Maatregelen

Het project bij Kijfwaard ligt vlak voor een splitsingspunt. De Boven-Rijn splitst zich hier op in de Waal en het Pannerdensch Kanaal. Een nadeel hiervan is dat er maar een aantal mogelijkheden zijn om de rivier meer ruimte te geven. Als er door het project bijvoorbeeld meer water naar de Waal stroomt, stijgen de waterstanden langs de Waal bij hoogwater en wordt het in een groot deel van Nederland onveiliger. De bijzondere locatie stelt daarom strenge eisen aan de maatregelen die uitgevoerd kunnen worden. Deze maatregelen zijn:

• De aanleg van een nevengeul
• Het vervangen van kribben door een langsdam

Nevengeul

Vroeger was de rivier breed en bestond vaak uit verschillende stromen. Door een meestromende nevengeul aan te leggen wordt de oude situatie deels hersteld.

Nevengeulen hebben twee grote voordelen. Wanneer het water stijgt, kan er meer water door de rivier en de geul stromen. Het geeft ruimte aan de rivier waardoor de veiligheid groter wordt. Ook geeft een nevengeul ruimte aan waterplanten. De planten vormen onderwaterwouden die belangrijk zijn voor vissen, libellen en andere dieren. En daar komen weer viseters op af, watervogels en mogelijk ook otters.

Nevengeulen zijn een belangrijke bouwsteen om de rivier gezonder te maken. Succesvolle voorbeelden zijn Gameren en Vreugderijkerwaard. Het plan is daarom om in de periode tot 2015 15 kilometer nevengeul langs de Boven-Rijn en Waal aan te leggen. In het project Oevergeul Boven-Rijn wordt hiervan 1 kilometer aangelegd.

Strekdammen versus kribben

Op de westelijke uiterwaard (de Kijfwaard) vervangt Rijkswaterstaat de kribben door een langsdam. De uiterwaard is hier te smal om een nevengeul aan te leggen.

Kribben of strekdammen zijn noodzakelijk om de stroming bij laagwater in de hoofdgeul te leiden. Anders zou scheepvaart niet goed mogelijk zijn. Een krib is een korte stenen dam die haaks op de rivier staat. Hierdoor stroomt het water niet langs de zijkant van de rivier en wordt de stroming in het midden van de rivier sterker.

De kribben worden vervangen door een langsdam. Dit is een met de rivier meelopende dam tussen rivier en de oever, die de oever beschermt tegen golfslag van schepen. Een langsdam heeft een tweetal voordelen.

Doordat vrijwel alle kribben achter de strekdam kunnen verdwijnen, ondervindt de stroming bij hoogwater minder weerstand dan bij kribverlaging. Hierdoor daalt de waterstand nog meer en wordt Nederland nog veiliger.

De oeverzone is meestal ecologisch niet rijk omdat de scheepvaart veel golfslag en stroming veroorzaakt. Achter een strekdam ontstaat een zone met relatief rustig water waar waterplanten, vissen en andere dieren zich thuis voelen. Dit is goed voor het ecologisch functioneren van de Rijn. De mate waarin moet nog uitgezocht worden.

Met de aanleg van langsdammen is positieve ervaring opgedaan in onder meer Opijnen en Bingen in Duitsland. Op dit moment overweegt Rijkswaterstaat een grootschalige proef met de aanleg van 10 km langsdam in de Waal. Een nadeel van een langsdam is de prijs.

Nadere invulling en keus

In het project is ook aandacht voor het landschap en de veer- en fietsverbinding. De inrichting van deze aspecten gebeurt in samenspraak met belanghebbenden. Uiteindelijk wordt op basis van alle factoren een keus gemaakt voor de meest geschikte inrichting voor deze bijzondere locatie.