01 Bouwwerken en monumenten

Bouwwerken en monumenten van Rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat voelt zich niet alleen verantwoordelijk voor de cultuurhistorische waarden in het landschap en onder de grond bij de aanleg van weg en water, maar is ook trots op zijn eigen verleden en draagt daar zorg voor in het beheer.

In totaal beheert Rijkswaterstaat 6.600 bouwwerken, waarvan er bijna 1.700 dateren van voor 1966. Van deze 1.700 objecten hebben ongeveer 170 de status van een beschermd monument:

  • De Beatrixsluis in Nieuwegein (1933); bijzonder vanwege de modernistische architectuur van de heftorens.
  • De Waalbrug bij Nijmegen (1936); toentertijd de grootste boogbrug met een hoofdoverspanning van 244 meter.
  • De vuurtoren Brandaris op Terschelling (1594); de oudste en meest bekende van de 17 vuurtorens die Rijkswaterstaat nu beheert. Hoogte 56 meter, vierkant en opgetrokken uit baksteen, zoals de meeste vuurtorens van voor 1800.
  • De stuw bij Lith (1936), de eerste stuw met gelaste schuiven.
Tijdens de jaarlijkse Open Monumentendag is een wisselend aantal monumentale bouwwerken van Rijkswaterstaat ter bezichtiging.
De Beatrixsluis met heftoren

De jongste geschiedenis

Het is niet altijd mogelijk om het verleden te sparen. En niet alles is de moeite van het bewaren waard. Soms wordt de keuze gemaakt om 1 fraai exemplaar te renoveren, in plaats van alle sluizen van hetzelfde type te behouden. Sloop en vervanging zijn vaak hard nodig, juist om ons nationale netwerk van wegen en vaarwegen veilig te kunnen behouden. Maar vaak spelen monumentale objecten nog gewoon hun rol bij de waterverdeling- en veiligheid.
Vuurtoren Brandaris, Terschelling

Keuzes maken: wat willen we bewaren?

De keuze wat we in stand willen houden ligt niet altijd voor de hand. Rijkswaterstaat beheert objecten uit de 19de eeuw waar het bijzondere niet meteen van af te zien is, maar die wel zeldzaam zijn. Denk aan een bakstenen duiker uit 1811 of een riool uit de 17de eeuw. Moderne bouwwerken (viaducten, tunnels) zijn soms bijzonder qua vormgeving of kenmerkend voor een bepaalde bouwstijl.

Waarde in kaart brengen

Rijkswaterstaat heeft in kaart gebracht welke cultuurhistorisch interessante bouwwerken Rijkswaterstaat onder zijn hoede heeft. Het gaat dan om beschermde rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten en om objecten met een hoge cultuurhistorische waarde. Deze informatie moet worden meegewogen bij onderhoud en reparaties.

Functioneren en cultuurhistorische waarde afwegen

Als er iets aan het bouwwerk veranderd moet worden, gaat dat niet zomaar. Voor werkzaamheden aan beschermde monumenten moet altijd een vergunning worden aangevraagd. Bij de vergunningaanvraag hoort een bouwhistorisch onderzoek. Rijkswaterstaat heeft vervolgens de taak het functioneren van het beschermde bouwwerk en de cultuurhistorische waarde ervan tegen elkaar af te wegen. Zo werd de beschadigde regelklep van de stuw bij Lith, een rijksmonument, vervangen door een nieuw exemplaar, maar werd hiervoor wel een replica van het oorspronkelijk ontwerp gebruikt. Inclusief ouderwetse klinknagelverbindingen.
Stuw Lith

Onderliggende pagina's