B. Veiligheidsbeschouwingen

In verreweg de meeste gevallen voldoet de tunnel met de gebruikelijke maatregelen en voorzieningen aan het vereiste veiligheidsniveau. Dit wordt getoetst door middel van veiligheidsbeoordelingen. Aan de hand van deze beoordelingen wordt nagegaan of er aanvullende maatregelen nodig zijn en wordt het ontwerp van de tunnel, waar mogelijk, geoptimaliseerd.

Veiligheidsbeoordeling

De veiligheidsfilosofie van het Steunpunt Tunnelveiligheid voorziet in een tweetal beoordelingsmethoden, die inmiddels ook wettelijk zijn voorgeschreven:

• een probabilistische veiligheidsbeschouwing; hierbij wordt een kwantitatieve risicoanalyse uitgevoerd. 
• een deterministische veiligheidsbeschouwing; hierbij wordt een scenarioanalyse uitgevoerd. 

Kwantitatieve risicoanalyse

De kwantitatieve risicoanalyse (QRA) dient ervoor om de veiligheidsrisico's voor weggebruikers die door de tunnel rijden te beschrijven. Deze beschrijving wordt uitgedrukt in kansen en gevolgen. In de tunnelwetgeving van 2006 is het gebruik van RWSQRA  v1 voorgeschreven. De hierbij behorende software en documentatie kunt u bij het Steunpunt Tunnelveiligheid bestellen. In het voorstel voor wijziging van de tunnelwet wordt RWSQRA v1 vervangen voor QRA-tunnels v2. Bij deze wetswijziging zal ook de risiconormering wettelijk worden vastgelegd.
QRA-tunnels is een verdere doorontwikkeling van RWSQRA. De belangrijkste verbeteringen van QRA-tunnels ten opzichte van RWSQRA zijn:

• Nadere detaillering (uitbreiding) van de scenario’s die in het model worden meegenomen
• Nadere onderbouwing van de kanscijfers en aannames die in het model zijn opgenomen (uitgebreidere documentatie)
• Aanpassing van het gevolgenmodel, waardoor de gevolgen voor diverse scenario’s beter worden onderbouwd met berekeningen in plaats van vuistregels.
• Nieuwe software, met meer mogelijkheden voor het analyseren van de resultaten en toevoeging van een scenariomodule waarmee de uitkomsten van één enkel scenario worden getoond.

De gebruikershandleiding (PDF, 2,4 Mb) en het achtergronddocument (PDF, 2,3 Mb) zijn via deze website te downloaden. De software kan via dit aanvraagformulier gratis worden aangevraagd.
Voor het bepalen van de incidentkans, zoals beschreven in de gebruikershandleiding kan gebruik worden gemaakt van de volgende rekentool (XLS, 87 Kb).

Scenarioanalyse

Met de QRA is een goed algemeen beeld te krijgen van de veiligheid in een tunnel. Om bepaalde aspecten rondom de calamiteitenafhandeling nog nader te analyseren wordt gebruikgemaakt van een scenarioanalyse. Bij deze analyse wordt een klein aantal scenario's bekeken dat als representatief wordt beschouwd voor de ernst en omvang van bepaalde soorten incidenten. Hierbij staan de gevolgen van het incident centraal. Aan de hand van deze scenario's is te bepalen of de zelfredzaamheid van gebruikers voldoende is gewaarborgd en of de hulpverlening in staat is de noodzakelijke hulp te bieden. 

Het Steunpunt Tunnelveiligheid heeft in samenwerking met het Centrum Ondergronds Bouwen (COB) en Prorail een leidraad ontwikkeld voor het uitvoeren van een scenarioanalyse. Deze leidraad is onderverdeeld in een deel voor wegtunnels en een deel voor spoor- tram- en metrotunnels.

Ruitjespapiermethode

Als hulpmiddel bij het uitvoeren van een scenarioanalyse is in opdracht van het Steunpunt Tunnelveiligheid een model voor vluchtanalyse ontwikkeld. Met deze zogeheten 'ruitjespapiermethode' kan een inschatting worden gemaakt van de tijd die de personen in de tunnel nodig hebben om te vluchten. Daarbij kan globaal een aantal eigenschappen van het tunnelsysteem worden meegenomen, inclusief de kenmerken van het verkeer dat van de tunnel gebruikmaakt. Met deze methode kunnen mogelijke knelpunten met betrekking tot de capaciteit van de vluchtweg zichtbaar worden gemaakt.

Bezwijkgedrag tankauto's

Om de beschikbare kennis voor het uitvoeren van risicoanalyse verder te vergroten voert het Steunpunt Tunnelveiligheid regelmatig onderzoek uit. Een voorbeeld is het onderzoek naar het bezwijkgedrag van tankauto's bij branden in tunnels. De resultaten van dit onderzoek zijn van belang om de kans op explosiescenario's beter te kunnen inschatten.

Veiligheidskritische functies

De prestatie- en betrouwbaarheidseisen, die aan de technische systemen in tunnels worden gesteld, zijn afhankelijk van het belang van de betreffende systemen voor de veiligheid van de tunnel. Hoe groter de bijdrage van een systeem aan het reduceren van de veiligheidsrisico’s, hoe strenger de betrouwbaarheidseisen die aan dat systeem worden gesteld. Aangezien ICT een steeds belangrijkere rol speelt in tunnels, geldt dit vooral ook voor de geautomatiseerde (software-intensieve) systemen. Samen met de Landelijk Tunnelregisseur en het Bureau Veiligheidsbeambte heeft het Steunpunt Tunnelveiligheid diverse analyses uitgevoerd om vast te stellen welke (geautomatiseerde) systemen met name belangrijk zijn voor de veiligheid, welke (betrouwbaarheids)eisen daarom aan die systemen moeten worden gesteld en hoe moet worden aangetoond dat aan deze eisen wordt voldaan. De resultaten zijn vastgelegd in het rapport “Veiligheidskritische functies in tunnels”. Bij het aantonen dat aan de eisen wordt voldaan speelt TOPAAS, een instrument waarmee de betrouwbaarheid van software kan worden gekwantificeerd, een belangrijke rol.