03 Zandmaas

Zandmaas

Het deel van de Maas tussen Maasbracht en Den Bosch noemen we de Zandmaas. In de Zandmaas worden meerdere hoogwaterbeschermingsprojecten uitgevoerd. De initiatiefnemers en uitvoerders verschillen per project.

Programma Zandmaas

Een van die projecten is het programma Zandmaas, onderdeel van de Maaswerken. Het belangrijkste doel van het programma Zandmaas is het verbeteren van de hoogwaterveiligheid.

De rivier krijgt meer ruimte om water te bergen en af te voeren. Daarvoor hebben we op de trajecten Grave-Ravenstein, Gennep-Grave en Venlo-Arcen het zomerbed verdiept. Ook zijn ter hoogte van Heel en Horn retentiebekkens (overloopgebieden) aangelegd. Bij hoogwater kan water uit de Maas en het Lateraalkanaal in deze bekkens lopen en daar tijdelijk worden vastgehouden. Hierdoor daalt het waterpeil bij Roermond met 15 cm.

Hoogwatergeulen Zandmaas

Het programma Zandmaas omvat ook een aantal hoogwatergeulen. Deze stromen bij wassend water mee met de Maas. Op dat moment zorgen ze voor lagere waterstanden op de rivier, wat de kans op overstromingen in het bewoonde achterland verkleint.

De geul Well-Aijen Zuid is klaar. Aan de hoogwatergeulen Well-Aijen Noord en Lomm wordt nog gewerkt. Dat gebeurt door marktpartijen via zelfrealisatie. Het graafwerk voor deze geulen is wel al zo ver gevorderd dat de veiligheidsdoelstelling al is behaald. Als deze geulen helemaal klaar zijn, zullen ze uiteindelijk bij hoogwater nog meer centimeters waterstandsdaling op de Maas gaan opleveren.

Kaden en dijken

Waar geen plek is voor rivierverruiming en waterberging, zorgt de aanleg en verhoging van kaden en dijken voor een betere bescherming tegen hoogwater.

Nieuwe natuur Zandmaas

De hoogwatergeulen worden zo ingericht dat zich (natte) natuur kan ontwikkelen. Ze zorgen tezamen voor ongeveer 184 ha aan nieuwe natuur. De in 2015 afgeronde gebiedsontwikkeling Heukelomse beek draagt daar nog eens 156 ha aan bij.

Ook zijn er vanuit het programma Zandmaas enkele natuurlijke Maasoevers gerealiseerd. In totaal zijn deze eveneens goed voor zo’n 87 ha aan leefgebied voor planten, vissen, vogels en andere riviergebonden flora en fauna. Al deze maatregelen tellen mee bij het ecologisch herstel van de Maas.

Meer feiten en cijfers programma Zandmaas

  • Projectbudget: € 405 miljoen, waarvan € 204 miljoen voor rivierverruiming en ongeveer € 190 miljoen voor kade-aanleg en dijkversterkingen.
  • De dijkversterkingen worden uitgevoerd door het Waterschap Limburg.
  • Oppervlakte nieuwe natuur in totaal: 427 ha.
  • Hoogwatergeul Well-Aijen Noord wordt via zelfrealisatie voor eigen rekening en risico uitgevoerd door Kampergeul, een samenwerkingsverband van een aantal delfstoffenbedrijven. De geul is 1600 m lang en maximaal 2,5 m diep en maakt deel uit van de bredere gebiedsontwikkeling Maaspark Well.
  • Het ontwerp van de zuidelijke geul bij Well is zo aangepast dat de drie dassenburchten behouden konden blijven.
  • Ook hoogwatergeul Lomm wordt via zelfrealisatie aangelegd. Hier voert de particuliere Delfstoffencombinatie Maasdal (DCM) het werk uit.
  • De retentiebekkens bij Heel en Horn bergen bij hoogwater 10 miljoen m3 water.

Andere projecten in de Zandmaas

Een ander project in uitvoering in de Zandmaas is de gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum. Hier wordt eveneens hoogwaterveiligheid met natuurontwikkeling gecombineerd. Daarnaast moet deze omvangrijke herinrichting zorgen voor een betere infrastructuur en kansen voor bedrijvigheid, met name gericht op recreatie.

De provincie Limburg is trekker van de gebiedsontwikkeling Oijen-Wanssum. Andere deelnemers zijn het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat/Rijkswaterstaat, het waterschap Limburg en de gemeenten Horst aan de Maas en Venray.

Het werk aan de Maas gaat door

Strengere eisen aan waterkeringen, nieuwe inzichten in rivierbeheer en de klimaatverandering maken dat het werk aan de waterveiligheid nooit af is.

Zo wordt vanuit het Hoogwaterbeschermingsprogramma verder gewerkt aan het versterken van de dijken. En het Deltaprogramma moet er meer overkoepelend voor zorgen dat we in Nederland duurzaam bestand zijn tegen hevige neerslag of juist perioden van droogte, maar ook dat er voldoende zoetwater beschikbaar blijft.

Documenten Zandmaas

Bezoek de verzamelpagina Factsheets de Maaswerken om de volgende factsheets over het programma Zandmaas en de Maaswerken te bekijken of downloaden:

  • Factsheet Zandmaas
  • Factsheet hoogwatergeulen Zandmaas
  • Factsheet natuurontwikkeling Zandmaas
  • Factsheet hoogwaterbescherming
  • Factsheet beleving hoogwaterveiligheid bewoners Maasdal
  • Factsheet retentiegebied
  • Factsheet kaden en dijken
  • Factsheet delfstoffenwinning
  • Factsheet bijzondere contractvormen
  • Factsheet de Maaswerken
  • Factsheet historie de Maaswerken
  • Omslagmap de Maaswerken (inclusief overzichtskaart van alle werklocaties)