Metersgrote tekeningen verfraaien de Zandmotor

Interview

Metersgrote tekeningen verfraaien de Zandmotor

Gepubliceerd op: 24 september 2019- Laatste update: 24 september 2019 11:27 uur

Nico Laan is kunstenaar en fotograaf en maakt enorme tekeningen op de Zandmotor. Hij vertelt in dit artikel meer over zijn inspiratie, de charme van lastig te voorspellen weersinvloeden en over het eindbeeld dat hij zoekt.

Zandmotor

De Zandmotor is een kunstmatig schiereiland van 128 ha tussen Hoek van Holland en Scheveningen. Deze nieuw gevormde kust beschermt ons land tegen de zeespiegelstijging. Dit grote strand is uitermate geschikt voor Laans zandtekeningen.

‘Voorheen werkte ik meestal op het strand van Meijendel. Het is een rustig strand en vrij breed. Meijendel heeft één beperking: je hebt daar zo’n 3,5 uur de tijd om iets te maken en vast te leggen. Dat is eigenlijk te kort. Daarna komt de vloed weer op, dus moet je wegwezen.’ De Zandmotor is een heel geschikte locatie voor Laans omvangrijke projecten. Het zand is vlak, vrij hard en het gebied loopt maar af en toe onder. Hierdoor kun je meerdere dagen achter elkaar werken. A Night at the Opera, een deel van een beroemde schaakpartij uit 1858, is zijn eerste werk dat hij hier maakte. In deze video is te zien hoe Laan te werk gaat.

De Zandmotor is een heel geschikte locatie: het zand is vlak, vrij hard en het gebied loopt maar af en toe onder

Hoe het begon

‘Naast fotograferen is het bouwen van vliegers een andere grote passie. Het lag voor de hand die 2 met elkaar te combineren. Zo begon ik 10 à 15 jaar geleden met luchtfotografie. In mijn werk als fotografiedocent aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag fotografeerde ik, tijdens een introductieweek, tekeningen die leerlingen op het strand maakte. Als je een tekening onder een hoek fotografeert, dan zie je dat de tekening perspectivisch verloopt. Ik vroeg me af wat er gebeurt als je dat omdraait en een tekening maakt die weer precies klopt bekeken of gefotografeerd vanuit het juiste standpunt. Dit verschijnsel bleek al eeuwen oud en heet een anamorfose. Dit is een voorstelling die je vanuit een specifiek standpunt moet bekijken. Zo is het allemaal begonnen.’

Laan begon met herkenbare objecten, zoals een poort of een schaaktoren. 'Je krijgt dan een prachtige illusie van ruimtelijkheid. Dat ontwikkelde zich later tot meer abstract werk: lijnen, cirkels en arceringen. Die tekeningen verwijzen niet langer naar iets wat je kent, maar simpel naar wat het is. Het anamorfose-effect is dan veel minder aanwezig, maar nog wel subtiel voelbaar. De laatste werken ('Zuidwest 7' en 'Zand en Water') zijn geen anamorfosen, maar tekeningen die opgebouwd zijn uit meerdere kleuren, simpelweg door het zand op verschillende manieren aan te harken. Uitgevoerd als patroon kan dat een sterk ruimtelijk effect opleveren. Soms is puur het effect van de wind (stuifzand) het startpunt voor een tekening. Onverwachte kleuren, patronen en effecten vormen vaak weer een aanleiding voor iets nieuws. Uitgangspunt blijft dat ik niets wil toevoegen en puur werk met dat wat er is.’

Inspirerende omgeving

Laan haalt zijn inspiratie voornamelijk uit de omgeving met materialen die ter plekke aanwezig zijn. Soms zijn dat stenen, zoals bij het werk ‘Stonecircle’ in IJsland, zeewier bij ‘Seaweed circle’ in Moddergat of koolzaad bij ‘Rape seed circle’ in Schalkhaar. ‘Ik vind het gebied, de lege stranden, het getij en de wisselende weersomstandigheden al inspirerend genoeg. En ik merk dat het ene beeld voortkomt uit het andere.’

Moderne techniek

Gaf Laan eerder de voorkeur aan vliegers voor het maken van foto’s vanuit de lucht, heeft hij nu een nieuwe manier gevonden. ‘De laatste (consumenten)drones op de markt zijn zo goed dat de beeldkwaliteit dicht in de buurt komt van een spiegelreflex.' Op deze manier fotografeerde hij de laatste 2 tekeningen op de Zandmotor. Een mooi staaltje ontwikkeling.

Goede voorbereiding

Het is bijna vanzelfsprekend dat de kunstwerken van Laan niet uit de losse pols en pas op locatie ontstaan. ‘Je moet bij deze manier van werken goed voorbereid naar het strand gaan. Het zijn grote tekeningen van soms wel 50 m die precies moeten kloppen. Je hebt lijnen nodig met daarin opgenomen de referentiepunten. Dat ga je niet pas op het strand bedenken. Hoe complex het is hangt sterk af van de tekening. Night at the Opera, een anamorfose van een deel van een schaakbord, was erg ingewikkeld. Het werk kostte weken van voorbereiding. Gelukkig kreeg ik genoeg hulp, de uitvoering kostte ons zo’n 3 dagen. 2 of 3 mensen voor de uitvoering is ideaal. Niet in de laatste plaats, omdat er dan ook tijd is om passanten te woord te staan die zich verbaasd afvragen wat je aan het doen bent.'

Tijdelijke kunst

Een bijzonder aspect aan deze vorm van kunst: het is allemaal zeer tijdelijk. Het hangt af van de tekening en van wind en water. ‘Dat slijtageproces kan interessant zijn. Soms worden werken met de tijd alleen maar mooier. Je weet van te voren nooit exact hoe een werk eruit gaat zien. Je hebt een beeld in je hoofd, maar het wordt altijd anders. Soms loopt een werk tijdelijk onder of wordt het bedolven onder stuifzand. Die verrassing houdt het spannend.’ Uiteindelijk is de foto het eindproduct waar het hem om gaat.

Bekijk voor meer tekeningen de website van Nico Laan.

Onderliggende pagina's