05 Videoserie Ecologische waterkwaliteit

Videoserie Ecologische waterkwaliteit

Rijkswaterstaat verbetert de ecologische waterkwaliteit. De maatregelen die Rijkswaterstaat hiervoor neemt komen voort uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze richtlijn bepaalt dat de wateren een goed leefgebied vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. Die duurzame aanpak biedt kansen voor Nederland, de burger en ons bedrijfsleven. In deze videoserie laten we voorbeelden zien van maatregelen die we nemen om de kwaliteit van ons water te verbeteren.

Ruim baan voor de vis

Gemalen, sluizen, dijken en dammen zijn barrières in de trekroutes van de vis. Dit heeft een afname veroorzaakt van de hoeveelheid en het aantal soorten. Er zijn zelfs vissoorten die dreigen uit te sterven. Samen met andere waterbeheerders treffen we maatregelen, waardoor zij de belangrijkste blokkades kunnen passeren.

Schoon en gezond water is belangrijk. Voor mensen, planten en dieren. In de Europese kaderrichtlijn Water zijn afspraken gemaakt die er voor moeten zorgen dat het water van alle Europese landen van voldoende kwaliteit is en blijft. Rijkswaterstaat voert deze afspraken uit in Nederland. In deze serie laten we voorbeelden zien van maatregelen die we samen met partners nemen om de kwaliteit van ons water te verbeteren. Stel, je bent een vis en je moet in de rivier tegen de stroming in zwemmen om je verderop te kunnen voortplanten. Wanneer dan de weg wordt versperd door een gemaal, kun je niet verder. Gemalen, sluizen, dijken en dammen zijn barrières in de trekroutes van de vis. Dit heeft een afname veroorzaakt van de hoeveelheid en het aantal vissoorten. Er zijn zelfs soorten die dreigen uit te sterven. Rijkswaterstaat en de andere waterbeheerders treffen maatregelen waardoor blokkades gepasseerd kunnen worden. Zoals hier in Amsterdam. Daar heeft het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht samen met Rijkswaterstaat een vispassage aangelegd. Vissen kunnen hierdoor migreren van het Noordzeekanaal naar de Noorder IJplas om te paaien. De feestelijke opening van de vispassage trekt veel bekijks. Met het vrijlaten van een aantal vissen vlak bij de nieuwe doorgang wordt de vispassage Noorder IJplas symbolisch geopend. Sprot. -Ja, kijk. Als de visstand goed is of verbetert verbetert ook de ecologische kwaliteit van het water. En dat is wat we met de kaderrichtlijn Water eigenlijk willen bewerkstelligen. Rijkswaterstaat en de waterschappen voeren in Nederland samen onderzoek uit naar het leefklimaat van vissen. Dit is Bram van Wijk. Ooit werd hij door zijn vader opgeleid tot palingvisser. Maar door de afname van de vispopulatie in Nederland werd het steeds moeilijker om rond te komen. Daarom besloot hij om zich om te scholen tot visonderzoeker. Een ruisvoorn van 21. Onbeschadigd. In verschillende wateren doet hij onderzoek naar de vispasseerbaarheid van gemalen. Ik kom wel eens bij gemalen, dan hang je het net ervoor en het gemaal gaat aan. En 80 à 90 procent van wat er doorheen komt, van groot tot klein is dan of door midden geslagen ze hebben kieuwdeksels die door drukverschillen om worden getrokken ogen die eruit getrokken worden door de drukverschillen die in die gemalen opgebouwd worden. Dat is funest voor een goede visstand. Dit soort onderzoek en eigen onderzoek van Rijkswaterstaat helpen bij het vinden van de juiste maatregelen. Zo kan er bijvoorbeeld worden besloten om een vispassage aan te leggen. Een vis zwemt van Noord-Amerika, via het Noordzeekanaal naar het achterland. Het maakt niet uit welke landsgrens of gebiedsgrens hij passeert. Maar bij ons maken die gebiedsgrenzen natuurlijk wel uit. De enige manier waarop we dit kunnen bereiken, dat die vis overal kan komen is als wij samenwerken. Mijn droom is dat mijn zoon van twee weer net als z'n opa, waar hij naar vernoemd is straks gewoon weer op paling kan vissen. Dat de populatie gezond is dat we weer ons voedsel uit het water kunnen halen. Dat zou ik het mooist vinden.

Natuurvriendelijke oevers van de Maas

Door het aanleggen van natuurvriendelijke oevers van de Maas veranderen strakke stenige oevers in glooiende waterkanten. Zo neemt de biodiversiteit boven en onder water toe.

Schoon en gezond water is belangrijk. Voor mensen, planten en dieren. In de Europese kaderrichtlijn Water zijn afspraken gemaakt die er voor moeten zorgen dat het water van alle Europese landen van voldoende kwaliteit is en blijft. Rijkswaterstaat voert deze afspraken uit in Nederland. In deze serie laten we voorbeelden zien van maatregelen die we samen met partners nemen om de kwaliteit van ons water te verbeteren. Het is een vertrouwd beeld: grote machines die graven of stenen weghalen langs oevers van de Maas. De rivier en natuur krijgen de ruimte. De situatie wordt veiliger. Want als het nodig is, kan de rivier grotere hoeveelheden water afvoeren. En door de aanleg van geulen en natuurvriendelijke oevers ontstaat er weer een geleidelijke overgang van water naar land. Met ondiep, rustig stromend water. De omgeving wordt aantrekkelijker voor planten, vissen en ander waterleven. In de Hemelrijkse Waard werkt Rijkswaterstaat aan een nieuwe waterrijke wildernis. Een gebied van 225 hectare gaat op de schop. Dat staat gelijk aan 300 voetbalvelden. Met dit soort maatregelen wordt gewerkt aan een beter leefgebied voor plant en dier langs de Maas. ÒWat ik erg leuk vind, is dat ik zie dat we er eindelijk aan toe komen dat die graafmachines die uiterwaard weer op orde brengen. In het ondiepe water krijg je een goede voedingsbodem voor de inheemse planten, de inheemse dieren en vissen die hier thuishoren in dit systeem.Ó Dit is Keent in Noord-Brabant. Dit dorpje langs de Maas kent een roerige geschiedenis. In 1995 worden alle 70 inwoners ge‘vacueerd vanwege het hoge water. Door het uitgraven van de oude Maasarm heeft de rivier meer ruimte gekregen. ÒDat is toch veel mooier dan een oude man die in beeld loopt?Ó Jan Nilessen is gids. Als vrijwilliger geeft hij rondleidingen langs zijn grote liefde, de Maas. ÒVoor ons is het zo fantastisch dat die biotopen die we kwijt waren terugkomen. We krijgen weer natuurlijke oevers met terrassen, we krijgen zandbanken. En onze eigen vissen waren verdwenen. Die konden niet meer in die goot leven. Want het was een goot geworden. Nu we de oevers natuurvriendelijk maken, zullen onze eigen vissen terugkomen.Ó De betrokkenheid van de mensen in de omgeving van Keent is groot. Zo bouwde Wim de Kleijn z'n oude schuur om tot een museum. Met toevallige voorbijgangers, recreanten en scholieren praat hij over de ontwikkeling die het gebied heeft ondergaan. ÒNu zie je in de omgeving heel veel kruiden. Prachtig. Ik vind het mooi. Ik heb hier meer lol in dan destijds met m'n boerderij.Ó Niet alleen in de omgeving van Keent en Oijen krijgt de rivier een nieuw jasje. Op tientallen plekken langs de Maas worden de oevers en uiterwaarden natuurvriendelijker gemaakt. ÒLa Meuse. De mensen praten altijd in vrouwelijke zin over de Maas. De Rijn, dat is een man. Der Rhein. Dat is woest en wild. Maar de Maas heeft iets lieflijks. Dat is een bourgondische rivier. Die past bij de mensen en bij het landschap.Ó Door het realiseren van natuurvriendelijke oevers en uiterwaarden werkt Rijkswaterstaat ook langs de Maas aan gezond en schoon water en droge voeten.

De IJssel: ruimte voor natuur en scheepvaart

Rond de IJssel zijn geulen in de uiterwaarden gegraven, vispassages aangelegd en gemalen vispasseerbaar gemaakt. Op tientallen plekken langs de IJssel maken we de oevers natuurvriendelijker.

Schoon en gezond water is belangrijk. Voor mensen, planten en dieren. In de Europese kaderrichtlijn Water zijn afspraken gemaakt die er voor moeten zorgen dat het water van alle Europese landen van voldoende kwaliteit is en blijft. Rijkswaterstaat voert deze afspraken uit in Nederland. In deze serie laten we voorbeelden zien van maatregelen die we samen met partners nemen om de kwaliteit van ons water te verbeteren. De Gelderse IJssel, een rivier van 125 kilometer lang. Een belangrijke vaarroute met cultuurhistorische waarde. Ook rondom de IJssel wordt hard gewerkt aan de verbetering van de waterkwaliteit. Dat doet Rijkswaterstaat niet alleen. Het samenwerken met de gebiedspartners staat in de aanpak van de IJssel centraal. Samen met de waterschappen Vallei en Veluwe en Rijn en IJssel worden er tientallen projecten gerealiseerd. Ook zijn er samenwerkingen met Staatsbosbeheer en de Koninklijke BLN-Schuttevaer, een belangenorganisatie voor de binnenvaart. De afgelopen tijd zijn er vispassages aangelegd waarmee onder andere gemalen vispasseerbaar zijn gemaakt. Ook worden er geulen in de uiterwaarden gegraven. Op twintig plekken langs de IJssel worden natuurvriendelijke oevers aangelegd. Als je de natuur de ruimte geeft is dat zeker bij de natuur langs de rivieren weer heel snel terug in de oude staat. Er zit nog zo veel kracht in de rivieren zaden worden aangevoerd van bovenstrooms dat zie je heel snel weer terugkomen. Prachtig om te zien. Frank Klinge is beheerder bij Staatsbosbeheer. Door de aanleg van de geulen langs de IJssel verwacht hij een flinke impuls voor de planten en de dieren. Veel natuurliefhebbers, wetenschappers, vissers en groene vrijwilligers zullen hier van genieten. Je krijgt weer zandverplaatsingen. Door middel van die zandverplaatsingen krijg je ook weer bepaalde oeverflora. Bijvoorbeeld kroonkruid of doornappel. Die planten kunnen zich verplaatsen door middel van die dynamiek van die ontsteende oevers. Ik denk dat schoon water voor iedereen heel belangrijk is. Het heeft te maken met het feit dat schoon water juist zorgt voor het algemeen welzijn en een grote biodiversiteit van allerlei vormen van leven. Met het nemen van maatregelen rondom de IJssel houdt Rijkswaterstaat rekening met verschillende belangen. Denk bijvoorbeeld aan de scheepvaart. Koninklijke BLN-Schuttevaer komt op voor de belangen van binnenvaartschippers. Zij maakten zich lange tijd zorgen over de bevaarbaarheid van de IJssel vanwege het ontstenen van de oevers. Wij waren vooral bezorgd dat de bevaarbaarheid afneemt. Door oeverafslag kwam er zand en grind in de vaarweg terecht waardoor de navigatie beïnvloed werd. En dat was onze grootste angst. Uiteindelijk bereikten Rijkswaterstaat en de Koninklijke BLN-Schuttevaer een overeenstemming. De aanleg van natuurvriendelijke oevers gaat door. Rijkswaterstaat treft maatregelen waardoor de bevaarbaarheid in stand blijft. Doordat wij intensief samengewerkt hebben, hebben wij van elkaar geleerd. Wij hebben enerzijds geleerd waarom het zo belangrijk is dat die maatregelen genomen worden maar we hebben ook kunnen laten zien hoe belangrijk het is dat die scheepvaart optimaal die vaarwegen kan benutten. Rijkswaterstaat en gebiedspartners starten naar verwachting in 2016 met de tweede fase. Dat betekent dat we op nog meer plaatsen dit soort maatregelen gaan treffen. Daar gaan we ons nu op focussen en de samenwerking in de toekomst ook weer vormgeven.

Ons water