B. Veiligheidsbeschouwingen

In verreweg de meeste gevallen voldoet de tunnel met de gebruikelijke maatregelen en voorzieningen aan het vereiste veiligheidsniveau. Dit wordt getoetst door middel van veiligheidsbeoordelingen. Aan de hand van deze beoordelingen wordt nagegaan of er aanvullende maatregelen nodig zijn en wordt het ontwerp van de tunnel, waar mogelijk, geoptimaliseerd.

Veiligheidsbeoordeling

De veiligheidsfilosofie van het Steunpunt Tunnelveiligheid voorziet in een tweetal beoordelingsmethoden, die inmiddels ook wettelijk zijn voorgeschreven:

• een probabilistische veiligheidsbeschouwing; hierbij wordt een kwantitatieve risicoanalyse uitgevoerd. 
• een deterministische veiligheidsbeschouwing; hierbij wordt een scenarioanalyse uitgevoerd. 

Kwantitatieve risicoanalyse

De kwantitatieve risicoanalyse (QRA) dient ervoor om de veiligheidsrisico's voor weggebruikers die door de tunnel rijden te beschrijven. Deze beschrijving wordt uitgedrukt in kansen en gevolgen. Er zijn twee risicomaten die moeten worden getoetst aan de geldende normen: het persoonlijke risico en het groepsrisico. Om deze risico's te berekenen en  om tunnelvarianten onderling te kunnen vergelijken, heeft het Steunpunt Tunnelveiligheid het programma RWSQRA ontwikkeld. Dit programma bestaat uit software met bijbehorende documentatie.

Scenarioanalyse

Met de QRA is een goed algemeen beeld te krijgen van de veiligheid in een tunnel. Om bepaalde aspecten rondom de calamiteitenafhandeling nog nader te analyseren wordt gebruikgemaakt van een scenarioanalyse. Bij deze analyse wordt een klein aantal scenario's bekeken dat als representatief wordt beschouwd voor de ernst en omvang van bepaalde soorten incidenten. Hierbij staan de gevolgen van het incident centraal. Aan de hand van deze scenario's is te bepalen of de zelfredzaamheid van gebruikers voldoende is gewaarborgd en of de hulpverlening in staat is de noodzakelijke hulp te bieden. 

Het Steunpunt Tunnelveiligheid heeft in samenwerking met het Centrum Ondergronds Bouwen (COB) en Prorail een leidraad ontwikkeld voor het uitvoeren van een scenarioanalyse. Deze leidraad is onderverdeeld in een deel voor wegtunnels en een deel voor spoor- tram- en metrotunnels.

Ruitjespapiermethode

Als hulpmiddel bij het uitvoeren van een scenarioanalyse is in opdracht van het Steunpunt Tunnelveiligheid een model voor vluchtanalyse ontwikkeld. Met deze zogeheten 'ruitjespapiermethode' kan een inschatting worden gemaakt van de tijd die de personen in de tunnel nodig hebben om te vluchten. Daarbij kan globaal een aantal eigenschappen van het tunnelsysteem worden meegenomen, inclusief de kenmerken van het verkeer dat van de tunnel gebruikmaakt. Met deze methode kunnen mogelijke knelpunten met betrekking tot de capaciteit van de vluchtweg zichtbaar worden gemaakt.

Bezwijkgedrag tankauto's

Om de beschikbare kennis voor het uitvoeren van risicoanalyse verder te vergroten voert het Steunpunt Tunnelveiligheid regelmatig onderzoek uit. Een voorbeeld is het onderzoek naar het bezwijkgedrag van tankauto's bij branden in tunnels. De resultaten van dit onderzoek zijn van belang om de kans op explosiescenario's beter te kunnen inschatten.

Veiligheidskritische functies

De prestatie- en betrouwbaarheidseisen, die aan de technische systemen in tunnels worden gesteld, zijn afhankelijk van het belang van de betreffende systemen voor de veiligheid van de tunnel. Hoe groter de bijdrage van het systeem aan het reduceren van de veiligheidsrisico’s, hoe belangrijker de prestatie-eisen van het systeem, dus hoe strenger de betrouwbaarheidseisen die aan het systeem worden gesteld. Aangezien ICT een steeds belangrijkere rol speelt in tunnels, geldt dit met name ook voor de geautomatiseerde (software-intensieve) systemen. In samenwerking met o.a. de Landelijk Tunnelregisseur en het Bureau Veiligheidsbeambte heeft het Steunpunt Tunnelveiligheid diverse analyses uitgevoerd om vast te stellen welke (geautomatiseerde) systemen met name belangrijk zijn voor de veiligheid, en welke (betrouwbaarheids)eisen uit dien hoofde aan de systemen moeten worden gesteld. De resultaten van deze analyses zijn vastgelegd in het rapport “Veiligheidskritische functies in tunnels”.