Pannerdensch Kanaal: waterhuishouding
Het Pannerdensch Kanaal is cruciaal voor de verdeling van de waterafvoer in Nederland. Het kanaal wordt dan ook wel een van de ‘hoofdkranen' van Nederland genoemd. De afspraken rond de verdeling van de waterafvoer gaan terug tot het einde van de 18e eeuw. Ook de oprichting van Rijkswaterstaat vindt hier zijn oorsprong.
De Rijn splitst zich in het Pannerdensch Kanaal (links) en de Waal (rechts)
Waterproblemen eind 18e eeuw...
Tot eind 18e eeuw bracht het Pannerdensch Kanaal de waterhuishouding in het hele land ernstig uit balans. Doordat de monding van het kanaal steeds breder werd, kwam er al snel te veel water uit de Boven-Rijn in het kanaal terecht. Bovendien verzandde de bovenmonding van de IJssel waardoor de Neder-Rijn veel te grote hoeveelheden water te verwerken kreeg.
...van dijkdoorbraken naar dijkherstel
Een rampzalige situatie ontstond eind 1769 door een grote dijkdoorbraak bij Huissen, een enclave van Pruisen. De gehele Betuwe en de Tieler en Culemborger waarden stroomden vol. Het water stroomde bij Culemborg over de dijk in de Lek en bedreigde Zuid-Holland. Er ontstond een groot geschil met het machtige Pruisen omdat deze weigerde de dijk te herstellen. Tot overmaat van ramp bezweken nog meer dijken in de oude bovenmonding van de Neder-Rijn. Het conflict met Pruisen duurde meer dan een jaar. In de conferentie van 1770 kon men het niet eens worden over herstelmaatregelen. In 1771 was de nood zo hoog dat Nederland (toen nog: de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden) de aanleg van grote rivierkundige werken en dijkherstel wist af te dwingen.
Stabiele waterafvoer en oprichting Rijkswaterstaat
Tijdens de conferentie van 1771 in Arnhem tekenden Pruisen en de Republiek een verdrag waarin de nu nog geldende waterafvoerverdeling is afgesproken. Om deze afspraken over de waterverdeling te handhaven is in 1798 Rijkswaterstaat opgericht. Er ontstond een stabiele afvoerverdeling die vandaag de dag nog steeds bijna exact hetzelfde is: 2/3 deel van het Rijnwater gaat via de Waal en 1/3 deel via het Pannerdensch Kanaal. Op het tweede splitsingspunt gaat vervolgens 2/9 naar de Neder-Rijn en 1/9 naar de IJssel.
Ruimte voor de Rivier
Tegenwoordig staat waterbeheer hoog op de politieke agenda. Onder de naam Ruimte voor de Rivier wordt in Nederland gewerkt aan hoogwaterbescherming. In plaats van het verder verhogen en versterken van dijken, wordt gekeken naar de mogelijkheden om het water meer ruimte te geven. Ook het Pannerdensch Kanaal zal in de toekomst extra water moeten afvoeren. Om dat mogelijk te maken wordt in de buurt van het Pannerdensch Kanaal gewerkt aan verschillende projecten die onder Ruimte voor de Rivier vallen. Dit zijn de Hondsbroeksche Pleij, de Huissense Waarden en de Bakenhof.
