvullende maatregelen genomen. Zoals:

  • De bijbehorende lichtmasten zijn niet hoger dan 6 m en de lichtval wordt scherp naar beneden afgesneden.
  • Een innovatief radarsysteem detecteert fietsers en voetgangers. De wegverlichting gaat alleen aan als fietsers of voetgangers passeren.
  • Lussen in de weg die auto’s herkennen zorgen ervoor dat er bij enkel autoverkeer de lampen uit blijven. Om verblinding van dieren te beperken, zijn de lampen zo ingesteld dat ze bij het inschakelen langzaam opkomen en bij uitschakeling zachtjes doven.
  • Een astronomische klok bepaalt vanaf welk tijdstip de verlichting in- en uitschakelt.
Door deze unieke combinatie van innovatieve technieken verstoort de verlichting de omliggende natuur zo min mogelijk en maakt iedereen veilig gebruik van de weg.

Een betaalbare en duurzame oplossing

De met ledtechniek uitgevoerde Batlamp kent een lange levensduur en heeft weinig onderhoud nodig. Daarmee is het een goedkope en duurzame oplossing voor duizenden vleermuislocaties in Nederland. Rijkswaterstaat verwacht een brede toepassing van deze vleermuisvriendelijke verlichting. Naar schatting zal op termijn ongeveer 5 % van het totaal aantal lichtmasten voorzien zijn van vleermuisvriendelijke verlichting.

Onderliggende pagina's