Vispassage Spaarndam

Duurzame vispassage boezemgemaal Spaarndam

Het warme, zoete water uit de Rijnlandse boezem lonkte jarenlang voor vissen die uit het Noordzeekanaal richting Spaarndam zwommen. Maar voor het monumentale boezemgemaal Spaardam kwamen de vissen vervolgens stil te liggen. In de zomer van 2020 kwam daar verandering in. Door de gloednieuwe vispassage kunnen trekvissen van zout naar zoet water zwemmen.

het waterpeil in het Noordzeekanaal staat 20 cm hoger dan de Rijnlandse boezem

Het monumentale boezemgemaal Spaarndam is 1 van de 4 grote gemalen van Rijnland en uniek vanwege zijn schepraderen. De Noordzee stroomt via IJmuiden door het Noordzeekanaal naar dit gemaal. Een belangrijke migratieroute voor diverse trekvissoorten, zoals paling (aal), driedoornige stekelbaars, spiering en bot. De waterbeheerders rond het Noordzeekanaal en enkele andere regionale partijen werken sinds 2012 samen om de migratie van trekvis via het Noordzeekanaal te optimaliseren. Om vismigratie tussen het Noordzeekanaal en de Rijnlandse boezem mogelijk te maken, hebben Rijkswaterstaat en het Hoogheemraadschap van Rijnland een vispassage aangelegd.

Hoe werkt de vispassage bij het gemaal?

De vispassage bestaat uit een bak water met een pijp die in open verbinding staat met het buitenwater. Omdat het waterpeil in het Noordzeekanaal 20 cm hoger staat dan op de boezem, wordt water omhoog gepompt in de bak. Dat zorgt voor een constante lokstroom met warmer, zoeter water richting het Noordzeekanaal. De vissen zwemmen tegen deze lokstroom in en komen in de bak terecht. Via openingen aan de zijkanten loopt de bak weer leeg. Op deze lekstroom komen de vissen uit de bak en vervolgen via een slootje hun weg richting het Spaarne en De Mooie Nel. Zo is migratie van de vissen van de buitenwateren naar de boezem een feit. Het boezemgemaal vormt niet langer een obstakel.

Vispassage Boezemgemaal Spaarndam Naast het monumentale boezemgemaal Spaarndam bevindt zich sinds kort een gloednieuwe vispassage. Het water uit de Noordzee stroomt via IJmuiden door het Noordzeekanaal naar dit gemaal. Dit is een belangrijke migratieroute voor trekvissoorten als de paling (aal), driedoornige stekelbaars, spiering en bot. De vispassage bestaat uit een bak water met een opening die in verbinding staat met het buitenwater. Water vanuit de lager staande boezem wordt naar de bak omhoog gepompt. Zo ontstaat een lokstroom met zoet water richting het Noordzeekanaal. De vissen kunnen tegen deze lokstroom inzwemmen en komen in deze bak terecht. Het ultieme doel van de vispassage is een bijdrage leveren aan een gezond water. De eerste resultaten volgen voorjaar 2021. Dan zullen de driedoornige stekelbaars en glasaal hopelijk in groten getale richting het Noordzeekanaal en Rijnlands boezem trekken. Meer informatie? Kijk op rijkswaterstaat.nl/ruimbaanvoorvis Een productie van Rijkswaterstaat 2020

Wat is er bijzonder aan de vispassage?

Bijzonder aan deze vispassage is dat er geen brak water vanuit het Noordzeekanaal in het zoet water van de Rijnlandse boezem terecht komt. Ook is de vispassage gebouwd in een waterkering wat tot aanvullende eisen leidde. Extra bijzonder is dat het hoogheemraadschap bij de vispassage met een innovatief camerasysteem gaat werken, dat de passerende vissen telt en registreert.

We tellen de passerende vissen bij de vispassage met een innovatief camerasysteem

Het boezemgemaal Spaarndam werkt met een visvriendelijke pomp; de stroomsnelheid kan worden aangepast op het soort vis dat wil migreren. Vooral de glasaal (jonge paling), driedoornige stekelbaars en spiering profiteren van de vispassage. Bovendien is het gebruik van een pomp op langere termijn duurzamer en goedkoper dan bijvoorbeeld een vijzel die bij andere gemalen wordt gebruikt, omdat minder stroom nodig is voor de aansturing van de passage.

Feiten en cijfers

  • Hoogteverschil van 20 cm
  • Initiatief van Rijkswaterstaat en het Hoogheemraadschap van Rijnland
  • Camerasysteem om vismigratie te onderzoeken
  • Vooral glasaal, driedoornige stekelbaars en spiering profiteren