01 Veelgestelde vragen

onderliggende pagina's

Veelgestelde vragen

Schoon water

Scheepvaart

Springen van bruggen

Zwemmen in de rivier

Wat is de rol van Rijkswaterstaat bij schoon (zwem)water?

Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor de dagelijkse zorg voor voldoende schoon water dat geschikt is voor landbouw, natuur, recreatie en drinkwatervoorziening. Dat doet Rijkswaterstaat samen met andere waterbeheerders.

Wie heeft welke rol bij de dagelijkse zorg voor schoon zwemwater in Nederland?

Rijkswaterstaat controleert de zwemwaterkwaliteit gedurende het zwemseizoen op ongeveer 230 officieel aangewezen zwemwaterlocaties in rijkswateren en geeft de resultaten door aan de provincies.

De waterschappen onderzoeken in opdracht van de provincies, in de overige wateren de waterkwaliteit van de officiële zwemwaterlocaties gedurende het badseizoen. Zij beoordelen of het zwemwater op een zwemwaterlocatie aan de normen voldoet en geven de resultaten door aan de provincies. Meer weten over rollen en taken? Kijk op Helpdesk Water.

Hoe werkt Rijkswaterstaat in de dagelijkse zorg voor schoon water, samen met de overige betrokken partijen?

Rijkswaterstaat en de waterschappen zorgen ook voor een actueel zwemwaterprofiel. Dat is een beschrijving van de locatie waarin de gezondheidsrisico’s voor zwemmers en de mogelijke oorzaken van verontreinigingen zijn beschreven. Als de zwemwaterkwaliteit niet aanvaardbaar is, nemen Rijkswaterstaat en de waterschappen het initiatief om samen met andere betrokken partijen (zoals provincies, gemeenten, lokale beheerders) maatregelen ter verbetering van de zwemwaterkwaliteit te treffen.

Provincies zijn verantwoordelijk voor de communicatie met het publiek over de kwaliteit van de zwemwaterlocaties op de website Zwemwater, via borden en vlaggen op strand en via advertenties.

Hoe weet ik welke zwemwaterlocaties gecontroleerd en voldoende schoon bevonden zijn?

De zwemwaterprofielen en de gegevens van de controle van de zwemwaterkwaliteit plaatst Rijkswaterstaat op de website Zwemwater.

Die gegevens vindt u ook in de zwemwater App.

Download de Zwemwater App in de Appstore (iOs)

Download de Zwemwater App in de Playstore (Android)

Wat zijn grootste oorzaken van verontreiniging?

Onder andere blauwalgen en bacteriologische verontreinigingen zorgen in Nederland voor gezondheidsrisico’s bij het zwemmen in buitenwateren. Maar ook zwemmersjeuk en de Ziekte van Weil vormen een risico. Op de pagina ‘Gezondheidsrisico’s’ op Zwemwater.nl leest u meer.

Wat zijn blauwalgen en hoe ontstaan zij?

Blauwalgen zijn microscopisch kleine organismen die overal ter wereld voorkomen, zowel in zoet als in zout water en op de waterbodem. Nutriënten (fosfaten) in het water zorgen ervoor dat blauwalgen, zeker bij hogere temperaturen gaan bloeien. Fosfaten komen door gebruik van kunstmest in de landbouw en door rioolwaterzuiveringsinstallaties in het water.

Op de pagina zwemwater en blauwalgen leest u alles over het ontstaan, de gevaren en de bestrijding van blauwalgen.

Wat veroorzaakt de bacteriële verontreinigingen in de buitenwateren?

Veroorzakers van bacteriële verontreinigingen zijn onder andere: (water)vogels, in het water spelende honden, schapen die op een dijk direct langs het zwemwater grazen, lozingen vanuit riooloverstorten of vanuit rioolwaterzuiveringsinstallaties (mens), of lozingen van oppervlaktewater dat afkomstig is van landbouwgebied (met bijvoorbeeld koeien) in het achterland. Daarom is de zorg voor schoon water een gezamenlijke verantwoordelijkheid van waterbeheerders en u als gebruiker.

Hoe stelt Rijkswaterstaat vast wat de oorzaak is van een bacteriologische verontreiniging?

Rijkswaterstaat maakt gebruik van de modernste onderzoekstechnieken om vast te stellen wat de samenstelling van het DNA van de bacteriën is. Hieruit wordt afgeleid of de verontreiniging afkomstig is van bijvoorbeeld vogels, koeien, schapen, honden of mensen.

Wat vormt de grootste bedreiging voor zwemmers in buitenwateren?

De grootste gevaren liggen nog niet eens in de kwaliteit van het zwemwater, maar bij de mensen zelf. Mensen springen op onveilige locaties in rivieren en kanalen en zwemmen op onveilige locaties in zee. Scheepvaart, stromingen en objecten in het water vormen het grootste gevaar voor de veiligheid van zwemmers. Kijk op de pagina Zwemmen in rivieren en kanalen wat de risico’s zijn.

Kan een schipper een zwemmer zien en op tijd reageren?

Een schipper van een groot schip kan een zwemmer bijna niet zien. Hij kan tot ongeveer 350 m voor zijn schip géén zicht op het wateroppervlak hebben. Het hoofd van een zwemmer die verder weg is dan die 350 m, is dan niet meer kan een kleine stip of balletje. En als hij al wat kan zien, dan kan de koers en de snelheid van een schip niet abrupt worden gewijzigd. Bovendien kan een uitwijkend schip de overige scheepvaart in gevaar brengen.

Wat is de zuigende kracht van de schepen?

Om een voortgaande beweging te krijgen, duwt een schip water naar de zijkant. Achter het schip komt het water met grote snelheid weer terug naar het achterschip waar, de schroef voor de voortgaande beweging van het schip zorgt. Aan de waterkant is dat effect goed zichtbaar. De waterlijn trekt zich als het ware terug in de richting van het vaartuig en er ontstaat tijdelijk een breder strand. Nadat een schip voorbij is, wordt het water teruggestuwd en ontstaat er een soort minivloed. Het water stijgt in korte tijd met soms wel meer dan 50 cm. Dat laatste kan ook gebeuren nadat een schip al geruime tijd gepasseerd is. Wanneer 2 schepen elkaar passeren, neemt de activiteit van het water flink toe. Door die waterverplaatsingen ontstaat er zuiging, golfslag en draaikolken, vooral in de ruimte tussen de kribben.

Mag er van bruggen afgesprongen worden?

Nee, van bruggen afspringen is verboden vanwege de gevaren die hieraan verbonden zijn.

Wat is het gevaar van het springen of duiken van bruggen?

Het springen van bruggen is om een aantal redenen erg gevaarlijk. Zo kan een varend schip vlak bij de brug niet worden gezien door de bouw van de brug of door onoplettendheid van de recreant. Ook de klap op het water, als van een grote hoogte wordt gesprongen, kan heel hard aankomen. De temperatuur van het water in de onderlagen kan veel lager zijn en kan daardoor kramp en ademnood veroorzaken.

Oevers zijn niet overal geschikt om daar zelf het water uit te komen. Bij bruggen en viaducten kunnen fietsen of winkelwagentjes op de rivierbodem liggen. Ook dat kan gevaar veroorzaken. De variabele (on)diepte van de rivier of het kanaal is ook een risico.

Is het zwemmen in de rivier verboden?

Op veel plekken in de rivier is het verboden om te zwemmen:

  • in de vaarweg van een rivier of een kanaal
  • in de buurt van wachtplaatsen of afmeerplekken voor schepen
  • in de buurt van een brug, sluis, stuw of ballenlijn
  • in de routes van veerponten
  • in de buurt van de ingang van een haven en in havens
  • in gebieden waar snelvaren en waterskiën is toegestaan
  • op andere plekken die door de beheerder zijn aangewezen als verboden gebied

De boete voor het zwemmen in verboden gebied is €140,-. Op de site Zwemwater.nl en op de gratis Zwemwaterapp (voor Apple en voor Android) vindt u alle officiële zwemlocaties in Nederland.

Is het rivierwater schoon genoeg om in te zwemmen?

Niet alleen vanwege veiligheid is zwemmen in de rivieren af te raden. Ook de onbetrouwbare kwaliteit van het rivierwater speelt een rol. De kwaliteit van het rivierwater is weliswaar veel beter dan enkele tientallen jaren geleden, maar door lozingen van bijvoorbeeld rioolwaterzuiveringsinstallaties, zijn er plaatselijk nog te veel (ziekteverwekkende) bacteriën en virussen in het rivierwater aanwezig. Omdat het rivierwater niet wordt aangemerkt als zwemwater, vindt er ook geen onderzoek plaats naar de zwemwaterkwaliteit, zoals dat wel het geval is bij de officieel aangewezen zwemwaterlocaties.

Waar kan ik wel veilig zwemmen?

Op Zwemwater.nl en op de gratis Zwemwaterapp is alles te vinden over de hygiëne en veiligheid van buitenzwemplekken. Deze zwemplekken zijn aangewezen en onderzocht door Rijkswaterstaat, de provincies, de omgevingsdiensten en de waterschappen. ‘s Zomers wordt de kwaliteit van de officiële zwemwaterlocaties nauwlettend in de gaten gehouden.

Hoe waarschuwt Rijkswaterstaat?

Elke zomer verstuurt Rijkswaterstaat persberichten waarin wordt gewezen op de gevaren van het zwemmen in rivieren en kanalen, en het springen en duiken van bruggen.

In voorkomende gevallen waarschuwen medewerkers van Rijkswaterstaat door middel van een gesprek en het eventueel uitdelen van flyers. Ook via de website Varen doe je samen wordt gewezen op de gevaren.

Gemeenten nemen de waarschuwingen van Rijkswaterstaat vaak over op hun websites en in hun lokale media. Een enkele gemeente waarschuwt haar burgers door middel van het plaatsen van borden.

Waarom plaatst Rijkswaterstaat geen waarschuwingsborden?

Nederland heeft vele honderden kilometers aan rivieroevers. Het is ondoenlijk om hier overal borden te plaatsen. Bovendien zijn niet alle oevers in beheer van Rijkswaterstaat. Vaak horen ze bij gebieden die verpacht zijn aan landbouwers of aan natuurbeschermingsinstanties (zoals Staatsbosbeheer).

Wat is nu precies het gevaar van zwemmen in grote rivieren en kanalen?

Het gevaar wordt door een combinatie van factoren veroorzaakt: de stroming van de rivier of het kanaal zelf, de zuigende kracht van passerende schepen, de temperatuur van het water en een verraderlijke bodem.

Hoe vaak gaat het mis?

Bij ernstige of dodelijke ongevallen rond zwemmen in rivieren en kanalen zijn vaak meerdere hulpdiensten betrokken. Dat maakt het lastig om goede landelijke cijfers bij te houden. Uit ervaring weten we dat in bijvoorbeeld de provincie Gelderland, waar veel rivieren zijn, elke zomer rond de 10 ernstige ongevallen voorkomen, waaronder ook dodelijke.

Hoe sterk is de stroming van het water?

Dat verschilt per rivier of kanaal. Waar de rivier gereguleerd wordt door stuwen en sluizen, is de stroming iets minder sterk.

Bij een lagere waterstand (wat vaak in de zomer voorkomt) is de stroming meestal sterker, zeker als er scheepvaart is.

Bij kanalen komt daar nog bij dat daar vaak sluizen zijn. Bij het schutproces van de sluizen ontstaan naast alle snelle en krachtige bewegingen in het water, draaikolken, die een zwemmer naar beneden kunnen trekken.

Wat is het gevaar van koud water?

De temperatuurverschillen van het water kunnen groot zijn. De bovenste waterlaag, en zeker het ondiepe water tussen de kribben, kan zijn opgewarmd door de zon. De diepere lagen zijn vaak veel kouder. Als een zwemmer in die koudere onderlaag terechtkomt, kan dat kramp veroorzaken.

Wat zijn kribben?

Kribben zijn dwarsdammen langs de oevers van de rivier. Ze liggen in paren recht tegenover elkaar. Kribben zijn nodig om de rivier op zijn plek en de vaargeul op diepte te houden. Een kribvak is de ruimte tussen 2 kribben. In de zomer vallen ze vaak droog door laagwater. Ze worden dan als strandjes gebruikt.

Is zwemmen tussen de kribben ook gevaarlijk?

Zwemmen tussen de kribben wordt, hoe onschuldig het ook lijkt, afgeraden. Het is gevaarlijk. Niet alleen door de eventuele obstakels onder water, maar ook door de zuiging en golfslag die passerende schepen veroorzaken. Deze waterverplaatsingen houden nog minutenlang aan, nadat een schip is gepasseerd en is het grootst tussen de kribben. Op verschillende plaatsen zijn hierdoor in het verleden mensen verdronken.

Wat wordt bedoeld met een verraderlijke bodem?

De bodem van de rivier is constant in beweging. Door de stromingen verandert de onderwaterbodem. Vooral tussen de kribben gebeurt dat veel. Dieptes en ondieptes wisselen elkaar voortdurend af.

Steile bodem

De waterbodem bij de oever is soms verraderlijk steil. Ook wanneer het strand bij de rivier geleidelijk lijkt af te lopen, kunnen er onverwacht diepe kuilen voorkomen. Het water van de grote rivieren is vaak troebel door werveling van water en zand. Hierdoor kunnen zwemmers niet zien of er kuilen in de bodem zitten en of er onder water obstakels liggen waaraan ze zich kunnen verwonden.

Diepe vaargeul

Bij laag water, dat in de zomer vaker voorkomt, staat het relatief weinige water van de bedding van de rivier nog uitsluitend in de vaargeul. Met het terugtrekken van het water is de scheidingslijn tussen de vaak diepe vaargeul en de oever niet waarneembaar. Bovendien kan zand vanaf de stranden afbrokkelen en in de vaargeul verdwijnen. Vooral waar de waterlijn op gelijke hoogte met de kop van de kribben is, is het gevaar het grootst.

Waar komen waterkolken vandaan en waarom zijn ze gevaarlijk voor zwemmers?

In kanalen zijn sluizen gebouwd. Bij het schutproces van de sluizen ontstaan naast alle snelle en krachtige bewegingen in het water draaikolken die een zwemmer naar beneden kunnen trekken. De zogenoemde omloopkanalen en spuiwerken bij sluizen veroorzaken bovendien een continue stroming.

onderliggende pagina's