Video: Veilig varen doen we samen

Nederland is een waterland.

Iedereen gebruikt de waterwegen op zijn eigen manier.

Voor werk of ontspanning.Voor rust of voor uitdaging.

Net als op de autowegen is het op het water soms druk. Om alles in goede banen te leiden zijn er regels, maar dat is niet genoeg.

Kennis ván en begrip vóór elkaar zijn minstens zo belangrijk.

Want: veilig varen doen we samen.

Waar moet u aan denken voordat u vertrekt? Hoe zorgt u dat u anderen ziet en zelf gezien wordt? Hoe kunt u het beste onderling communiceren? Wat komt er allemaal bij het schutten in een sluis kijken? Wat is de juiste plaats op de vaarweg?

Allemaal vragen die in deze film aan bod komen.

Schipper: Als je het grote water opgaat moet je zorgen dat je in ieder geval naar de weersverwachting luistert en toch voorbereid bent op wat er gebeurt.

Schipper: Uiteraard wordt dan op een gegeven moment de motor en het aggregaat nog eens even goed gecontroleerd: slangen, koppelingen en dergelijke. We hebben wat reservespullen aan boord. Schipper: Ik kijk op teletekst voordat ik aan zo een reis begin, maar dat is eigenlijk ook alles, want de berichten zijn zo snel met de marifoon aan boord en met internet.

Schipper: Uiteraard hebben we blusmiddelen aan boord en zwemvesten.Mijn vrouw wil dat graag hebben.

Schipper: De stremmingen en waterstanden halen wij van het internet en teletekst natuurlijk.

Schipper: Dan kijken we bijvoorbeeld naar het weer. Het is belangrijk om te weten of er onweersbuien komen en hoeveel wind.

Voice-over: Op wat voor manier u ook gaat varen, een goede voorbereiding is belangrijk: even aan boord controleren of al het materieel in orde is, nagaan of alle noodzakelijke veiligheidsmiddelen in goede staat aanwezig en beschikbaar zijn.Controleer de motor en leidingen, maar ook de brandstoffilters.

Schipper: Bij ons is de motor uitgevallen, kunt u ons van dienst zijn? Voice-over: En zorg dat de brandstoftank schoon en goed gevuld is.Vooral aan het begin van het seizoen moeten de hulpdiensten op het water vaak recreanten met brandstofproblemen te hulp schieten.

Schipper: Zo is het met meer dingen dat je heel even alles nakijkt.Het is maar een half uurtje en dan vaar je weg, maar als je dan mensen hebt die dus aan boord komen, wegvaren en er gebeuren dan heel vervelende dingen, dan vind ik dat half uur toch heel kostbaar.

Voice-over: Goede voorbereiding betekent ook weten wat u tijdens uw tocht kunt verwachten: elke vaarroute is immers weer anders. Op de websites van Rijkswaterstaat en het infocentrum Binnenwateren is goede informatie te vinden: actuele informatie over de vaarweg, de bedieningstijden van sluizen en bruggen en eventuele verkeersmaatregelen die genomen zijn. Op Teletekst is informatie over de waterstanden en de weersverwachting beschikbaar. Op de website www.varendoejesamen.nl staan handige knooppuntenboekjes van de belangrijkste waterwegen.Bekijk wat de bijzonderheden van de geplande vaarroute zijn. Is er misschien een sterke stroming? Is een alternatieve route misschien beter? Zorg ook voor een goede recente vaarwegenkaart, zodat u altijd weet waar u bent. Die plaatselijke bekendheid kunt u dan weer gebruiken bij de communicatie via de marifoon met andere vaarweggebruikers.

Schipper: Ik gebruik de officiele waterkaarten van de ANWB, waar de dieptes en de betonning op staan en waar afstanden in kilometers ook op staan zodat je je een beetje kunt orienteren hoever je bent met varen.

Voice-over: Bij mooi weer heeft het water een zeer grote aantrekkingskracht.Maar het weer kan snel omslaan. Dan is het belangrijk om goed voorbereid te zijn. Slecht weer kan voor iedereen op het water grote consequenties hebben,maar vooral watersporters zoals roeiers en zeilers zijn dan kwetsbaar. Bij slecht zicht mogen vaartuigen alleen met radar en marifoon varen.Als u die niet aan boord heeft moet u snel een ligplaats opzoeken.

Om het verkeer op het water in goede banen te leiden zijn er regels.Van elke vaarweggebruiker wordt verwacht dat hij of zij weet wat deze regels zijn. Als u regelmatig het water opgaat is het zeer aan te raden een vaarbewijs te halen.Bij watersportscholen en verenigingen kunt u lessen krijgen voor het klein vaarbewijs en als u een opleiding volgt die voldoet aan de CWO-eisen heeft u de garantie dat u niet alleen de theorie, maar ook de praktijk van het varen onder de knie krijgt.De regels voor de vaarwegen staan beschreven in het BPR, het Binnenvaart Politiereglement. Voor de grote doorgaande routes op de Rijn, de Waal en de Lek is het RPR, het Rijnvaart Politiereglement, van kracht. Daarnaast zijn er nog aparte reglementen voor onder andere de Westerschelde en de Eemsmonding.

Goed zeemanschap is bij het varen het belangrijkste uitgangspunt voor elke schipper.Handel altijd zo dat een aanvaring voorkomen wordt. Het is van groot belang dat men elkaar de ruimte geeft en zich bewust is van de manoeuvreermogelijkheden van het eigen schip en andere schepen. Een basisregel is dat klein bijna altijd voor groot wijkt. Landelijk geldt op het water voor snelle motorboten een maximumsnelheid van 20 kilometer per uur. Op een aantal aangewezen plaatsen mag men sneller varen en zelf waterskien. Maar er zijn ook plaatsen waar een snelheidsbeperking geldt. Dat wordt altijd aangegeven met verkeersborden die langs het water staan opgesteld. Als er ergens snel gevaren mag worden, houdt daar dan rekening mee. En als u zelf snel vaart, zorg dan voor de veiligheid van anderen en uzelf. Probeer overlast bij andere vaarweggebruikers te voorkomen. Als schipper van een groot schip heeft u veel ervaring en vakmanschap opgebouwd. Gebruik die kennis zo nodig om de recreatievaart te helpen bij het samen varen.

Voice-over: Op de vaarwegen komen allerlei vaartuigen elkaar tegen, groot en klein, snel en langzaam, beroeps- en recreatievaart. Grote schepen hebben veel ruimte nodig om te manoeuvreren en kunnen minder snel vaart minderen of van richting veranderen dan kleine schepen. Kleine schepen hebben meer last van stroming, zuiging en golven. Een roeiboot kan bij grote golven vollopen of zelfs breken. Het is dan ook belangrijk dat men zich daarvan bewust is en met elkaar rekening houdt. Elkaar goed kunnen zien is daarvoor een eerste voorwaarde.

Schipper: Beroepsvaart heeft altijd voorrang. Dus ik denk dat je je dat heel goed moet realiseren, en daar ook heel goed rekening mee moet houden dat die mensen dus gewoon heel slecht kunnen zien.

Schipper: Het ergste wat je kan overkomen is als je iemand uit het zicht hebt: waar blijft hij en waar gaat hij naartoe, want je kunt ook niet meer zien of hij naar stuurboord of bakboord gaat.

Schipper: Ik zeg wel eens als we varen dan kijken we bijna net zoveel achterom als dat we vooruit kijken. Een schip wat achterop loopt is, als je daar niet op let, sneller bij je dan dat je er zelf erg in hebt.

Voice-over: Goed zicht betekent 360 graden om zich heen kunnen kijken en regelmatig achter zich kijken of de situatie is veranderd. Dat geldt ook voor roeiers en kanovaarders die achteruit een grote blinde zone hebben. Door regelmatig om te kijken kunt u rekening houden met schepen die sneller varen: die moeten voldoende ruimte krijgen. De overige vaart moet natuurlijk ook roeiers de ruimte geven. Bij het zeilen wordt het zicht beperkt door het zeil. Dat betekent extra opletten. Andere vaarweggebruikers moeten zich realiseren dat een zeilboot niet altijd in een rechte lijn vaart, maar regelmatig moet laveren.

Schipper: Ik vind dat je redelijk ver vooruit kan kijken. Maar dat moet ook wel. Mijn vrouw is een schippersdochter. Als ik te dicht bij de beroepsvaart kom krijg ik op mijn donder van mijn vrouw. Voice-over: Niet alleen een zeil kan het zicht beperken, ook de overkapping of spullen op het dek kunnen uw gezichtsveld begrenzen. Probeer dat te voorkomen.Veel mensen realiseren zich niet dat het zicht vanaf een groot binnenvaartschip vaak beperkingen kent, vooral als het schip lading heeft die boven het dek uitsteekt, zoals containers, of juist niet geladen is maar sterk achterover ligt: dan kan de zogenaamde dode hoek voor het schip erg groot zijn. Een binnenvaartschip mag en kan een dode hoek van wel 350 meter hebben. Dat is vergelijkbaar met een lengte van meer dan drie voetbalvelden.Als een klein schip voor een groot schip vaart en de stuurhut van het grote schip is vanuit het kleine schip niet meer zichtbaar, dan bevindt dit schip zich in de dode hoek van het grote schip. Als binnenvaartschipper weet u natuurlijk dat er een grote dode hoek is.

Probeer rekening te houden met de kleinere vaartuigen. U kunt bij dreigend gevaar met de luchthoorn een aandachtssein geven.

[geluid van de luchthoorn]

Mocht u met uw kleine schip in de dode hoek terechtkomen blijf dan rustig en manoeuvreer zodanig naar stuurboord dat u de stuurhut van het grote schip weer kunt zien. Minder vervolgens vaart en laat u door het binnenvaartschip inhalen. De dode hoek van een binnenvaartschip is vaak een gegeven. Houdt daar rekening mee.Bij grote drukte kan het inzetten van een uitkijk voorop het schip noodzakelijk zijn.Zeker in gebieden waar veel recreatievaart is te verwachten zal zo een uitzicht meer veiligheid geven. Ook in andere situaties, zoals bij het invaren van een haven is het belangrijk om gezien en gehoord te worden.

[geluid van luchthoorn]

Waarschuw overige vaarweggebruikers op tijd met de luchthoorn als u twijfelt of ze de situatie goed inschatten. Een staande mast kan de zichtbaarheid vergroten bij het in- en uitvaren van een haven. Roeiers met opvallende kleding zijn beter zichtbaar voor andere vaarweggebruikers: draag als roeier zo een opvallend kledingstuk.Hoe feller de kleur, hoe beter de zichtbaarheid op grote afstand. De overige vaarweggebruikers kunnen dan al in een vroeg stadium rekening met u houden als roeier. Houd er als roeier ook rekening mee dat een roeiboot niet of niet altijd goed zichtbaar is op het radarbeeld van een schip. Roei daarom nooit tijdens slecht zicht. Goed rondom zicht en goed gezien en gehoord worden is voor alle vaarweggebruikers van levensbelang.

Schipper: Ik hecht waarde aan goede communicatie, met andere schepen maar ook met de sluizen. Schipper: Als je de marifoon op kanaal 10 hebt staan of in sluizen zoals aangegeven het kanaal 20 of 22,dan heb je informatie rondom je heen en dat is toch wel prettiger met varen moet ik zeggen.

Schipper: Nu is het zelfs verwarrend, omdat een deel heeft marifoon en een deel heeft geen marifoon. Het mooiste zou zijn: allemaal een marifoon, allemaal een uitluisterplicht.

Voice-over: Goede communicatie op de vaarweg is niet alleen handig maar ook erg belangrijk. Door een goede communicatie via de marifoon zijn vaarweggebruikers op de hoogte van belangrijke informatie over de route die ze volgen en informeren ze elkaar over wat ze doen. Voor de beroepsvaart is het gebruik van een marifoon verplicht. En als ook andere vaarweggebruikers over een marifoon beschikken neemt de veiligheid op het water verder toe.Een marifoon kan ook heel praktisch zijn. De sluismeester geeft bijvoorbeeld informatie over wachttijden, de actuele situatie bij een sluis en de volgorde van het invaren van de sluis, informatie die veel voor u kan betekenen.

Schipper: Ik zie er ligt iets voor me. Hoe is het daar om in te varen? Sluismeester: U kunt mee in de sluis en dan blijft u in de sluis achter dat duwstel. Rijkswaterstaat: Schipper goedemorgen, verder bovenstrooms is het scheepvaartverkeer in verband met een incident gestremd. Ik verzoek u vriendelijk om hier een ligplaats in te nemen. Schipper: Oke, dat doen we.

Voice-over: Bij incidenten kunt u via de marifoon sneller op de hoogte worden gebracht van beperkingen, stremmingen of gevaarlijke situaties en zo eerder en effectiever reageren. Rijkswaterstaat: Opvarenden recreatievaart Harm Rut ter hoogte van kilometer 12, Rijkswaterstaat roept u.

Voice-over: Zonder marifoon kunt u niet snel gewaarschuwd worden. Rijkswaterstaat: 1200 meter bovenstrooms heeft een aanvaring plaatsgevonden.

Voice-over: Een mobiele telefoon maakt alleen contact mogelijk met een persoon u het nummer van heeft, bijvoorbeeld van een sluismeester. Met de marifoon kunt u direct met de andere vaarweggebruikers en instanties om u heen communiceren. Door goed marifoongebruik worden de overige vaarweggebruikers ook geinformeerd over uw voornemens en uw afspraken met andere vaarweggebruikers.Gebruik een marifoon wel verantwoord. Luister altijd uit en verstoor het marifoonverkeer niet. Houdt het kort en bondig en gebruik de marifoon alleen als dat nodig is, en dus niet voor sociale gesprekjes. Voor het gebruik van de marifoon is een bedieningscertificaat verplicht. Er zijn ook kleine handzame marifoons verkrijgbaar die waterdicht zijn en blijven drijven. Het gebruik van een marifoon betekent meer grip op de situatie. Omdat u uitluistert weet u altijd wat er om u heen gebeurt en kunt u direct reageren.

Schipper: Dan luister je uit wat er gebeurt, dan luister je uit naar wat een sluismeester zegt en roept en als je je daaraan houdt en de beroepsscheepvaart voor laat gaan dan kan er eigenlijk weinig of niets gebeuren.

Schipper: Wacht totdat de beroepsvaart vast ligt en ga dan pas de sluis in en dan vastmaken, maar ik ben wel voor samen schutten.

Schipper: Het grootste probleem waar we toch wel tegen op kijken is dat er nog steeds beroepschippers zijn die de schroef aan laten staan om het schip tegen de wal aan te sturen, maar daar hebben wij verschrikkelijk veel last van.

Voice-over: Bij het schutten in een sluis komt al het scheepvaartverkeer bij elkaar en komt letterlijk in elkaars vaarwater. Dat vraagt om wederzijds begrip, rustig op je beurt wachten en degenen die al langer wachten eerst de tijd geven om de sluis in te varen. Als beroepsvaart en recreatievaart samen schutten is het veiliger om de beroepsvaart voor te laten gaan. Maar uiteindelijk bepaalt de sluismeester wat er in de sluis gebeurt. Volg zijn aanwijzingen goed op. Soms is er ook een steward van Rijkswaterstaat aanwezig die u begeleidt bij het schutten. Leg voor en achter vast en zorg dat u het touw op tijd kunt vieren of doorhalen bij grote waterniveauverschillen. Meestal geeft de sluismeester een signaal als het waterniveau veranderd wordt. Zet tijdens het schutten de schroef en de motor uit. Dan hebben andere schepen geen last van het schroefwater.

Schipper: Wat ik ervan vind? Dat is heel moeilijk voor mij, want ik ben zelf ook beroepsschipper.

Interviewer: En u doet dat als beroepsschipper anders?

Schipper: Ik doe dat wel anders ja. Ik dacht ook wel dat het een beetje de wet was voor de beroepsschipper.

Voice-over: De sluismeester moet schippers wijzen op hinderlijke gevolgen van het laten draaien van de schroef. Het is gewoon verboden. De sluismeester kan beslissen om het invaren van kleine vaartuigen te stoppen totdat de schroef buiten werking is gesteld. Let op de lichten bij de sluis. Als een rood-groen licht aanwezig is geeft dat aan dat u gereed kunt maken. Vaar pas in of uit als het licht groen is. Geef elkaar de ruimte om de sluis uit en in te varen.

Schipper: In het algemeen houd ik de rechterkant van het water aan, maar als ik op de rivieren vaar, dan maak ik gebruik van de mogelijkheid om bochten af te snijden via het blauwe bord systeem.

Schipper: De beroepsvaart vind ik moet net zoveel rekening houden met ons als wij met hen, alhoewel zij in voorrang het eerste recht hebben. Dat is nu eenmaal zo en dat is ook logisch. Maar zij mogen wel een klein beetje rekening houden met ons.

Voice-over: De regels over waar je moet varen op de vaarweg zijn niet zo eenduidig als op de weg. De belangrijkste regel is dat je elkaar voldoende ruimte geeft om veilig te kunnen varen. Daarbij is het goed als men zich in elkaars positie kan verplaatsen. Binnenvaartschepen hebben soms veel ruimte nodig, zeker bij veel wind, kunnen minder snel manoeuvreren en hebben honderden meters nodig voordat ze stil liggen. Watersporters hebben vaak niet de jarenlange ervaring en inzichten van een beroepsschipper en voelen zich soms door een groot schip geïntimideerd. Met elkaar rekening houden is de beste en belangrijkste stelregel. Toon begrip voor elkaar. Vooral in het hoogseizoen is het niet altijd eenvoudig om recreatie- en beroepsvaart te combineren. Soms is het zelfs een beetje passen en meten. Door echt goed samen te varen hoeft de veilige en vlotte verkeersafwikkeling niet in gevaar te komen.

Rijkswaterstaat: Die schipper die behoorlijk moest uitwijken voor jou die heeft gewoon een onprettig gevoel daaraan overgehouden. Houd je daar in het algemeen voldoende rekening mee?

Schipper: In mijn ogen wel want ik blijf een beetje aan de kant zitten. Met waterskies zie ik ze ook voor boten langsgaan en weet ik veel wat allemaal en dan denk ik waar ben je nu mee bezig.

Voice-over: Op het water geldt de algemene regel dat klein meestal wijkt voor groot. Recreatievaart moet zoveel mogelijk stuurboordwal varen. Beroepsvaart hoeft dat niet. Een opvarend schip op een rivier moet altijd een geschikte weg vrijlaten voor afvarende schepen en meestal is dat stuurboordwal. In sommige gebieden in Nederland gelden afwijkende regels, bijvoorbeeld op de Maas en de Gelderse IJssel. Als een groot schip daar in de opvaart een blauw bord met een wit flikkerlicht voert, dan moet een kleiner afvarend vaartuig bij voorkeur stuurboord op stuurboord passeren. Let goed op bij het in- en uitvaren van een haven, vooral als deze aan stromend water ligt. Dan is het niet mogelijk in rechte lijnen of perfecte bochten te varen. Op de website van varendoejesamen.nl zijn zogenaamde knooppuntenboekjes te downloaden, waarin voor verschillende gebieden en knooppunten staat beschreven hoe u daar het beste kunt handelen. Zorg dat u de regels uit het Binnenvaart Politiereglement en het Rijnvaart Politiereglement kent en kunt toepassen, maar houd bovenal rekening met elkaar.