Deltawerken

De Deltawerken

De Deltawerken zijn Nederlands grootste verdedigingssysteem tegen hoogwater vanuit zee. Deze waterkeringen bestaan uit 5 stormvloedkeringen, 2 sluizen en 6 dammen.

Locaties Deltawerken Pagina Maeslantkering Pagina Hollandsche IJsselkering Pagina Haringvlietdam Pagina Hartelkering Pagina Brouwersdam Pagina Grevelingendam Pagina Philipsdam Pagina Volkerakdam Pagina Oosterscheldekering Pagina Oesterdam Pagina Veerse Gatdam Pagina Zandkreekdam Pagina Bathse Spuisluis
Klik op een Deltawerk voor meer informatie

Deltawerken: bescherming tegen hoogwater vanuit zee

De Deltawerken bestaan uit 5 stormvloedkeringen, 2 sluizen en 6 dammen

De Deltawerken in Nederland zijn gebouwd om ons land te beschermen tegen hoogwater vanuit de Noordzee. Een groot deel van Nederland ligt immers onder de zeespiegel. Ook vindt het water via de vele grote rivieren door ons land hun weg naar zee. Dit maakt Nederland een typisch deltagebied. Door het vele water en de lage ligging is Nederland kwetsbaar voor overstromingen. Bescherming tegen hoogwater is daarom van levensbelang voor de veiligheid van miljoenen Nederlanders en onze economie.

Bouw Deltawerken

Rijkswaterstaat bouwde de Deltawerken als antwoord op de watersnoodramp van 1953. Een voor die tijd gedurfd bouwprogramma. Zo was het verkorten van de kustlijn door het afsluiten van een aantal zeearmen (inhammen van de zee in het land, zoals de Oosterschelde) met vaste dammen en beweegbare stormvloedkeringen nog nooit eerder vertoond. En ook de bouw van dergelijke grote en complexe keringen was uniek. Door de afdammingen werd de kustlijn, de directe grens tussen zee en land, aanzienlijk verkort. In plaats van een 700 km grillige kustlijn ontstond er een min of meer rechte kustlijn van slechts 80 km. Hierdoor waren er veel minder waterkeringen nodig die overstroming vanuit zee moesten voorkomen.

Binnen een jaar na de ramp ging in 1954 in Zuid-Holland al de eerste schop de grond in voor de bouw van de stormvloedkering in de Hollandsche IJssel. Dit was mogelijk door het jarenlange werk van Johan van Veen, geestelijk vader van het Deltaplan en ingenieur bij Rijkswaterstaat. 43 jaar en 12 waterverdedigingswerken verder voltooide Rijkswaterstaat in 1997 de laatste grote projecten met de Maeslantkering en de Hartelkering. Een programma dat alleen mogelijk was in nauwe samenwerking met bedrijfsleven en kennisinstituten uit binnen- en buitenland.

Deltawerken: meer dan waterveiligheid alleen

De Deltawerken beschermen Nederland niet alleen tegen hoogwater uit zee, ze dragen ook bij aan een betere waterhuishouding en zoetwatervoorziening. Daarnaast is de bereikbaarheid van Zeeland verbeterd en zijn er nieuwe natuur- en recreatiegebieden aangelegd. Ook hebben de Deltawerken Nederland internationaal op de kaart gezet als toonaangevend waterbouwer.

Waterhuishouding en zoetwatervoorziening

De waterstromen in Zuidwest-Nederland zijn door de Deltawerken beter beheersbaar: de aangelegde sluizen in de dammen kunnen water in bepaalde gebieden binnenlaten en overtollig water afvoeren. Zo spuien bijvoorbeeld de Haringvlietsluizen bij te hoge waterstanden het overtollig rivierwater in zee. Terwijl bij lage rivierstanden de sluizen dichtgaan om het water juist vast te houden en verzilting tegen te gaan: als een rivier te weinig tegendruk biedt aan zee dringt zout water ons land binnen.

Met sluizen beïnvloeden we het waterpeil en de verhouding tussen zoet- en zoutwater

Sinds het op een ‘kier’ zetten van de Haringvlietsluizen wordt er weer enig zoutwater binnengelaten om de migratie van vis naar paaigebieden stroomopwaarts te faciliteren. Dit wordt continu gemonitord, zodat de zoetwatervoorziening niet in gevaar komt. Ook de zoetwatermeren, ontstaan achter de Deltawerken door het afdammen van zeearmen, dragen daaraan bij. Dit is gunstig voor de land- en tuinbouw, de industrie en onze drinkwatervoorziening.

Betere bereikbaarheid Zeeland

Met de aanleg van wegen over de nieuwe dammen is Zeeland voor het wegverkeer beter bereikbaar geworden. En ook voor de binnenvaart zijn grote delen van Zeeland gemakkelijker te bereiken. Deels door de aanleg van sluizen, maar ook door het afdammen van zeearmen. Hierdoor is de getijdenwerking in de vaarwegen verdwenen.

Aanleg nieuwe natuur- en recreatiegebieden

De aanleg van de Deltawerken creëerde kansen voor nieuwe natuur- en recreatiegebieden

De Deltawerken hebben uiteraard geleid tot aanpassingen aan de oorspronkelijk natuur. Maar ze hebben ook gezorgd voor de aanleg van nieuwe natuur- en recreatiegebieden zoals bij het Veerse Meer. Dit is ontstaan door de bouw van de Veerse Gatdam en Zandkreekdam. Hierdoor ontstond een aantrekkelijk gebied voor de watersport die het toerisme in dat gebied een enorme impuls gaf. En enkele gebieden die door het wegvallen van het getij droogvielen, hebben een natuurbestemming gekregen.

Nederland als waterbouwkundig land

De Deltawerken hebben Nederland waterbouwkundig wereldwijd op de kaart gezet. Ze zijn in 2013 door de Internationale Federatie van Ingenieursbureaus (FIDIC) uitgeroepen tot een van de vijf belangrijkste waterbouwprojecten ter wereld van de afgelopen honderd jaar. Nog steeds bezoeken internationale delegaties de Deltawerken. Onze waterbouwsector wordt dan ook veel gevraagd voor zijn kennis en expertise ('Bring in the Dutch'); een belangrijk exportproduct van Nederland.

De Deltawerken zijn uitgeroepen tot een van de vijf belangrijkste waterbouwprojecten ter wereld

Schaduwzijde Deltawerken

De Deltawerken kennen ook nadelen, onder meer wat betreft waterkwaliteit en ecologie. We nemen verschillende maatregelen om dit te verbeteren.

Aandacht voor ecologisch herstel

Door diverse maatregelen helpen we planten en dieren terug te keren

Met het afsluiten van de zeearmen verdween de directe invloed van zee in delen van Zuidwest-Nederland. En hiermee ook het leefgebied van bepaalde planten en dieren. Waar de zeearmen volledig werden afgesloten, konden bijvoorbeeld mosselen, zalm en zeeforel de rivier niet meer bereiken. Zij verdwenen dus hier, met alle gevolgen voor de visserij en schelpdierkwekerijen van dien. In de jaren 60 protesteerden milieuactivisten en schelpdierkwekerijen tegen een volledige afdamming van de Oosterschelde. We kozen uiteindelijk voor een open beweegbare kering. 

Door fel protest in de jaren 60 bleef de Oosterscheldekering open, waardoor het zoutwatermilieu en de biologische rijkdom grotendeels behouden zijn

We werken aan oplossingen die bijdragen aan het ecologisch herstel. Zo hebben we in 2017 in de Grevelingendam een tweezijdige spuiverbinding aangelegd waardoor de waterkwaliteit in het Grevelingenmeer verbetert. Een ander goed voorbeeld is het op een kier zetten van de Haringvlietsluizen. Hierdoor wordt het westelijk deel van het Haringvliet zouter, waardoor bepaalde planten en dieren er weer terugkomen. In het Kierbesluit zijn de maatregelen voor het openzetten van de sluizen vastgelegd. In deze video leggen we uit wat hierbij komt kijken.

Tussen de Noordzee en het Haringvliet liggen de Haringvlietsluizen. De haringvlietsluizen vormen een hindernis voor trekvissen zoals de zalm en zeeforel. Zij zwemmen van de zoute Noordzee naar het zoete water stroomopwaarts om daar hun eitjes te leggen. Om vissen makkelijker de rivier op te laten zwemmen, zetten we vanaf dit najaar de sluizen een stukje open. Maar dat gaat niet zomaar. Met te veel zout water in de rivier is het moeilijk om drinkwater te maken. En boeren kunnen hun land er niet mee besproeien. Innamepunten voor zoetwater ten oosten van de lijn Middelharnis en Spui mogen geen last krijgen van het zoute water. Innamepunten voor zoetwater zijn daarom verplaatst. Rijkswaterstaat zet de sluizen alleen open als dat veilig kan en zorgt dat het zout niet bij de innamepunten voor zoetwater komt. Op basis van modellen is er een beeld over hoe het zoute water zich verspreidt in het Haringvliet, maar de werkelijkheid kan anders zijn. Daarom gaan we lerend implementeren. We zetten de sluizen steeds een klein stukje verder open. Hiermee leren we hoe snel het zoute water zich binnen het Haringvliet verplaatst en hoe snel we het zoute water kunnen zoetspoelen. Zo houden we het Haringvliet gezond en veilig en werken we mee om de internationale visstand te bevorderen. Meer weten? Kijk op rijkswaterstaat.nl/kierharingvliet

Aandacht voor waterkwaliteit

Door de afdammingen ontstonden achter de Deltawerken nieuwe meren met zoet en brak water (een mengsel van rivier- en zeewater). Daardoor ontstond bijvoorbeeld in het Veerse Meer overmatige algen- en wiergroei. Door in 2004 zout water vanuit de Oosterschelde in te laten, is de waterkwaliteit daar aanzienlijk verbeterd. Waterkwaliteit blijft echter een belangrijk aandachtspunt.

Beheer en onderhoud Deltawerken

Om het zuidwesten van Nederland te beschermen tegen overstromingen is goed beheer en onderhoud van de Deltawerken essentieel. Dit geldt in het bijzonder voor de vijf beweegbare stormvloedkeringen. Ze worden maar weinig ingezet, maar moeten wel op het juiste moment en op de juiste manier worden gesloten. In een stormsituatie is het van cruciaal belang dat de kering én het team voorbereid zijn op deze belangrijke waterveiligheidstaak.

We houden regelmatig gedeeltelijke en volledige proefsluitingen. Ook doen we onderzoek naar de toepassing van duurzame materialen en geven we ruimte aan de markt voor het integreren van nieuwe technieken. Zoals bij de Oosterscheldekering waar vijf getijdenturbines groene stroom opwekken. Of bij de Grevelingendam, waar bedrijven en kennisinstellingen in het toekomstige Tidal Technology Center Grevelingendam testunits voor energieopwekking kunnen plaatsen. Wereldwijd werken we samen met andere beheerders van beweegbare keringen in het internationale netwerk I-STORM om de relatief spaarzame kennis en ervaring uit te wisselen.

De Deltawerken bieden kansen op samenwerkingen met (internationale) partners om nieuwe technieken in te zetten en kennis op te doen

Toekomst Deltawerken

De toekomst van onze Deltawerken is niet in beton gegoten, maar afhankelijk van de waterveiligheidsnormen (vastgelegd in de Waterwet) en flexibel waterbeheer (Adaptief Deltamanagement). Hierbij spelen de jarenlang opgebouwde kennis, over belasting en sterkte van waterkeringen, faalmechanismen van stormvloedkeringen en de gevolgen van doorbraken een grote rol. De toegenomen mogelijkheden op het gebied van ict en industriële automatisering maken het bovendien mogelijk om complexe berekeningen uit te voeren met alle data die inmiddels voorhanden zijn. Hierdoor kunnen we gerichter en flexibeler de juiste beslissingen nemen om ons land te beschermen tegen overstromingen.

Veiligheidsnormen

Veiligheidsnormen voor waterkeringen worden elke 50 jaar opnieuw vastgesteld

Onze primaire waterkeringen (dijken, duinen, dammen en stormvloedkeringen) die ons land beschermen tegen buitenwater uit de Noordzee, de Waddenzee, de grote rivieren en het IJsselmeer en Markermeer moeten voldoen aan veiligheidsnormen die verankerd zijn in de Waterwet. Deze normen worden ongeveer eens in de 50 jaar herijkt. Dit is voor het laatst gebeurd in 2017. Moest tot 2017 een dijk een bepaalde waterhoogte kunnen keren, inmiddels geldt als norm de kans dat de dijk daadwerkelijk doorbreekt met een overstroming tot gevolg.

Beoordeling waterveiligheid

De gevolgen van een overstroming (uitgedrukt in verlies van mensenlevens en economische schade) en de kosten voor het versterken van de waterkering bepalen de hoogte van de veiligheidsnormen. Grofweg geldt, hoe groter de gevolgen, hoe hoger de norm. De veiligheidsnormen zijn tot stand gekomen in nauwe samenwerking met Nederlandse kennisinstituten, universiteiten en de organisaties die binnen het Deltaprogramma werken aan de Deltabeslissing waterveiligheid.

In opdracht van de minister maakt Rijkswaterstaat diverse instrumenten, zoals handleidingen en softwareapplicaties, waarmee beheerders van waterkeringen de overstromingskans kunnen bepalen. Dit instrumentarium is continu in ontwikkeling, zodat de waterkeringbeheerders (waterschappen en Rijkswaterstaat) nu en in de toekomst kunnen beoordelen of nog aan de gestelde norm wordt voldaan. En ontwerpers van primaire waterkeringen kunnen met het instrumentarium bepalen of hun ontwerp aan het eind van de geplande levensduur nog aan de norm voldoet.

Werkwijze: Adaptief Deltamanagement

De toekomst van de Deltawerken is ook afhankelijk van de werkwijze die we in het Deltaprogramma gebruiken: Adaptief Deltamanagement. Dit betekent dat we kiezen voor strategieën en maatregelen, waarmee we flexibel kunnen inspelen op nieuwe metingen en inzichten in bijvoorbeeld het klimaat. We doen dus wat nodig is en hebben aanvullende maatregelen klaar, mochten die in de toekomst nodig zijn. Het is immers moeilijk en meestal niet wenselijk maatregelen voor de komende 50 tot 100 jaar vast te leggen. Oplossingen groeien met nieuwe inzichten en omstandigheden.

We spelen in op nieuwe inzichten, zoals een snellere zeespiegelstijging, om onze Deltawerken in goede staat te houden

Zo zijn bijvoorbeeld onze stormvloedkeringen in de vorige eeuw ontworpen op basis van een maximale zeespiegelstijging binnen een bepaalde periode. Wordt die zeespiegelstijging eerder bereikt, dan kan de kering minder lang meegaan. Maar er kunnen ook maatregelen mogelijk zijn om de levensduur weer te verlengen. Deze aanpassings- en vervangingsopties worden de komende jaren verder uitgewerkt en verschillen per kering. Deze zijn mede afhankelijk van de inzichten op basis van de 12-jaarlijkse beoordelingen, waarbij de dan beschikbare kennis over bijvoorbeeld klimaatverandering (zoals de zeespiegelstijging) is verwerkt.

Leren over de Deltawerken

Watersnoodmuseum

Het Watersnoodmuseum is gevestigd in 4 caissons (betonnen blokkendozen) die in 1953 gebruikt werden om het gat in de dijk bij het Zeeuwse Ouwerkerk te dichten. Met de Deltawerken kwam er een toekomstbestendige oplossing om Nederland te beschermen tegen de zee. In het museum leer je alles over de Deltawerken en de strijd tegen het water.

Keringhuis

Pal naast de Maeslantkering ligt het Keringhuis, het publiekscentrum over bescherming tegen hoogwater in Zuid-Holland. Bouw zelf dijken, ontdek hoe je ondergelopen straten en kelders kunt voorkomen en hoe het kan dat de Deltawerken, zoals de Maeslantkering, ons land blijvend beschermen tegen hoogwater vanuit zee.

Nieuws

Meer nieuws