Zwerfafval

Zwerfafval

Als beheerder van de rijkswegen en -wateren wil Rijkswaterstaat eigen gebieden (zoals rivier, oever, weg, berm en verzorgingsplaatsen) schoonhouden. Onder meer door het tegengaan van zwerfafval. Dit kunnen we niet alleen, dus slaan we de handen ineen.

Dit doen we met inwoners en andere partijen uit binnen- en buitenland, zoals andere overheden, natuurorganisaties, bedrijfsleven en kennisinstituten. In de uitvoering, maar ook als kennispartner, bijvoorbeeld als het gaat om monitoring en gedragsverandering.

Gevolgen van zwerfafval

Zwerfafval op land en in water heeft negatieve gevolgen voor de leefbaarheid en het milieu: het verontreinigt de bodem en het water, trekt ongedierte aan en dieren eten het op of raken er in verstrikt. Afval belandt via onze stranden, rivieren of de wind ook in zee en zorgt ook daar voor vervuiling, de zogenoemde ‘plasticsoep’. Plastic verdwijnt nooit uit het milieu. Het breekt af in hele kleine stukjes, maar vergaat nooit. Microplastics kunnen via de bodem en het water in ons voedsel terechtkomen. Ook kan zwerfafval problemen opleveren voor de scheepvaart.

Plastic verdwijnt nooit uit het milieu, het breekt af in hele kleine stukjes

Daarom zorgen we ervoor dat zwerfafval langs de weg en het water wordt opgeruimd. Maar voorkomen is ook erg belangrijk. Bewust omgaan met afval is een belangrijke stap naar een circulaire economie. Monitoring van het zwerfafval in Nederland is daarom een belangrijke taak van Rijkswaterstaat.

Bestrijding zwerfafval langs de weg

We houden de weg en berm continu schoon. Hier zijn we verantwoordelijk voor. Het opruimen van zwerfafval langs wegen en in de berm, maar ook het reinigen en schoonmaken van vuilnisbakken op parkeerplaatsen besteedt Rijkswaterstaat uit aan aannemers. Met hen is afgesproken dat 'storend zwerfvuil niet mag voorkomen'.

We willen voorkomen dat mensen of bedrijven afval achterlaten op plekken waar het niet hoort. Daarom onderzoeken we de beste inrichting van verzorgingsplaatsen: goed zichtbare afvalbakken op logische plekken, goed zicht op het terrein vanuit bijvoorbeeld het tankstation en het vermijden van anonieme hoekjes. Rijkswaterstaat onderzoekt ook wat de beste manier is om gebruik te maken van gedragsbeïnvloedingsmethoden, want om zwerfafval aan te pakken, is opruimen alleen niet genoeg. Ook geeft een schone omgeving een groter gevoel van veiligheid en helpt het zwerfafval voorkomen. Want een schone omgeving maakt dat minder afval wordt weggegooid (‘schoon houdt schoon’ (broken window theory)).

Duidelijk zichtbare afvalbakken, geen anonieme hoekjes en goed zicht op het terrein zorgen voor schonere verzorgingsplaatsen

Zwerfafval langs rijkswegen melden

Heeft u zwerfafval langs een rijksweg gezien? Meld dit dan via de gratis Landelijke Informatielijn Rijkswaterstaat (0800-8002). Houd er rekening mee dat er voor opruimacties soms een verkeersmaatregel nodig is, bijvoorbeeld een (gedeeltelijke) wegafsluiting. Dit voor de veiligheid van onze medewerkers en weggebruikers. Hier gaan een aantal weken overheen. Een precieze datum wanneer zwerfafval opgeruimd wordt, kunnen we daarom niet geven.

Bestrijding zwerfafval op het water

Het zwerfafval in water stroomt via de rivieren deels naar zee. Het verspreidt zich onder invloed van stroming en getij. We zijn verantwoordelijk voor een goede waterkwaliteit en bevaarbaarheid van de rivieren. Zo nemen we deel aan de Green Deal Schone Stranden en inspecteren en monitoren we het water en de stranden van de Noord- en Waddenzee. Gemeenten en vrijwilligers ruimen aangespoeld afval op en het Rijk en gemeenten werken samen in het opruimen van aangespoelde olie en paraffine. Schone stranden en rivieren zijn van belang voor een schone zee.

Foto: © Inge van Mil Photography
8.436
vuilniszakken met zwerfafval zijn in 2018 verzameld en afgevoerd tijdens opruimacties

Er zijn meerdere beheerders van de openbare ruimte. Daarom is (internationale) samenwerking met gemeenten, waterschappen, niet-gouvernementele organisatie (ngo’s) en bedrijfsleven essentieel. Om samenwerkingsverbanden en lokale initiatieven die zwerfafval in rivieren en langs oevers opruimen te stimuleren, kan een beroep worden gedaan op de landelijke Zwerfafvalophaalregeling (ZOR). Binnen de ZOR voert Rijkswaterstaat het door anderen ingezameld zwerfafval langs rijkswateren kosteloos af. In 2018 werden in totaal 8.436 vuilniszakken met zwerfafval verzameld tijdens opruimacties en afgevoerd.

Rijkswaterstaat ondersteunt en participeert in diverse samenwerkingsverbanden, zoals Schone Rivieren. En goed voorbeeld doet goed volgen: ook op andere plekken in Nederland gaan steeds meer partijen samenwerken om Nederland schoner te maken.

Video Een schone zee? Help mee!

In onderstaande video hoort en ziet u hoe u zelf kunt helpen om de Nederlandse wateren schoon te maken én te houden.

We zien een hand die ‘Een schone zee? Help mee!’ opschrijft met daartussen een wereldbol en we zoomen in op Europa met rivieren. We horen een stem zeggen: “Wist je dat 60% van het afval dat in zee drijft afkomstig is uit de rivieren?” We zien een buitenlandse stad waar afval in een rivier waait. De voice-over zegt: “Zwerfafval verzamelt zich in de Rijn en de Maas en stroomt onze kant op.” Er wordt op een bord ‘Welkom in Nederland’ geschreven door de hand. De tekening schuift opzij en er wordt een Nederlands landschap bijgetekend. Het afval drijft door de rivier Nederland binnen. We horen de voice-over zeggen: “Nederland is de laatste stop voordat deze rivieren de zee instromen. En al dat afval stroomt mee.” Het beeld schuift weer opzij en er wordt een ondergaande zon in de zee getekend. We horen de stem zeggen: “Dat is onwenselijk want de groeiende hoeveelheden plastic afval in zee worden een steeds groter probleem.” In de zee wordt plastic afval en een vis getekend. De vis eet van het uiteengevallen plastic afval. We horen de stem zeggen: “Dat plastic valt uiteindelijk uit elkaar in minuscuul kleine stukjes.” Het beeld schuift terug naar de brug en er wordt een stopbord in het Nederlandse landschap getekend. We horen nu de stem zeggen: “Wij kunnen dit probleem in ons land stoppen, vóórdat het afval de zee bereikt.” Ook wordt er een groep mensen getekend in het landschap die allemaal zwerfvuil aan het opruimen zijn. De voice-over zegt: “Op weg naar schone rivieren en een schone zee heeft iedereen een rol: burgers, gemeentes, provincies, gebiedsbeheerders, waterschappen, Rijkswaterstaat.” Naast de mensen wordt hoop afval getekend met de tekst ‘Dit houden we tegen’. Waarbij de stem zegt: “Gemeentes organiseren opruimacties. Gebiedsbeheerders plaatsen prullenbakken langs de oevers. Provincies verbinden alle partijen. Ook sluiswachters en burgers doen mee.” Er wordt een vuilniswagen getekend die het afval ophaalt. Terwijl de stem zegt: “Rijkswaterstaat helpt het afval op te halen.” Het beeld schuift naar een ondergaande zon en een vis met een bord met de tekst ‘Schone Rivieren, schone zee’. Tijdens het tekenen en inkleuren van de tekening zegt de voice-over: “Zo houden we samen de zee gezond. Want samen zijn we verantwoordelijk voor het voorkomen en opruimen van afval. Help ook mee om de rivieren en de zee schoon te houden!” Eindbeeld met het logo van Rijkswaterstaat en de link naar de website: http://www.rwsleefomgeving.nl/onderwerpen/afval/zwerfafval-water/ De voice-over zegt ten slotte: Meer weten? Ga naar de website

Aanpak zwerfafval in de toekomst

We werken hard aan een duurzame aanpak van zwerfafval op en langs de rijkswegen en -wateren voor nu en de toekomst. Het gaat dan om zowel preventie, handhaving als opruimen. Doel van dit plan is ons beheer op het gebied van zwerfafval te verbeteren. Ook kijken we naar mogelijkheden voor inzetten van communicatie en gedragsverandering. De vervuiling van de oceaan met (micro)plastic is een serieus probleem. We onderzoeken daarom de mogelijkheden van vangarmen in rivieren, starten pilots gericht op schone rivieroevers en onderzoeken hoe we de monitoring kunnen verbeteren. Meer weten? Kijk op de website Zwerfafval Rijkswaterstaat.