Veelgestelde vragen

Waarom worden de Heesseltsche Uiterwaarden opnieuw ingericht?

Er zijn twee aanleidingen voor het project. De Heesseltsche uiterwaarden worden opnieuw ingericht om de Waal meer ruimte voor water te geven, zodat de kans op overstromingen kleiner wordt. Daarnaast draagt het project bij aan natuurontwikkeling in het kader van de nationale Ecologische Hoofdstructuur. Voor het rivierengebied is hiervoor het programma Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) opgesteld. De HU is een NURG-project. Er wordt 200 hectare nieuwe riviernatuur ontwikkeld.

Hoe draagt het project HU bij aan het vergroten van veiligheid?

Een belangrijk doel van de herinrichting is het zorgen voor een betere veiligheid van het gebied achter de dijken tegen overstromingen. Na de wateroverlast van 1993 en 1995 zijn de dijken langs de Waal verhoogd. De overheid verwacht dat de Waal door klimaatveranderingen in de toekomst vaker te maken krijgt met extreem hoog water. Daarvoor moet de rivier op verschillende plekken meer ruimte krijgen.

Door de herinrichting van de Heesseltsche Uiterwaarden wordt de waterstand ter plekke bij afvoer van extreme hoeveelheden water verlaagd met 5,5 centimeter. Het belangrijkste onderdeel van het plan om de waterstandverlaging te realiseren is de aanleg van een nevengeul. Deze geul zorgt ervoor dat het water sneller wordt afgevoerd.

Wat is het nut van de aanleg van de nevengeul?

De nevengeul is een van de middelen om er voor te zorgen dat het water bij hoogwater sneller wordt afgevoerd. Daardoor daalt de waterstand bij extreem hoogwater en neemt de veiligheid toe.

Waarom moet er meer ruimte voor de rivier komen?

Het rivierengebied wordt veiliger voor overstromingen gemaakt via het programma Ruimte voor de Rivier. In dit programma worden in de rivieren meer ruimte gemaakt zodat bij een afvoer van 16000 m3/s op de Rijn veilig kunnen worden afgevoerd. Langs de Waal worden daarvoor de kribben verlaagd. De Deltacommissie (Commissie Veerman) heeft in 2008 geconstateerd dat de klimaatverandering doorgaat en langs de Rijn rekening moet worden gehouden met 18000 m3 water per seconde. De herinrichting van de Heesseltsche Uiterwaarden dragen bij aan de veiligheid tegen overstromen bij 18000 m3 per seconde. Dijken verhogen, zoals we voorheen deden, is geen goede oplossing, omdat de gevolgen veel groter zijn als er dan toch een dijkdoorbraak komt. We zullen de rivier dus meer ruimte moeten geven.

Waarom worden de dijken niet verhoogd?

Technisch gezien is het mogelijk om de dijken verder te verhogen. Maar maatschappelijk gezien is dat, vooral op de lange termijn, niet gewenst.

Dijkversterkingen hebben steeds meer nadelige gevolgen voor landschap, natuur en cultuurhistorische waarden. Het verschil in hoogte tussen de waterstand in de rivier en het binnendijkse gebied wordt bovendien steeds groter en daarmee worden de gevolgen van een eventuele overstroming alleen maar groter.

Nu al maken de bevolkingsomvang en de toegenomen investeringen in het binnendijkse gebied overstromingen tot een veel ingrijpender gebeurtenis dan zo'n 20 of 30 jaar geleden. Bovendien wordt door de steeds hogere en zwaardere dijken de indruk gewekt dat ze veilig zijn. Dit heeft weer als resultaat dat er in het gebied meer investeringen gedaan worden, zoals het bouwen van huizen, die vervolgens weer vragen om extra dijkversterking. Op die manier wordt het probleem niet opgelost.

Waarom moet er nieuwe natuur worden ontwikkeld?

Voor veel planten en dieren is het belangrijk dat er aaneengesloten grote natuurgebieden zijn. De HU maakt deel uit van de uiterwaarden van de Waal. Door natuur te ontwikkelen in deze uiterwaarden ontstaat een langgerekte structuur van natuurgebieden, de zogenaamde Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Welke natuur zich waar kan ontwikkelen in de EHS is door de provincie bepaald in het Gebiedsplan Natuur en Landschap. Natuurontwikkeling betekent zeker niet dat het gebied verandert in een groot ontoegankelijk natuurgebied. Door het Compromisplan is duidelijk geworden dat natuurontwikkeling mogelijk is met behoud van een de waarden in het bestaande landschap die belangrijk worden gevonden. De opgave in de HU is om 200 hectare nieuwe natuur te ontwikkelen.

Zijn de HU na de herinrichting klaar?

Wat gaat er precies gebeuren?

Het uitgangspunt voor de herinrichting en de planstudie is het zogenaamde voorkeursalternatief, dat samen met omwonenden, overheids- en belangenorganisaties is opgesteld. Dit plan voorziet in:

• Een kortere nevengeul (dan in het eerder opgestelde Compromisplan) die net voorbij de terp aansluit op de Waal. De haven bij de vroegere steenfabriek en de zandwinplassen zijn hierin opgenomen. 
  

• Een verondieping van de zandwinplassen met grond uit de Heesseltsche Uiterwaarden. 
  

• Ontwikkelingskansen voor dynamische riviernatuur zoals: stroomdalgraslanden, rivierduinen en een ondiepe nevengeul. 
  

• Strangen, besloten moerassen en ooibos in het centrale deel van de uiterwaard tussen de zomerkade en de bandijk. 
  

• Recreatieve voorzieningen, zoals paden en ingangen, (maar geen brug over de grote nevengeul). De zandige stranden van de plas, blijven bestaan langs de nieuwe nevengeul. 
  

• In dit alternatief blijven de oeverwal bij de zandwinplassen en de vorm van de terp bij de vroegere steenfabriek zoals ze nu zijn.

Waarom is een nevengeul nodig?

De nevengeul is een van de middelen om er voor te zorgen dat het water bij hoogwater sneller langs het smalle stuk uiterwaarden ter hoogte van de terp wordt afgevoerd. Daardoor daalt de waterstand bij extreem hoogwater en neemt de veiligheid toe. Naast de nevengeul komt er ook nog een kleinere oevergeul.

Hoe breed wordt de nevengeul?

De nevengeul varieert van ongeveer 100 tot 150 meter breed. De geul heeft afwisselend steile en langzaam aflopende oevers. Hierdoor is het mogelijk dat natuur zich op de oevers kan ontwikkelen. Het diepste punt van de geul is bij gemiddeld waterpeil ca 5 meter diep. Stroomafwaarts van de grote geul komt er een kleine, ondiepe geul van ongeveer 30 tot 50 meter breed.

De definitieve breedtes en dieptes van de nevengeulen worden nader onderzocht en uitgewerkt tijdens de planstudie.

De nevengeul wordt ongeveer 100 meter breed. Is het mogelijk om hem minder breed te maken?

Nee, deze breedte is nodig om er voor te zorgen dat het water bij hoogwater sneller wordt afgevoerd. Halverwege de zuidelijke oever was wel ruimte om de nevengeul iets smaller te maken dan de huidige plassen breed zijn. Zo krijgt de landengte tussen de rivier en de plas wat meer het idee van een eiland en krijgt de nevengeul een mooie gestroomlijnde vorm.

Kan het hoogwatervrije terrein bij de voormalige steenfabriek niet worden gebruikt, zodat de nevengeul minder breed hoeft?

Het hoogwatervrije terrein kan als theoretisch als oplossing dienen om de geul smaller te krijgen. Het verwijderen van dit terrein is geen onderdeel van het Compromisplan, omdat daar geen draagvlak voor is. We gaan er vanuit dat de uitvoering van het plan mogelijk is met behoud van de huizen op het hoogwatervrije terrein.

Tijdens de planstudie wordt gekeken naar de breedte van de nevengeul en mogelijke alternatieven (bijvoorbeeld diepere geul, stroomlijning van de geul, verlaging van het moerasgebied). Een belangrijke voorwaarde voor de uiteindelijke keuze is dat daarvoor draagvlak aanwezig is.

Wordt het verwijderen van hoogwatervrije gebied bij de voormalige steenfabriek nog meegenomen als alternatief in de m.e.r.?

We gaan er vooralsnog vanuit dat de uitvoering van het plan mogelijk is met behoud van de huizen op het hoogwatervrije terrein. Tijdens de planstudie wordt gekeken naar de breedte van de nevengeul en mogelijke alternatieven. Een belangrijke voorwaarde voor de uiteindelijke keuze is dat daarvoor draagvlak aanwezig is.

Hoeveel natuur wordt er ontwikkeld?

In de HU ongeveer 200 hectare riviernatuur ontwikkeld. Dit is natuur waar de dynamiek van de rivier zich kan laten gelden. Deze dynamische riviernatuur ligt straks in een brede zone langs de rivier. De natuur kent verschillende vormen, natte en droge bloemrijke graslanden, struweel, moeras, zandige en slikkige oevers, en een beperkte hoeveelheid ooibos. De meeste graslanden tussen de zomerkade en de winterdijk worden agrarisch natuurgebied. Het behoudt zijn huidige open karakter.

Blijft de Waaloever na de inrichting ook bereikbaar?

Jazeker. In vorige plannen was het de bedoeling om een lange nevengeul aan te leggen, die een groot deel van de uiterwaarden doorsneed. Daardoor werd de Waaloever slecht bereikbaar en waren verbindingen nodig. In het Voorkeursalternatief dat nu voor ligt, is de nevengeul veel korter. Globaal komt het erop neer dat de aanwezige insteekhaven en de zandwinplassen onderling worden verbonden. Daardoor blijft de Waaloever in de Uiterwaarden zelf gewoon bereikbaar. Er is overwogen om een brug aan te leggen over de nevengeul, maar dat zou problemen geven met de afvoer van rivierwater en met ijsgang. Bovendien waren de kosten vanwege de grote overspanning en zware constructie erg hoog. Daarom is hiervan afgezien.

Blijft het gebied ook na de herinrichting toegankelijk?

De verwachting is dat het gebied na de inrichting beter toegankelijk wordt. Het wandelpad op de zomerkade blijft bestaan, er komen nieuwe paden en meer ingangen en het nieuwe natuurgebied wordt geheel vrij toegankelijk, ook buiten de paden.

Mag ik met mijn hond in de uiterwaarden wandelen?

Ja, wel is de kans groot dat in de verschillende gebieden ook regels gelden met betrekking tot het aanlijnen.

In het verleden was er ook al een plan. Waarom is dat toen niet doorgegaan?

Het project loopt al lang. De eerste verkenning was in 1998. In 2004 is er met de omgeving een Compromisplan opgesteld. In verband met de afstemming op het project Ruimte voor de Rivier heeft de HU enkele jaren stil gelegen. Uiteindelijk is het geen project geworden in het kader van de Ruimte voor de Rivier. In 2007 heeft de staatssecretaris besloten voor een doorstart. In 2008 is het Compromisplan uit 2004 geactualiseerd.

Vorig jaar zijn er verschillende alternatieven uitgewerkt. Op advies van de betrokken overheden, Staatsbosbeheer en omwonenden heeft de minister van Infrastructuur en Milieu (voorheen: Verkeer en Waterstaat) er nu één aangewezen om verder uit te werken. Dit zogenaamde voorkeursalternatief, is uitgewerkt in een voorontwerpbestemmingsplan. Daarmee is het Compromisplan van tafel verdwenen.

Wie zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van het compromisplan?

Het project kent een Projectgroep en een Adviesgroep. In deze groepen hebben alle belangrijke partijen mee kunnen praten.

De Projectgroep bestaat uit vertegenwoordigers van Rijkswaterstaat, gemeente Neerijnen, Staatsbosbeheer, provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, Dienst Landelijke Gebied, Ministerie van LNV en voorzitter van de Adviesgroep.

In de Adviesgroep zitten vertegenwoordigers van buitendijkse bewoners, binnendijkse bewoners (vertegenwoordigd door leden van plaatselijke politieke partijen), grondeigenaren en belangenorganisaties.

Welke rol heeft het belevingswaardenonderzoek gespeeld in het Compromisplan?

In 2003 is een onderzoek gedaan naar de beleving van de HU door de omwonenden. Belangrijke punten uit het onderzoek zoals: het behoud van het bestaande cultuurlandschap, de huidige toegankelijkheid en recreatieve mogelijkheden hebben in het voorkeursalternatief een belangrijke rol gekregen.

Wat zijn de inhoudelijke verschillen tussen het Compromisplan 2004 en 2008?

Het Compromisplan voorzag in een grote nevengeul die de uiterwaarden doorsneed en in het westen aansloot op de Waal. De zomerkade lag dichter bij de bandijk dan nu. Verder zou een hoogwatergeul met zachthoutooibos en moerasbos worden aangelegd en was een verbinding nodig over de grote nevengeul.

Wie gaat de Heesseltsche uiterwaarden beheren?

Staatsbosbeheer gaat het beheer voeren over de delen van het gebied die in eigendom zijn van de staat.

Hoe gaat het beheer van de uiterwaarden er in de toekomst uitzien?

In het voorjaar van 2010 is een beheervisie opgesteld. In deze beheervisie wordt rekening gehouden met een aantal zaken onder andere: het behoud van het huidige open cultuurlandschap met begrazing door vee van lokale boeren in het gebied nabij de winterdijk en aaneengesloten natuurbeheer in de zone langs de rivier. De toekomstige vegetatie mag een vastgestelde mate van opstuwing veroorzaken, omdat anders de waterstanden zullen stijgen. De beheervisie wordt in het najaar van 2010 vertaald naar een beheerplan.

Komen er Schotse Hooglanders?

Uit onderzoek bleek dat omwonenden en andere belanghebbenden liever Hollandse koeien dan Schotse Hooglanders in het gebied willen. Er wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de wensen van de omgeving, maar ook met wat voor het beheer noodzakelijk is.

Waarom wordt het bestemmingsplan aangepast?

Er wordt een bestemmingsplan opgesteld omdat de bestemmingen in de Heesseltsche Uiterwaarden zullen veranderen.

Waarom wordt een m.e.r.-procedure doorlopen?

Omdat de bestemming van meer dan 250 hectare landelijk gebied zal veranderen.

Hoe ziet de m.e.r.-procedure er in grote lijn uit?

Voordat de herinrichting plaats kan vinden, is Rijkswaterstaat wettelijk verplicht om een milieueffectrapport (MER) op te stellen en hiervoor een procedure te doorlopen. Bovendien moet het bestemmingsplan van de gemeente Neerijnen gewijzigd worden. Hiervoor moeten de volgende stappen worden gezet.

1. Publiceren van de Startnotitie m.e.r. door de gemeente Neerijnen (bevoegd gezag). Na de publicatie van deze notitie kan iedereen binnen zes weken een zienswijzen indienen.

2. Vaststellen van de richtlijnen voor het MER door de gemeente Neerijnen (bevoegd gezag) binnen 13 weken na publicatie.

3. Opstellen milieueffectrapport door Rijkswaterstaat in overleg met een projectgroep die wordt bijgestaan door een adviesgroep.

4. Aanwijzen voorkeursalternatief door de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (voorheen Verkeer en Waterstaat).

5. Besluit nemen over het al dan niet aanvaarden van het MER door de gemeente Neerijnen (bevoegd gezag).

6. Publiceren van het milieueffectrapport door de gemeente Neerijnen (bevoegd gezag). Na de publicatie van dit rapport kan iedereen binnen zes weken een reactie geven. Daarna bekijkt de Commissie voor de milieueffectrapportage de kwaliteit en volledigheid van het rapport. Ze houdt hierbij rekening met de binnengekomen adviezen.

7. Uitwerken van het voorkeursalternatief en nemen van een projectbesluit door Rijkswaterstaat.

8. Vaststellen van een herzien bestemmingsplan voor de Heesseltsche Uiterwaarden door de gemeente Neerijnen. Op dat moment kunnen belanghebbenden opnieuw inspreken.

Inmiddels zijn de stappen 1 tot en met 5 afgerond. In 2012 zijn waarschijnlijk ook de stappen 6 tot en met 8 afgerond, waarna met de uitvoeringsfase kan worden gestart. Naar verwachting is de herinrichting in 2015 gereed.

Wat staat er in de milieueffectrapportage (MER)?

Rijkswaterstaat heeft een milieueffectrapportage (MER) opgesteld, waarin onder andere:

• alle achtergronden en uitgangspunten van het project op een rij zijn gezet; 
  

• verschillende alternatieven/mogelijkheden voor de herinrichting van de uiterwaarden zijn uitgewerkt; 
  

• de milieueffecten van deze alternatieven onderling zijn vergeleken.

Waar kan ik de MER inzien?

Na publicatie van de MER heeft iedereen zes weken de tijd om te reageren. In deze periode kun u de startnotitie tijdens de reguliere openingstijden inzien op de volgende locaties:
• Gemeentehuis Gemeente Neerijnen, Van Pallandtweg 11 in Neerijnen
• Dorpshuis Toevershof, Walgtestraat 5 in Varik
• Kantoor Rijkswaterstaat Oost-Nederland, Eusebiusbuitensingel 66 in Arnhem
• Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Plesmanweg 1-6 in Den Haag
• Provincie Gelderland, Markt 11 in Arnhem
Ook is de MER te downloaden via www.rijkswaterstaat.nl/heesseltscheuiterwaarden.

Hoe kan ik reageren op de m.e.r.?

De inspraakperiode start op 18 november 2010 en duurt tot en met 29 december 2010. Dan kan iedereen een zienswijze indienen.

Schriftelijk
Dat kan door een schriftelijke reactie te sturen naar Gemeente Neerijnen,
t.a.v. de Gemeenteraad,
Startnotitie Heesseltsche Uiterwaarden,
Postbus 30,
4180 BA Waardenburg.

Waar kan ik mijn mening over geven?

In principe kan iedereen zowel op het voorontwerpbestemmingsplan als op het milieueffectrapport opmerkingen plaatsen. Het College van Burgemeester en Wethouders behandelt de inspraakreacties op het voorontwerp bestemmingsplan.

Terwijl de gemeenteraad de zienswijzen op het milieueffectrapport verwerkt. Daarom is het belangrijk dat u in uw reactie aangeeft of u op het voorontwerpbestemmingsplan of het milieueffectrapport reageert. Wilt u op beide documenten reageren dan dient u dus twee reacties te schrijven.

Wat gebeurt er met mijn zienswijze?

De ingediende zienswijzen op het milieueffectrapport worden doorgestuurd naar de Commissie voor de milieueffectrapportage. Deze commissie toetst het milieueffectrapport en neemt de zienswijzen mee in haar oordeel. De inspraakreacties op het voorontwerpbestemmingsplan worden meegenomen in het vervolg van de bestemmingsplanprocedure.

Wat wordt in planstudie van de HU onderzocht?

Tijdens de planstudie wordt het voorkeursalternatief tot een gedetailleerde inrichting van het gebied. Ook worden een beheerplan en een beheerovereenkomst opgesteld.

Welke bestemmingsplan wijziging moet er plaatsvinden voor de HU?

De hoofdbestemming van de HU is nu agrarisch met natuurwaarden. De bestemming wordt van het gebied wordt gewijzigd in natuur.

Op welke momenten kunnen burgers invloed uitoefenen op het plan?

Tijdens de procedure rond het vaststellen van het definitieve plan hebben belanghebbenden op verschillende momenten de mogelijkheid gehad om hun zienswijze kenbaar te maken, te weten:
• na publicatie van de startnotitie m.e.r. (2009);
• na vrijgave van het voorontwerpbestemmingsplan door het College van B&W en aanvaarding van de MER door de gemeenteraad (2010);
• na vrijgave van het ontwerpbestemmingsplan (2011).

Daarnaast blijft gedurende het gehele project de Projectgroep en de Adviesgroep werkzaam. In deze groepen zitten vertegenwoordigers van alle belangrijke groeperingen.

Wat is de planning van het project?

De voorlopige planning voor de herinrichting is als volgt:

De planstudie startte in april 2009 met het opstellen van een startnotitie m.e.r. Inmiddels is een MER opgesteld en heeft de Minister van Infrastructuur en Milieu een voorkeursalternatief gekozen. In het voorjaar van 2011 neemt de Minister een projectbesluit. Voorjaar 2012 stelt de gemeenteraad van Neerijnen naar verwachting het bestemmingsplan vast. De uitvoering van het project is dan voorzien in de periode 2012 – 2015 vindt de uitvoering plaats. In 2015 vindt naar verwachting de oplevering plaats. Het beheer start zo mogelijk al eerder.

Wanneer gaat de schop de grond in?

Naar verwachting is de planstudie in het voorjaar van 2012 afgerond. Ook het bestemmingsplan van het gebied is dan aangepast. De voorbereidende werkzaamheden voor de uitvoering kunnen daarna starten. De verwachting is dat de daadwerkelijke uitvoering in 2013 gaat plaatsvinden.

Wanneer is de herinrichting van de HU klaar?

Naar verwachting is de herinrichting van de HU in 2015 afgerond.

Maakt het project onderdeel uit van het programma Ruimte voor de Rivier?

Nee, de herinrichting van de Heesseltsche Uiterwaarden maakt geen deel uit van het programma Ruimte voor de Rivier. Dit programma heeft tot doel maatregelen te treffen voor het vergroten van de veiligheid op korte termijn. Hiervoor worden de kribben in de Waal verlaagd.

De Heesseltsche Uiterwaarden heeft tot doel een bijdrage te leveren aan de veiligheid op langere termijn. Rijkswaterstaat verwacht namelijk dat de afvoer na 2015 namelijk verder zal toenemen van 16.000 tot 18.000 m3 water per seconde.

Maakt het project onderdeel uit van Waalweelde?

Het initiatief voor Heesseltsche Uiterwaarden ligt bij Rijkswaterstaat. Waalweelde ondersteunt het. De doelstellingen van het project Heesseltsche Uiterwaarden sluiten exact aan op de doelstellingen van Waalweelde.

Maakt HU onderdeel uit van NURG?

Ja, het project Heesseltsche Uiterwaarden is een NURG-project.

Wat is de relatie met Natura 2000?

Natura 2000 is wet- en regelgeving waaraan dit project moet voldoen.