02 Groot zeegras

Groot zeegras

Groot zeegras (Zostera marina L.) kan in sommige gevallen meer dan twee meter lang worden. Echter in de getijdenzone blijft de plant meestal kleiner. De plant is te vinden in brakke en zoute wateren met een zoutgehalte van 20 à30 gram zout per liter.

De breedte van de bladeren varieert van twee tot vijf millimeter. De bloemen van groot zeegras liggen ingebed in een bloemschede, hierdoor zijn de bloemen vrijwel onzichtbaar.

Overspoeling

Om goed te groeien is het voor de planten noodzakelijk dat de zee ze bij hoogwater overspoelt; groot zeegras kan slecht tegen uitdroging. Het groeit dan ook voornamelijk op plaatsen die ook bij eb onder water blijven staan, bijvoorbeeld omdat er bij laagwater een dun laagje water achterblijft.

Groeigebied

Zeegras kan zich dus niet zonder meer overal vestigen. De bovengrens van de plant wordt bepaald door een aantal factoren waaronder overspoeling door de zee en het substraat. Daarnaast kent de plant ook een zogenaamde ondergrens. Deze ondergrens wordt bepaald door de helderheid van het water. Hoe helderder het water, hoe dieper groot zeegras zich kan vestigen. Overigens kan de plant zijn groeigebied zelf ook uitbreiden, doordat hij slib en zand invangt en zo de bodem ophoogt.

Voortplanting

Groot zeegras kent twee levensvormen, een meerjarige en een éénjarige. Aan de plant zelf is niet direct te zien welke levensvorm hij heeft. Beide levensvormen hebben een eigen type voortplanting. De éénjarige levensvorm plant zich voort door middel van zaden en is vooral te vinden in het hogere deel van de getijdenzone. De voortplanting van de meerjarige levensvorm gaat vooral via uitlopers vanuit de wortelstokken. Deze levensvorm komt vooral voor in het lagere deel van de getijdenzone, beneden de laagwaterlijn en in meren.

Ondersoorten, breed- en smalbladig?

Groot zeegras kent ondersoorten die ieder zijn aangepast aan iets andere groeiomstandigheden. In Nederland kwam groot zeegras oorspronkelijk voor in twee vormen: breedbladig groot zeegras (Zostera marina marina) en smalbladig groot zeegras (Zostera marina stenophylla). Van deze twee soorten is het onduidelijk of het gaat om aparte soorten of om twee ondersoorten of zelfs gewoon twee varianten van dezelfde soort. De breedbladige vorm groeide vroeger in het overgangsgebied van de Zuiderzee naar de Waddenzee, maar is sinds de afsluiting van de Zuiderzee verdwenen. Hij was aangepast aan de situatie tussen gemiddeld laagwater en een eindje daaronder. De smalbladige vorm is nog altijd op meerdere plaatsen te vinden en groeit op het intergetijden gebied onder andere in de Waddenzee en de Oosterschelde, en mogelijk in een enkel binnendijks water.

De Associatie van Groot zeegras

De Associatie van Groot zeegras (Zosteretum marinae) is een plantengemeenschap waarin groot zeegras de enige of overheersende vaatplant is. Tot ongeveer 1930 besloeg de gemeenschap vele duizenden, tot meer dan 15.000 hectaren. Met name breedbladig groot zeegras kwam veel voor in de Zuiderzee. De smalbladige variant kwam vanouds veel minder voor. Nu gaat de associatie in de Oosterschelde, de Waddenzee en Eems geleidelijk steeds verder achteruit. In de Waddenzee en Eems komt hij nog hier en daar in kleine oppervlakken voor. In de Oosterschelde komt hij nog slechts voor in enkele schorkreken. Na een vrij korte periode van bloei in het Grevelingenmeer en Veerse meer is hij daar weer geheel verdwenen. Mogelijk is hier herstel mogelijk als het zoutgehalte enigszins wordt verlaagd door de toevoer van wat meer rivierwater. Alles bij elkaar is de associatie zeer sterk bedreigd en komt er anno 2012 nog slechts enkele hectare van deze associatie voor.