Watertekort en waterverdeling

Watertekort en waterverdeling

Als er simpelweg minder water is dan dat we nodig hebben, spreken we van een watertekort. Water hebben we natuurlijk nodig voor de scheepvaart en de drinkwatervoorziening. Maar bijvoorbeeld ook voor de landbouw, de industrie en de natuur. Een watertekort leidt tot problemen.

Rijkswaterstaat en de waterschappen verdelen het beschikbare water met behulp van stuwen, sluizen, gemalen en pompen. Daarnaast worden maatregelen genomen om de scheepvaart zo lang mogelijk doorgang te kunnen laten vinden.

Bij de waterverdeling kijken we of het water van de juiste kwaliteit is, om de volgende redenen:

  • De landbouw wil graag water zonder al te hoge zoutconcentraties;
  • De natuur wil zo weinig mogelijk gebiedsvreemd water;
  • De elektriciteitsproducenten willen voldoende koelwater, dus water dat niet al te warm is.

Coördinatie waterverdeling

Is er eenmaal sprake van een (dreigend) watertekort, dan komt de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) in actie. De commissie bestaat uit vertegenwoordigers van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de Unie van Waterschappen en het Interprovinciaal Overleg. De LCW adviseert over de verdeling van het beperkt beschikbare water. Dit gebeurt op basis van de zogeheten verdringingsreeks.

Verdringingsreeks: wie krijgt water en wie niet?

Als de droogtesituatie langdurig aanhoudt en er is sprake van een ernstig watertekort, is volgens de Waterwet bepaald wie er als eerste water krijgt en wie dit later krijgt. Deze afspraken staan in de verdringingsreeks. In de animatie Waterverdeling bij langdurige droogte leggen we precies uit wat die verdringingsreeks inhoudt.

De verdringingsreeks wordt gebruikt door de waterbeheerders om het beschikbare water zo goed mogelijk te verdelen over Nederland, en bepaalt welke gebruiksfuncties voorrang krijgen bij (dreigende) watertekortsituaties. Het doel van toepassing van de reeks is om maatschappelijke en economische schade zoveel mogelijk te beperken. Door de manier van prioriteren op voorhand duidelijk te maken, kent iedereen de spelregels bij de verdeling van water in tijden van watertekorten. Het principe is vastgelegd in de Waterwet en uitgewerkt in het Waterbesluit.

Laagwater op de rivieren

Ook de grote rivieren zoals de Maas kunnen bij laagwater problemen krijgen, zoals blauwalgen. Bij laagwater op de Maas worden diverse maatregelen genomen om zuinig om te gaan met het Maaswater. In onderstaande animatie leggen we uit hoe er laagwater kan ontstaan op de Maas, wat dit voor gevolgen kan hebben en welke maatregelen wij kunnen nemen.

Animatie lage afvoeren Maas

(Een animatie. Een landkaart. Voice-over:) RUSTIGE MUZIEK VOICE-OVER: Als het lang weinig regent in Nederland of onze buurlanden ontstaan er lage afvoeren. Dit betekent dat er minder water door de rivieren stroomt dan normaal. De Maas, een echte regenrivier, heeft hier vaak last van. Lage afvoeren zorgen voor een aantal problemen. Het water warmt sneller op, waardoor blauwalg en botulisme kan voorkomen. De verminderde waterkwaliteit maakt het water minder geschikt voor drinkwatercentrales. Om te voorkomen dat het water verder opwarmt mag de industrie geen opgewarmd koelwater in de Maas lozen. Hier kan de productie onder lijden. Op sommige plaatsen is de Maas van nature niet diep genoeg voor scheepvaart zeker niet in tijden van droogte. Om te zorgen dat de Maas bevaarbaar blijft, heeft Rijkswaterstaat de rivier gestuwd. Deze stuwen creëren een soort trappen in de rivier. Via schutsluizen overbruggen schepen het hoogteverschil tussen de stuwen. Een schip vaart de sluiskolk in en het waterpeil wordt naar beneden gebracht. Bij dit zogeheten 'schutten van schepen' gaat veel water stroomafwaarts verloren. Daarom wachten we in tijden van droogte tot de sluiskolk vol is met schepen met een maximale wachttijd van twee uur. Een andere maatregel is het terugpompen van schutwater naar de stroomopwaartse richting boven de sluis. Aan beide kanten van sluis Panheel liggen spaarbekkens. Bij het legen van de sluiskolk worden deze bekkens gevuld. Als de kolk daarna weer gevuld moet worden gebeurt dat met het water uit de bekkens. Hiermee kan meer dan de helft van het schutwater bespaard worden. Verder stroomafwaarts liggen enorme spaarbekkens als reserve voor onze drinkwatervoorziening en de industrie. Pas als de waterbesparingsmaatregelen van Rijkswaterstaat onvoldoende werken treedt de zogeheten 'verdringingsreeks' in werking. Hierin is bepaald wie het water het hardste nodig heeft. Kwetsbare natuurgebieden en onze drinkwatervoorziening krijgen bijvoorbeeld voorrang op industrie en waterrecreatie. Benieuwd naar de actuele waterafvoer en de maatregelen die Rijkswaterstaat neemt? Kijk voor meer informatie op rijkswaterstaat.nl/droogte. (Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijkswaterstaat. Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Het beeld wordt geel met wit. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op rijkswaterstaat.nl/droogte. Een productie van Rijkswaterstaat. Copyright 2017.) DE RUSTIGE MUZIEK EBT WEG