Kwelders

Kwelders

Kwelders zijn te vinden op de grens van land en zee. Het zijn begroeide, buitendijks gelegen, zoute of brakke gebieden die bij laagwater droog liggen en bij hoogwater kunnen overstromen.

Het zijn bijzondere gebieden met vaak zeldzame flora en fauna. Niet alleen beschermt Rijkswaterstaat een groot deel van deze gebieden, ook worden ze landelijk gemonitord.

Bescherming tegen hoogwater

Kwelders hebben voor Nederland een belangrijke functie; ze bieden bescherming tegen de zee. Buitendijkse kwelders breken de kracht van hoge golven nog voordat ze de dijk bereiken. De natuurlijke kwelders hoeven niet beschermd te worden. Ze kunnen probleemloos onderlopen. Landaanwinningskwelders worden wel door Rijkswaterstaat beschermd, anders zullen ze geheel door erosie verdwijnen.

Nieuw land

Als slikken (wadden) of zandplaten overstromen, blijft er zand of slib achter. Zo kunnen deze gebieden langzaam ophogen. Wanneer de eerste begroeiing verschijnt, ontstaat er uiteindelijk nieuw land. In bepaalde delen in Nederland heeft de mens dit proces een handje geholpen. Tegenwoordig zijn kwelders niet meer in gebruik voor landaanwinning, maar zijn het beschermde gebieden.

Kwelders, gorzen of schorren

Voor buitendijkse gronden bestaan verschillende streeknamen. Zo worden ze in het Waddengebied kwelders, in Zuid-Holland gorzen en in Zeeland schorren genoemd. In uiterlijke kenmerken als landschapsvorm bestaan geen verschillen.

Kaderrichtlijn Water

In de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) worden kwelders beschouwd als graadmeters voor waterkwaliteit. Met een speciaal ontwikkelde maatlat meet Rijkswaterstaat het oppervlak van de kwelders en samenstelling van de vegetatie. Het bijhouden van veranderingen in de verspreiding is daarom onderdeel van de KRW-rapportage aan Brussel.

Natura 2000

De gehele kwelder wordt door de Europese Habitatrichtlijn aangemerkt als beschermde habitat. Hij is onder te verdelen in een drietal pioniertypen (type met zeekraal, een type met Engels slijkgras en een type met Zeevetmuur) en het type van de Atlantische schorren. In de richtlijn staat dat de kwaliteit, dat wil zeggen de aanwezigheid van alle opeenvolgende stadia van een kwelder, de structuur en de zoet-zoutovergangen behouden of verbeterd moet worden.

Het Natura 2000-beleid formuleert de volgende doelen voor kwelders:

  • Voor de pionierzone en de kwelders in de Waddenzee moet de oppervlakte en de kwaliteit behouden worden.
  • Voor Zuidwest-Nederland geldt een herstelopgave voor de pionierzone en de kwelders.
  • Op locaties waar kweldertypen goed zijn ontwikkeld moet de kwaliteit behouden blijven.
  • Op locaties waar kweldertypen matig zijn ontwikkeld moet de kwaliteit verbeterd worden.
  • Een kernopgave is het behoud (Waddenzee) en herstel (Delta) van kwelders en zilte graslanden (buitendijks) met alle successiestadia, zoet-zout overgangen, verscheidenheid in substraat en getijregime en mede als hoogwatervluchtplaats voor vogels.

Waddenzee afspraken

Naast het Natura 2000- en Kaderrichtlijn Water-beleid zijn voor de Waddenzee, in een gezamenlijk verband met Duitsland en Denemarken, binnen het monitoringprogramma TMAP afspraken gemaakt voor het gebruik en beheer van kwelders. Al deze regelingen leggen beperkingen op aan het gebruik van deze gebieden. Het doel hiervan is om onder andere het areaal en de kwaliteit van de kwelders te vergroten.

Daarnaast zijn in juni 2009 alle onbewoonde delen van de Nederlandse en Duitse Waddenzee, waaronder alle kwelders,tot werelderfgoed benoemd. Daarbij worden de criteria zeldzaam gevarieerd, wonderlijk dynamisch en jong en oorspronkelijk genoemd om kwelders als erfgoed te behouden.