03 Veelgestelde vragen

Overnachtingsplaatsen en -havens

  1. In een overnachtingsplaats leggen schippers hun binnenvaartschip aan om te rusten. Volgens de Richtlijn Vaarwegen mogen plaatsen niet verder dan zo’n 2 uur varen van elkaar vandaan liggen (circa 30 km). Zo kunnen schippers zich houden aan de voorgeschreven vaar- en rusttijden uit de Binnenvaartwet. Afhankelijk van de plaats mogen schepen maximaal 24 uur of 3x24 uur aanliggen.

  2. Voornamelijk binnenvaartschippers die varen tussen het Rotterdamse havengebied, Duitsland en de haven van Antwerpen rusten in de overnachtingsplaatsen. De Binnenvaartwet schrijft verplichte rustperiodes voor van 6 of 8 uur aaneengesloten.

  3. Een overnachtingshaven bestaat uit meerdere overnachtingsplaatsen en beschikt vaak over een aantal voorzieningen. De haven moet een veilige ligplaats bieden, waar schepen beschut liggen voor wind, stroom, golven en ijsgang. Dat schrijft de Richtlijn Vaarwegen voor. Er zijn vaak voorzieningen als stroom, verlichting, cameratoezicht en een afzetsteiger aanwezig. Passeren per jaar meer dan 30.000 beroepsvaartuigen de vaarweg, dan moeten de overnachtingsplaatsen apart van de vaarweg liggen. Op de Boven-Merwede passeren jaarlijks circa 100.000 binnenvaartschepen.

  4. Steeds meer en steeds grotere schepen bevaren de Boven-, Beneden- en Nieuwe Merwede. In het gebied langs de rivier bij Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Werkendam zijn op dit moment voldoende overnachtingsplaatsen, maar deze overnachtingsplaatsen liggen met name op de rivier. Om de veiligheid op de vaarweg te vergroten streeft de overheid er echter naar de ankerplaatsen in de rivier op te heffen. Bovendien raken de gemeentelijke havens steeds voller door de toenemende drukte en grotere schepen. Hierdoor ontstaat er op termijn een tekort aan overnachtingsplaatsen in dit gebied.

  5. Dit is een term uit het verleden. Het kon nogal tekeergaan op de Boven-Merwede enerzijds en anderzijds bij ijsgang in de rivier (bijvoorbeeld 1963). In de haven van Gorinchem konden schippers dan 'schuilen' voor de extreme situatie. Vandaar dat er gesproken wordt van een vluchthaven. Hetzelfde geldt voor de gemeentehaven Tiel die bij Rijkswaterstaat Oost-Nederland te boek staat als vluchthaven Tiel.

Aanpak en planning

  1. Rijkswaterstaat heeft in 2008 onderzoek gedaan naar de toekomstige behoefte aan ligplaatsen langs de rivieren Boven-, Beneden- en Nieuwe Merwede. De resultaten zijn vastgelegd in het rapport Onderzoek Ligplaatsen Merwedegebied. Voor de regio Merwedes is de toekomstige behoefte gesteld op 25 overnachtingsplaatsen. De Vluchthaven Gorinchem heeft nu 7 ligplaatsen, zodat er nog 18 ligplaatsen nodig zijn. Dit aantal blijft nagenoeg gelijk als er gekeken wordt naar de economische ontwikkelingen van de afgelopen jaren, de economische groeiscenario’s en de schaalvergroting in de scheepvaart.

  2. We hebben onderzocht of we overnachtingsplaatsen kunnen realiseren in bestaande havens en op andere locaties langs de rivier. Na een zorgvuldige afweging bleven in 2013 de volgende bouwstenen voor een oplossing over:
    • herinrichten van de vluchthaven in Gorinchem
    • anders benutten van ligplaatsen in de Beatrixhaven in Werkendam en in de gemeentehaven Boven-Hardinxveld
    • het aanleggen van nieuwe plaatsen in de Woelse Waard in Gorinchem
    Deze bouwstenen zijn gecombineerd tot alternatieven, verder uitgewerkt en onderzocht. De resultaten van de afweging en de beoogde vervolgstappen zijn beschreven in het Startdocument.

  3. In december 2017 heeft het college van B&W van de gemeente Gorinchem het definitieve bestemmingsplan vastgesteld. Inmiddels is dit bestemmingsplan onherroepelijk vastgesteld. In maart 2018 heeft Rijkswaterstaat het uitvoeringscontract op de markt gezet. Middels een Europese aanbesteding zal Rijkwaterstaat begin 2019 een partij de opdracht gunnen. Deze partij zal plannen maken voor de uitvoering en snel daarna starten met de werkzaamheden. De haven zal naar verwachting in 2020 worden opgeleverd.

  4. In maart 2015 werd duidelijk dat er voor het anders benutten van bestaande gemeentelijke ligplaatsen geen draagvlak was bij de gemeenten Hardinxveld-Giessendam en Werkendam. Daarmee viel deze bouwsteen af. In december 2015 heeft de minister aangegeven af te willen zien van de overnachtingsplaatsen in de Woelse Waard, mits de gemeente Gorinchem meewerkt aan de bestemmingsplanwijziging om 4 extra overnachtingsplaatsen in de noordwesthoek van de Vluchthaven te kunnen realiseren. In december 2015 is door de gemeenteraad van Gorinchem unaniem ingestemd met de kaderstelling voor een bestemmingsplanwijziging. Om dit besluit mogelijk te maken, blijft voorlopig een deel van de ankervakken in de Merwede gehandhaafd.

    Vervolgens is begin 2016 gestart met het uitwerken van varianten voor 4 overnachtingsplaatsen in de vluchthaven. In de zomer van de 2016 heeft de gemeenteraad op basis van onderzoeken naar de effecten voor lucht, geluid, natuur en andere aspecten een voorkeursvariant gekozen. Voor de voorkeursvariant zijn nog extra onderzoeken naar effecten uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn opgenomen in een rapport: het milieueffectrapport (MER). Daarnaast is voor de benodigde ruimtelijke inpassing een voorontwerpbestemmingsplan opgesteld.

  5. Door schaalvergroting worden schepen steeds groter. Uit oogpunt van een veilige en vlotte doorvaart is het ongewenst om de ankervakken op de rivier te handhaven. Daarom is Rijkswaterstaat het project gestart om te zoeken naar overnachtingsplaatsen die gescheiden zijn van de vaarweg.

    Uit het onderzoek blijkt dat in dit deel van het riviergebied beperkte mogelijkheden zijn om overnachtingsplaatsen te realiseren welke gescheiden zijn van de vaarweg. De Vluchthaven in Gorinchem biedt wel een structurele oplossing voor een deel van de opgave, waarbij het huidige gebruik door onder meer de watersportvereniging kan blijven plaatsvinden.

    Om alle schippers toch in de gelegenheid te stellen zich te houden aan de Rust- en vaartijdenwet blijft een deel van de ankervakken op de vaarweg gehandhaafd. Rijkswaterstaat blijft zoeken naar nieuwe locaties.

  6. Er moeten na elke 2 uur/30 km varen voldoende overnachtingsplaatsen zijn, zodat de schipper zich kan houden aan de Rust- en vaartijdenwet. Op basis van deze eis wordt het zoekgebied stroomopwaarts ruwweg begrensd door Woudrichem en stroomafwaarts door Werkendam/Hardinxveld-Giessendam. Er is een uitgebreide locatiestudie uitgevoerd binnen het zoekgebied. In werksessies zijn samen met lokale deskundigen en specialisten alle mogelijke locaties benoemd. Vervolgens zijn deze in een alternatievenafweging beoordeeld. Criteria hierbij waren onder andere beperkingen vanuit natuurwetgeving, omgeving en nautische randvoorwaarden. Hiermee zijn alle geschikte locaties binnen het zoekgebied bepaald en beoordeeld. Hierdoor bleven 3 bouwstenen over. Andere plekken zijn op basis van de criteria afgevallen. Door een gebrek aan (bestuurlijk) draagvlak zijn vervolgens het anders benutten van de gemeentelijke havens van Werkendam en Hardinxveld-Giessendam afgevallen, evenals het realiseren van overnachtingsplaatsen in de Woelse Waard.

  7. Rijkswaterstaat ziet af van haar plannen om overnachtingsplaatsen te realiseren in de Woelse Waard om twee redenen. Ten eerste heeft de omgeving bezwaar gemaakt tegen de realisatie van een haven in dit natuurgebied en ten tweede heeft de gemeente ingestemd om vier extra overnachtingsplaatsen te creëren in de Noordwest hoek van de bestaande vluchthaven. Op deze manier is de beste oplossing gevonden voor alle partijen.

Overige vragen

  1. Rijkswaterstaat beheert en ontwikkelt het nationale netwerk van vaarwegen. Daarbij werken ze aan vlot en veilig verkeer over water. In opdracht van de minister van Infrastructuur en Waterstaat werken ze het plan voor de realisatie van overnachtingsplaatsen uit.

  2. Naast Rijkswaterstaat als initiatiefnemer zijn de gemeente Gorinchem, de provincie Zuid-Holland, waterschap Rivierenland, de Koninklijke Schippersvereniging Schuttevaer en de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid.

    Tijdens de planfase is ook kennis en kunde van een klankbordgroep gebruikt. De klankbordgroep is eind 2015/ begin 2016 opgericht en bestaat uit een vertegenwoordiger van watersportvereniging De Merwede, de Verenigingen van eigenaren van de Zwaanswal, direct omwonenden en de politie.

  3. Wilt u op de hoogte blijven? Abonneer u dan op de nieuwsbrief. We verspreiden actuele informatie over werkzaamheden via onze website, scheepvaartberichten en Twitter.